
मदनकामेश्वरप्रादुर्भावः (Manifestation of Madana-Kāmeśvara)
ലലിതോപാഖ്യാനത്തിലെ ഹയഗ്രീവ–അഗസ്ത്യ സംവാദത്തിൽ ഈ അധ്യായം സ്തുതിയിൽ നിന്ന് മാറി ഒരു ദിവ്യ സംഭവത്തെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ദേവി തന്റെ പരമ സ്വാതന്ത്ര്യം പ്രഖ്യാപിച്ച്, തന്റെ സ്വഭാവത്തിന് യോജിക്കുന്നവനേ പ്രിയനാകൂ എന്ന് പറയുന്നു. ദേവന്മാരോടൊപ്പം ബ്രഹ്മാവ് ധർമ്മ‑അർത്ഥാധിഷ്ഠിത ഉപദേശം നൽകുകയും, വിവാഹത്തിന്റെ നാല് തരങ്ങളുടെ (ഉദ്വാഹചതുഷ്ടയം) സംക്ഷിപ്ത വിവരണം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് ദേവിയെ അദ്വൈത ബ്രഹ്മസ്വരൂപിണിയായി, കാരണമയി പ്രകൃതിയായി സ്തുതിക്കുന്നു. അവസാനം മാലാ സംഭവത്തിൽ ദേവി ആകാശത്തിലേക്ക് മാല എറിയുമ്പോൾ അത് കാമേശ്വരനിൽ പതിക്കുന്നു; ദേവഗണം ആനന്ദിക്കുന്നു, ജഗത്‑മംഗളത്തിനായി വിധിപൂർവ്വം വിവാഹം നിശ്ചയിക്കുന്നു.
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने मदनकामेश्वरप्रादुर्भावो नाम चतुर्दशो ऽध्यायः तच्छ्रुत्वा वचनं देवी मन्दस्मितमुखांबुजा / उवाच स ततो वाक्यं ब्रह्मविष्णुमुखान्सुरान्
ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിന്റെ ഉത്തരഭാഗത്തിൽ, ഹയഗ്രീവ–അഗസ്ത്യ സംവാദത്തിലെ ലലിതോപാഖ്യാനത്തിൽ ‘മദനകാമേശ്വരപ്രാദുർഭാവം’ എന്ന പേരിലുള്ള പതിനാലാം അധ്യായം. ആ വാക്കുകൾ കേട്ട മന്ദസ്മിതമുഖാംബുജയായ ദേവി ബ്രഹ്മാ–വിഷ്ണു മുതലായ ദേവന്മാരോടു വചനം പറഞ്ഞു.
Verse 2
स्वतन्त्राहं सदा देवाः स्वेच्छाचारविहारिणी / ममानुरूपचरितो भविता तु मम प्रियः
ഹേ ദേവന്മാരേ! ഞാൻ എപ്പോഴും സ്വതന്ത്രയാണ്, സ്വേച്ഛാനുസരിച്ചു വിഹരിക്കുന്നവൾ; എന്റെ പ്രിയനും എന്റെ സ്വഭാവത്തിന് അനുയോജ്യമായ ചരിതമുള്ളവനായിരിക്കും।
Verse 3
तथेति तत्प्रतिश्रुत्य सर्वेर्देवैः पितामहः / उवाच च महादेवीं धर्मार्थसहितं वचः
‘അങ്ങനെ തന്നേ’ എന്ന പ്രതിജ്ഞ എല്ലാ ദേവന്മാരിൽ നിന്നുമെല്ലാം കേട്ട പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് മഹാദേവിയോടു ധർമ്മവും അർത്ഥവും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന വചനം പറഞ്ഞു।
Verse 4
कालक्रीता क्रयक्रीता पितृदत्ता स्वयंयुता / नारीपुरुषयोरेवमुद्वाहस्तु चतुर्विधः
കാലക്രീതാ, ക്രയക്രീതാ, പിതൃദത്താ, സ്വയംയുതാ—ഇങ്ങനെ സ്ത്രീപുരുഷന്മാരുടെ വിവാഹം നാലുവിധമാണെന്ന് പറയുന്നു।
Verse 5
कालक्रीता तु वेश्या स्यात्क्रयक्रीता तु दासिका / गन्धर्वोद्वाहिता युक्ता भार्या स्यात्पितृदत्तका
നിശ്ചിത കാലത്തിനുള്ള വിലകൊടുത്ത് സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടവൾ വേശ്യ, ക്രയിച്ച് എടുത്തവൾ ദാസി. ഗന്ധർവവിവാഹത്തിൽ യുക്തയായ സ്ത്രീ ഭാര്യ; പിതാവ് ദത്തയായ കന്യയും ഭാര്യയായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 6
समानधर्मिणी युक्ता भार्या पितृवशंवदा / यदद्वैतं परं ब्रह्म सदसद्भाववर्जितम्
സമാനധർമ്മിണിയായി നിലകൊണ്ട് പിതാവിന്റെ ആജ്ഞയ്ക്ക് വിധേയയായവൾ ഭാര്യയെന്നു പറയുന്നു. ആ പരബ്രഹ്മം അദ്വൈതം; സത്-അസത് ഭാവങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തം.
