Adhyaya 37
Anushanga PadaAdhyaya 3733 Verses

Adhyaya 37

Agastyopadeśa: Viṣṇupada-stava-sādhanā and Paraśurāma’s Darśana of Hari

ഈ അധ്യായത്തിൽ വസിഷ്ഠന്റെ വിവരണപ്രകാരം, വേട്ടാസന്ദർഭത്തിൽ കേട്ട അത്ഭുത സംഭവത്തെ അറിയിച്ച് പരശുരാമൻ കുംഭസംഭവനായ അഗസ്ത്യമുനിയുടെ മുമ്പിൽ എത്തുന്നു. അഗസ്ത്യൻ അവന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി ഉപദേശം നൽകുന്നു—ദൂരെയൊരു അത്യന്തം ദുർലഭമായ ‘വിഷ്ണുവിന്റെ മഹാസ്ഥലം’ ഉണ്ട്; അവിടെ ഭഗവാന്റെ പാദമുദ്രകൾ (വിഷ്ണുപദം) നിലകൊള്ളുന്നു. ബലിയെ അടക്കാൻ ത്രിവിക്രമൻ പാദവിക്ഷേപം ചെയ്തപ്പോൾ മഹാത്മാവിന്റെ ഇടത് പാദപ്രദേശത്തിൽ നിന്നാണ് അവിടെയേ ഗംഗ ഉദ്ഭവിച്ചതെന്ന് പറയുന്നു. ഒരു മാസം ‘ദിവ്യസ്തവം’ നിയമത്തോടെ ജപിക്കണം, ആചാര-ആഹാര നിയന്ത്രണങ്ങളോടെ, മുമ്പ് നേടിയ ശത്രുനിഗ്രഹ കവചസാധനയോടു ചേർത്താൽ സിദ്ധി ലഭിക്കും എന്ന് അഗസ്ത്യൻ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. പരശുരാമൻ ആശ്രമം വിട്ട് ആ പാദതീർത്ഥത്തിൽ താമസിച്ച് നിരന്തര ജപം നടത്തുന്നു. അവസാനം ഹരി പ്രസന്നനായി സാക്ഷാത് ദർശനം നൽകുന്നു—കൃഷ്ണൻ ചതുര്വ്യൂഹാധിപൻ, കിരീടം-കുണ്ഡലം-കൗസ്തുഭം-പീതാംബരം ധരിച്ച മനോഹര രൂപത്തിൽ ജാമദഗ്ന്യന്റെ മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷനാകുന്നു. പരശുരാമൻ എഴുന്നേറ്റ് സാഷ്ടാംഗ നമസ്കാരം ചെയ്ത് ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ സ്തുതിക്കുന്ന പരമേശ്വരനോട് ശരണാഗതിസ്ഥവം അർപ്പിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ തീർത്ഥമഹിമയും സ്തോത്രസാധനയും ഭഗവദ്ദർശനത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന മാതൃകയായി പ്രതിപാദിക്കുന്നു।

Shlokas

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते षट्त्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३६// वसिष्ठ उवाच दृष्ट्वा परशुरामस्तु तदाश्चर्यं महाद्भुतम् / जगाद सर्ववृत्तान्तं मृगयोस्तु यथाश्रुतम्

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിലെ വായുപ്രോക്ത മധ്യഭാഗം, തൃതീയ ഉപോദ്ധാതപാദം, ഭാർഗവചരിതത്തിലെ മുപ്പത്താറാം അധ്യായം. വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—പരശുരാമൻ ആ മഹാദ്ഭുത അത്ഭുതം കണ്ടിട്ട്, മാൻദ്വയത്തെക്കുറിച്ച് കേട്ടതുപോലെ മുഴുവൻ വൃത്താന്തവും പറഞ്ഞു.

