Shloka 40
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
वृष्टिर्गर्भस्त्रिधा तेषां धारासारः प्रकीर्त्तितः / पुष्करावर्त्तका नाम ते मेघाः पक्षसंभवाः
Transliteration
vṛṣṭirgarbhastridhā teṣāṃ dhārāsāraḥ prakīrttitaḥ / puṣkarāvarttakā nāma te meghāḥ pakṣasaṃbhavāḥ
Translation
ആ മേഘങ്ങളുടെ വൃഷ്ടി-ഗർഭം മൂന്നു വിധം; അതിനെ ‘ധാരാസാര’ എന്നു പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നു. അവ പക്ഷങ്ങളിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച ‘പുഷ്കരാവർത്തക’ എന്ന മേഘങ്ങളാണ്.
Word by Word
वृष्टिःrainfall
वृष्टिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
गर्भःwomb/inner content
गर्भः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगर्भ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
त्रिधाin three ways
त्रिधा:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootत्रिधा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/षष्ठी), बहुवचन; सम्बन्ध (genitive)
धारासारःthe essence of streams (downpour)
धारासारः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधारा + सार (प्रातिपदिकौ)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी: 'धारायाः सारः'); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रकीर्तितःis proclaimed/said
प्रकीर्तितः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-कीर्त् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि/भावे—'is proclaimed'
पुष्करावर्त्तकाःPuṣkarāvarttakas (name of clouds)
पुष्करावर्त्तकाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुष्कर + आवर्त्तक (प्रातिपदिकौ)
Formतत्पुरुष-समास (सम्बन्धार्थ: 'पुष्करस्य आवर्त्तकाः' इति); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
नामby name/called
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; निपात—नामार्थे/संज्ञायाम् ('called')
तेthose
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम
मेघाःclouds
मेघाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमेघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
पक्ष-सम्भवाःborn from wings
पक्ष-सम्भवाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपक्ष + सम्भव (प्रातिपदिकौ)
Formतत्पुरुष-समास (पक्षात् सम्भवः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण