Shloka 19
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
धाता कृत्स्नस्य लोकस्य प्रभविष्णुर्दिवाकरः / सार्वलोकिकमंभो यत्तत्सोमान्नभसश्व्युतम्
Transliteration
dhātā kṛtsnasya lokasya prabhaviṣṇurdivākaraḥ / sārvalokikamaṃbho yattatsomānnabhasaśvyutam
Translation
സകല ലോകത്തിന്റെയും ധാതാവായ ദിവാകരൻ (സൂര്യൻ) പ്രഭാവശാലിയാണ്; സർവ്വലോകവ്യാപിയായ ജലം സോമനിൽ നിന്ന് ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ച്യുതമായി ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.
Word by Word
धाताthe creator/sustainer (Dhātā)
धाता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधातृ (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1/प्रथमा), Singular (एकवचन)
कृत्स्नस्यof the entire
कृत्स्नस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootकृत्स्न (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter (पुं/नपुं), Genitive (6/षष्ठी), Singular (एकवचन); adjectival to 'लोकस्य'
लोकस्यof the world
लोकस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (6/षष्ठी), Singular (एकवचन)
प्रभविष्णुःpowerful/able to originate
प्रभविष्णुः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र-भू (धातु) + इष्णु (कृत् प्रत्यय) → प्रभविष्णु (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1/प्रथमा), Singular (एकवचन); present-frequentative/ability adjective (इष्णु-प्रत्यय)
दिवाकरःthe sun (maker of day)
दिवाकरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदिव + आकर (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1/प्रथमा), Singular (एकवचन); षष्ठी-तत्पुरुष: दिवः आकरः
सार्वलोकिकम्universal, pertaining to all worlds
सार्वलोकिकम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व + लोकिक (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2/द्वितीया), Singular (एकवचन); adjective to 'अम्भः'
अम्भःwater
अम्भः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअम्भस् (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2/द्वितीया), Singular (एकवचन)
यत्which
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative/Accusative (1/2), Singular (एकवचन); relative pronoun
तत्that
तत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative/Accusative (1/2), Singular (एकवचन); correlative pronoun
सोमात्from Soma (moon)
सोमात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Ablative (5/पञ्चमी), Singular (एकवचन)
नभसःfrom the sky
नभसः:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootनभस् (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Ablative (5/पञ्चमी), Singular (एकवचन) (Vedic/poetic gen/abl form)
च्युतम्fallen/descended
च्युतम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootच्यु (धातु) + क्त (कृत् प्रत्यय) → च्युत (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative/Accusative (1/2), Singular (एकवचन); past passive participle (क्त)