Adhyaya 22

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे आदित्यव्यूहकीर्त्तनं नामैकविंशतितमो ऽध्यायः सूत उवाच स्वायंभूवनिसर्गे तु व्याख्यातान्यन्तराणि च / भविष्याणि च सर्वाणि तेषां वक्ष्याम्यनुक्रमम्

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിൽ വായുപ്രോക്ത പൂർവഭാഗത്തിലെ ദ്വിതീയ അനുഷംഗപാദത്തിൽ ‘ആദിത്യവ്യൂഹകീർത്തനം’ എന്ന ഏകവിംശതിതമ അധ്യായം. സൂതൻ പറഞ്ഞു—സ്വായംഭുവ സൃഷ്ടിയിൽ വ്യാഖ്യാനിച്ച മന്വന്തരങ്ങളും, ഭാവിയിൽ വരാനിരിക്കുന്നവയും, അവയുടെ ക്രമം ഞാൻ പറയും.

Verse 2

एतच्छ्रुतवा तु मुनयः पप्रच्छू रोमहर्षणम् / सूर्याचन्द्रमसोश्चारं ग्रहाणां चैव सर्वशः

ഇത് കേട്ട മുനിമാർ രോമഹർഷണനോട് ചോദിച്ചു—സൂര്യചന്ദ്രന്മാരുടെ ഗതിയും, എല്ലാ ഗ്രഹങ്ങളുടെയും സഞ്ചാരവും എങ്ങനെയാണ്?

Verse 3

ऋषय ऋचुः / भ्रमन्ति कथमेतानि ज्योतीषि दिवमण्डलम् / अव्यूहेन च सर्वाणि तथैवासंकरेण वा

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഈ ജ്യോതിസ്സുകൾ ദിവ്യമണ്ഡലത്തിൽ എങ്ങനെ ഭ്രമിക്കുന്നു? അവ എല്ലാം യാതൊരു വ്യൂഹവുമില്ലാതെ, അല്ലെങ്കിൽ പരസ്പരസംകരമില്ലാതെ എങ്ങനെ സഞ്ചരിക്കുന്നു?

Verse 4

कश्चिद्भामयते तानि भ्रमन्ते यदि वा स्वयम् / एतद्वेदितुमिच्छामस्तन्नो निगद सत्तम

ആരെങ്കിലും ഇവയെ ചുറ്റിക്കുന്നുണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ ഇവ സ്വയം ചുറ്റുന്നുണ്ടോ? ഇത് അറിയാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഹേ ശ്രേഷ്ഠനേ, സത്യം ഞങ്ങളോട് പറയുക।

Verse 5

सूत उवाच भूतसंमोहनं ह्येतद्वदतो मे निबोधत / प्रत्यक्षमपि दृश्यं च संमोहयति यत्प्रजाः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇത് ജീവികളെ മോഹിപ്പിക്കുന്ന വിഷയമാണ്; എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുക. പ്രത്യക്ഷമായി കാണപ്പെടുന്നതായിട്ടും ജനങ്ങളെ മയക്കുന്നതാണ് ഇത്।

Verse 6

यो ऽयं चतुर्द्दिशं पुच्छे शैशुमारे व्यवस्थितः / उत्तानपादपुत्रो ऽसौ मेढीभूतो ध्रुवो दिवि

ഈ ശൈശുമാരത്തിന്റെ വാലിൽ നാലുദിക്കുകളിലായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നവൻ ഉത്താനപാദന്റെ പുത്രൻ ധ്രുവൻ; ആകാശത്തിൽ അവൻ അച്ചുപോലെ സ്ഥിരനാണ്।

Verse 7

स वै भ्रामयते नित्यं चन्द्रादित्यौ ग्रहैः सह / भ्रमन्तमनुगच्छन्ति नक्षत्राणि च चक्रवत्

അവൻ തന്നെയാണ് നിത്യമായി ചന്ദ്രനെയും സൂര്യനെയും ഗ്രഹങ്ങളോടുകൂടെ ചുറ്റിക്കുന്നത്; ചക്രംപോലെ ചുറ്റുന്ന നക്ഷത്രങ്ങൾ അവനെ അനുഗമിക്കുന്നു।

Verse 8

ध्रुवस्य मनसा चासौ सर्वते ज्योतिषां गणः / सूर्याचन्द्रमसौ तारा नक्षत्राणि ग्रहैः सह

ധ്രുവന്റെ മനസ്സിലെ സംकल्पം കൊണ്ടുതന്നെ എല്ലാ ജ്യോതിസ്സുകളുടെ സംഘം—സൂര്യനും ചന്ദ്രനും, താരകളും നക്ഷത്രങ്ങളും ഗ്രഹങ്ങളോടുകൂടെ—ചുറ്റുന്നു।

Verse 9

वातानीकमयैर्बन्धैर्ध्रुवे बद्धानि तानि वै / तेषां योगश्च भेदश्च कालश्चारस्तथैव च

അവ വാതസമൂഹമയമായ ബന്ധങ്ങളാൽ ധ്രുവത്തിൽ ബന്ധിതങ്ങളാകുന്നു. അവയുടെ യോഗവും ഭേദവും കാലവും ഗതിയും അതുപോലെ തന്നെ നിശ്ചിതമാണ്.

Verse 10

अस्तोदयौ तथोत्पाता अयने दक्षणोत्तरे / विषुवद्ग्रहवर्णाश्च द्रुवात्सर्वं प्रवर्त्तते

അസ്തവും ഉദയവും, അതുപോലെ ഉത്പാതങ്ങൾ; ദക്ഷിണ-ഉത്തര അയനങ്ങൾ; വിഷുവവും ഗ്രഹവർണങ്ങളും—ഇതെല്ലാം ധ്രുവത്തിൽ നിന്നാണ് പ്രവഹിക്കുന്നത്.

Verse 11

वर्षा घर्मो हिमं रात्रिः संध्या चैव दिनं तथा / शुभाशुभं प्रजानां च ध्रुवात्सर्वं प्रवर्त्तते

മഴ, ചൂട്, ഹിമം, രാത്രി, സന്ധ്യയും പകലും; കൂടാതെ ജനങ്ങളുടെ ശുഭാശുഭം—ഇതെല്ലാം ധ്രുവത്തിൽ നിന്നാണ് പ്രവഹിക്കുന്നത്.

Verse 12

ध्रुवेणाधिष्टितश्चैव सूर्यो ऽपो गृह्य वर्षति / तदेष दीप्त किरणः स कालग्निर्दिवाकरः

ധ്രുവത്തിന്റെ അധിഷ്ഠാനത്തിൽ സൂര്യൻ ജലം ഗ്രഹിച്ച് മഴയായി വർഷിക്കുന്നു. ദീപ്തകിരണനായ ആ ദിവാകരൻ കാലാഗ്നിയെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്നു.

Verse 13

परिवर्त्तक्रमाद्विप्रा भाभिरालोकयन् दिशः / सूर्यः किरमजालेन वायुयुक्तेन सर्वशः

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! പരിവർത്തനക്രമത്തിൽ സൂര്യൻ വാതയുക്തമായ കിരണജാലംകൊണ്ട് എല്ലാദിക്കുകളും തന്റെ പ്രഭയാൽ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 14

जगतो जलमादत्ते कृत्स्नस्य द्विजसत्तमाः / आदित्यपीतं सकलं सोमः संक्रमते जलम्

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ആദിത്യൻ സമസ്ത ജഗത്തിന്റെ ജലം ആകർഷിച്ചു എടുക്കുന്നു; ആദിത്യൻ പാനം ചെയ്ത ആ മുഴുവൻ ജലവും സോമൻ (ചന്ദ്രൻ) വീണ്ടും ജലമായി പരിവർത്തിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 15

नाडीभिर्वायुयुक्ताभिर्लोकधारा प्रवर्त्तते / यत्सोमात्स्रवते ह्यंबु तदन्नेष्वेव तिष्ठति

വായുവോടുകൂടിയ നാഡികളിലൂടെ ലോകധാര പ്രവഹിക്കുന്നു; സോമനിൽ നിന്ന് ചോരുന്ന ജലം അന്നത്തിലേ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 16

मेघा वायुविघातेन विसृजन्ति जलं भूवि / एवमुत्क्षिप्यते चैव पतते चासकृज्जलम्

മേഘങ്ങൾ വായുവിന്റെ തടസ്സം മൂലം ഭൂമിയിൽ ജലം വർഷിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ ജലം ഉയർത്തപ്പെടുകയും വീണ്ടും വീണ്ടും വീഴുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 17

न नाश उदकस्यास्ति तदेव परिवर्त्तते / संधारणार्थं लोकानां मायैषा विश्वनिर्मिता

ജലത്തിന് നാശമില്ല; അത് രൂപം മാത്രം മാറുന്നു. ലോകങ്ങളെ നിലനിർത്തുവാൻ വിശ്വം നിർമ്മിച്ച ഈ മായയാണിത്।

Verse 18

अन्या मायया व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम् / विश्वेशो लोककृद्देवः सहस्राक्षः प्रजापतिः

ഈ മായയാൽ ചരാചരങ്ങളോടുകൂടിയ ത്രൈലോക്യം മുഴുവൻ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; വിശ്വേശൻ, ലോകകർത്താവായ ദേവൻ, സഹസ്രാക്ഷ പ്രജാപതി (ഇന്ദ്രൻ) ആകുന്നു।

Verse 19

धाता कृत्स्नस्य लोकस्य प्रभविष्णुर्दिवाकरः / सार्वलोकिकमंभो यत्तत्सोमान्नभसश्व्युतम्

സകല ലോകത്തിന്റെയും ധാതാവായ ദിവാകരൻ (സൂര്യൻ) പ്രഭാവശാലിയാണ്; സർവ്വലോകവ്യാപിയായ ജലം സോമനിൽ നിന്ന് ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ച്യുതമായി ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 20

सोमाधारं जगत्सर्वमेतत्तथ्यं प्रकीर्तितम् / सूर्यादुष्णं निस्रवते सोमाच्छीतं प्रवर्त्तते

ഇത് സത്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നു—സകല ജഗത്തും സോമത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; സൂര്യനിൽ നിന്ന് ഉഷ്ണത ഒഴുകുന്നു, സോമനിൽ നിന്ന് ശീതളത പ്രചരിക്കുന്നു.

Verse 21

शीतोष्णवीर्यौं द्वावेतौ युक्त्या धारयतो जगत् / सोमाधारा नदी गङ्गा पवित्रा विमलोदका

ശീതവും ഉഷ്ണവും എന്ന ഈ രണ്ടു ശക്തികൾ യുക്തിയോടെ ജഗത്തിനെ ധരിക്കുന്നു; സോമാധാരയായ ഗംഗാനദി പവിത്രം, അതിന്റെ ജലം നിർമലം.

