Adhyaya 9

Verse 1

श्रीशुक उवाच तस्यासन् विश्वरूपस्य शिरांसि त्रीणि भारत । सोमपीथं सुरापीथमन्नादमिति शुश्रुम ॥ १ ॥

ശ്രീശുകദേവ ഗോസ്വാമി തുടർന്നു പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരത (പരീക്ഷിത്), വിശ്വരൂപന് മൂന്നു തലകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. പ്രമാണങ്ങളിൽ നിന്ന് ഞാൻ കേട്ടത്: ഒരു തലകൊണ്ട് സോമരസം കുടിച്ചു, മറ്റൊന്നുകൊണ്ട് സുര (മദ്യം) കുടിച്ചു, മൂന്നാമത്തേതുകൊണ്ട് ആഹാരം കഴിച്ചു.

Verse 2

स वै बर्हिषि देवेभ्यो भागं प्रत्यक्षमुच्चकै: । अददद्यस्य पितरो देवा: सप्रश्रयं नृप ॥ २ ॥

ഓ നൃപ പരീക്ഷിത്, വിശ്വരൂപൻ യജ്ഞവേദിയിൽ പ്രത്യക്ഷമായി ഘൃതാഹുതി അർപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ‘ഇന്ദ്രായ ഇദം സ്വാഹാ’, ‘ഇദമഗ്നയേ’ മുതലായ മന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചത്തിൽ ജപിച്ചു. പിതൃവംശത്താൽ ദേവന്മാരോട് ബന്ധമുണ്ടായതിനാൽ, ഓരോ ദേവനും അവനവന്റെ യോജ്യഭാഗം വിനയത്തോടെ അർപ്പിച്ചു.

Verse 3

स एव हि ददौ भागं परोक्षमसुरान् प्रति । यजमानोऽवहद् भागं मातृस्‍नेहवशानुग: ॥ ३ ॥

അവൻ ദേവന്മാരുടെ നാമത്തിൽ യാഗാഗ്നിയിൽ ഘൃതാഹുതി അർപ്പിച്ചുവെങ്കിലും, ദേവന്മാർ അറിയാതെ മാതൃബന്ധസ്നേഹവശനായി അസുരർക്കും ഭാഗം സമർപ്പിച്ചു।

Verse 4

तद्देवहेलनं तस्य धर्मालीकं सुरेश्वर: । आलक्ष्य तरसा भीतस्तच्छीर्षाण्यच्छिनद् रुषा ॥ ४ ॥

അവൻ ദേവന്മാരെ അവഹേളിച്ച് ധർമ്മത്തെ വഞ്ചിക്കുന്നുവെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ സ്വർഗ്ഗരാജൻ ഇന്ദ്രൻ, അസുരന്മാർ ജയിക്കുമോ എന്ന ഭയത്തിൽ വിറച്ച്, ക്രോധത്തോടെ വിശ്വരൂപന്റെ മൂന്നു തലകളും തോളിൽ നിന്ന് വെട്ടിമാറ്റി।

Verse 5

सोमपीथं तु यत्तस्य शिर आसीत् कपिञ्जल: । कलविङ्क: सुरापीथमन्नादं यत् स तित्तिरि: ॥ ५ ॥

അതിനുശേഷം സോമരസം കുടിക്കാനുള്ള തല കപിഞ്ജല (ഫ്രാങ്കോളിൻ) പക്ഷിയായി മാറി; സുരാപാനം ചെയ്യാനുള്ള തല കലവിങ്ക (ചെറുകുരുവി) ആയി; ആഹാരം തിന്നാനുള്ള തല തിത്തിരി (പാർട്രിഡ്ജ്) ആയി മാറി।

Verse 6

ब्रह्महत्यामञ्जलिना जग्राह यदपीश्वर: । संवत्सरान्ते तदघं भूतानां स विशुद्धये । भूम्यम्बुद्रुमयोषिद्‌भ्यश्चतुर्धा व्यभजद्धरि: ॥ ६ ॥

ഇന്ദ്രൻ ബ്രാഹ്മണഹത്യയുടെ പാപഫലങ്ങൾ നിഷ്ക്രിയമാക്കാൻ കഴിയുന്നത്ര ശക്തനായിരുന്നെങ്കിലും, പശ്ചാത്താപത്തോടെ കൈകൂപ്പി ആ പാപഭാരം ഏറ്റെടുത്തു. ഒരു വർഷം അവൻ ദുഃഖം അനുഭവിച്ചു; പിന്നെ ശുദ്ധിക്കായി ആ പാപപ്രതിക്രിയ ഭൂമി, ജലം, വൃക്ഷങ്ങൾ, സ്ത്രീകൾ എന്നിവർക്കിടയിൽ നാലായി വിഭജിച്ചു।

Verse 7

भूमिस्तुरीयं जग्राह खातपूरवरेण वै । ईरिणं ब्रह्महत्याया रूपं भूमौ प्रद‍ृश्यते ॥ ७ ॥

ഇന്ദ്രന്റെ അനുഗ്രഹമായി ഭൂമിയിലെ കുഴികൾ സ്വയം നിറയുമെന്ന വരത്തിന് പകരമായി, ഭൂമി ബ്രാഹ്മണഹത്യയുടെ പാപഫലത്തിന്റെ നാലിലൊന്ന് ഏറ്റെടുത്തു. ആ പാപപ്രതിക്രിയയുടെ ഫലമായി ഭൂമിയുടെ മേൽപ്പുറത്ത് പല മരുഭൂമികളും കാണപ്പെടുന്നു।

Verse 8

तुर्यं छेदविरोहेण वरेण जगृहुर्द्रुमा: । तेषां निर्यासरूपेण ब्रह्महत्या प्रद‍ृश्यते ॥ ८ ॥

ഇന്ദ്രന്റെ വരത്താൽ മുറിച്ച കൊമ്പുകളും തളിരുകളും വീണ്ടും വളരും—ഈ പ്രതിഫലമായി വൃക്ഷങ്ങൾ ബ്രാഹ്മണഹത്യയുടെ പാപഫലത്തിൽ നാലിലൊന്ന് ഏറ്റെടുത്തു. അത് വൃക്ഷരസമായി പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.

Verse 9

शश्वत्कामवरेणांहस्तुरीयं जगृहु: स्त्रिय: । रजोरूपेण तास्वंहो मासि मासि प्रद‍ृश्यते ॥ ९ ॥

ഇന്ദ്രന്റെ വരത്താൽ സ്ത്രീകൾക്ക് നിരന്തരം കാമസുഖം അനുഭവിക്കാം—ഈ പ്രതിഫലമായി അവർ പാപഫലത്തിന്റെ നാലിലൊന്ന് ഏറ്റെടുത്തു. അതിന്റെ ഫലമായി മാസേന രജസ്സ്രാവലക്ഷണങ്ങൾ പ്രകടമാകുന്നു.

