Adhyaya 5

Verse 1

श्रीराजोवाच भगवन्तं हरिं प्रायो न भजन्त्यात्मवित्तमा: । तेषामशान्तकामानां क निष्ठाविजितात्मनाम् ॥ १ ॥

ശ്രീരാജാവ് പറഞ്ഞു: ഹേ യോഗേന്ദ്രന്മാരേ, നിങ്ങൾ ആത്മവിദ്യയിൽ പരമനിപുണർ; സാധാരണയായി ഹരിയെ ഭജിക്കാത്ത, ആഗ്രഹങ്ങൾ ശമിക്കാത്ത, സ്വയംനിയന്ത്രണമില്ലാത്തവരുടെ ഗതി എന്ത്?

Verse 2

श्रीचमस उवाच मुखबाहूरुपादेभ्य: पुरुषस्याश्रमै: सह । चत्वारो जज्ञिरे वर्णा गुणैर्विप्रादय: पृथक् ॥ २ ॥

ശ്രീചമസൻ പറഞ്ഞു: വിശ്വരൂപപുരുഷന്റെ മുഖം, ഭുജങ്ങൾ, ഊരു, പാദങ്ങൾ എന്നിവയിൽ നിന്ന്—ഗുണങ്ങളുടെ വ്യത്യസ്ത സംയോജനങ്ങളാൽ—ബ്രാഹ്മണാദി നാലു വർണങ്ങൾ ജനിച്ചു; അതോടൊപ്പം നാലു ആശ്രമങ്ങളും ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 3

य एषां पुरुषं साक्षादात्मप्रभवमीश्वरम् । न भजन्त्यवजानन्ति स्थानाद् भ्रष्टा: पतन्त्यध: ॥ ३ ॥

ഈ വർണാശ്രമങ്ങളിലെ ആരെങ്കിലും തങ്ങളുടെ സൃഷ്ടിയുടെ മൂലമായ സാക്ഷാത് ഈശ്വരൻ പുരുഷോത്തമനെ ഭജിക്കാതെയോ അവമാനിക്കാതെയോ ചെയ്താൽ, അവർ സ്ഥാനഭ്രഷ്ടരായി അധോഗതിയിലേക്കു വീഴും.

Verse 4

दूरे हरिकथा: केचिद् दूरे चाच्युतकीर्तना: । स्त्रिय: शूद्रादयश्चैव तेऽनुकम्प्या भवाद‍ृशाम् ॥ ४ ॥

ചിലർ ഹരികഥയിൽ നിന്ന് ദൂരെയുണ്ട്; അച്യുതന്റെ കീർത്തനവും അവർക്കു ദൂരമാണ്. സ്ത്രീകൾ, ശൂദ്രർ മുതലായവർ നിങ്ങളുപോലെയുള്ള മഹാത്മാക്കളുടെ കരുണയ്ക്ക് അർഹരാണ്.

Verse 5

विप्रो राजन्यवैश्यौ वा हरे: प्राप्ता: पदान्तिकम् । श्रौतेन जन्मनाथापि मुह्यन्त्याम्नायवादिन: ॥ ५ ॥

ഹേ രാജാവേ, ബ്രാഹ്മണരും ക്ഷത്രിയരും വൈശ്യരും ശ്രൗതദീക്ഷയാൽ ദ്വിജത്വം നേടി ഹരിയുടെ പാദപദ്മസന്നിധിയിൽ എത്തിയിട്ടും, ആമ്നായവാദത്തിൽ മോഹിതരായി ഭൗതിക ദർശനങ്ങളിൽ വഴിതെറ്റുന്നു।

Verse 6

कर्मण्यकोविदा: स्तब्धा मूर्खा: पण्डितमानिन: । वदन्ति चाटुकान् मूढा यया माध्व्या गिरोत्सुका: ॥ ६ ॥

കർമ്മതത്ത്വം അറിയാത്ത, അഹങ്കാരത്തിൽ കട്ടിയുള്ള, മൂഢർ എങ്കിലും തങ്ങളെ പണ്ഡിതരെന്നു കരുതുന്നവർ—വേദങ്ങളുടെ മധുരവാക്കുകളിൽ ഉന്മേഷം നേടി ദേവന്മാരോട് ചാട്ടുപറച്ചിലുകളോടെ അപേക്ഷിക്കുന്നു।

Verse 7

रजसा घोरसङ्कल्पा: कामुका अहिमन्यव: । दाम्भिका मानिन: पापा विहसन्त्यच्युतप्रियान् ॥ ७ ॥