Verse 2

तच्छ्रुत्वा भगवान्साक्षादगस्त्यः कुंभसंभवः / मोदमान उवाचेदं भार्गवं पुरतः स्थितम्

അതു കേട്ട് കുംഭസംബവനായ സാക്ഷാത് ഭഗവാൻ അഗസ്ത്യൻ ആനന്ദത്തോടെ മുന്നിൽ നിന്ന ഭാർഗവനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 3

अगस्त्य उवाच शृणु राम महाभाग कार्याकार्विशारद / हितं वदामि यत्ते ऽद्य तत्कुरुष्व समाहितः

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗ രാമാ, ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യരുതാത്തതും അറിയുന്നവനേ, കേൾക്കുക; ഇന്ന് നിന്റെ ഹിതം ഞാൻ പറയുന്നു, ഏകാഗ്രനായി അത് ചെയ്യുക.

Verse 4

इतो विदूरे सुमहत्स्थानं विष्णोः सुदुर्लभम् / पदानि यत्र दृश्यन्ते न्यस्तानि सुमाहात्मना

ഇവിടെ നിന്ന് ദൂരെയായി വിഷ്ണുവിന്റെ അതിമഹത്തായും ദുർലഭവുമായ ഒരു സ്ഥലം ഉണ്ട്; അവിടെ ആ മഹാത്മാവ് സ്ഥാപിച്ച പാദചിഹ്നങ്ങൾ ദൃശ്യമാകുന്നു.

Verse 5

यत्र गङ्गा समुद्भूता वामस्य महात्मनः / पदाग्रात्क्रमतो लोकांस्तद्बलेस्तु विनिग्रहे

അവിടെ ആ മഹാത്മാവിന്റെ ഇടത് പാദാഗ്രത്തിൽ നിന്ന് ഗംഗ ഉദ്ഭവിച്ചു; ബലിയെ നിയന്ത്രിക്കാനായി അദ്ദേഹം ലോകങ്ങളെ ക്രമമായി അളക്കുമ്പോൾ.

Verse 6

तत्र गत्वा स्तवं चेदं मासमैकमनन्यधीः / पठस्व नियमेनैव नियतो नियताशनः

അവിടെ ചെന്നു ഒരു മാസം മുഴുവൻ, മനസ്സ് മറ്റൊരിടത്തേക്കു തിരിയാതെ, നിയമപ്രകാരം ഈ സ്തവം പാരായണം ചെയ്യുക; സംയമിതനായി, നിയന്ത്രിത ആഹാരത്തോടെ ഇരിക്കുക.

Verse 7

यत्त्वया कवचं पूर्वमभ्यस्तं सिद्धिमिच्छता / शत्रूणां निग्रहार्थाय तच्च ते सिद्धिदं भवेत्

ഹേ সাধകാ! സിദ്ധി ആഗ്രഹിച്ച് നീ മുമ്പ് അഭ്യസിച്ച കവചം ശത്രുനിഗ്രഹത്തിനായി നിനക്ക് സിദ്ധിദായകമാകട്ടെ.

Verse 8

वसिष्ठ उवाच एव मुक्तो ह्यगस्त्येन रामः शत्रुनिबर्हणः / नमस्कृत्य मुनीं शान्तं निर्जगामाश्रमाद्बहिः

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ അഗസ്ത്യനാൽ മോചിതനായ ശത്രുനിബർഹണനായ രാമൻ ശാന്തനായ മുനിയെ നമസ്കരിച്ചു ആശ്രമത്തിന് പുറത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 9

पुनस्तेनैव मार्गेण संप्राप्तस्तत्र सत्वरम् / यत्रोत्तरात्पदन्यासान्निर्गता स्वर्णदी नृप

ഹേ നൃപാ! അവൻ വീണ്ടും അതേ വഴിയിലൂടെ വേഗത്തിൽ അവിടെ എത്തി; അവിടെ വടക്കോട്ട് പാദന്യാസത്തിൽ നിന്ന് സ്വർണദീ നദി ഉദ്ഭവിച്ചിരുന്നു.