Verse 22

भद्रसोमपुरोगाश्च महानद्यो द्विजोत्तमाः / सर्वभूतशरीरेषु ह्यापो ह्यनुसृताश्च याः

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ഭദ്രസോമ മുതലായ മഹാനദികൾ അഗ്രഗാമികളാണ്; കൂടാതെ ജലം എല്ലാ ജീവികളുടെ ശരീരങ്ങളിലും എല്ലാടവും അനുസൃതമായി വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 23

तेषु संदह्यमानेषु जङ्गमस्थावरेषु च / धूमभूतास्तु ता ह्यापो निष्कामन्तीह सर्वशः

ചരവും സ്ഥിരവും ദഹിക്കുമ്പോൾ, ആ ജലം പുകരൂപമായി ഇവിടെ എല്ലാടവും പുറത്തേക്ക് പുറപ്പെടുന്നു.

Verse 24

तेन चाभ्राणि जायन्ते स्थानमभ्रमयं स्मृतम् / तेजोर्ऽकः सर्वभूतेभ्य आदत्ते रश्मिभिर्जलम्

അതുകൊണ്ട് മേഘങ്ങൾ ജനിക്കുന്നു; ആ സ്ഥലം ‘അഭ്രമയം’ എന്നു സ്മൃതം. തേജോമയനായ സൂര്യൻ തന്റെ കിരണങ്ങളാൽ സർവ്വഭൂതങ്ങളിൽ നിന്നു ജലം ആഹരിക്കുന്നു.

Verse 25

समुद्राद्वायुसंयोगाद्वहन्त्यापो गभस्तयः / संजीवनं च सस्यानामंभस्तदमृतोपमम्

സമുദ്രത്തോടു വായുസംയോഗം മൂലം സൂര്യകിരണങ്ങൾ ജലം വഹിക്കുന്നു. ആ ജലമാണ് സസ്യങ്ങൾക്ക് ജീവൻ; അത് അമൃതസമം.

Verse 26

ततस्त्वृतुवशात्काले परिवत्य दिवाकरः / यच्छत्यापो हि मेघेभ्यः घुक्लाशुक्लैर्गभस्तिभिः

പിന്നീട് ഋതുവശാൽ കാലം വന്നപ്പോൾ ദിവാകരൻ മാറി, ശുക്ലവും അശുക്ലവും ആയ കിരണങ്ങളാൽ മേഘങ്ങൾക്ക് ജലം നൽകുന്നു.

Verse 27

अभ्रस्थाः प्रपतन्त्यापो वायुना समुदीरिताः / सर्वभूतहितार्थाय वायुमिश्राः समन्ततः

മേഘസ്ഥമായ ജലം വായുവാൽ പ്രേരിതമായി താഴേക്ക് പതിക്കുന്നു; വായുമിശ്രിതമായി എല്ലാടവും സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ഹിതത്തിനായി വർഷിക്കുന്നു.

Verse 28

ततो वर्षति षण्मासान्सर्वभूतविवृद्धये / वायव्यं स्तनितं चैव वैद्युतं चाग्निसंभवम्

അപ്പോൾ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ വർദ്ധനയ്ക്കായി ആറുമാസം മഴ പെയ്യുന്നു; വായുവിൽ നിന്നുള്ള ഇടിമുഴക്കം, വൈദ്യുത മിന്നൽ, അഗ്നിസംബവമായ തേജസ്സും പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.

Verse 29

मेहनाच्च मिहेधातोमघत्वं व्यजयन्ति हि / न भ्रश्यन्ति यतश्चापस्तदभं कवयो विदुः

മേഹനയും മിഹേധാതുവും മൂലം അവർ മേഘത്വം പ്രാപിക്കുന്നു; ഏതിൽ നിന്നു ജലം ഒരിക്കലും ക്ഷയിക്കയില്ലയോ, അതിനെ കവികൾ ‘അഭ’ എന്നു അറിയുന്നു.

Verse 30

मेघानां पुनरुत्पत्तिश्त्रिविधा योनिरुच्यते / आग्नेया ब्रह्मजाश्चैव पक्षजाश्च पृथग्विधाः

മേഘങ്ങളുടെ പുനർജന്മത്തിന് മൂന്നു വിധ യോനികൾ പറയുന്നു—ആഗ്നേയ, ബ്രഹ്മജ, പക്ഷജ; ഇവ വേറേവേറെ തരങ്ങൾ.

Verse 31

त्रिधा मेघाः समाख्यातास्तेषां वक्ष्यामि संभवम् / आग्नेया स्तूष्णजाः प्रोक्तास्तेषां धूमप्रवर्त्तनम्

മേഘങ്ങൾ മൂന്നു വിധമെന്ന് പ്രസ്താവിച്ചു; ഇനി അവയുടെ ഉദ്ഭവം ഞാൻ പറയും. ആഗ്നേയ മേഘങ്ങൾ ‘സ്തൂഷ്ണജ’ എന്നു പറയുന്നു; അവയുടെ പ്രചോദനം പുകയാൽ നടക്കുന്നു.

Verse 32

शीतदुर्दिनवाता ये स्वगुणास्ते व्यवस्थिताः / महिषाश्च वाराहाश्च मत्तमातङ्गरूपिणः

ശീതം, ദുര്ദിനം, കാറ്റ്—ഇവ അവരുടെ സ്വഗുണങ്ങൾ സ്ഥിരം; അവർ മഹിഷം, വരാഹം, മത്തമാതംഗം എന്നീ രൂപങ്ങൾ ധരിക്കുന്നു.