രജോഗുണത്തിന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ അവർ ഭീകരസങ്കൽപ്പങ്ങളോടെ, അത്യന്തം കാമുകരായി, പാമ്പുപോലെ ക്രോധമുള്ളവരാകുന്നു। ദംഭികളും അഭിമാനികളും പാപികളുമായി അച്യുതപ്രിയ ഭക്തരെ പരിഹസിക്കുന്നു।

Verse 8

वदन्ति तेऽन्योन्यमुपासितस्त्रियो गृहेषु मैथुन्यपरेषु चाशिष: । यजन्त्यसृष्टान्नविधानदक्षिणं वृत्त्यै परं घ्नन्ति पशूनतद्विद: ॥ ८ ॥

അവർ ഭഗവാന്റെ ആരാധന ഉപേക്ഷിച്ച് വീട്ടിൽ ഭാര്യകളെയേയും പോലെ പൂജിക്കുന്നു; അതിനാൽ അവരുടെ വീടുകൾ മൈഥുനപരമാകുന്നു. അത്തരത്തിലുള്ള ഗൃഹസ്ഥർ പരസ്പരം അങ്ങനെയുള്ള ആശീർവാദങ്ങൾ പറഞ്ഞ് പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ശരീരപോഷണത്തിനായി യജ്ഞത്തെ ഉപാധിയെന്നു കരുതി, അന്നവിതരണവും ദക്ഷിണയും ഇല്ലാത്ത അനധികൃത യാഗങ്ങൾ നടത്തുകയും, ഫലത്തിന്റെ അന്ധകാരഫലം അറിയാതെ ആട് മുതലായ മൃഗങ്ങളെ ക്രൂരമായി കൊല്ലുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 9

श्रिया विभूत्याभिजनेन विद्यया त्यागेन रूपेण बलेन कर्मणा । जातस्मयेनान्धधिय: सहेश्वरान् सतोऽवमन्यन्ति हरिप्रियान् खला: ॥ ९ ॥

ധനം, വൈഭവം, ഉന്നതകുലം, വിദ്യ, ത്യാഗം, സൗന്ദര്യം, ബലം, വൈദികകർമ്മസഫലം—ഇവയിൽ നിന്നുയരുന്ന കള്ളഗർവം അവരുടെ ബുദ്ധിയെ അന്ധമാക്കുന്നു. ആ മദത്തിൽ അവർ പരമേശ്വരനെയും ഹരിപ്രിയ ഭക്തരെയും നിന്ദിച്ച് അവമാനിക്കുന്നു।

Verse 10

सर्वेषु शश्वत्तनुभृत्स्ववस्थितं यथा खमात्मानमभीष्टमीश्वरम् । वेदोपगीतं च न श‍ृण्वतेऽबुधा मनोरथानां प्रवदन्ति वार्तया ॥ १० ॥

ഭഗവാൻ ഓരോ ദേഹധാരിയുടെയും ഹൃദയത്തിൽ ശാശ്വതമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; എങ്കിലും ആകാശംപോലെ അസംഗനായി വേറിട്ടിരിക്കുന്നു. വേദങ്ങൾ അവനെ പാടുന്നു; പക്ഷേ ബുദ്ധിഹീനർ കേൾക്കാതെ ഭോഗകൽപ്പനകളിൽ സമയം കളയുന്നു।

Verse 11

लोके व्यवायामिषमद्यसेवा नित्या हि जन्तोर्न हि तत्र चोदना । व्यवस्थितिस्तेषु विवाहयज्ञ- सुराग्रहैरासु निवृत्तिरिष्टा ॥ ११ ॥

ഈ ലോകത്തിൽ ജീവൻ സ്വഭാവതഃ കാമം, മാംസഭക്ഷണം, മദ്യസേവനം എന്നിവയിലേക്കു ചായുന്നു; അതിനാൽ ശാസ്ത്രങ്ങൾ അവയെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നില്ല. വിവാഹം, യജ്ഞബലി, വിധിപൂർവക സുറാഗ്രഹണം എന്നിവയുടെ ക്രമീകരണം ഒടുവിൽ വിരക്തിയിലേക്കുള്ള നിവൃത്തിക്കായാണ്।

Verse 12

धनं च धर्मैकफलं यतो वै ज्ञानं सविज्ञानमनुप्रशान्ति । गृहेषु युञ्जन्ति कलेवरस्य मृत्युं न पश्यन्ति दुरन्तवीर्यम् ॥ १२ ॥