Verse 10

तत्र वासं प्रकल्प्यासावकृतव्रणसंयुतः / समभ्यस्यत्स्तवं दिव्यं कृष्मप्रेमामृताभिधम्

അവിടെ വാസം ഒരുക്കി, മുറിവുകളോടുകൂടിയിരുന്നിട്ടും, അവൻ ‘കൃഷ്ണപ്രേമാമൃതം’ എന്ന ദിവ്യസ്തവം അഭ്യസിച്ചു.

Verse 11

नित्यं व्रजपतेस्तस्य स्तोत्रं तुष्टो ऽभवद्धरिः / जगाम दर्शनं तस्य जामदग्न्यस्य भूपते

ഹേ ഭൂപതേ! വ്രജപതിയോടുള്ള ആ നിത്യസ്തോത്രത്തിൽ ഹരി പ്രസന്നനായി, ജാമദഗ്ന്യന്‍ (പരശുരാമന്‍) ദർശനം നൽകാൻ വന്നു.

Verse 12

चतुर्व्यूहाधिपः साक्षात्कृष्णः कमललोचनः / किरीटंनार्कवर्णेन कुण्डलाभ्यां च राजितः

ചതുര്വ്യൂഹങ്ങളുടെ അധിപൻ, സാക്ഷാൽ കമലലോചനനായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ; സൂര്യവർണ്ണ കിരീടവും ഇരുകുണ്ഡലങ്ങളും കൊണ്ട് ദീപ്തനായി വിരാജിച്ചു.

Verse 13

कौस्तुभोद्भासितोरस्कः पीतवासा धनप्रभः / मुरलीवादनपरः साक्षान्मोहनरूपधृक्

കൗസ്തുഭമണിയാൽ അവന്റെ വക്ഷസ്ഥലം ദീപ്തമായി; പീതാംബരം ധരിച്ചു ധനസമാന പ്രഭയോടെ; മുരളിവാദനത്തിൽ ലീനൻ, സാക്ഷാൽ മോഹനരൂപധാരി.

Verse 14

तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय जामदग्न्यो मुदान्वितः / प्रणम्य दण्डवद्भमौ तुष्टाव प्रयतो विभुम्

അവനെ കണ്ടതുമാത്രം ജാമദഗ്ന്യൻ (പരശുരാമൻ) ആനന്ദത്തോടെ ഉടൻ എഴുന്നേറ്റു; ഭൂമിയിൽ ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്ത്, ഏകാഗ്രനായി ആ വിഭുവിനെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 15

परशुराम् उवाच नमो नमः कारणविग्रहाय प्रपन्नपालाय सुरार्त्तिहारिणे / ब्रह्मेशविष्ण्विद्रमुखस्तुताय नतो ऽस्मि नित्यं परमेश्वराय

പരശുരാമൻ പറഞ്ഞു— കാരണസ്വരൂപദേഹധാരിയേ, ശരണാഗതപാലകനേ, ദേവരുടെ ആർ‍ത്തി ഹരിക്കുന്നവനേ; ബ്രഹ്മാ, ഈശൻ, വിഷ്ണു, ഇന്ദ്രൻ മുതലായവർ സ്തുതിക്കുന്ന പരമേശ്വരനേ, നമോ നമഃ; ഞാൻ നിത്യവും നമസ്കരിക്കുന്നു.

Verse 16

यं वेदवादैर्विविधप्रकारैर्निर्णेतुमीशानमुखा न शक्नुयुः / तं त्वामनिर्देश्यमचं पुराममनन्तमीडे भव मे दयापरः

വേദവാക്യങ്ങളുടെ പലവിധ വ്യാഖ്യാനങ്ങളാലും ഈശാനൻ മുതലായവർ നിർണ്ണയിക്കാനാകാത്തവനേ; ആ അനിർദേശ്യൻ, അജൻ, പുരാതനൻ, അനന്തൻ ആയ നിന്നെ ഞാൻ സ്തുതിക്കുന്നു—പ്രഭോ, എനിക്കു ദയാപരനാകണമേ.