Verse 10

द्रव्यभूयोवरेणापस्तुरीयं जगृहुर्मलम् । तासु बुद्बुदफेनाभ्यां द‍ृष्टं तद्धरति क्षिपन् ॥ १० ॥

ഇന്ദ്രന്റെ വരത്താൽ വെള്ളം മറ്റു ദ്രവ്യങ്ങളുമായി കലർന്നാൽ അവയുടെ അളവ് വർധിപ്പിക്കും—ഈ പ്രതിഫലമായി വെള്ളം പാപമലത്തിന്റെ നാലിലൊന്ന് ഏറ്റെടുത്തു. അതുകൊണ്ട് വെള്ളത്തിൽ ബുബ്ബിളുകളും നുരയും കാണപ്പെടുന്നു; വെള്ളം എടുക്കുമ്പോൾ അവ ഒഴിവാക്കണം.

Verse 11

हतपुत्रस्ततस्त्वष्टा जुहावेन्द्राय शत्रवे । इन्द्रशत्रो विवर्धस्व मा चिरं जहि विद्विषम् ॥ ११ ॥

വിശ്വരൂപൻ കൊല്ലപ്പെട്ട ശേഷം അവന്റെ പിതാവായ ത്വഷ്ടാ ഇന്ദ്രവധത്തിനായി യാഗകർമ്മങ്ങൾ നടത്തി. അഗ്നിയിൽ ആഹുതികൾ അർപ്പിച്ച്—“ഹേ ഇന്ദ്രശത്രുവേ, വർദ്ധിക്ക; വൈകാതെ ശത്രുവിനെ വധിക്ക” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 12

अथान्वाहार्यपचनादुत्थितो घोरदर्शन: । कृतान्त इव लोकानां युगान्तसमये यथा ॥ १२ ॥

തുടർന്ന് അന്വാഹാര്യപചന എന്ന യാഗാഗ്നിയുടെ തെക്കുഭാഗത്തിൽ നിന്ന് ഭയാനകദർശനമുള്ള ഒരു പുരുഷൻ ഉദിച്ചുവന്നു; യുഗാന്തസമയത്ത് സർവ്വലോകങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്ന കൃതാന്തനെപ്പോലെ.

Verse 13

विष्वग्विवर्धमानं तमिषुमात्रं दिने दिने । दग्धशैलप्रतीकाशं सन्ध्याभ्रानीकवर्चसम् ॥ १३ ॥ तप्तताम्रशिखाश्मश्रुं मध्याह्नार्कोग्रलोचनम् ॥ १४ ॥ देदीप्यमाने त्रिशिखे शूल आरोप्य रोदसी । नृत्यन्तमुन्नदन्तं च चालयन्तं पदा महीम् ॥ १५ ॥ दरीगम्भीरवक्त्रेण पिबता च नभस्तलम् । लिहता जिह्वयर्क्षाणि ग्रसता भुवनत्रयम् ॥ १६ ॥ महता रौद्रदंष्ट्रेण जृम्भमाणं मुहुर्मुहु: । वित्रस्ता दुद्रुवुर्लोका वीक्ष्य सर्वे दिशो दश ॥ १७ ॥

നാലുദിക്കുകളിലേക്കും വിട്ട അമ്പുകളെപ്പോലെ ആ ദൈത്യന്റെ ദേഹം ദിനംപ്രതി എല്ലാടവും വളർന്നു. കത്തിയ മലപോലെ കറുത്തും, സന്ധ്യാമേഘസമൂഹംപോലെ ദീപ്തവുമായ; ഉരുകിയ ചെമ്പുനിറമുള്ള മുടി-താടി-മീശയും, മധ്യാഹ്നസൂര്യനെപ്പോലെ കഠിനദൃഷ്ടിയുമുണ്ടായിരുന്നു.

Verse 14

विष्वग्विवर्धमानं तमिषुमात्रं दिने दिने । दग्धशैलप्रतीकाशं सन्ध्याभ्रानीकवर्चसम् ॥ १३ ॥ तप्तताम्रशिखाश्मश्रुं मध्याह्नार्कोग्रलोचनम् ॥ १४ ॥ देदीप्यमाने त्रिशिखे शूल आरोप्य रोदसी । नृत्यन्तमुन्नदन्तं च चालयन्तं पदा महीम् ॥ १५ ॥ दरीगम्भीरवक्त्रेण पिबता च नभस्तलम् । लिहता जिह्वयर्क्षाणि ग्रसता भुवनत्रयम् ॥ १६ ॥ महता रौद्रदंष्ट्रेण जृम्भमाणं मुहुर्मुहु: । वित्रस्ता दुद्रुवुर्लोका वीक्ष्य सर्वे दिशो दश ॥ १७ ॥

ജ്വലിക്കുന്ന ത്രിശിഖ ശൂലത്തിന്റെ അഗ്രങ്ങളിൽ രണ്ടുലോകങ്ങളെയും കയറ്റിയതുപോലെ അവൻ അജേയനായി തോന്നി. നൃത്തംചെയ്തും ഭീകരമായി മുഴക്കിയും അവൻ പാദങ്ങളാൽ ഭൂമിയെ ഭൂകമ്പംപോലെ കുലുക്കി.

Verse 15

विष्वग्विवर्धमानं तमिषुमात्रं दिने दिने । दग्धशैलप्रतीकाशं सन्ध्याभ्रानीकवर्चसम् ॥ १३ ॥ तप्तताम्रशिखाश्मश्रुं मध्याह्नार्कोग्रलोचनम् ॥ १४ ॥ देदीप्यमाने त्रिशिखे शूल आरोप्य रोदसी । नृत्यन्तमुन्नदन्तं च चालयन्तं पदा महीम् ॥ १५ ॥ दरीगम्भीरवक्त्रेण पिबता च नभस्तलम् । लिहता जिह्वयर्क्षाणि ग्रसता भुवनत्रयम् ॥ १६ ॥ महता रौद्रदंष्ट्रेण जृम्भमाणं मुहुर्मुहु: । वित्रस्ता दुद्रुवुर्लोका वीक्ष्य सर्वे दिशो दश ॥ १७ ॥

ഗുഹപോലെ ആഴമുള്ള വായോടെ അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും വായ്തുറന്ന് ആകലംവിട്ടു; ആകാശം തന്നെ കുടിച്ചുകളയാൻ ശ്രമിക്കുന്നതുപോലെ. നാവുകൊണ്ട് നക്ഷത്രങ്ങളെ നക്കിത്തീർക്കുന്നതുപോലെയും, നീണ്ട മൂർച്ചയുള്ള പല്ലുകളാൽ ത്രിലോകം മുഴുവൻ വിഴുങ്ങുന്നതുപോലെയും തോന്നി.