ധനത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ഫലം ധർമ്മം മാത്രമാണ്; അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ജ്ഞാനവും വിജ്ഞാനവും പാക്വമായി പരമസത്യത്തിന്റെ സാക്ഷാത്കാരവും ശാന്തിയും നൽകുന്നു. എന്നാൽ ഭൗതികവാദികൾ ധനം കുടുംബവികസനത്തിനായി മാത്രം ഉപയോഗിച്ച്, അജേയമായ മരണം ഉടൻ ഈ ദുർബല ദേഹം നശിപ്പിക്കും എന്നു കാണുന്നില്ല।

Verse 13

यद् घ्राणभक्षो विहित: सुराया- स्तथा पशोरालभनं न हिंसा । एवं व्यवाय: प्रजया न रत्या इमं विशुद्धं न विदु: स्वधर्मम् ॥ १३ ॥

വേദവിധിപ്രകാരം യജ്ഞത്തിൽ അർപ്പിച്ച സുറയെ പിന്നീട് കുടിക്കാതെ, ഗന്ധം മാത്രം സ്വീകരിക്കണം. അതുപോലെ മൃഗാർപ്പണം അനുവദിച്ചാലും വ്യാപകമായ കൊലപാതകത്തിന് വ്യവസ്ഥയില്ല. ലൈംഗികബന്ധവും വിവാഹത്തിൽ സന്താനത്തിനായി മാത്രം, രതിഭോഗത്തിനല്ല; എന്നാൽ ബുദ്ധിഹീനർ ഈ വിശുദ്ധ സ്വധർമ്മം അറിയുന്നില്ല।

Verse 14

ये त्वनेवंविदोऽसन्त: स्तब्धा: सदभिमानिन: । पशून् द्रुह्यन्ति विश्रब्धा: प्रेत्य खादन्ति ते च तान् ॥ १४ ॥

യഥാർത്ഥ ധർമ്മതത്ത്വം അറിയാതിരുന്നിട്ടും തങ്ങളെ അത്യന്തം ധാർമ്മികരെന്ന് കരുതി, വിശ്വാസത്തോടെ സമീപിക്കുന്ന നിർദോഷ മൃഗങ്ങളെ നിർഭയമായി പീഡിപ്പിക്കുന്ന പാപികൾ—അടുത്ത ജന്മത്തിൽ അതേ ജീവികൾ അവരെ തിന്നും।

Verse 15

द्विषन्त: परकायेषु स्वात्मानं हरिमीश्वरम् । मृतके सानुबन्धेऽस्मिन् बद्धस्‍नेहा: पतन्त्यध: ॥ १५ ॥

ബന്ധിത ജീവികൾ തങ്ങളുടെ ശവസദൃശമായ ദേഹത്തോടും അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ബന്ധുക്കളോടും ഉപകരണങ്ങളോടും ഗാഢസ്നേഹത്തിൽ പെട്ടുപോകുന്നു. അഹങ്കാരമുള്ള മൂഢാവസ്ഥയിൽ അവർ മറ്റു ജീവികളെയും സർവ്വഹൃദയസ്ഥനായ പരമേശ്വരൻ ഹരിയെയും ദ്വേഷിക്കുന്നു; ആ ഈർഷ്യാപരാധം മൂലം ക്രമേണ നരകത്തിലേക്ക് പതിക്കുന്നു.

Verse 16

ये कैवल्यमसम्प्राप्ता ये चातीताश्च मूढताम् । त्रैवर्गिका ह्यक्षणिका आत्मानं घातयन्ति ते ॥ १६ ॥

കൈവല്യജ്ഞാനം ലഭിക്കാത്തവരും, അതേസമയം ഘോര അജ്ഞാനാന്ധകാരത്തിൽ മുഴുവനായി മുങ്ങാത്തവരുമായവർ സാധാരണയായി ധർമ്മം-അർത്ഥം-കാമം എന്ന ത്രിവർഗമാർഗം പിന്തുടരുന്നു. പരമാർത്ഥം ചിന്തിക്കാൻ അവസരം ഇല്ലാത്തതിനാൽ അവർ സ്വന്തം ആത്മാവിന്റെ ഘാതകരാകുന്നു.