Verse 7
चिदानन्दात्मकं तस्मात्प्रकृतिः समजायत / त्वमेवासीच्च तद्ब्रह्म प्रकृतिः सा त्वमेव हि
ചിത്-ആനന്ദസ്വരൂപമായ അതിൽ നിന്നാണ് പ്രകൃതി ഉദ്ഭവിച്ചത്. ആ ബ്രഹ്മം നീ തന്നെയായിരുന്നു; ആ പ്രകൃതിയും തീർച്ചയായും നീ തന്നെയാണ്.
Verse 8
त्वमेवानादिरखिला कार्यकारणरूपिणी / त्वामेव हि विचिन्वन्ति योगिनः सनकादयः
നീ തന്നെയാണ് അനാദിയും അഖിലവും, കാര്യം-കാരണമെന്ന രൂപിണി. സനകാദി യോഗികൾ നിന്നെയേ നിരന്തരം അന്വേഷിച്ച് ധ്യാനിക്കുന്നു.
Verse 9
सदसत्कर्मरूपां च व्यक्ताव्यक्तो दयात्मिकाम् / त्वामेव हि प्रशंसंति पञ्चब्रह्मस्वरूपिणीम्
നീ തന്നെയാണ് സത്-അസത് കർമരൂപിണി, വ്യക്ത-അവ്യക്തസ്വരൂപിണി, ദയാത്മിക. പഞ്ചബ്രഹ്മസ്വരൂപിണിയായി നിന്നെയേ അവർ സ്തുതിക്കുന്നു.
Verse 10
त्वामेव हि सृजस्यादौ त्वमेव ह्यवसि क्षणात् / भजस्व पुरुषं कञ्चिल्लोकानुग्रहकाम्यया
നീ തന്നെയാണ് ആദിയിൽ സൃഷ്ടിക്കുന്നത്, നീ തന്നെയാണ് ക്ഷണത്തിൽ പാലിക്കുന്നത്; ലോകാനുഗ്രഹം ആഗ്രഹിച്ച് ഏതെങ്കിലും പുരുഷനെ വരിക്ക.
Verse 11
इति विज्ञापिता देवी ब्रह्मणा सकलैः सुरैः / स्रजमुद्यम्य हस्तेन चक्षेप गगनान्तरे
ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മാവും സർവ്വദേവന്മാരും അപേക്ഷിച്ചതോടെ ദേവി കൈയിൽ മാല ഉയർത്തി ആകാശമദ്ധ്യേ എറിഞ്ഞു.
Verse 12
तयोत्सृष्टा हि सा माला शोभयन्ती नभस्थलम् / पपात कण्ठदेशे हि तदा कामेश्वरस्य तु
അവർ എറിഞ്ഞ ആ മാല ആകാശത്തെ ശോഭിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് അപ്പോൾ കാമേശ്വരന്റെ കണ്ഠദേശത്ത് വീണു.