Verse 33

भूत्वा धरणिमभ्येत्य रमन्ते विचरन्ति च / जीमूता नाम ते मेघा ह्येतेभ्यो जीवसंभवः

അവർ രൂപം ധരിച്ചു ഭൂമിയിലേക്കു സമീപിച്ചു, ആനന്ദത്തോടെ വിഹരിക്കുകയും സഞ്ചരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ആ മേഘങ്ങളെ ‘ജീമൂത’ എന്നു വിളിക്കുന്നു; ഇവയിൽ നിന്നാണ് ജീവസംബവം ഉണ്ടാകുന്നത്.

Verse 34

विद्युद्गुणविहीनाश्च जलधारा विलंबिनः / मूकमेघा महाकाया आवहस्य वशानुगाः

മിന്നലിന്റെ ഗുണമില്ലാത്തതും ജലധാരകൾ മന്ദമായി വീഴുന്നതുമായ മൗനമായ മഹാകായ മേഘങ്ങൾ ‘ആവഹ’യുടെ അധീനരായി സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Verse 35

क्रोशमात्राच्च वर्षन्ति क्रोशार्द्धादपि वा पुनः / पर्वताग्र नितंबेषु वर्षति च रसंति च

അവ ഒരു ക്രോശം ദൂരത്തുനിന്നും, വീണ്ടും അർധക്രോശത്തുനിന്നും മഴ പെയ്യിക്കുന്നു; പർവതശിഖരങ്ങളിലും ചരിവുകളിലും പെയ്ത് ഗർജ്ജിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 36

बलाकागर्भदाश्चैव बलाकागर्भधारिणः / ब्रह्मजा नाम ते मेघा ब्रह्मनिश्वाससंभवाः

അവ ബലാക (കൊക്ക്) ഗർഭം നൽകുന്നവയും ബലാക-ഗർഭം ധരിക്കുന്നവയും ആകുന്നു; ‘ബ്രഹ്മജ’ എന്ന പേരുള്ള ആ മേഘങ്ങൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ നിശ്വാസത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചവയാണ്.

Verse 37

ते हि विद्युद्गुणोपेतास्तनयित्नुप्रियस्वनाः / तेषां शश्र्वत्प्रणादेन भूमिः स्वाङ्गरूहोद्भवा

അവ മിന്നലിന്റെ ഗുണം ധരിച്ചവയും ഇടിമുഴക്കത്തിന്റെ പ്രിയസ്വരമുള്ളവയും ആകുന്നു; അവരുടെ നിരന്തര നാദത്താൽ ഭൂമി തന്റെ അംഗങ്ങളിൽ നിന്ന് മുളകൾ ഉദിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 38

राज्ञी राज्याभिषिक्तेव पुनर्यौंवनमश्नुते / तेष्वियं प्रावृडासक्ता भूतानां जीवितोद्भवा

രാജ്യാഭിഷേകത്തോടെ അഭിഷിക്തയായ രാജ്ഞി വീണ്ടും യൗവനം പ്രാപിക്കുന്നതുപോലെ, ഈ മേഘങ്ങളിൽ ആസക്തമായ പ്രാവൃട് സകല ജീവികളുടെ ജീവന്റെ ഉദ്ഭവമാണ്.

Verse 39

द्वितीयं प्रवहं वायुं मेघास्ते तु समाश्रिताः / एतं योजनमात्राच्च साध्यर्द्धा निष्कृतादपि

രണ്ടാമത് ‘പ്രവഹ’ എന്ന വായു; മേഘങ്ങൾ അതിനെയാണ് ആശ്രയിക്കുന്നത്. ഒരു യോജന അളവ് കടന്ന് അത് സാധ്യലോകത്തിന്റെ അർദ്ധപരിധിവരെ, നിഷ്കൃതിയുടെ അതിരിനും അപ്പുറം ഒഴുകുന്നു.

Verse 40

वृष्टिर्गर्भस्त्रिधा तेषां धारासारः प्रकीर्त्तितः / पुष्करावर्त्तका नाम ते मेघाः पक्षसंभवाः

ആ മേഘങ്ങളുടെ വൃഷ്ടി-ഗർഭം മൂന്നു വിധം; അതിനെ ‘ധാരാസാര’ എന്നു പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നു. അവ പക്ഷങ്ങളിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച ‘പുഷ്കരാവർത്തക’ എന്ന മേഘങ്ങളാണ്.

Verse 41

शक्रेण पक्षच्छिन्ना ये पर्वतानां महौजसाम् / कामागानां प्रवृद्धानां भूतानां शिवमिच्छता

മഹൗജസ്സുള്ള പർവ്വതങ്ങൾക്ക് ഉണ്ടായിരുന്ന ചിറകുകൾ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മുറിച്ചു—അവ ഇഷ്ടാനുസരണം സഞ്ചരിക്കുന്ന, അത്യന്തം വളർന്ന ഭൂതസ്വരൂപങ്ങൾ—ഇത് ശിവന്റെ മംഗളേച്ഛയാൽ നടന്നു.

Verse 42

पुष्करा नाम ते मेघा बृंहन्तस्तोयमत्सराः / पुष्करावर्त्तकास्तेन कारणेनेह शब्दिताः

അവ ‘പുഷ്കര’ എന്ന പേരുള്ള മേഘങ്ങൾ; ജലത്തോടെ നിറഞ്ഞ് ഗർജ്ജിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ഇവിടെ അവയെ ‘പുഷ്കരാവർത്തക’ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.