Verse 17

एत आत्महनोऽशान्ता अज्ञाने ज्ञानमानिन: । सीदन्त्यकृतकृत्या वै कालध्वस्तमनोरथा: ॥ १७ ॥

ഈ ആത്മഹന്തകർ ഒരിക്കലും ശാന്തരാകുന്നില്ല; അജ്ഞാനത്താൽ ജ്ഞാനമാനികളായി മനുഷ്യബുദ്ധിയുടെ ലക്ഷ്യം ഭൗതികജീവിതം വികസിപ്പിക്കലാണെന്ന് കരുതുന്നു. യഥാർത്ഥ ആത്മീയ കടമകൾ അവഗണിച്ച് അവർ എപ്പോഴും ദുഃഖിക്കുന്നു; മഹത്തായ പ്രതീക്ഷകളുണ്ടെങ്കിലും കാലത്തിന്റെ അനിവാര്യ ഗതി അവയെ തകർക്കുന്നു.

Verse 18

हित्वात्ममायारचिता गृहापत्यसुहृत्स्त्रिय: । तमो विशन्त्यनिच्छन्तो वासुदेवपराङ्‍मुखा: ॥ १८ ॥

വാസുദേവനോട് മുഖം തിരിഞ്ഞവർ, ഭഗവാന്റെ മായാശക്തി സൃഷ്ടിച്ച വീട്, മക്കൾ, സുഹൃത്തുകൾ, സ്ത്രീകൾ എന്നിവയിൽ ആസക്തരാകുന്നു. ഒടുവിൽ കാലവശാൽ അവയെല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടിവന്ന്, ഇച്ഛയില്ലാതെയും അവർ അത്യന്തം അന്ധകാരമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു.

Verse 19

श्री राजोवाच कस्मिन् काले स भगवान् किं वर्ण: कीद‍ृशो नृभि: । नाम्ना वा केन विधिना पूज्यते तदिहोच्यताम् ॥ १९ ॥

ശ്രീ രാജാവ് (നിമി) ചോദിച്ചു—ഓരോ യുഗത്തിലും ആ ഭഗവാൻ ഏത് കാലത്ത്, ഏത് വർണ്ണത്തിൽ, ഏതു രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനാകുന്നു? മനുഷ്യസമൂഹത്തിൽ അവൻ ഏത് നാമത്തിൽ, ഏതു വിധി-നിയമങ്ങളാൽ പൂജിക്കപ്പെടുന്നു? ദയവായി ഇവിടെ പറയുക.

Verse 20

श्रीकरभाजन उवाच कृतं त्रेता द्वापरं च कलिरित्येषु केशव: । नानावर्णाभिधाकारो नानैव विधिनेज्यते ॥ २० ॥

ശ്രീ കരഭാജനൻ പറഞ്ഞു—കൃത, ത്രേതാ, ദ്വാപര, കലീ എന്നിങ്ങനെ നാലു യുഗങ്ങളിലും കേശവൻ വിവിധ വർണ്ണം, നാമം, രൂപം ധരിച്ചു വിവിധവിധാനങ്ങളാൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 21

कृते शुक्लश्चतुर्बाहुर्जटिलो वल्कलाम्बर: । कृष्णाजिनोपवीताक्षान् बिभ्रद् दण्डकमण्डलू ॥ २१ ॥

സത്യയുഗത്തിൽ ഭഗവാൻ ശ്വേതവർണ്ണനും ചതുര്ബാഹുവും ജടാധാരിയും വൽക്കലവസ്ത്രധാരിയും ആകുന്നു. കൃഷ്ണമൃഗചർമ്മം, യജ്ഞോപവീതം, ജപമാല, ബ്രഹ്മചാരിയുടെ ദണ്ഡവും കമണ്ഡലുവും ധരിക്കുന്നു।

Verse 22

मनुष्यास्तु तदा शान्ता निर्वैरा: सुहृद: समा: । यजन्ति तपसा देवं शमेन च दमेन च ॥ २२ ॥

അന്ന് മനുഷ്യർ ശാന്തരും വൈരമില്ലാത്തവരും എല്ലാ ജീവികളോടും സൗഹൃദമുള്ളവരും സമഭാവമുള്ളവരുമായിരുന്നു. അവർ തപസ്സും ശമവും (മനോനിയന്ത്രണം) ദമവും (ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണം) കൊണ്ടു പരമദേവനെ ആരാധിച്ചു।

Verse 23

हंस: सुपर्णो वैकुण्ठो धर्मो योगेश्वरोऽमल: । ईश्वर: पुरुषोऽव्यक्त: परमात्मेति गीयते ॥ २३ ॥