Verse 16

विष्वग्विवर्धमानं तमिषुमात्रं दिने दिने । दग्धशैलप्रतीकाशं सन्ध्याभ्रानीकवर्चसम् ॥ १३ ॥ तप्तताम्रशिखाश्मश्रुं मध्याह्नार्कोग्रलोचनम् ॥ १४ ॥ देदीप्यमाने त्रिशिखे शूल आरोप्य रोदसी । नृत्यन्तमुन्नदन्तं च चालयन्तं पदा महीम् ॥ १५ ॥ दरीगम्भीरवक्त्रेण पिबता च नभस्तलम् । लिहता जिह्वयर्क्षाणि ग्रसता भुवनत्रयम् ॥ १६ ॥ महता रौद्रदंष्ट्रेण जृम्भमाणं मुहुर्मुहु: । वित्रस्ता दुद्रुवुर्लोका वीक्ष्य सर्वे दिशो दश ॥ १७ ॥

അവന്റെ മഹത്തായ ഭീകരദന്തങ്ങളും വീണ്ടും വീണ്ടും ആകലംവിടുന്നതും കണ്ടപ്പോൾ എല്ലാവരും അത്യന്തം ഭയപ്പെട്ടു. ഭയാകുലരായി അവർ പത്തു ദിക്കുകളിലേക്കും ചിതറി ഓടി.

Verse 17

विष्वग्विवर्धमानं तमिषुमात्रं दिने दिने । दग्धशैलप्रतीकाशं सन्ध्याभ्रानीकवर्चसम् ॥ १३ ॥ तप्तताम्रशिखाश्मश्रुं मध्याह्नार्कोग्रलोचनम् ॥ १४ ॥ देदीप्यमाने त्रिशिखे शूल आरोप्य रोदसी । नृत्यन्तमुन्नदन्तं च चालयन्तं पदा महीम् ॥ १५ ॥ दरीगम्भीरवक्त्रेण पिबता च नभस्तलम् । लिहता जिह्वयर्क्षाणि ग्रसता भुवनत्रयम् ॥ १६ ॥ महता रौद्रदंष्ट्रेण जृम्भमाणं मुहुर्मुहु: । वित्रस्ता दुद्रुवुर्लोका वीक्ष्य सर्वे दिशो दश ॥ १७ ॥

ഇങ്ങനെ ആ മഹാകായ ദൈത്യനെ കണ്ടപ്പോൾ എല്ലാവരും ഭയത്തിൽ വിറച്ചു പത്തു ദിക്കുകളിലേക്കും ഓടി. അവന്റെ രൗദ്രരൂപദർശനം കൊണ്ട് ലോകം മുഴുവൻ ഭീതിയിൽ കുലുങ്ങിയതുപോലെ തോന്നി.

Verse 18

येनावृता इमे लोकास्तपसा त्वाष्ट्रमूर्तिना । स वै वृत्र इति प्रोक्त: पाप: परमदारुण: ॥ १८ ॥

ത്വഷ്ടാവിന്റെ പുത്രനായ അത്യന്തം ഭയങ്കരനായ ദൈത്യൻ തപസ്സിന്റെ ബലത്തിൽ സർവ്വ ലോകങ്ങളെയും മൂടി; അതുകൊണ്ടു അവൻ ‘വൃത്ര’—എല്ലാം ആവരണം ചെയ്യുന്നവൻ—എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 19

तं निजघ्नुरभिद्रुत्य सगणा विबुधर्षभा: । स्वै: स्वैर्दिव्यास्त्रशस्त्रौघै: सोऽग्रसत्तानि कृत्‍स्‍नश: ॥ १९ ॥

ഇന്ദ്രനെ മുൻപാക്കി ദേവഗണങ്ങൾ സൈന്യസഹിതം പാഞ്ഞെത്തി തങ്ങളുടെ ദിവ്യായുധങ്ങളുടെ പ്രഹാരവർഷം ചൊരിഞ്ഞു; എന്നാൽ വൃത്രാസുരൻ അവയെല്ലാം മുഴുവനായി വിഴുങ്ങി.

Verse 20

ततस्ते विस्मिता: सर्वे विषण्णा ग्रस्ततेजस: । प्रत्यञ्चमादिपुरुषमुपतस्थु: समाहिता: ॥ २० ॥

ദൈത്യന്റെ ശക്തി കണ്ടപ്പോൾ എല്ലാവരും അത്ഭുതത്തിലും നിരാശയിലും ആകി തങ്ങളുടെ തേജസ് നഷ്ടപ്പെട്ടു; അതിനാൽ ഏകാഗ്രരായി ആദിപുരുഷനായ പരമാത്മാവായ നാരായണനെ ആരാധിക്കാൻ ഒന്നിച്ചു ചേർന്നു.

Verse 21

श्रीदेवा ऊचु: वाय्वम्बराग्‍न्यप्क्षितयस्त्रिलोका ब्रह्मादयो ये वयमुद्विजन्त: । हराम यस्मै बलिमन्तकोऽसौ बिभेति यस्मादरणं ततो न: ॥ २१ ॥

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ആകാശം, വായു, അഗ്നി, ജലം, ഭൂമി എന്ന അഞ്ചു മഹാഭൂതങ്ങളാൽ ത്രിലോകം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ അവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. കാലം നമ്മുടെ നിലനിൽപ്പ് അവസാനിപ്പിക്കുമെന്ന ഭയത്തിൽ കാലധർമ്മപ്രകാരം പ്രവർത്തിച്ച് കാലത്തിനായി നിവേദനം അർപ്പിക്കുന്നു; എന്നാൽ ആ കാലം തന്നെയും പരമപുരുഷനോട് ഭയപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ പൂർണ്ണ സംരക്ഷണം നൽകുന്ന ആ പരമേശ്വരനെയേ ഇപ്പോൾ നാം ആരാധിക്കട്ടെ।

Verse 22

अविस्मितं तं परिपूर्णकामं स्वेनैव लाभेन समं प्रशान्तम् । विनोपसर्पत्यपरं हि बालिश: श्वलाङ्गुलेनातितितर्ति सिन्धुम् ॥ २२ ॥

ഭഗവാൻ ഒരിക്കലും അത്ഭുതപ്പെടുന്നില്ല; അവൻ പരിപൂർണ്ണകാമൻ, തന്റെ ആത്മസിദ്ധിയാൽ തന്നെ സദാ തൃപ്തനും സമനിലയിലും ശാന്തനുമാണ്. ഭൗതിക ഉപാധികളില്ലാത്തവൻ, സ്ഥിരനും അനാസക്തനും—എല്ലാവർക്കും ഏകമാശ്രയം. മറ്റുള്ളവരിൽ നിന്ന് സംരക്ഷണം തേടുന്നവൻ തീർച്ചയായും മൂഢൻ; നായയുടെ വാൽ പിടിച്ച് സമുദ്രം കടക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 23

यस्योरुश‍ृङ्गे जगतीं स्वनावं मनुर्यथाबध्य ततार दुर्गम् । स एव नस्त्वाष्ट्रभयाद्‌दुरन्तात् त्राताश्रितान्वारिचरोऽपि नूनम् ॥ २३ ॥

യാരുടെ മഹാശൃംഗത്തിൽ മനു സത്യവ്രതൻ സർവ്വജഗത്തിന്റെ നാവു കെട്ടി പ്രളയത്തിന്റെ ദുർഗമഭയം കടന്നുവോ, ആ ജലചരമായ മത്സ്യാവതാരൻ ത്വഷ്ടാപുത്രജനിതമായ ദുരന്തഭയത്തിൽ നിന്ന് ഞങ്ങൾ ശരണാഗതരെ നിശ്ചയം രക്ഷിക്കട്ടെ।

