Previous Verse
Next Verse

Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 25

Prayāga–Gaṅgā Tīrtha-māhātmya and Rules of Pilgrimage

Yātrā-vidhi

उर्वशीपुलिने रम्ये विपुले हंसपाण्डुरे / परित्यजतियः प्राणान् शृणु तस्यापि यत् फलम्

urvaśīpuline ramye vipule haṃsapāṇḍure / parityajatiyaḥ prāṇān śṛṇu tasyāpi yat phalam

ഹംസങ്ങളെപ്പോലെ വെളുത്ത, മനോഹരവും വിശാലവുമായ ഉർവശീ തീരത്ത് ആരെങ്കിലും പ്രാണൻ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ—അവനുമുള്ള ഫലം കേൾക്കുക।

उर्वशीपुलिनेon the Urvaśī sandbank
उर्वशीपुलिने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउर्वशी + पुलिन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (अधिकरण), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः = 'on Urvaśī’s sandbank'
रम्येbeautiful
रम्ये:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootरम्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; agrees with पुलिने
विपुलेbroad/vast
विपुले:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविपुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; agrees with पुलिने
हंसपाण्डुरेswan-white
हंसपाण्डुरे:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootहंस + पाण्डुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; adjective to पुलिने; तत्पुरुष-भावः = 'pale/white like swans'
परित्यजतिgives up/abandons
परित्यजति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि + त्यज् (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; relative pronoun
प्राणान्life-breaths; life
प्राणान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), बहुवचनम्
शृणुhear/listen
शृणु:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट्-लकारः (Imperative), मध्यमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्ध), एकवचनम्
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; particle = 'also/even'
यत्which
यत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; relative pronoun qualifying फलम्
फलम्fruit/result
फलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

Sūta (narrator) recounting a Kurma Purana tirtha-mahatmya discourse of the sages

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: karuna

U
Urvashi-pulina
P
Prana
H
Hamsa (swan symbolism)

FAQs

It implies that the manner and place of one’s final prāṇa-release can support inward turning toward the Self; the promised “phala” is traditionally linked to purification of mind and readiness for liberation rather than mere external ritual.

The verse points to prāṇa-samyama at life’s end—dying with awareness at a consecrated tirtha—aligned with Purāṇic yoga ethics: remembrance of Īśvara, steadiness of mind, and surrender (īśvara-praṇidhāna) as the prāṇas withdraw.

By framing tirtha-phala within a shared Purāṇic salvation vocabulary (Īśvara, prāṇa, mokṣa), it supports the Kurma Purana’s synthesis where sectarian boundaries soften and sacred places are honored as gateways to the one Supreme Lord.