സത്യയുഗത്തിൽ ഭഗവാനെ ഹംസ, സുപർണ, വൈകുണ്ഠ, ധർമ്മ, യോഗേശ്വര, അമല, ഈശ്വര, പുരുഷ, അവ്യക്ത, പരമാത്മാ എന്നീ നാമങ്ങളാൽ മഹത്വപ്പെടുത്തുന്നു।

Verse 24

त्रेतायां रक्तवर्णोऽसौ चतुर्बाहुस्त्रिमेखल: । हिरण्यकेशस्त्रय्यात्मा स्रुक्स्रुवाद्युपलक्षण: ॥ २४ ॥

ത്രേതായുഗത്തിൽ ഭഗവാൻ രക്തവർണ്ണത്തോടെ പ്രത്യക്ഷനാകുന്നു. അവൻ ചതുര്ബാഹുവും സ്വർണ്ണകേശനും, ഋഗ്-സാമ-യജുർ എന്ന മൂന്ന് വേദങ്ങളിലേക്കുള്ള ദീക്ഷയെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ത്രിമേഖല ധരിക്കുന്നവനുമാണ്. യജ്ഞകർമ്മത്തിലൂടെ ആരാധനയുടെ ജ്ഞാനസ്വരൂപനായ അവന്റെ ചിഹ്നങ്ങൾ സ്രുക്ക്, സ്രുവാ മുതലായ യജ്ഞോപകരണങ്ങളാണ്।

Verse 25

तं तदा मनुजा देवं सर्वदेवमयं हरिम् । यजन्ति विद्यया त्रय्या धर्मिष्ठा ब्रह्मवादिन: ॥ २५ ॥

ത്രേതാ-യുഗത്തിൽ ധർമ്മനിഷ്ഠരായും പരമസത്യത്തെ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവരുമായ മനുഷ്യർ, ത്രിവേദങ്ങളിൽ ഉപദേശിച്ച യാഗവിധികളാൽ, സർവ്വദേവമയനായ ശ്രീഹരിയെ ആരാധിക്കുന്നു।

Verse 26

विष्णुर्यज्ञ: पृश्न‍िगर्भ: सर्वदेव उरुक्रम: । वृषाकपिर्जयन्तश्च उरुगाय इतीर्यते ॥ २६ ॥

ത്രേതാ-യുഗത്തിൽ ഭഗവാനെ വിഷ്ണു, യജ്ഞ, പൃശ്നിഗർഭ, സർവ്വദേവ, ഉരുക്രമ, വൃഷാകപി, ജയന്ത, ഉരുഗായ എന്നീ നാമങ്ങളാൽ മഹത്വപ്പെടുത്തുന്നു।

Verse 27

द्वापरे भगवाञ्श्याम: पीतवासा निजायुध: । श्रीवत्सादिभिरङ्कैश्च लक्षणैरुपलक्षित: ॥ २७ ॥

ദ്വാപര-യുഗത്തിൽ ഭഗവാൻ ശ്യാമവർണ്ണനായി പീതവസ്ത്രം ധരിച്ചു അവതരിക്കുന്നു; ശ്രീവത്സാദി ചിഹ്നങ്ങളും പ്രത്യേക അലങ്കാര-ലക്ഷണങ്ങളും അവന്റെ ദിവ്യദേഹത്തെ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു, കൂടാതെ അവൻ തന്റെ സ്വായുധങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 28

तं तदा पुरुषं मर्त्या महाराजोपलक्षणम् । यजन्ति वेदतन्त्राभ्यां परं जिज्ञासवो नृप ॥ २८ ॥

ഹേ രാജാവേ! ദ്വാപര-യുഗത്തിൽ പരമപുരുഷനെ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന മനുഷ്യർ, മഹാരാജാവിനെ ആദരിക്കുന്ന ഭാവത്തോടെ, വേദവും തന്ത്രവും നിർദേശിക്കുന്ന വിധികളാൽ അവനെ ആരാധിക്കുന്നു।

Verse 29

नमस्ते वासुदेवाय नम: सङ्कर्षणाय च । प्रद्युम्नायानिरुद्धाय तुभ्यं भगवते नम: ॥ २९ ॥ नारायणाय ऋषये पुरुषाय महात्मने । विश्वेश्वराय विश्वाय सर्वभूतात्मने नम: ॥ ३० ॥

ഹേ വാസുദേവാ, നമസ്കാരം; ഹേ സങ്കർഷണാ, നമസ്കാരം; ഹേ പ്രദ്യുമ്നാ, ഹേ അനിരുദ്ധാ, ഹേ ഭഗവാനേ—നമസ്കാരം. ഹേ നാരായണ ഋഷേ, ഹേ മഹാത്മപുരുഷാ, ഹേ വിശ്വേശ്വരാ, ഹേ വിശ്വസ്വരൂപാ, ഹേ സർവ്വഭൂതാന്തരാത്മാവേ—നമസ്കാരം।