Verse 17

यस्त्वेक ईशो निजवाञ्च्छितप्रदो धत्ते तनूर्लोकविहार रक्षणे / नाना विधा देवमनुष्यतिर्यग्यादः सु भूमेर्भरवारणाय

സ്വേച്ഛിതഫലം നല്കുന്ന ഏകപരമേശ്വരൻ ലോകവിഹാരവും രക്ഷയും നിമിത്തം നാനാവിധ ദേഹങ്ങൾ ധരിക്കുന്നു; ദേവ-മനുഷ്യ-തിര്യക് മുതലായ രൂപങ്ങളാൽ ഭൂമിയുടെ ഭാരം നീക്കുന്നു।

Verse 18

तं त्वामहं भक्तजनानुरक्तं विरक्तमत्यन्तमपीन्दिरादिषु / स्वयं समक्षंव्यभिचारदुष्टचित्तास्वपि प्रेमनिबद्धमानसम्

ഭക്തജനങ്ങളോടു അനുരക്തനും, ഇന്ദിരാ (ലക്ഷ്മി) മുതലായവയിലും അത്യന്തം വിരക്തനും ആയ നിന്നെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു; സ്വയം സമക്ഷമായിട്ടും വ്യഭിചാരദുഷ്ടചിത്തരിലേക്കും പ്രേമംകൊണ്ട് ബന്ധിതമായ മനസ്സുള്ളവനേ।

Verse 19

यं वै प्रसन्ना असुराः सुरा नराः सकिन्नरास्तिर्यकेयोनयो ऽपि हि / गताः स्वरूपं निखलं विहाय ते देहस्त्र्यपत्यार्थममत्वमीश्वर

ഹേ ഈശ്വരാ! നിനക്കു പ്രസന്നരായി അസുരർ, സുരർ, മനുഷ്യർ, കിന്നരർ, തിര്യക്-യോനികളുമെല്ലാം തങ്ങളുടെ സമഗ്രസ്വരൂപം വിട്ട് നിന്റെ ശരണത്തിലേക്ക് വരുന്നു; എന്നാൽ ദേഹം, ഭാര്യ, സന്താനം എന്നിവയ്ക്കായി ‘മമത്വ’ത്തിൽ കുടുങ്ങുന്നു।

Verse 20

तं देवदेवं भजतामभीप्सितप्रदं निरीहं गुणवर्जितं च / अचिन्त्यमव्यक्तमघौघनाशनं प्राप्तो ऽरणं प्रेमनिधानमादरात्

ആ ദേവദേവനെ ആദരത്തോടെ ശരണമായി പ്രാപിക്കുവിൻ—ഭജിക്കുന്നവർക്ക് അഭീഷ്ടഫലം നല്കുന്നവൻ, നിരീഹനും ഗുണാതീതനും. അചിന്ത്യൻ, അവ്യക്തൻ, പാപഘൗഘനാശകൻ, പ്രേമനിധി അവൻ।

Verse 21

तपन्ति तापैर्विविधैः स्वदेहमन्ये तु यज्ञैर्विविधैर्यजन्ति / स्वप्ने ऽपि ते रूपमलौकिकंविभो पश्यन्ति नैवार्थनिबद्धवासनाः

ചിലർ വിവിധ തപസ്സുകളാൽ സ്വന്തം ദേഹം കഠിനമായി തപിപ്പിക്കുന്നു; മറ്റുചിലർ വിവിധ യജ്ഞങ്ങളാൽ യജിക്കുന്നു. ഹേ വിഭോ! ധനാസക്തിവാസനകളാൽ ബന്ധിതരല്ലാത്തവർ സ്വപ്നത്തിലുപോലും നിന്റെ അലൗകിക രൂപം ദർശിക്കുന്നു।