Verse 13
ततो मुमुदिरे देवा ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः / ववृषुः पुष्पवर्षाणि मन्दवातेरिता घनाः
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മ-വിഷ്ണു മുതലായ ദേവന്മാർ ആനന്ദിച്ചു; മന്ദവാതം പ്രേരിപ്പിച്ച മേഘങ്ങൾ പുഷ്പവർഷം ചൊരിഞ്ഞു.
Verse 14
अथोवाच विधाता तु भगवन्तं जनार्दनम् / कर्तव्यो विधिनोद्वाहस्त्वनयोः शिवयोर्हरे
അതിനുശേഷം വിധാതാവ് (ബ്രഹ്മാവ്) ഭഗവാൻ ജനാർദനനോട് പറഞ്ഞു—ഹരേ! ഈ ശിവ-ശിവയുടെ വിവാഹം വിധിപൂർവ്വം നടത്തേണ്ടതാണ്.
Verse 15
मुहुर्तो देवसम्प्राप्तो जगन्मङ्गलकारकः / त्वद्रूपा हि महादेवी सहजश्च भवानपि
ഈ ശുഭ മുഹൂർത്തം ദേവന്മാർ പ്രാപിച്ചതാണ്; ഇത് ലോകമംഗളകാരകം. മഹാദേവി സത്യത്തിൽ നിന്റെ രൂപം തന്നേ; നീയും സ്വാഭാവികമായി അവളുടെ സഹചാരിയാണ്.
Verse 16
दातुमर्हसि कल्याणीमस्मै कामशिवाय तु / तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य देवदेवस्त्रिविक्रमः
ഈ കാമശിവനു കല്യാണിയെ (ശുഭദേവിയെ) നൽകുവാൻ നീ അർഹയാകുന്നു. അവന്റെ വാക്ക് കേട്ടപ്പോൾ ദേവദേവനായ ത്രിവിക്രമൻ (സമ്മതിച്ചു).
Verse 17
ददौ तस्यै विधानेन प्रीत्या तां शङ्कराय तु / देवर्षिपितृमुख्यानां सर्वेषां देवयोगिनाम्
അവൻ വിധിപ്രകാരം പ്രീതിയോടെ അവളെ ശങ്കരനു നൽകി; ദേവർഷിമാർ, പിതൃമുഖ്യർ, എല്ലാ ദേവയോഗികളും സാക്ഷികളായി.
Verse 18
कल्याणं कारयामास शिवयोरादिकेशवः / उपायनानि प्रददुः सर्वे ब्रह्मादयः सुराः
ആദികേശവൻ ശിവയോരുടെ കല്യാണം നടത്തിച്ചു. ബ്രഹ്മാദി എല്ലാ ദേവന്മാരും ഉപഹാരങ്ങൾ സമർപ്പിച്ചു.
Verse 19
ददौ ब्रह्मेक्षुचापं तु वज्रसारमनश्वरम् / तयोः पुष्पायुधं प्रादादम्लानं हरिरव्ययम्
ബ്രഹ്മാവ് വജ്രസാരമുള്ള, അനശ്വരമായ ഇക്ഷുചാപം നൽകി. അവ്യയനായ ഹരി അവർക്കിരുവർക്കും വാടാത്ത പുഷ്പായുധം പ്രസാദിച്ചു.
Verse 20
नागपाशं ददौ ताभ्यां वरुणो यादसांपतिः / अङ्कुशं च ददौ ताभ्यां विश्वकर्मा विशांपतिः
ജലചരങ്ങളുടെ അധിപനായ വരുണൻ അവർക്കു നാഗപാശം നൽകി; ജനങ്ങളുടെ അധിപനായ വിശ്വകർമ്മ അവർക്കു അങ്കുശവും പ്രസാദിച്ചു.
Verse 21
किरीटमग्निः प्रायच्छत्ताटङ्कौ चन्द्रभास्करौ / नवरत्नमयीं भूषां प्रादाद्रत्नाकरः स्वयम्
അഗ്നി കിരീടം നൽകി; ചന്ദ്രനും സൂര്യനും കാതണികൾ (താടങ്ക) നൽകി; സ്വയം രത്നാകരൻ നവരത്നമയമായ ആഭരണഭൂഷയും അർപ്പിച്ചു.
Verse 22
ददौ सुराणामधिपो मधुपात्रमथाक्षयम् / चिन्तामणिमयीं मालां कुबेरः प्रददौ तदा
ദേവാധിപൻ ക്ഷയമില്ലാത്ത മധുപാത്രം നൽകി; അപ്പോൾ കുബേരൻ ചിന്താമണിമയമായ മാലയും പ്രസാദിച്ചു.
Verse 23
साम्राज्यसूचकं छत्रं ददौ लक्ष्मीपतिः स्वयम् / गङ्गा च यमुना ताभ्यां चामरे चन्द्रभास्वरे
സ്വയം ലക്ഷ്മീപതി സാമ്രാജ്യം സൂചിപ്പിക്കുന്ന ഛത്രം നൽകി; ഗംഗയും യമുനയും ചന്ദ്രപ്രഭപോലെ ദീപ്തമായ ചാമരങ്ങൾ അവർക്കു നൽകി.
Verse 24
अष्टौ च वसवो रुद्रा आदित्याश्चाश्विनौ तथा / दिक्पाला मरुतः साध्या गन्धर्वाः प्रमथेश्वराः / स्वानिस्वान्यायुधान्यस्यै प्रददुः परितोषिताः
എട്ട് വസുക്കൾ, രുദ്രന്മാർ, ആദിത്യന്മാർ, അശ്വിനീകുമാരന്മാർ; ദിക്പാലകർ, മരുത്തുകൾ, സാധ്യർ, ഗന്ധർവർ, പ്രമഥേശ്വരന്മാർ—എല്ലാവരും സന്തുഷ്ടരായി അവൾക്കു തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ നൽകി.
Verse 25
रथांश्च तुरगान्नागान्महावेगान्महाबलान् / उष्टानरोगानश्वांस्तान्क्षुत्तृष्णापरिवर्जितान् / ददुर्वज्रोपमाकारान्सायुधान्सपरिच्छदान्
അവർ രഥങ്ങളും കുതിരകളും ആനകളും—മഹാവേഗവും മഹാബലവും ഉള്ളവ—കൂടാതെ രോഗരഹിതമായ ഒട്ടകങ്ങളും ക്ഷുധാ-തൃഷ്ണകളില്ലാത്ത അശ്വങ്ങളും നൽകി; വജ്രസമാകാരമുള്ള, ആയുധസഹിതവും സമ്പൂർണ്ണ പരിച്ച്ഛദങ്ങളോടും കൂടിയവ।
Verse 26
अथाभिषेकमातेनुः साम्राज्ये शिवयोः शिवम् / अथाकरोद्विमानं च नाम्ना तु कुसुमाकरम्
പിന്നീട് അവർ ശിവദമ്പതികളുടെ സാമ്രാജ്യത്തിൽ മംഗളകരമായ അഭിഷേകം നടത്തി; തുടർന്ന് ‘കുസുമാകരം’ എന്ന നാമമുള്ള ഒരു ദിവ്യ വിമാനം നിർമ്മിച്ചു।
Verse 27
विधाताम्लानमालं वै नित्यं चाभेद्यमायुधैः / दिवि भुव्यन्तरिक्षे च कामगं सुसमृद्धिमत्
വിധാതാവ് ഒരിക്കലും വാടാത്ത മാലയും, ആയുധങ്ങളാൽ എന്നും ഭേദിക്കാനാകാത്തതുമായ അനുഗ്രഹിച്ചു; അത് സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഭൂമിയിലും അന്തരീക്ഷത്തിലും ഇഷ്ടാനുസരണം സഞ്ചരിക്കുന്നതും മഹാസമൃദ്ധിയുള്ളതുമായിരുന്നു।
Verse 28
यद्गन्धघ्राणमात्रेण भ्रान्तिरोगक्षुर्धातयः / तत्क्षणादेव नश्यन्ति मनोह्लादकरं शुभम्
അതിന്റെ സുഗന്ധം വെറും നുകർന്നാൽ മതി; ഭ്രമം, രോഗം, ചെറുതായ ധാതുദോഷങ്ങൾ ആ നിമിഷം തന്നെ നശിക്കുന്നു. അത് ശുഭവും മനസ്സിനെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്।
Verse 29
तद्विमानमथारोप्य तावुभौ दिव्यदंपती / चामख्याजनच्छत्रध्वजयष्टिमनोहरम्