Verse 30

नमस्ते वासुदेवाय नम: सङ्कर्षणाय च । प्रद्युम्नायानिरुद्धाय तुभ्यं भगवते नम: ॥ २९ ॥ नारायणाय ऋषये पुरुषाय महात्मने । विश्वेश्वराय विश्वाय सर्वभूतात्मने नम: ॥ ३० ॥

ഹേ പരമേശ്വര വാസുദേവാ! നിനക്കു നമസ്കാരം; നിന്റെ രൂപങ്ങളായ സംകർഷണൻ, പ്രദ്യുമ്നൻ, അനിരുദ്ധൻ എന്നിവർക്കും നമസ്കാരം. ഹേ ഭഗവാൻ, നിനക്കു പുനഃപുനഃ പ്രണാമം. ഹേ നാരായണ ഋഷി, ഹേ മഹാപുരുഷ, ഹേ വിശ്വേശ്വര, ഹേ വിശ്വസ്വരൂപ, ഹേ സർവ്വഭൂതാന്തര്യാമി—നിനക്കു നമഃ।

Verse 31

इति द्वापर उर्वीश स्तुवन्ति जगदीश्वरम् । नानातन्त्रविधानेन कलावपि तथा श‍ृणु ॥ ३१ ॥

ഹേ ഉർവീശ രാജാവേ! ഇങ്ങനെ ദ്വാപരയുഗത്തിൽ ജനങ്ങൾ ജഗദീശ്വരനെ സ്തുതിച്ചു. അതുപോലെ കലിയുഗത്തിലും വെളിപ്പെടുത്തപ്പെട്ട ശാസ്ത്രങ്ങളിലെ വിവിധ തന്ത്രവിധാനങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ഭഗവാനെ ആരാധിക്കുന്നു—ഇപ്പോൾ ഇത് എന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കുക.

Verse 32

कृष्णवर्णं त्विषाकृष्णं साङ्गोपाङ्गास्त्रपार्षदम् । यज्ञै: सङ्कीर्तनप्रायैर्यजन्ति हि सुमेधस: ॥ ३२ ॥

കലിയുഗത്തിൽ സുമേധാവികൾ പ്രധാനമായും സംകീർത്തന-യജ്ഞങ്ങളാൽ ആ അവതാരനെ ആരാധിക്കുന്നു; അവൻ നിരന്തരം കൃഷ്ണനാമം പാടുന്നു. അവൻ കൃഷ്ണവർണ്ണൻ എങ്കിലും അവന്റെ കാന്തി ശ്യാമമല്ല; അവൻ സ്വയം കൃഷ്ണൻ തന്നേ. അവൻ അങ്ങോപ്പാങ്ങങ്ങൾ, അസ്ത്രങ്ങൾ, പാർഷദന്മാർ എന്നിവരോടുകൂടി പ്രത്യക്ഷനാകുന്നു.

Verse 33

ध्येयं सदा परिभवघ्नमभीष्टदोहं तीर्थास्पदं शिवविरिञ्चिनुतं शरण्यम् । भृत्यार्तिहं प्रणतपाल भवाब्धिपोतं वन्दे महापुरुष ते चरणारविन्दम् ॥ ३३ ॥

ഹേ പ്രഭോ! നീ മഹാപുരുഷൻ; ഞാൻ നിന്റെ പദ്മപാദങ്ങളെ വന്ദിക്കുന്നു—അവയാണ് നിത്യധ്യാനം. അവ ഭൗതികജീവിതത്തിലെ അപമാനവും ക്ലേശവും നശിപ്പിച്ച്, ജീവന്റെ പരമാഭിലാഷമായ ശുദ്ധ പ്രേമഭക്തി ദാനം ചെയ്യുന്നു. അവ സർവ്വ തീർത്ഥങ്ങളുടെ ആശ്രയം, ഭക്തിമാർഗത്തിലെ മഹാത്മാക്കളുടെ അധിഷ്ഠാനം; ശിവനും ബ്രഹ്മാവും പോലുള്ള ദേവന്മാർ പോലും അവയെ നമസ്കരിക്കുന്നു. നീ പ്രണതരെ കാക്കുന്നു, ദാസന്മാരുടെ ദുഃഖം നീക്കുന്നു; നിന്റെ പാദങ്ങൾ ജനന-মരണ സമുദ്രം കടത്തുന്ന പടവാണ്.