Verse 22

ये वै त्वदीयं चरणं भवश्रमान्निर्विण्मचित्ता विधिवत्स्मरन्ति / नमन्ति भक्त्याथ समर्चयन्ति वै परस्परं संसदि वर्णयन्ति

സംസാരശ്രമത്തിൽ നിന്നു വിരക്തചിത്തരായി വിധിപൂർവ്വം നിന്റെ പാദം സ്മരിച്ച്, ഭക്തിയോടെ നമസ്കരിച്ചു ആരാധിക്കുന്നവർ സഭയിൽ പരസ്പരം നിന്റെ മഹിമ വർണ്ണിക്കുന്നു।

Verse 23

तेनैकजन्मोद्भवपङ्कभेदनप्रसक्तचित्ता भवतोंऽघ्रिपद्मे / तरन्ति चान्यानपि तारयन्ति हि भवौषधं नाम सुधा तवेश

അതിനാൽ ഒരേ ജന്മത്തിൽ ഉദിച്ച പാപമെന്ന ചെളി ഭേദിക്കാൻ ആസക്തചിത്തരായി അവർ നിന്റെ പാദപദ്മത്തിൽ ലീനരാകുന്നു; അവർ സ്വയം കടന്ന് മറ്റുള്ളവരെയും കടത്തുന്നു, ഹേ ഈശാ, നിന്റെ നാമം തന്നെയാണ് ഭവരോഗത്തിനുള്ള ഔഷധം, അമൃതം.

Verse 24

अहं प्रभो कामनिबद्धचित्तो भवन्तमार्यं विविधप्रयत्नैः / आराधयं नाथ भवानभिज्ञः किं ते ह विज्ञाप्यमिहास्ति लोके

പ്രഭോ, എന്റെ ചിത്തം ആഗ്രഹങ്ങളിൽ ബന്ധിതമാണ്; പലവിധ ശ്രമങ്ങളാലും, ഹേ ആര്യാ, ഞാൻ നിന്നെ യഥാവിധി ആരാധിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല. നാഥാ, നീ സർവ്വജ്ഞൻ—ഈ ലോകത്തിൽ നിന്നോട് ഞാൻ എന്ത് അപേക്ഷിക്കണം?

Verse 25

वसिष्ठ उवाच इत्येवं जामदग्न्यं तु स्तुवन्तं प्रणतं पुरः / उवाचागाधया वाचा मोहयन्निव मायया

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ മുന്നിൽ സ്തുതിച്ചു പ്രണാമിച്ച ജാമദഗ്ന്യനെ കണ്ടിട്ട്, അദ്ദേഹം അഗാധമായ വാക്കുകളാൽ പറഞ്ഞു; മായയാൽ മോഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 26

कृष्ण उवाच हन्त राम महाभाग सिद्धं ते कार्यमुत्तमम् / कवचस्य स्तवस्यापि प्रभावादवधारय

കൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗ രാമാ, നിന്റെ ഉത്തമ കാര്യം സിദ്ധമായി. ഈ കവച-സ്തവത്തിന്റെ പ്രഭാവവും ഗ്രഹിച്ച് ഉറപ്പാക്കുക.

Verse 27

हत्वा तं कार्त्तवीर्यं हि राजानं दृप्तमानसम् / साधयित्वा पितुर्वैरं कुरु निःक्षत्रियां महीम्

ദർപ്പിതഹൃദയനായ രാജാവ് കാർത്തവീര്യനെ വധിച്ച്, പിതൃവൈരം തീർത്തു, ഈ ഭൂമിയെ ക്ഷത്രിയരഹിതമാക്കുക।