Verse 24

पुरा स्वयम्भूरपि संयमाम्भ- स्युदीर्णवातोर्मिरवै: कराले । एकोऽरविन्दात् पतितस्ततार तस्माद् भयाद्येन स नोऽस्तु पार: ॥ २४ ॥

സൃഷ്ടിയുടെ ആദിയിൽ പ്രളയജലത്തിൽ ഉയർന്ന പ്രചണ്ഡവാതം ഭീകര തരംഗങ്ങളും കരാള ഗർജ്ജനവും ഉണ്ടാക്കി; ആ ശബ്ദത്തിൽ സ്വയംഭൂ ബ്രഹ്മാവും പദ്മാസനത്തിൽ നിന്ന് വീഴാനായി, എന്നാൽ ഭഗവാന്റെ സഹായത്തോടെ രക്ഷപ്പെട്ടു. അതുപോലെ ആ प्रभു ഞങ്ങളെയും ഈ ഭയാവസ്ഥയിൽ നിന്ന് കടത്തിക്കൊള്ളട്ടെ।

Verse 25

य एक ईशो निजमायया न: ससर्ज येनानुसृजाम विश्वम् ।

ഏകനായ ഈശ്വരൻ തന്റെ മായയാൽ ഞങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചു; അവന്റെ കൃപയാൽ ഞങ്ങൾ വിശ്വസൃഷ്ടിയെ വികസിപ്പിക്കുന്നു. ആ അന്തര്യാമിയായ പരമാത്മാവ് എപ്പോഴും നമ്മുടെ മുമ്പിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോഴും അവന്റെ രൂപം നമുക്ക് കാണാനാവുന്നില്ല; കാരണം ഞങ്ങൾ നമ്മെ വേറിട്ടും സ്വതന്ത്ര ദേവന്മാരുമെന്നു കരുതുന്നു।

Verse 26

यो न: सपत्नैर्भृशमर्द्यमानान् देवर्षितिर्यङ्‌नृषु नित्य एव । कृतावतारस्तनुभि: स्वमायया कृत्वात्मसात् पाति युगे युगे च ॥ २६ ॥ तमेव देवं वयमात्मदैवतं परं प्रधानं पुरुषं विश्वमन्यम् । व्रजाम सर्वे शरणं शरण्यं स्वानां स नो धास्यति शं महात्मा ॥ २७ ॥

ദേവന്മാരിൽ വാമനനായി, ഋഷികളിൽ പരശുരാമനായി, മൃഗങ്ങളിൽ നൃസിംഹനും വരാഹനും ആയി, ജലചരങ്ങളിൽ മത്സ്യനും കൂർമനും ആയി—ഇങ്ങനെ സ്വമായയാൽ വിവിധ ദിവ്യദേഹങ്ങളിൽ അവതരിച്ച്, ശത്രുക്കൾ കഠിനമായി പീഡിപ്പിക്കുന്ന ഞങ്ങൾ ദേവന്മാരെ സ്വന്തമാക്കി യുഗം യുഗമായി കാത്തുരക്ഷിക്കുന്നവൻ അവൻ തന്നെയാണ്।

Verse 27

यो न: सपत्नैर्भृशमर्द्यमानान् देवर्षितिर्यङ्‌नृषु नित्य एव । कृतावतारस्तनुभि: स्वमायया कृत्वात्मसात् पाति युगे युगे च ॥ २६ ॥ तमेव देवं वयमात्मदैवतं परं प्रधानं पुरुषं विश्वमन्यम् । व्रजाम सर्वे शरणं शरण्यं स्वानां स नो धास्यति शं महात्मा ॥ २७ ॥

അവൻ തന്നെയായ ദേവനെ—നമ്മുടെ ആത്മദൈവതം, പരമപ്രധാന കാരണം, പുരുഷൻ, ലോകത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തനായിട്ടും വിരാട് രൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ—ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ശരണ്യന്റെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു. ആ മഹാത്മ പ്രഭു തന്റെ ജനങ്ങൾക്ക് നിശ്ചയം മംഗളവും അഭയരക്ഷയും നൽകും।

Verse 28

श्रीशुक उवाच इति तेषां महाराज सुराणामुपतिष्ठताम् । प्रतीच्यां दिश्यभूदावि: शङ्खचक्रगदाधर: ॥ २८ ॥

ശ്രീശുകദേവ ഗോസ്വാമി പറഞ്ഞു—മഹാരാജാ! ദേവന്മാർ സ്തുതികളാൽ അവനെ ഉപാസിക്കുമ്പോൾ, ശംഖചക്രഗദാധാരിയായ ഭഗവാൻ ഹരി ആദ്യം അവരുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ, പിന്നെ പടിഞ്ഞാറുദിക്കിൽ പ്രത്യക്ഷമായി ആവിർഭവിച്ചു।

Verse 29

आत्मतुल्यै: षोडशभिर्विना श्रीवत्सकौस्तुभौ । पर्युपासितमुन्निद्रशरदम्बुरुहेक्षणम् ॥ २९ ॥ द‍ृष्ट्वा तमवनौ सर्व ईक्षणाह्लादविक्लवा: । दण्डवत् पतिता राजञ्छनैरुत्थाय तुष्टुवु: ॥ ३० ॥

പരമദേവനായ നാരായണനെ ചുറ്റി പതിനാറു സ്വപാർഷദർ സേവിച്ചു; അവർ ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും രൂപത്തിൽ അവനെപ്പോലെയും ആയിരുന്നുവെങ്കിലും, ശ്രീവത്സചിഹ്നവും കൗസ്തുഭമണിയും ഇല്ലാത്തവർ. മഹാരാജാ! ശരദ്കാലത്തിലെ താമരദളങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള കണ്ണുകളും മൃദുഹാസവും ഉള്ള പ്രഭുവിനെ കണ്ടപ്പോൾ ദേവന്മാർ ആനന്ദത്തിൽ വിഹ്വലരായി ദണ്ഡവത് വീണു നമസ്കരിച്ചു; പിന്നെ പതുക്കെ എഴുന്നേറ്റ് സ്തുതികളാൽ അവനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചു।

Verse 30

आत्मतुल्यै: षोडशभिर्विना श्रीवत्सकौस्तुभौ । पर्युपासितमुन्निद्रशरदम्बुरुहेक्षणम् ॥ २९ ॥ द‍ृष्ट्वा तमवनौ सर्व ईक्षणाह्लादविक्लवा: । दण्डवत् पतिता राजञ्छनैरुत्थाय तुष्टुवु: ॥ ३० ॥