Verse 34

त्यक्त्वा सुदुस्त्यजसुरेप्सितराज्यलक्ष्मीं धर्मिष्ठ आर्यवचसा यदगादरण्यम् । मायामृगं दयितयेप्सितमन्वधावद् वन्दे महापुरुष ते चरणारविन्दम् ॥ ३४ ॥

ഹേ മഹാപുരുഷാ! ഞാൻ നിന്റെ പദ്മപാദങ്ങളെ വന്ദിക്കുന്നു. ദേവന്മാർക്കും ആഗ്രഹനീയമായ, ഉപേക്ഷിക്കാൻ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ രാജ്യലക്ഷ്മിയും ഐശ്വര്യവും നീ ത്യജിച്ചു. ധർമ്മത്തിൽ അചഞ്ചലനായി, ആര്യ (ബ്രാഹ്മണ) വചന/ശാപം അനുസരിച്ച് നീ അരണ്യത്തിലേക്ക് പോയി. കരുണവശാൽ മായാമൃഗത്തെ പിന്തുടരുന്ന പതിതജീവികളെ നീ അനുഗമിച്ചു; അതോടൊപ്പം നിന്റെ പ്രിയ അഭിലഷിതനായ ശ്യാമസുന്ദരനെ തേടുന്നതിലും നീ ലീനനായിരുന്നു.

Verse 35

एवं युगानुरूपाभ्यां भगवान् युगवर्तिभि: । मनुजैरिज्यते राजन् श्रेयसामीश्वरोहरि: ॥ ३५ ॥

ഹേ രാജാവേ, യുഗാനുസൃതമായി ഭഗവാൻ ഹരി വിവിധ നാമരൂപങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷനാകുന്നു; ബുദ്ധിമാന്മാർ ആ യുഗത്തിന് യോജിച്ച നാമരൂപങ്ങളാൽ തന്നെ അവനെ ആരാധിക്കുന്നു, കാരണം അവൻ സർവ്വ ശ്രേയസ്സുകളുടെ ദാതാവാണ്।

Verse 36

कलिं सभाजयन्त्यार्या गुणज्ञा: सारभागिन: । यत्र सङ्कीर्तनेनैव सर्वस्वार्थोऽभिलभ्यते ॥ ३६ ॥

ഗുണജ്ഞരും സാരഗ്രാഹികളും ആയ ആര്യർ കലിയുഗത്തെ ആദരിക്കുന്നു; കാരണം ഈ യുഗത്തിൽ സങ്കീർത്തനം മാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ ജീവിതത്തിന്റെ പരമലക്ഷ്യം എളുപ്പത്തിൽ ലഭിക്കുന്നു।

Verse 37

न ह्यत: परमो लाभो देहिनां भ्राम्यतामिह । यतो विन्देत परमां शान्तिं नश्यति संसृति: ॥ ३७ ॥

ഈ ലോകത്ത് അലഞ്ഞുതിരിയുന്ന ദേഹികള്ക്ക് ഇതിലധികം വലിയ ലാഭമില്ല—ഭഗവാന്റെ സങ്കീർത്തനം; അതിലൂടെ പരമശാന്തി ലഭിക്കുകയും ജന്മമരണചക്രം നശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 38

कृतादिषु प्रजा राजन् कलाविच्छन्ति सम्भवम् । कलौ खलु भविष्यन्ति नारायणपरायणा: । क्व‍‍चित् क्व‍‍चिन्महाराज द्रविडेषु च भूरिश: ॥ ३८ ॥ ताम्रपर्णी नदी यत्र कृतमाला पयस्विनी । कावेरी च महापुण्या प्रतीची च महानदी ॥ ३९ ॥ ये पिबन्ति जलं तासां मनुजा मनुजेश्वर । प्रायो भक्ता भगवति वासुदेवेऽमलाशया: ॥ ४० ॥

ഹേ രാജാവേ, കൃതാദി യുഗങ്ങളിലെ ജനങ്ങൾ കലിയുഗത്തിൽ ജനിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; കാരണം കലിയിൽ നാരായണപരായണ ഭക്തർ ഉണ്ടാകും—അവർ പല സ്ഥലങ്ങളിലും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമെങ്കിലും ദ്രാവിഡദേശത്ത് പ്രത്യേകിച്ച് അനേകരായിരിക്കും।

