Shloka 48
मदनकामेश्वरप्रादुर्भावः
Manifestation of Madana-Kāmeśvara
Devanagari script
जगदभ्युदयार्थाय व्यक्तभावमुपागता / असज्जनविनाशार्था सज्जनाभ्युदयार्थिनी / प्रवृत्तिस्तव कल्याणि साधूनां रक्षणाय हि
Transliteration
jagadabhyudayārthāya vyaktabhāvamupāgatā / asajjanavināśārthā sajjanābhyudayārthinī / pravṛttistava kalyāṇi sādhūnāṃ rakṣaṇāya hi
Translation
ഹേ കല്യാണി! ലോകത്തിന്റെ അഭ്യുദയത്തിനായി നീ വ്യക്തരൂപം സ്വീകരിച്ചു; ദുഷ്ടരുടെ നാശത്തിനും സജ്ജനരുടെ ഉയർച്ചയ്ക്കും സാദുക്കളുടെ രക്ഷയ്ക്കുമായി തന്നെയാണ് നിന്റെ ഈ പ്രവൃത്തി।
Word by Word
जगत्-अभ्युदय-अर्थायfor the welfare/prosperity of the world
जगत्-अभ्युदय-अर्थाय:
Sampradāna/Prayojana (सम्प्रदान/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक) + अभ्युदय (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Dative (4th/चतुर्थी), Singular (एकवचन); प्रयोजन-द्योतक (purpose)
व्यक्त-भावम्manifest state/form
व्यक्त-भावम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootव्यक्त (प्रातिपदिक; क्त from √व्यञ्ज्/√व्यज्) + भाव (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
उपागताhas attained / has assumed
उपागता:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootउप + आ + गम् (धातु)
FormPast active participle (क्त/क्तवतु-भाव, here क्त), Feminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); agrees with (implicit) देवी
असत्-जन-विनाश-अर्था(she who is) for the destruction of the wicked
असत्-जन-विनाश-अर्था:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअसत् (प्रातिपदिक) + जन (प्रातिपदिक) + विनाश (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); ‘for the destruction of wicked people’—purpose-epithet
सत्-जन-अभ्युदय-अर्थिनीseeking the prosperity of the good
सत्-जन-अभ्युदय-अर्थिनी:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसत् (प्रातिपदिक) + जन (प्रातिपदिक) + अभ्युदय (प्रातिपदिक) + अर्थिन् (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); अर्थिन् = ‘desiring/aiming at’
प्रवृत्तिःactivity / engagement
प्रवृत्तिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रवृत्ति (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
तवof you / your
तव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormGenitive (6th/षष्ठी), Singular (एकवचन); 2nd person pronoun
कल्याणिO auspicious one
कल्याणि:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootकल्याणी (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Vocative (8th/सम्बोधन), Singular (एकवचन)
साधूनाम्of the good (people)
साधूनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसाधु (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (6th/षष्ठी), Plural (बहुवचन)
रक्षणायfor protection
रक्षणाय:
Sampradāna/Prayojana (सम्प्रदान/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootरक्षण (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Dative (4th/चतुर्थी), Singular (एकवचन); purpose dative
हिindeed / for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
FormEmphatic particle (निश्चयार्थक/हेतौ-अव्यय)