പരമദേവനായ നാരായണനെ ചുറ്റി പതിനാറു സ്വപാർഷദർ സേവിച്ചു; അവർ ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും രൂപത്തിൽ അവനെപ്പോലെയും ആയിരുന്നുവെങ്കിലും, ശ്രീവത്സചിഹ്നവും കൗസ്തുഭമണിയും ഇല്ലാത്തവർ. മഹാരാജാ! ശരദ്കാലത്തിലെ താമരദളങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള കണ്ണുകളും മൃദുഹാസവും ഉള്ള പ്രഭുവിനെ കണ്ടപ്പോൾ ദേവന്മാർ ആനന്ദത്തിൽ വിഹ്വലരായി ദണ്ഡവത് വീണു നമസ്കരിച്ചു; പിന്നെ പതുക്കെ എഴുന്നേറ്റ് സ്തുതികളാൽ അവനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചു।

Verse 31

श्रीदेवा ऊचु: नमस्ते यज्ञवीर्याय वयसे उत ते नम: । नमस्ते ह्यस्तचक्राय नम: सुपुरुहूतये ॥ ३१ ॥

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—യജ്ഞഫലം നൽകുന്ന നിങ്ങളുടെ യജ്ഞവീര്യത്തിന് നമസ്കാരം; കാലതത്ത്വമായി സമയക്രമത്തിൽ ആ ഫലങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്ന നിങ്ങള്ക്കും നമസ്കാരം. അസുരവധത്തിനായി ചക്രം പ്രയോഗിക്കുന്നവനേ! അനേകനാമധേയനായ പ്രഭുവേ! ഞങ്ങൾ നിങ്ങളെ സാദരം വന്ദിക്കുന്നു।

Verse 32

यत्ते गतीनां तिसृणामीशितु: परमं पदम् । नार्वाचीनो विसर्गस्य धातर्वेदितुमर्हति ॥ ३२ ॥

ഓ പരമനിയന്ത്രകാ! സ്വർഗ്ഗപ്രാപ്തി, മനുഷ്യജന്മം, നരകഗതി—ഈ മൂന്നു ഗതികളെയും നീയാണു നിയന്ത്രിക്കുന്നത്; എങ്കിലും നിന്റെ പരമധാമം വൈകുണ്ഠധാമം. സൃഷ്ടിക്കുശേഷം ഉദിച്ച ഞങ്ങൾക്ക് നിന്റെ ലീലകൾ ഗ്രഹിക്കാൻ കഴിയില്ല. അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങൾ വിനീതമായി നമസ്കാരം മാത്രമേ അർപ്പിക്കൂ।

Verse 33

ॐ नमस्तेऽस्तु भगवन्नारायण वासुदेवादिपुरुष महापुरुष महानुभाव परममङ्गल परमकल्याण परमकारुणिक केवल जगदाधार लोकैकनाथ सर्वेश्वर लक्ष्मीनाथ परमहंसपरिव्राजकै: परमेणात्मयोगसमाधिना परिभावितपरिस्फुटपारमहंस्यधर्मेणोद्‌घाटिततम:कपाट द्वारे चित्तेऽपावृत आत्मलोके स्वयमुपलब्धनिजसुखानुभवो भवान् ॥ ३३ ॥

ഹേ ഭഗവൻ നാരായണാ, വാസുദേവാ, ആദിപുരുഷാ! ഹേ മഹാപുരുഷാ, പരമമംഗളം, പരമകല്യാണം, പരമകരുണാമയാ! നിങ്ങൾ ജഗദാധാരം, ലോകൈകനാഥൻ, സർവേശ്വരൻ, ലക്ഷ്മീപതി. പരമഹംസ പരിവ്രാജക സന്ന്യാസികൾ ഭക്തിയോഗ സമാധിയിൽ ലീനരായി ശുദ്ധഹൃദയത്തിൽ നിങ്ങളുടെ സ്വരൂപം സാക്ഷാത്കരിക്കുന്നു; ഹൃദയത്തിലെ അന്ധകാരം നീങ്ങിയാൽ നിങ്ങൾ സ്വയം പ്രകാശിക്കുന്നു, അവർ അനുഭവിക്കുന്ന പരമാനന്ദം തന്നെയാണ് നിങ്ങളുടെ ദിവ്യസ്വരൂപം. അതിനാൽ ഞങ്ങൾ ഭക്തിപൂർവ്വം നമസ്കരിക്കുന്നു.

Verse 34

दुरवबोध इव तवायं विहारयोगो यदशरणोऽशरीर इदमनवेक्षितास्मत्समवाय आत्मनैवाविक्रियमाणेन सगुणमगुण: सृजसि पासि हरसि ॥ ३४ ॥

ഹേ പ്രഭുവേ! നിങ്ങളുടെ ഈ ലീലാശക്തി ബോധത്തിന് അതീതമായതായി തോന്നുന്നു. നിങ്ങൾ ആശ്രയമില്ലാത്തവൻ, ഭൗതിക ദേഹമില്ലാത്തവൻ; ഞങ്ങളുടെ സഹകരണം നിങ്ങൾക്കാവശ്യമില്ല. നിങ്ങൾ സ്വയം അവികാരിയായി നിലകൊണ്ട് പദാർത്ഥതത്ത്വം നൽകി ഈ ജഗത്തെ സൃഷ്ടിക്കുകയും പാലിക്കുകയും ലയിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഗുണങ്ങളുടെ പ്രവർത്തിയിൽ ഏർപ്പെട്ടവനായി തോന്നിയാലും നിങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി ഗുണാതീതൻ; അതിനാൽ നിങ്ങളുടെ ദിവ്യ പ്രവർത്തികൾ അത്യന്തം ദുര്ബോധ്യമാണ്.

Verse 35

अथ तत्र भवान् किं देवदत्तवदिह गुणविसर्गपतित: पारतन्‍त्र्येण स्वकृतकुशलाकुशलं फलमुपाददात्याहोस्विदात्माराम उपशमशील: समञ्जसदर्शन उदास्त इति ह वाव न विदाम: ॥ ३५ ॥

ഇപ്പോൾ ഞങ്ങളുടെ ചോദ്യം—നിങ്ങൾ ദേവദത്തനെപ്പോലെ സാധാരണ ജീവിയായി ഗുണങ്ങളിൽ നിന്നുണ്ടായ ദേഹത്തിൽ ഈ ലോകത്ത് വന്ന് പരതന്ത്രനായി ചെയ്ത ശുഭാശുഭ കർമ്മഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നുവോ? അല്ലെങ്കിൽ നിങ്ങൾ ആത്മാരാമൻ, ശാന്തസ്വഭാവൻ, സമ്യക്-ദർശി, ഉദാസീന സാക്ഷിരൂപമായി മാത്രം ഇവിടെ നിലകൊള്ളുന്നുവോ? ഹേ ഭഗവൻ, നിങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ സ്ഥിതി ഞങ്ങൾക്കറിയാനാവുന്നില്ല.