Verse 43

नानारूपधराश्चैव महाघोरस्वनाश्च ते / कल्पान्तवृष्टेः स्रष्टारः संवर्ताग्ने र्नियामकाः

അവ പല രൂപങ്ങൾ ധരിച്ചു മഹാഭീകര ഗർജ്ജനത്തോടെ മുഴങ്ങുന്നു. അവ കല്പാന്തത്തിലെ മഴയുടെ സ്രഷ്ടാക്കളും സംവർതാഗ്നിയുടെ നിയന്ത്രകരുമാണ്.

Verse 44

वर्षन्त्येते युगान्तेषु तृतीयास्ते प्रकीर्त्तिताः / अनेकरूपसंस्थानाः पूरयन्तो महीतलम्

യുഗാന്തങ്ങളിൽ ഈ തൃതീയ മേഘങ്ങൾ മഴ പെയ്യിക്കുന്നു; പല രൂപസംസ്ഥാനങ്ങളോടെ ഭൂമിതലം നിറയ്ക്കുന്നു।

Verse 45

वायुं पुरा वहन्तः स्युराश्रिताः कल्पसाधकाः / यान्यण्डस्य तु भिन्नस्य प्राकृतस्याभवंस्तदा

മുമ്പ് അവർ വായുവിനെ വഹിക്കുന്നവരായി, കല്പസാധകരായി ആശ്രിതരായിരുന്നു; അപ്പോൾ ഭിന്നമായ പ്രാകൃത അണ്ഡത്തിന്റെ അംശങ്ങളായി അവർ ഉദിച്ചു।

Verse 46

यस्मिन्ब्रह्मा समुत्पन्नश्चतुर्वक्त्रः स्वयंप्रभुः / तान्येवाण्डकपालानि सर्वे मेघाः प्रकीर्त्तिताः

സ്വയംപ്രഭുവായ ചതുര്മുഖ ബ്രഹ്മൻ ഉദിച്ച ആ അണ്ഡത്തിന്റെ കപാലഭാഗങ്ങളേ എല്ലാം ‘മേഘങ്ങൾ’ എന്നു കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 47

तेषामाप्यायनं धूमः सर्वेषामविशेषतः / तेषां श्रेष्ठस्तु पर्जन्यश्चत्वारश्चैव दिग्गजाः

അവരൊക്കെയും ധൂമം (വാഷ്പം) കൊണ്ടു വ്യത്യാസമില്ലാതെ പോഷിക്കപ്പെടുന്നു; അവരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ പർജന്യൻ, കൂടാതെ നാലു ദിഗ്ഗജങ്ങളും (പ്രസിദ്ധം) ആകുന്നു।

Verse 48

गजानां पर्वतानां च मेघानां भोगिभिः सह / कुलमेकं पृथग्भूतं योनिरेका जलं स्मृतम्

ഗജങ്ങൾ, പർവതങ്ങൾ, മേഘങ്ങൾ, ഭോഗികൾ (നാഗങ്ങൾ) എന്നിവയുടെ കുലം ഒന്നുതന്നെ, വേറിട്ടായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടാലും; അവരുടെ ഏക യോനി ജലമെന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു।

Verse 49

पर्जन्यो दिग्गजा श्चैव हेमन्ते शीतसंभवाः / तुषारवृष्टिं वर्षन्ति शिष्टः सस्यप्रवृद्धये

ഹേമന്തത്തിൽ ശീതത്തിൽ നിന്നുയർന്ന പർജന്യനും ദിഗ്ഗജങ്ങളും തുഷാരവൃഷ്ടി ചൊരിഞ്ഞ് ധാന്യവർദ്ധനയ്ക്ക് സഹായിക്കുന്നു।

Verse 50

षष्ठः परिवहो नाम तेषां वायुरपाश्रयः / यो ऽसौ बिबर्त्ति भगवान्गङ्गामाकाशगोचराम्

ആറാമത്തേത് ‘പരിവഹ’ എന്ന വായു, ജലത്തിന്റെ ആശ്രയം; ആ ഭഗവാൻ തന്നെയാണ് ആകാശഗമിയായ ഗംഗയെ ധരിക്കുന്നത്।

Verse 51

दिव्यामृतजला पुण्यां त्रिधास्वातिपथे स्थिताम् / तस्या निष्यन्दतोयानि दिग्गजाः पृथुभिः करैः

ദിവ്യ അമൃതജലങ്ങളാൽ പുണ്യയായ ഗംഗ സ്വാതിപഥത്തിൽ ത്രിധയായി നിലകൊള്ളുന്നു; അവളിൽ നിന്നൊഴുകുന്ന ജലങ്ങളെ ദിഗ്ഗജങ്ങൾ വിശാലമായ തുമ്പികളാൽ ഒഴുക്കുന്നു।

Verse 52

शीकरं संप्रमुञ्चन्ति नीहार इति स स्मृतः / दक्षिणेन गिरिर्यो ऽसौ हेमकूट इति स्मृतः

അവർ സൂക്ഷ്മ ജലകണങ്ങൾ വിടുന്നു—അതിനെ ‘നീഹാര’ എന്നു പറയുന്നു; തെക്കുവശത്തുള്ള ആ പർവ്വതം ‘ഹേമകൂട’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധം।

Verse 53

उदग्घिमवतः शैल उत्तरप्रायदक्षिणे / पुण्ड्रं नाम समाख्यातं नगरं तत्र विस्तृतम्

ഹിമവത് പർവ്വതത്തിന്റെ വടക്കുവശത്ത്, തെക്കോട്ടു മുഖം തിരിഞ്ഞ ആ ശൈലപ്രദേശത്ത് ‘പുണ്ഡ്ര’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായ ഒരു നഗരം വിശാലമായി നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 54

तस्मिन्निपतितं वर्षं तत्तुषारसमुद्भवम् / ततस्तदा वहो वायुर्हेमवन्तं समुद्वहन्

അവിടെ തുഷാരത്തിൽ നിന്നുയർന്ന മഴ പതിച്ചു; അപ്പോൾ ഒഴുകുന്ന വായു അതിനെ ചുമന്ന് ഹിമവാൻ പർവതത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.