പിന്നീട് ആ ദിവ്യ ദമ്പതികൾ ആ വിമാനത്തിൽ आरोഹണം ചെയ്തു; അത് ചാമരം, വ്യജനം, ഛത്രം, ധ്വജം, യഷ്ടികൾ എന്നിവകൊണ്ട് മനോഹരമായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു।
Verse 30
वीणावेणुमृदङ्गादिविविधैस्तौर्यवादनैः / सेव्यमाना सुरगणैर्निर्गत्य नृपमन्दिरात्
വീണ, വേണു, മൃദംഗം മുതലായ വിവിധ വാദ്യങ്ങളുടെ മധുരനാദങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, ദേവഗണങ്ങളുടെ സേവനം ലഭിച്ച് അവൾ രാജമന്ദിരത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു।
Verse 31
ययौ वीथीं विहारेशा शोभयन्ती निजौजसा / प्रतिहर्म्याग्रसंस्थाभिरप्सरोभिः सहस्रशः
വിഹാരത്തിന്റെ അധിപതിയായ അവൾ സ്വന്തം തേജസ്സാൽ വീഥിയെ ശോഭിപ്പിച്ചു, പ്രാസാദങ്ങളുടെ മുൻഭാഗങ്ങളിൽ നിലകൊണ്ട ആയിരക്കണക്കിന് അപ്സരസ്സുകളോടൊപ്പം നടന്നു।
Verse 32
सलाजाक्षतहस्ताभिः पुरन्ध्रीभिश्च वर्षिता / गाथाभिर्मङ्गलार्थाभिर्वीणावेण्वादिनिस्वनैः / तुष्यन्ती वीवीथिवीथीषु मन्दमन्दमथाययौ
സ്ത്രീകൾ കൈകളിൽ ലാജയും അക്ഷതവും പിടിച്ച് അവൾമേൽ വിതറി; മംഗളഗാഥകൾ പാടപ്പെട്ടു, വീണ-വേണു മുതലായ നാദങ്ങൾ മുഴങ്ങി; അവൾ സന്തോഷത്തോടെ വഴിവഴിയായി മന്ദമായി നടന്നു।
Verse 33
प्रतिगृह्याप्स रोभिस्तु कृतं नीराजनाविधिम् / अवरुह्य विमानग्रात्प्रविवेश महासभाम्
അപ്സരസ്സുകൾ നിർവഹിച്ച നീരാജനവിധി സ്വീകരിച്ച്, അവൾ വിമാനത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി മഹാസഭയിൽ പ്രവേശിച്ചു।
Verse 34
सिंहासनमधिष्ठाय सह देवेन शंभुना / यद्यद्वाञ्छन्ति तत्रस्था मनसैव महाजनाः / सर्वज्ञा साक्षिपातेन तत्तत्कामानपूरयत्
ദേവൻ ശംഭുവിനൊപ്പം സിംഹാസനത്തിൽ അധിഷ്ഠിതയായി, അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന മഹാജനങ്ങൾ മനസ്സിൽ എന്തെന്ത് ആഗ്രഹിച്ചാലും, സർവ്വജ്ഞയായ അവൾ ഒരു ദൃഷ്ടിപാതം കൊണ്ടുതന്നെ അവരവരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റി।
Verse 35
तद्दृष्ट्वा चरितं देव्या ब्रह्मा लोक पितामहः / कामाक्षीति तदाभिख्यां ददौ कामेश्वरीति च
ദേവിയുടെ ആ ചരിതം കണ്ട ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് അപ്പോൾ അവൾക്ക് ‘കാമാക്ഷി’ എന്നും ‘കാമേശ്വരി’ എന്നും നാമങ്ങൾ നൽകി।
Verse 36
ववर्षाश्चर्यमेघो ऽपि पुरे तस्मिंस्तदाज्ञया / महार्हाणि च वस्तूनि दिव्यान्याभरणानि च
അവളുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ആ നഗരത്തിൽ അത്ഭുതമേഘം പെയ്തു; അമൂല്യ വസ്തുക്കളും ദിവ്യാഭരണങ്ങളും മഴപോലെ വീണു।
Verse 37
चिन्तामणिः कल्पवृक्षः कमला कामधेनवः / प्रतिवेश्म ततस्तस्थुः पुरो देव्याजयाय ते
അപ്പോൾ ചിന്താമണി, കല്പവൃക്ഷം, കമലാ, കാമധേനുക്കൾ—ദേവിയുടെ ജയഘോഷത്തിനായി—ഓരോ ഗൃഹത്തിനുമുമ്പിൽ നിലകൊണ്ടു।
Verse 38
तां सेवैकरसाकारां विमुक्तान्यक्रियागुणाः / सर्वकामार्थसंयुक्ता हृष्यन्तः सार्वकालिकम्
അവളുടെ സേവയിൽ ഏകാഗ്രരായി, നിഷ്ക്രിയഗുണങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തരായി, സർവകാമാർത്ഥങ്ങളാൽ സമ്പന്നരായി അവർ സദാകാലം ആനന്ദിച്ചു।
Verse 39
पितामहो हरिश्चैव महादेवश्च वासवः / अन्ये दिशामधीशास्तु सकला देवतागणाः
പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ്, ഹരി, മഹാദേവൻ, വാസവൻ (ഇന്ദ്രൻ) എന്നിവരും മറ്റു ദിക്ക്പാലകരും—സകല ദേവഗണങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു।
Verse 40
देवर्षयो नारदाद्याः सनकाद्याश्च योगिनः / महर्षयश्च मन्वाद्या वशिष्ठाद्यास्तपोधनाः
ദേവർഷി നാരദാദികളും സനകാദി യോഗികളും, മന്വാദി മഹർഷികളും വസിഷ്ഠാദി തപോധനന്മാരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
Verse 41
गन्धर्वाप्सरसो यक्षा याश्चान्या देवजातयः / दिवि भूम्यन्तरिक्षेषु ससंबाधं वसंति ये
ഗന്ധർവന്മാർ, അപ്സരസ്സുകൾ, യക്ഷന്മാർ, മറ്റ് ദേവജാതികൾ—സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഭൂമിയിലും അന്തരീക്ഷത്തിലും തിരക്കോടെ വസിക്കുന്നവർ—എല്ലാവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
Verse 42
ते सर्वे चाप्यसंबाधं निवसंति स्म तत्पुरे
അവർ എല്ലാവരും ആ നഗരത്തിൽ യാതൊരു തിരക്കുമില്ലാതെ സുഖമായി വസിച്ചു.
Verse 43
एवं तद्वत्सला देवी नान्यत्रैत्यखिलाज्जनात् / तोषयामास सततमनुरागेण भूयसा
ഇങ്ങനെ ആ ജനങ്ങളോടു വാത്സല്യമുള്ള ദേവി, എല്ലാവരെയും വിട്ട് മറ്റെവിടെയും പോകാതെ, കൂടുതൽ അനുരാഗത്തോടെ നിരന്തരം അവരെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
Verse 44
राज्ञो महति भूर्लोके विदुषः सकलेप्सिताम् / राज्ञी दुदोहाभीष्टानि सर्वभूतलवासिनाम्
ഭൂലോകത്തിലെ ആ മഹത്തായ പണ്ഡിതരാജാവിന്റെ സകല ഇഷ്ടങ്ങളും രാജ്ഞി പാൽ കറക്കുന്നതുപോലെ സമ്പാദിച്ച്, ഭൂതലവാസികളായ എല്ലാവർക്കും അഭീഷ്ടഫലങ്ങൾ നൽകി.