Verse 36

न हि विरोध उभयं भगवत्यपरिमितगुणगण ईश्वरेऽनवगाह्यमाहात्म्येऽर्वाचीनविकल्पवितर्कविचारप्रमाणाभासकुतर्कशास्त्रकलिलान्त:करणाश्रयदुरवग्रहवादिनां विवादानवसर उपरत समस्तमायामये केवल एवात्ममायामन्तर्धाय को न्वर्थो दुर्घट इव भवति स्वरूपद्वयाभावात् ॥ ३६ ॥

ഹേ ഭഗവൻ! നിങ്ങളിൽ വിരോധമൊന്നുമില്ല; നിങ്ങൾ അനന്ത ഗുണങ്ങളുടെ നിധി, സർവേശ്വരൻ, അചിന്ത്യ മഹിമയുള്ളവൻ. കുതർക്കശാസ്ത്രങ്ങളും തെറ്റായ പ്രമാണങ്ങളും വാദവിവാദങ്ങളും കൊണ്ട് മലിനമായ അന്തഃകരണക്കാരൻമാർ നിങ്ങളെക്കുറിച്ച് തർക്കിക്കുന്നു; അവർക്കു നിങ്ങളുടെ സത്യത്തിലേക്ക് പ്രവേശനം തന്നെ ഇല്ല. സമസ്ത മായാമയം ശമിച്ചാൽ നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ ആത്മമായാശക്തിയാൽ ഏകമേവ നിലകൊള്ളുന്നു; നിങ്ങളുടെ സ്വരൂപത്തിൽ ദ്വൈതം ഇല്ലെങ്കിൽ നിങ്ങള്ക്ക് അസാധ്യം എന്ത്? നിങ്ങളുടെ ശക്തിയാൽ നിങ്ങൾ ഇച്ഛിച്ചാൽ ചെയ്യുന്നു, ഇച്ഛിച്ചാൽ ചെയ്യാതെയും ഇരിക്കുന്നു.

Verse 37

समविषममतीनां मतमनुसरसि यथा रज्जुखण्डः सर्पादिधियाम् ॥ ३७ ॥

കയറിന്റെ ഒരു ഭാഗം പാമ്പെന്ന് ഭ്രമിക്കുന്നവന് ഭയം തോന്നും; അതിനെ കയറെന്നു തന്നെ അറിയുന്നവന് ഭയം ഇല്ല. അതുപോലെ, നിങ്ങൾ എല്ലാവരുടെയും ഹൃദയത്തിൽ അധിഷ്ഠിതനായ പരമാത്മാവായി, ബുദ്ധിയനുസരിച്ച് ഒരുവന് ഭയം, മറ്റൊരുവന് അഭയം പ്രേരിപ്പിക്കുന്നതായി തോന്നുന്നു; എന്നാൽ നിങ്ങളിൽ സ്വയം ദ്വൈതം ഇല്ല.

Verse 38

स एव हि पुन: सर्ववस्तुनि वस्तुस्वरूप: सर्वेश्वर: सकलजगत्कारणकारणभूत: सर्व प्रत्यगात्मत्वात् सर्वगुणाभासोपलक्षित एक एव पर्यवशेषित: ॥ ३८ ॥

അവൻ തന്നെയാണ് എല്ലാ വസ്തുക്കളിലും വസ്തുസ്വരൂപനായ പരമാത്മാവ്; സർവേശ്വരൻ; സർവ്വജഗത്തിന്റെ കാരണങ്ങളുടെ കാരണവും. എല്ലായിടത്തും അന്തര്യാമിയായി നിലകൊണ്ട് അവസാനം അവൻ ഒരുത്തൻ മാത്രം ശേഷിക്കുന്നു.

Verse 39

अथ ह वाव तव महिमामृतरससमुद्रविप्रुषा सकृदवलीढया स्वमनसि निष्यन्दमानानवरतसुखेन विस्मारितद‍ृष्टश्रुतविषयसुखलेशाभासा: परमभागवता एकान्तिनो भगवति सर्वभूतप्रियसुहृदि सर्वात्मनि नितरां निरन्तरं निर्वृतमनस: कथमु ह वा एते मधुमथन पुन: स्वार्थकुशला ह्यात्मप्रियसुहृद: साधवस्त्वच्चरणाम्बुजानुसेवां विसृजन्ति न यत्र पुनरयं संसारपर्यावर्त: ॥ ३९ ॥

ഹേ മധുമഥനാ! നിന്റെ മഹിമാമൃതസമുദ്രത്തിലെ ഒരു തുള്ളി പോലും ഒരിക്കൽ രുചിച്ചവരുടെ മനസ്സിൽ നിരന്തരം പരമാനന്ദം ഒഴുകുന്നു; ദൃഷ്ടി-ശ്രവണേന്ദ്രിയസുഖത്തിന്റെ ചെറുനിഴലും അവർ മറക്കുന്നു. സർവ്വഭൂതപ്രിയസുഹൃത്ത്, സർവ്വാത്മനായ ഭഗവാനിൽ ഏകാന്തഭക്തരായ ആ സാദുക്കൾ, വീണ്ടും സംസാരത്തിലേക്ക് മടങ്ങേണ്ടതില്ലാത്ത നിന്റെ പാദപദ്മസേവയെ എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കും?

Verse 40

त्रिभुवनात्मभवन त्रिविक्रम त्रिनयन त्रिलोकमनोहरानुभाव तवैव विभूतयो दितिजदनुजादयश्चापि तेषामुपक्रमसमयोऽयमिति स्वात्ममायया सुरनरमृगमिश्रित जलचराकृतिभिर्यथापराधं दण्डं दण्डधर दधर्थ एवमेनमपि भगवञ्जहि त्वाष्ट्रमुत यदि मन्यसे ॥ ४० ॥

ഹേ ത്രിഭുവനാത്മഭവനാ, ഹേ ത്രിവിക്രമാ, ഹേ ത്രിനയനാ, ഹേ ത്രിലോകമനോഹരാ! ദേവന്മാർ, മനുഷ്യർ, ദൈത്യർ, ദാനവർ—എല്ലാം നിന്റെ വിഭൂതികളാണ്. അധർമികൾ ശക്തരാകുമ്പോൾ നീ യോഗമായയാൽ ദേവ-നര-മൃഗ-മിശ്ര-ജലചര രൂപങ്ങൾ ധരിച്ചു അവരുടെ കുറ്റത്തിന് അനുസരിച്ച് ശിക്ഷ നൽകുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ഭഗവൻ, നിനക്കിഷ്ടമെങ്കിൽ ഇന്ന് ഈ ത്വാഷ്ട്രീയ വൃത്രാസുരനെ വധിക്കണമേ.