Verse 55

आनयत्यात्मयोगेन सिंचमानो महागिरिम् / हिमवन्तमतिक्रम्य वृष्टिशेषं ततः परम्

അവൻ ആത്മയോഗബലത്തോടെ അതിനെ കൊണ്ടുവന്ന് മഹാഗിരിയെ നനയ്ക്കുന്നു; ഹിമവാനെ കടന്ന് പിന്നെ ശേഷിക്കുന്ന മഴയെ അതിനപ്പുറം കൊണ്ടുപോകുന്നു.

Verse 56

इहाभ्येति ततः पश्चादपरान्तविवृद्धये / वर्षद्वयं समाख्यातं सस्यद्वयविवृद्धये

പിന്നീട് അത് ഇവിടെ എത്തി അപരാന്തദേശത്തിന്റെ വർദ്ധനയ്ക്കായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു; രണ്ടു തരത്തിലുള്ള മഴയെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു, രണ്ടു തരത്തിലുള്ള വിളകളുടെ വർദ്ധനയ്ക്കായി.

Verse 57

मेघाश्चाप्यायनं चैव सर्वमेतत्प्रकीर्त्तितम् / सूर्य एव तु वृष्टीनां स्रष्टा समुपदिश्यते

മേഘങ്ങളുടെ പുഷ്ടിയും—ഇതെല്ലാം പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; എന്നാൽ മഴകളുടെ സ്രഷ്ടാവായി സൂര്യനെയേ ഉപദേശിക്കുന്നു.

Verse 58

सूर्यमूला च वै वृष्टिर्जलं सूर्यात्प्रवर्तते / ध्रुवेणाधिष्ठितः सूर्यस्तस्यां वृष्टौ प्रवर्त्तते

മഴയുടെ മൂലം സൂര്യനാണ്; ജലം സൂര്യനിൽ നിന്നുതന്നെ പ്രവഹിക്കുന്നു. ധ്രുവൻ അധിഷ്ഠിതനാക്കിയ സൂര്യൻ ആ മഴയിൽ തന്നെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

Verse 59

ध्रुवेणाधिष्टितो वायुर्वृष्टिं संहरते पुनः / ग्रहो निःसृत्य सूर्यात्तु कृत्स्ने नक्षत्रमण्डले

ധ്രുവന്റെ അധിഷ്ഠാനത്താൽ വായു വീണ്ടും മഴയെ സംഹരിക്കുന്നു. സൂര്യനിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട ഗ്രഹം സമസ്ത നക്ഷത്രമണ്ഡലത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Verse 60

चरित्वान्ते विशत्यर्कं ध्रुवेण समाधिष्ठितम् / ततः सूर्यरथस्याथ सन्निवेशं निबोधत

സഞ്ചാരാന്തത്തിൽ അത് ധ്രുവൻ സമധിഷ്ഠിതനായ അർക്കനിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. തുടർന്ന് സൂര്യരഥത്തിന്റെ സന്നിവേശം അറിഞ്ഞുകൊൾക.

Verse 61

संस्थितेनैकचक्रेण पञ्चारेण त्रिनाभिना / हिरण्मयेन भगवांस्तथैव हरिदर्वणा

ഭഗവാൻ സൂര്യൻ ഏകചക്രവും അഞ്ചു ആരങ്ങളും മൂന്നു നാഭികളും ഉള്ള, ഹിരണ്മയവും ഹരിതവർണ്ണപ്രഭയുമുള്ള (രഥത്തിൽ) നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 62

अष्टापदनिबद्धेन षट्प्रकारैकनेमिना / चक्रेण भास्वता सूर्यः स्यन्दनेन प्रसर्पति

എട്ട് പാദങ്ങളാൽ ബന്ധിതവും ആറു പ്രകാരങ്ങളുള്ള ഏകനേമിയുമുള്ള ദീപ്തമായ ചക്രത്താൽ സൂര്യൻ തന്റെ സ്യന്ദനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Verse 63

दशयोजनसाहस्रो विस्तारायामतः स्मृतः / द्विगुणो ऽस्य रथोपस्थादीषादण्डः प्रमाणतः

അതിന്റെ വീതിയും നീളവും പത്തു സഹസ്ര യോജനയെന്നു പറയുന്നു. രഥോപസ്ഥത്തിൽ നിന്ന് അതിന്റെ ഈഷാദണ്ഡം അളവിൽ ഇരട്ടിയാണ്.

Verse 64

स तस्य ब्रह्मणा सृष्टो रथो ह्यर्थवशेन तु / असंगः काञ्चनो दिव्यो युक्तः पवनगैर्हयैः

അവനുവേണ്ടി ബ്രഹ്മാവ് ആവശ്യാനുസാരം ഒരു രഥം സൃഷ്ടിച്ചു. അത് ദിവ്യവും സ്വർണമയവും അസംഗവും പവനഗാമിയായ അശ്വങ്ങളാൽ യുക്തവുമായിരുന്നു.