Verse 28

मम चक्रावतारो हि कार्त्तवीर्यो धरातले / कृतकार्यो द्विजश्रेष्ट तं समापय मानद

ധരാതലത്തിൽ കാർത്തവീര്യൻ എന്റെ ചക്രാവതാരമാണ്; ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, അവന്റെ കാര്യം പൂർത്തിയായി—ഹേ മാനദാ, അവനെ സമാപിപ്പിക്കുക।

Verse 29

अद्य प्रभृति लोके ऽस्मिन्नंशावेशेन मे भवान् / चरिष्यति यथा कालं कर्त्ता हर्त्ता स्वयं प्रभुः

ഇന്നുമുതൽ ഈ ലോകത്തിൽ നീ എന്റെ അംശാവേശത്താൽ, കാലാനുസാരം, സ്വയം പ്രഭുവുപോലെ കർത്താവും ഹർത്താവുമായി ചരിക്കും।

Verse 30

चतुर्विशे युगे वत्स त्रेतायां रघुवंशजः / रामो नाम भविष्यामि चतुर्व्यूहः सनातनः

ഹേ വത്സ, ഇരുപത്തിനാലാം യുഗത്തിൽ, ത്രേതായുഗത്തിൽ, ഞാൻ രഘുവംശജനായി ‘രാമ’ എന്ന നാമത്തിൽ, സനാതന ചതുര്വ്യൂഹസ്വരൂപമായി അവതരിക്കും।

Verse 31

कौसल्यानन्दजनको राज्ञो दशरथादहम् / तदा कौशिकयज्ञं तु साधयित्वा सलक्ष्मणः

ഞാൻ രാജാവ് ദശരഥനിൽ നിന്ന് ജനിച്ച് കൗസല്യയുടെ ആനന്ദകാരണമാകും; അപ്പോൾ ലക്ഷ്മണനോടുകൂടെ കൗശികന്റെ യജ്ഞം സഫലമാക്കും।

Verse 32

गमिष्यामि महाभाग जनकस्य पुर महत् / तत्रेशचापं निर्भज्य परिणीय विदेहजाम्

ഹേ മഹാഭാഗ! ഞാൻ ജനകന്റെ മഹാനഗരത്തിലേക്കു പോകും; അവിടെ ശിവധനുസ്സു ഭംഗപ്പെടുത്തി വിദേഹകന്യ സീതയെ വിവാഹം കഴിക്കും।

Verse 33

तदा यास्यन्नयोध्यां ते हरिष्ये तेज उन्मदम् / वसिष्ठ उवाच कृष्ण एवं समदिश्य जामदग्न्यं तपोनिधिम् / पश्यतोंऽतर्दधे तत्र रामस्य मुमहात्मनः

അപ്പോൾ നീ അയോധ്യയിലേക്കു പോകുമ്പോൾ, നിന്റെ ഉന്മത്തമായ തേജസ്സിനെ ഞാൻ അകറ്റും. വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ഹേ കൃഷ്ണാ! ഇങ്ങനെ തപോനിധിയായ ജാമദഗ്ന്യനോട് കല്പിച്ചു, മഹാത്മാവായ രാമൻ നോക്കിനിൽക്കേ അവൻ അവിടെ തന്നേ അന്തർധാനം ചെയ്തു।

Frequently Asked Questions

Agastya prescribes going to the rare Viṣṇu-site marked by divine footprints and performing a month-long, rule-bound recitation of a divine stava with controlled conduct and diet, presented as siddhi-producing and complementary to Paraśurāma’s earlier kavaca practice.

It maps a cosmological event onto a physical locus: Viṣṇu’s Trivikrama stride (used to subdue Bali) leaves footprints that become a tīrtha, and Gaṅgā is said to arise there—turning mythic time into navigable devotional space.

The epithet frames the appearing deity as the supreme organizer of the fourfold emanational theology (vyūha) associated with Vaiṣṇava metaphysics; the darśana functions as the narrative proof-of-result (phala) for disciplined stotra-sādhanā and surrender.