Verse 41

अस्माकं तावकानां तततत नतानां हरे तव चरणनलिनयुगल ध्यानानुबद्धहृदयनिगडानां स्वलिङ्गविवरणेनात्मसात्कृतानामनुकम्पानुरञ्जितविशदरुचिरशिशिरस्मितावलोकेन विगलित मधुरमुख रसामृत कलया चान्तस्तापमनघार्हसि शमयितुम् ॥ ४१ ॥

ഹേ ഹരേ! ഞങ്ങൾ നിന്റെ ശരണാഗതർ; പ്രേമബന്ധങ്ങളുടെ ശൃംഖലകളാൽ ഞങ്ങളുടെ ഹൃദയം നിന്റെ പാദപദ്മധ്യാനത്തിൽ ബന്ധിതമാണ്. ദയവായി നിന്റെ അവതാരം പ്രകടിപ്പിച്ച് ഞങ്ങളെ നിന്റെ നിത്യദാസന്മാരായി സ്വീകരിക്കണമേ. കരുണ നിറഞ്ഞ ശീതളമായ മനോഹരസ്മിതമുള്ള ദൃഷ്ടിയാലും, നിന്റെ മധുരമുഖത്തിൽ നിന്നൊഴുകുന്ന അമൃതവചനങ്ങളാലും വൃത്രാസുരനാൽ ഉളവായ ഞങ്ങളുടെ അന്തസ്താപം ശമിപ്പിക്കണമേ.

Verse 42

अथ भगवंस्तवास्माभिरखिलजगदुत्पत्तिस्थितिलयनिमित्तायमानदिव्यमायाविनोदस्य सकलजीवनिकायानामन्तर्हृदयेषु बहिरपि च ब्रह्मप्रत्यगात्मस्वरूपेण प्रधानरूपेण च यथादेशकालदेहावस्थानविशेषं तदुपादानोपलम्भकतयानुभवत: सर्वप्रत्ययसाक्षिण आकाशशरीरस्य साक्षात्परब्रह्मण: परमात्मन: कियानिह वार्थविशेषो विज्ञापनीय: स्याद्विस्फुलिङ्गादिभिरिव हिरण्यरेतस: ॥ ४२ ॥

ഹേ ഭഗവൻ! അഗ്നിയിലെ ചെറുസ്ഫുലിംഗങ്ങൾ മുഴുവൻ അഗ്നിയുടെ പ്രവർത്തികൾ ചെയ്യാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ, നിന്റെ അംശങ്ങളായ ഞങ്ങൾ നമ്മുടെ ജീവിതാവശ്യങ്ങൾ നിനക്കു എന്ത് അറിയിക്കാനാകും? നീ തന്നെയാണ് ജഗത്തിന്റെ ഉത്പത്തി-സ്ഥിതി-ലയങ്ങളുടെ മൂലകാരണം; നിന്റെ ദിവ്യവും ഭൗതികവുമായ ശക്തികളാൽ നീ ലീലാവിഹാരം ചെയ്യുന്നു. നീ എല്ലാ ജീവികളുടെ ഹൃദയത്തിൽ അന്തര്യാമിയായി, പുറത്തു പ്രധാനം എന്ന ഘടകമായി കൂടി നിലകൊള്ളുന്നു. നീ പരബ്രഹ്മം, പരമാത്മാവ്, ആകാശംപോലെ വ്യാപകമായ സാക്ഷി—നിനക്കു അജ്ഞാതമായത് എന്തുണ്ട്?

Verse 43

अत एव स्वयं तदुपकल्पयास्माकं भगवत: परमगुरोस्तव चरणशतपलाशच्छायां विविधवृजिन संसारपरिश्रमोपशमनीमुपसृतानां वयं यत्कामेनोपसादिता: ॥ ४३ ॥

ഹേ സർവ്വജ്ഞനായ ഭഗവൻ, പരമഗുരോ! ഭൗതികലോകത്തിലെ നാനാവിധ ക്ലേശങ്ങളുടെ ക്ഷീണം ശമിപ്പിക്കുന്ന നിന്റെ പദ്മപാദങ്ങളുടെ നിഴലിൽ ഞങ്ങൾ ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ഞങ്ങളുടെ ഉദ്ദേശം നീ അറിയുന്നു; കൃപ ചെയ്ത് ഇപ്പോഴത്തെ ദുഃഖം നീക്കി ഉപദേശവും ആശ്രയവും നൽകണമേ।

Verse 44

अथो ईश जहि त्वाष्ट्रं ग्रसन्तं भुवनत्रयम् । ग्रस्तानि येन न: कृष्ण तेजांस्यस्त्रायुधानि च ॥ ४४ ॥

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ഈശ്വരാ, പരമനിയന്ത്രകനായ ശ്രീകൃഷ്ണാ! ത്രിലോകം ഗ്രസിക്കുവാൻ വരുന്ന, ഞങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങളും ശക്തിയും തേജസ്സും വരെ വിഴുങ്ങിയ ത്വഷ്ടാപുത്രൻ വൃത്രാസുരനെ ദയചെയ്ത് സംഹരിക്കണമേ।

Verse 45

हंसाय दह्रनिलयाय निरीक्षकाय कृष्णाय मृष्टयशसे निरुपक्रमाय । सत्सङ्ग्रहाय भवपान्थनिजाश्रमाप्ता- वन्ते परीष्टगतये हरये नमस्ते ॥ ४५ ॥

ഹേ ഹംസസ്വരൂപാ, ഹൃദയഗുഹയിൽ വസിക്കുന്നവനേ, എല്ലാം നിരീക്ഷിക്കുന്ന സാക്ഷിയേ! ഹേ ശ്രീകൃഷ്ണാ, നിർമ്മല യശസ്സുള്ളവനേ, ആരംഭമില്ലാത്ത ആദികാരണമേ! സത്സംഗത്തിന്റെ ആശ്രയവും ഭവപഥയാത്രികരുടെ സ്വന്തം ആശ്രമവും ആയ നിന്റെ പദ്മപാദങ്ങളിൽ ശരണം പ്രാപിച്ച മുക്തർ പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു; ഹേ ഹരി, നമസ്കാരം।

Verse 46

श्रीशुक उवाच अथैवमीडितो राजन् सादरं त्रिदशैर्हरि: । स्वमुपस्थानमाकर्ण्य प्राह तानभिनन्दित: ॥ ४६ ॥

ശ്രീശുകദേവ ഗോസ്വാമി പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാ പരീക്ഷിത്! ദേവന്മാർ ഇങ്ങനെ ആദരത്തോടെ പ്രാർത്ഥിച്ചപ്പോൾ, ഹരി തന്റെ അഹേതുക കൃപയാൽ അത് ശ്രവിച്ചു. പ്രസന്നനായി അദ്ദേഹം ദേവന്മാർക്ക് മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 47

श्रीभगवानुवाच प्रीतोऽहं व: सुरश्रेष्ठा मदुपस्थानविद्यया । आत्मैश्वर्यस्मृति: पुंसां भक्तिश्चैव यया मयि ॥ ४७ ॥

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ സുരശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! മദുപാസന-വിദ്യയോടെ നിങ്ങൾ അർപ്പിച്ച സ്തുതികളാൽ ഞാൻ അത്യന്തം പ്രസന്നനാണ്. ഈ ജ്ഞാനത്താൽ മനുഷ്യൻ എന്റെ പരമ ഐശ്വര്യം സ്മരിക്കുകയും, എന്നിൽ ഭക്തി ഉദിച്ച് വർധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 48