Verse 65

छन्दोभिर्वाजिरूपैस्तु यतश्चक्रं ततः स्थितैः / वारुणस्यन्दनस्येह लक्षणैः सदृशस्तु सः

ഛന്ദസ്സുകൾ അശ്വരൂപങ്ങളായും ചക്രം യഥാസ്ഥാനത്ത് നിലകൊണ്ടതുമായതിനാൽ, ഈ രഥം ഇവിടെ വരുണന്റെ സ്യന്ദനത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളോട് സാമ്യമുള്ളതായി തോന്നി.

Verse 66

तेनासौ सर्वते व्योम्नि भास्वता तु दिवाकरः / अथैतानि तु सूर्यस्य प्रत्यङ्गानि रथस्य ह

ആ രഥം കൊണ്ടുതന്നെ പ്രകാശമുള്ള ദിവാകരൻ ആകാശമൊട്ടാകെ സഞ്ചരിക്കുന്നു. ഇനി സൂര്യന്റെ രഥത്തിന്റെ ഈ അംഗപ്രത്യംഗങ്ങൾ പറയുന്നു.

Verse 67

संवत्सरस्यावयवैः कल्पि तस्य यथाक्रमम् / अहस्तु नाभिः सौरस्य एकचक्रस्य वै स्मृतः

സംവത്സരത്തിന്റെ അവയവങ്ങളാൽ അതിന്റെ ക്രമാനുസൃതമായ ഘടന കല്പിക്കപ്പെട്ടു. സൂര്യന്റെ ഏകചക്ര രഥത്തിന്റെ നാഭിയായി ‘അഹഃ’—ദിനം—എന്ന് സ്മരിക്കുന്നു.

Verse 68

अराः पञ्चार्त्तवांस्तस्य नेमिः षडृतवः स्मृतः / रथनीडः स्मृतो ह्येष चायने कूबरावुभौ

അതിന്റെ അരകൾ അഞ്ചു ആർതവകാലങ്ങളായി, നേമി ആറു ഋതുക്കളായി സ്മരിക്കുന്നു. ഇതാണ് രഥനീഡം (ആസനം); രണ്ടു അയനങ്ങളും കൂബരങ്ങൾ (ധുരങ്ങൾ) എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.

Verse 69

मुहूर्त्ता बन्धुरास्तस्य रम्याश्चास्य कलाः स्मृताः / तस्य काष्ठा स्मृता घोणा अक्षदण्डः क्षणस्तु वै

അവന്റെ മുഹൂർത്തങ്ങൾ ശോഭയുള്ളവയെന്നും അവന്റെ കലകൾ രമണീയങ്ങളെന്നും സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു. അവന്റെ കാഷ്ഠ ‘ഘോണാ’ എന്നും ‘അക്ഷദണ്ഡം’ തന്നെയാണ് ക്ഷണം എന്നും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 70

निमेषश्चानुकर्षो ऽस्य हीषा चास्य लवाःस्मृताः / रात्रिर्वरूथो धर्मो ऽस्य ध्वज ऊर्द्ध्व समुच्छ्रितः

അവന്റെ നിമേഷം ‘അനുകർഷ’ എന്നു സ്മൃതമാണ്; ‘ഹീഷാ’ അവന്റെ ലവങ്ങളായി പറയപ്പെടുന്നു. രാത്രി അവന്റെ കവചം, ധർമ്മം അവന്റെ ഉയർന്നു നിൽക്കുന്ന ധ്വജം.

Verse 71

युगाक्षकोडी ते तस्य अर्थकामावुभौ स्मृतौ / सप्ताश्वरूपाश्छन्दासि वहन्तो वामतो धुरम्

അവന്റെ ‘യുഗാക്ഷ’യും ‘കോടി’യും—ഇവ രണ്ടും അർത്ഥവും കാമവും ആയി സ്മൃതമാണ്. ഏഴ് അശ്വരൂപ ഛന്ദസ്സുകൾ ഇടത്തുവശത്തെ ധുരം വഹിക്കുന്നു.

Verse 72

गायत्री चैव त्रिष्टुप्य ह्यनुष्टुब्जगती तथा / पङ्क्तिश्च बृहती चैव ह्युष्णिक्चैव तु सप्तमी

ഗായത്രി, ത്രിഷ്ടുപ്, അനുഷ്ടുപ്, ജഗതി; കൂടാതെ പങ്ക്തി, ബൃഹതി, ഉഷ്ണിക്—ഇവ ഏഴ് ഛന്ദസ്സുകളായി സ്മൃതമാണ്.

Verse 73

चक्रमक्षे निबद्धं तु ध्रुवे चाक्षः समर्पितः / सहचक्रो भ्रमत्यक्षः सहक्षो भ्रमते ध्रुवः

ചക്രം അക്ഷത്തിൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ധ്രുവത്തിൽ അക്ഷം സമർപ്പിതമാണ്. ചക്രമൊത്ത് അക്ഷം ഭ്രമിക്കുന്നു; അക്ഷമൊത്ത് ധ്രുവവും ഭ്രമിക്കുന്നു.

Verse 74

अक्षेण सह चक्रेशो भ्रमते ऽसौ ध्रुवेरितः / एवमर्थवशात्तस्य सन्निवेशो रथस्य तु

ധ്രുവന്റെ പ്രേരണയാൽ ആ ചക്രാധിപൻ അക്ഷത്തോടുകൂടെ ഭ്രമിക്കുന്നു. അങ്ങനെ കാരണവശാൽ അവന്റെ രഥത്തിന്റെ വിന്യാസവും അതുപോലെ തന്നെയാകുന്നു.