Verse 45
त्रिलोकैकमहीपाले सांबिके कामशङ्करे / दशवर्षसहस्राणि ययुः क्षण इवापरः
ത്രിലോകങ്ങളുടെ ഏക മഹീപാലനായ, അംബികയ്ക്ക് പ്രിയനായ കാമശങ്കരന്റെ ഭരണത്തിൽ പത്തായിരം വർഷങ്ങളും മറ്റൊരു ക്ഷണത്തെപ്പോലെ കടന്നുപോയി।
Verse 46
ततः कदा चिदागत्य नारदो भगवानृषिः / प्रणम्य परमां शक्तिं प्रोवाच विनयान्वितः
പിന്നീട് ഒരിക്കൽ ഭഗവാൻ ഋഷി നാരദൻ അവിടെ വന്നു; പരമശക്തിയെ നമസ്കരിച്ചു വിനയത്തോടെ പറഞ്ഞു।
Verse 47
पर ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमैश्वरि / मदसद्भावसंकल्पविकल्पकलनात्मिका
ഹേ പരമേശ്വരി! നീയേ പരബ്രഹ്മം, പരമധാമം, പരമപവിത്രം; എന്റെ സത്-അസത് ഭാവങ്ങളുടെ സംകല്പ-വികല്പങ്ങളുടെ കലനാസ്വരൂപിണിയും നീയേ।
Verse 48
जगदभ्युदयार्थाय व्यक्तभावमुपागता / असज्जनविनाशार्था सज्जनाभ्युदयार्थिनी / प्रवृत्तिस्तव कल्याणि साधूनां रक्षणाय हि
ഹേ കല്യാണി! ലോകത്തിന്റെ അഭ്യുദയത്തിനായി നീ വ്യക്തരൂപം സ്വീകരിച്ചു; ദുഷ്ടരുടെ നാശത്തിനും സജ്ജനരുടെ ഉയർച്ചയ്ക്കും സാദുക്കളുടെ രക്ഷയ്ക്കുമായി തന്നെയാണ് നിന്റെ ഈ പ്രവൃത്തി।
Verse 49
अयं भण्डो ऽसुरो देवि बाधते जगतां त्रयम् / त्वयैकयैव जेतव्यो न शक्यस्त्वपरैः सुरैः
ഹേ ദേവീ! ഭണ്ഡൻ എന്ന ഈ അസുരൻ മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും പീഡിപ്പിക്കുന്നു; അവനെ ജയിക്കേണ്ടത് നീ ഒരുത്തിയാൽ മാത്രമേ സാധിക്കൂ, മറ്റു ദേവന്മാർക്ക് അതു കഴിയില്ല।
Verse 50
त्वत्सेवैकपरा देवाश्चिरकालमिहोषिताः / त्वदाज्ञया गमिष्यन्ति स्वानिस्वानि पुराणि तु
ദേവന്മാർ ദീർഘകാലം ഇവിടെ നിന്റെ സേവയിലേകപരരായി വസിച്ചു; നിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവർ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ പുരങ്ങളിലേക്കു (ലോകങ്ങളിലേക്കു) പോകും.
Verse 51
अमङ्गलानि शून्यानि समृद्धार्थानि संत्वतः / एवं विज्ञापिता देवी नारदेनाखिलेश्वरी / स्वस्ववासनिवासाय प्रेषयामास चामरान्
നിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ അമംഗളങ്ങൾ ശൂന്യമാകുന്നു, എല്ലാ ലക്ഷ്യങ്ങളും സമൃദ്ധമാകുന്നു. നാരദൻ ഇങ്ങനെ അപേക്ഷിച്ചതോടെ അഖിലേശ്വരിയായ ദേവി ചാമരന്മാരെ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ വാസസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു അയച്ചു.
Verse 52
ब्रह्माणं च हरिं शंभुं वासवादीन्दिशां पतीन् / यथार्हं पूजयित्वा तु प्रेषयामास चांबिका
അംബിക ബ്രഹ്മാവിനെയും ഹരിയെയും ശംഭുവിനെയും ഇന്ദ്രാദി ദിക്ക്പാലന്മാരെയും യഥോചിതമായി പൂജിച്ച് അവരെ യാത്രയാക്കി.