किं दुरापं मयि प्रीते तथापि विबुधर्षभा: । मय्येकान्तमतिर्नान्यन्मत्तो वाञ्छति तत्त्ववित् ॥ ४८ ॥

ഹേ ദേവബുദ്ധികളിൽ ശ്രേഷ്ഠരേ, ഞാൻ പ്രസന്നനായാൽ എന്താണ് ദുർലഭം? എങ്കിലും എന്നിൽ ഏകാന്തചിത്തനായ ശുദ്ധഭക്തൻ എന്നോടു മറ്റൊന്നും ചോദിക്കുകയില്ല; ഭക്തിസേവയിൽ ഏർപ്പെടാനുള്ള അവസരമേ അപേക്ഷിക്കൂ।

Verse 49

न वेद कृपण: श्रेय आत्मनो गुणवस्तुद‍ृक् । तस्य तानिच्छतो यच्छेद्यदि सोऽपि तथाविध: ॥ ४९ ॥

ഭൗതിക സമ്പത്തുകളെ എല്ലാം എന്നും ജീവിതത്തിന്റെ പരമലക്ഷ്യം എന്നും കരുതുന്നവർ ‘കൃപണർ’ ആകുന്നു. അവർ ആത്മാവിന്റെ പരമശ്രേയസ്സിനെ അറിയുന്നില്ല. അത്തരക്കാരുടെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റി കൊടുക്കുന്നവനും മൂഢനായി തന്നെ കണക്കാക്കപ്പെടും।

Verse 50

स्वयं नि:श्रेयसं विद्वान् न वक्त्यज्ञाय कर्म हि । न राति रोगिणोऽपथ्यं वाञ्छतोऽपि भिषक्तम: ॥ ५० ॥

ഭക്തിവിജ്ഞാനത്തിൽ പൂർണ്ണസിദ്ധനായ ശുദ്ധഭക്തൻ പരമശ്രേയസ്സിനെ അറിഞ്ഞുകൊണ്ട്, അജ്ഞനെ ഭോഗത്തിനായി ഫലപ്രദമായ കർമങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടാൻ ഉപദേശിക്കുകയില്ല; അതിൽ സഹായിക്കുകയും ചെയ്യുകയില്ല. അവൻ പരിചയസമ്പന്നനായ വൈദ്യനെപ്പോലെ—രോഗി ആഗ്രഹിച്ചാലും ഹാനികരമായ ആഹാരം നൽകില്ല।

Verse 51

मघवन् यात भद्रं वो दध्यञ्चमृषिसत्तमम् । विद्याव्रततप:सारं गात्रं याचत मा चिरम् ॥ ५१ ॥ H

ഹേ മഘവൻ (ഇന്ദ്രാ), നിങ്ങൾക്കു മംഗളം. നിങ്ങൾ ഋഷിസത്തമനായ ദധ്യഞ്ച (ദധീചി) മഹർഷിയെ സമീപിക്കൂ. അദ്ദേഹം വിദ്യ, വ്രതം, തപസ് എന്നിവയിൽ അത്യന്തം സിദ്ധനാണ്; ശരീരം ദൃഢവുമാണ്. വൈകാതെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരീരം അപേക്ഷിക്കൂ.

Verse 52

स वा अधिगतो दध्यङ्‌ङश्विभ्यां ब्रह्म निष्कलम् । यद्वा अश्वशिरो नाम तयोरमरतां व्यधात् ॥ ५२ ॥

ആ സന്യാസി ദധ്യങ് (ദധീചി) നിർമലമായ ബ്രഹ്മവിദ്യ സ്വയം ഗ്രഹിച്ച് അശ്വിനീകുമാരന്മാർക്ക് നൽകി. അദ്ദേഹം കുതിരയുടെ തല മുഖേന മന്ത്രങ്ങൾ നൽകിയതായി കേൾക്കപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ അവ ‘അശ്വശിര’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധം. ആ മന്ത്രങ്ങൾ ലഭിച്ചതോടെ അശ്വിനീകുമാരന്മാർ ഈ ജീവിതത്തിൽ തന്നേ ജീവന്മുക്തരായി.

Verse 53

दध्यङ्‌ङाथर्वणस्त्वष्ट्रे वर्माभेद्यं मदात्मकम् । विश्वरूपाय यत्प्रादात् त्वष्टा यत्त्वमधास्तत: ॥ ५३ ॥

ദധ്യഞ്ച ആഥർവണൻ തന്റെ ആത്മസ്വരൂപമയമായ, ഭേദിക്കാനാകാത്ത നാരായണ-കവചം ത്വഷ്ടാവിന് നൽകി. ത്വഷ്ടാ അത് തന്റെ പുത്രൻ വിശ്വരൂപനു നൽകി; വിശ്വരൂപനിൽ നിന്നാണ് നീ അത് ലഭിച്ചത്. ആ കവചബലത്താൽ ദധീചിയുടെ ശരീരം അത്യന്തം ദൃഢമാണ്; അതുകൊണ്ട് അവന്റെ ദേഹം യാചിക്കൂ.

Verse 54

युष्मभ्यं याचितोऽश्विभ्यां धर्मज्ञोऽङ्गानि दास्यति । ततस्तैरायुधश्रेष्ठो विश्वकर्मविनिर्मित: । येन वृत्रशिरो हर्ता मत्तेजउपबृंहित: ॥ ५४ ॥

നിങ്ങളുടെ വേണ്ടി അശ്വിനീകുമാരർ ദധ്യഞ്ചനോട് യാചിക്കുമ്പോൾ, ധർമ്മജ്ഞനായ ദധ്യഞ്ചൻ സ്നേഹവശാൽ തീർച്ചയായും തന്റെ അവയവങ്ങൾ നൽകും; സംശയിക്കരുത്. പിന്നെ അവന്റെ അസ്ഥികളാൽ വിശ്വകർമ്മ ശ്രേഷ്ഠായുധമായ വജ്രം നിർമ്മിക്കും; അത് എന്റെ തേജസ്സാൽ പുഷ്ടമായി വൃത്രാസുരന്റെ ശിരസ് നിർബന്ധമായി ഹരിക്കും.

Verse 55

तस्मिन् विनिहते यूयं तेजोऽस्त्रायुधसम्पद: । भूय: प्राप्स्यथ भद्रं वो न हिंसन्ति च मत्परान् ॥ ५५ ॥

എന്റെ ആത്മീയ തേജസ്സാൽ വൃത്രാസുരൻ വധിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, നിങ്ങൾ വീണ്ടും നിങ്ങളുടെ ശക്തി, അസ്ത്രായുധങ്ങൾ, സമ്പത്ത് എന്നിവ കൈവരിക്കും; നിങ്ങൾക്കു മംഗളം വരും. അവൻ ത്രിലോകം നശിപ്പിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവനായാലും, നിങ്ങളെ ഹാനിക്കുമെന്നു ഭയപ്പെടേണ്ട; അവനും ഭക്തനാണ്, എന്റെ പരായണരെ അവൻ ദ്വേഷിക്കുകയില്ല.