Verse 75

तथा संयोगभावेन संसिद्धो भासुरो रथः / तेनासौ तरणिर्देवो भास्वता सर्पते दिवि

അതുപോലെ സംയോഗഭാവത്താൽ ആ ദീപ്തമായ രഥം പൂർണ്ണമായി സിദ്ധമാകുന്നു. അതിനാൽ ദേവതരണിയായ സൂര്യൻ പ്രകാശത്തോടെ ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Verse 76

युगाक्षकोटिसन्नद्धौ द्वौ रश्मी स्यन्दनस्य तु / ध्रुवे तौ भ्राम्यते रश्मी च चक्रयुगयोस्तु वै

ആ സ്യന്ദനത്തിന്റെ രണ്ടു രശ്മികൾ യുഗ-അക്ഷത്തിന്റെ അറ്റങ്ങളിൽ ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നു. അവ രണ്ടും ധ്രുവത്തെ ചുറ്റി ഭ്രമിക്കുന്നു; ചക്രയുഗലത്തോടൊപ്പം രശ്മികളും പരിവർത്തിക്കുന്നു.

Verse 77

भ्रमतो मण्डलान्यस्य खेचरस्य रथस्य तु / युगाक्षकोटी ते तस्य दक्षिणे स्यन्दनस्य हि

ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ആ രഥത്തിന്റെ ഭ്രമിക്കുന്ന മണ്ഡലങ്ങളിൽ, അതിന്റെ യുഗ-അക്ഷത്തിന്റെ അറ്റങ്ങൾ രഥത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്താണ് നിലകൊള്ളുന്നത്.

Verse 78

ध्रुवेण प्रगृहीते वै विचक्रम तुरक्षवत् / भ्रमन्तमनुगच्छेतां ध्रुवं रश्मी तु तावुभौ

ധ്രുവൻ പിടിച്ചുനിര്‍ത്തുമ്പോൾ, അത് ചക്രമില്ലാത്തതായിട്ടും കുതിരയുള്ളതുപോലെ തോന്നുന്നു. ഭ്രമിക്കുന്ന ധ്രുവത്തെ ആ രണ്ടു രശ്മികളും പിന്തുടരുന്നു.

Verse 79

युगाक्षकोटिस्तत्तस्य रश्मिभिः स्यन्दनस्य तु / कीलासक्ता यथा रज्जुर्भ्रंमते सर्वतो दिशम्

ആ രഥത്തിന്റെ യുഗധുരിയുടെ അഗ്രത്തിൽ ബന്ധിച്ച രശ്മികളാൽ, ആണി പിടിച്ച കയറുപോലെ അത് എല്ലാദിക്കിലും ചുറ്റുന്നു।

Verse 80

ह्रसतस्तस्य रश्मी तु मण्डलेषूत्तरायणे / वर्द्धते दक्षिणे चैव भ्रमतो मण्डलानि तु

ഉത്തരായണത്തിലെ മണ്ഡലങ്ങളിൽ അവന്റെ രശ്മി കുറയുന്നു; ദക്ഷിണായണത്തിൽ അത് വർധിക്കുന്നു; മണ്ഡലങ്ങളും ഭ്രമിക്കുന്നു।

Verse 81

युगाक्षकोटिसंबद्धौ रश्मी द्वौ स्यन्दनस्य तु / ध्रुवेण प्रगृहीतौ वै तौ रश्मी नयतो रविम्

ആ രഥത്തിന്റെ യുഗധുരിയുടെ അഗ്രത്തിൽ ബന്ധിച്ച രണ്ടു രശ്മികളുണ്ട്; ധ്രുവൻ അവയെ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു, ആ രശ്മികളാണ് രവിയെ നയിക്കുന്നത്।

Verse 82

आकृष्येते यदा तौ वै ध्रुवेण सम धिष्ठितौ / तदा सो ऽभ्यन्तरे सूर्यो भ्रमते मण्डलानि तु

ധ്രുവൻ സമമായി അധിഷ്ഠിച്ച ആ രണ്ടു രശ്മികൾ വലിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, സൂര്യൻ അകത്തളത്തിൽ മണ്ഡലങ്ങളിൽ ഭ്രമിക്കുന്നു।

Verse 83

अशीतिर्मण्डलशतं काष्ठयोरन्तरं स्मृतम् / ध्रुवेण मुच्यमानाभ्यां रश्मिभ्यां पुनरेव तु

കാഷ്ഠകളുടെ ഇടയിലെ അന്തരം ‘അശീതി മണ്ഡലശതം’ (എണ്ണായിരം) എന്നു സ്മൃതമാണ്; ധ്രുവൻ വിട്ടയക്കുന്ന ആ രശ്മികളാൽ വീണ്ടും (ചലനം) സംഭവിക്കുന്നു।

Verse 84

तथैव बाह्यतः सूर्यो भ्रमते मण्डलानि तु / उद्वेषाटयन्स वेगेन मण्डलानि तु गच्छति

അതുപോലെ പുറത്തുവശത്ത് സൂര്യൻ മണ്ഡലങ്ങളെ ചുറ്റി ഭ്രമിച്ച്, വേഗത്തോടെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, വൈരാഗ്യത്താൽ എന്നപോലെ അവയെ കലക്കുന്നു।