Verse 53
अपराधं ततस्त्यक्तुमपि संप्रेषिताः सुराः / स्वस्वांशैः शिवयोः सेवामादिपित्रोरकुर्वत
അതിനുശേഷം ദേവന്മാർക്ക് അപരാധം ഉപേക്ഷിക്കുവാനും ആജ്ഞ ലഭിച്ചു; അവർ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ അംശങ്ങളാൽ ആദിപിതാക്കളായ ശിവ-ശിവയുടെ സേവ നിർവഹിച്ചു.
Verse 54
एतदाख्यानमायुष्यं सर्वमङ्गलकारणम् / आविर्भावं महादेव्यास्तस्या राज्याभिषेचनम्
ഈ ആഖ്യാനം ആയുസ്സ് വർധിപ്പിക്കുന്നതും സർവമംഗളത്തിനും കാരണമാകുന്നതുമാണ്—മഹാദേവിയുടെ ആവിർഭാവവും അവളുടെ രാജ്യാഭിഷേകവും.
Verse 55
यः प्रातरुत्थितो विद्वान्भक्तिश्रद्धासमन्वितः / जपेद्धनसमृद्धः स्यात्सुधासंमितवाग्भवेत्
പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് ഭക്തിയും ശ്രദ്ധയും സഹിതം ജപിക്കുന്ന ജ്ഞാനി ധനസമൃദ്ധനാകും; അവന്റെ വാക്ക് അമൃതസമമായി മധുരമാകും।
Verse 56
नाशुभं विद्यते तस्य परत्रेह च धीमतः / यशः प्राप्नोति विपुलं समानोत्तमतामपि
ആ ധീമാനിന് ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും അശുഭം ഒന്നുമില്ല; അവൻ മഹത്തായ യശസ്സു നേടുകയും സമമായി ഉത്തമത്വവും പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു।
Verse 57
अचला श्रीर्भवेतस्य श्रेयश्चैव पदेपदे / कदाचिन्न भयं तस्य तेजस्वी वीर्यवान्भवेत्
അവന് അചലമായ ശ്രീ ലഭിക്കും; ഓരോ പടിയിലും ശ്രേയസ്സുണ്ടാകും; അവന് ഒരിക്കലും ഭയം വരില്ല; അവൻ തേജസ്സും വീര്യവും ഉള്ളവനാകും।
Verse 58
तापत्रयविहीनश्च पुरुषार्थैश्च पूर्यते / त्रिसंध्यं यो जपेन्नित्यं ध्यात्वा सिंहासनेश्वरीम्
സിംഹാസനേശ്വരിയെ ധ്യാനിച്ച് നിത്യമായി ത്രിസന്ധ്യയിൽ ജപിക്കുന്നവൻ ത്രിതാപരഹിതനായി പുരുഷാർത്ഥങ്ങളാൽ പരിപൂർണ്ണനാകും।
Verse 59
षण्मासान्महतीं लक्ष्मीं प्राप्नुयाज्जापकोत्तमः
ഉത്തമ ജപകൻ ആറുമാസത്തിനകം മഹത്തായ ലക്ഷ്മിയെ പ്രാപിക്കുന്നു।
This chapter is primarily theological and ritual-normative rather than a vaṃśa catalog; its “lineage function” is indirect—legitimizing the divine consort pairing (Śakti–Kāmeśvara) that underwrites later sacred-historical authority in the Lalitopākhyāna frame.
It outlines a fourfold model of marriage (udvāha-catuṣṭaya) and characterizes certain forms (e.g., kālakrītā/krayakrītā) alongside gandharva and pitṛdattā, using ritual classification to align social practice with dharma and cosmic order.
The mālā functions as a public, cosmically witnessed selection-sign: the Goddess’ autonomous choice becomes an objective omen, prompting the devas to celebrate and Brahmā to urge a formal, auspicious rite—transforming metaphysical compatibility into ritually sanctioned union.