Shloka 42
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
पुष्करा नाम ते मेघा बृंहन्तस्तोयमत्सराः / पुष्करावर्त्तकास्तेन कारणेनेह शब्दिताः
Transliteration
puṣkarā nāma te meghā bṛṃhantastoyamatsarāḥ / puṣkarāvarttakāstena kāraṇeneha śabditāḥ
Translation
അവ ‘പുഷ്കര’ എന്ന പേരുള്ള മേഘങ്ങൾ; ജലത്തോടെ നിറഞ്ഞ് ഗർജ്ജിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ഇവിടെ അവയെ ‘പുഷ്കരാവർത്തക’ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
Word by Word
पुष्कराःPuṣkaras (a class/name)
पुष्कराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुष्कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
नामby name
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; निपात—संज्ञायाम् ('called')
तेthose
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
मेघाःclouds
मेघाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमेघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
बृंहन्तःswelling/expanding
बृंहन्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootबृंह् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (present participle, शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (meghāḥ)
तोय-मत्सराःjealous/competitive regarding water (i.e., water-laden)
तोय-मत्सराः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootतोय + मत्सर (प्रातिपदिकौ)
Formतत्पुरुष-समास (तोये मत्सरः येषां/तोयविषये मत्सराः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
पुष्करावर्त्तकाःPuṣkarāvarttakas
पुष्करावर्त्तकाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुष्कर + आवर्त्तक (प्रातिपदिकौ)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तेनby that/therefore
तेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; करण
कारणेनby the reason/cause
कारणेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; करण
इहhere/in this context
इह:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb of place)
शब्दिताःare termed/called
शब्दिताः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootशब्द् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मणि—'are called/are named'