Verse 39

कृतादिषु प्रजा राजन् कलाविच्छन्ति सम्भवम् । कलौ खलु भविष्यन्ति नारायणपरायणा: । क्व‍‍चित् क्व‍‍चिन्महाराज द्रविडेषु च भूरिश: ॥ ३८ ॥ ताम्रपर्णी नदी यत्र कृतमाला पयस्विनी । कावेरी च महापुण्या प्रतीची च महानदी ॥ ३९ ॥ ये पिबन्ति जलं तासां मनुजा मनुजेश्वर । प्रायो भक्ता भगवति वासुदेवेऽमलाशया: ॥ ४० ॥

അവിടെ താമ്രപർണി, കൃതമാല, പയസ്വിനി, മഹാപുണ്യമായ കാവേരി, പ്രതീചി മഹാനദി എന്നിവ ഒഴുകുന്നു।

Verse 40

कृतादिषु प्रजा राजन् कलाविच्छन्ति सम्भवम् । कलौ खलु भविष्यन्ति नारायणपरायणा: । क्व‍‍चित् क्व‍‍चिन्महाराज द्रविडेषु च भूरिश: ॥ ३८ ॥ ताम्रपर्णी नदी यत्र कृतमाला पयस्विनी । कावेरी च महापुण्या प्रतीची च महानदी ॥ ३९ ॥ ये पिबन्ति जलं तासां मनुजा मनुजेश्वर । प्रायो भक्ता भगवति वासुदेवेऽमलाशया: ॥ ४० ॥

ഹേ രാജാവേ, കൃതയുഗാദി യുഗങ്ങളിലെ ജനങ്ങൾ കലിയുഗത്തിൽ ജനിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; കാരണം കലിയിൽ നാരായണപരായണരായ അനേകം ഭക്തർ ഉണ്ടാകും, പ്രത്യേകിച്ച് ദ്രാവിഡദേശത്ത്. താമ്രപർണി, കൃതമാല, പയസ്വിനി, മഹാപുണ്യമായ കാവേരി, പ്രതീചീ മഹാനദി എന്നിവയുടെ പുണ്യജലം പാനം ചെയ്യുന്നവർ പ്രായേണ വാസുദേവന്റെ നിർമലഹൃദയ ഭക്തരായിരിക്കും।

Verse 41

देवर्षिभूताप्तनृणां पितृणां न किङ्करो नायमृणी च राजन् । सर्वात्मना य: शरणं शरण्यं गतो मुकुन्दं परिहृत्य कर्तम् ॥ ४१ ॥

ഹേ രാജാവേ, എല്ലാ ഭൗതിക കര്‍ത്തവ്യങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് സർവ്വാശ്രയനായ മുകുന്ദന്റെ പാദപദ്മങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായി ശരണം പ്രാപിച്ചവൻ ദേവന്മാർക്കും മഹർഷിമാർക്കും ജീവികൾക്കും ബന്ധു-മിത്രങ്ങൾക്കും മനുഷ്യർക്കും പിതൃകൾക്കും ദാസനുമല്ല, കടപ്പെട്ടവനുമല്ല. ഇവർ എല്ലാവരും പരമേശ്വരന്റെ അംശങ്ങളായതിനാൽ, ഭഗവത്സേവയിൽ സമർപ്പിതനായവന് അവരെ വേറെയായി സേവിക്കേണ്ടതില്ല।

Verse 42

स्वपादमूलं भजत: प्रियस्य त्यक्तान्यभावस्य हरि: परेश: । विकर्म यच्चोत्पतितं कथञ्चिद् धुनोति सर्वं हृदि सन्निविष्ट: ॥ ४२ ॥

മറ്റെല്ലാ ആസക്തികളും ഉപേക്ഷിച്ച് പ്രിയഭക്തനെപ്പോലെ പരമേശ്വരനായ ഹരിയുടെ പാദമൂലം ഭജിക്കുന്നവൻ പ്രഭുവിന് അത്യന്തം പ്രിയനാണ്. അത്തരമൊരു ശരണാഗതൻ അകസ്മാത് ഏതെങ്കിലും പാപകർമ്മം ചെയ്താലും, എല്ലാവരുടെയും ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്ന ഭഗവാൻ ഉടൻ തന്നെ അതിന്റെ പാപഫലപ്രതിക്രിയ നീക്കിക്കളയുന്നു.

Verse 43

श्रीनारद उवाच धर्मान् भागवतानित्थं श्रुत्वाथ मिथिलेश्वर: । जायन्तेयान् मुनीन् प्रीत: सोपाध्यायो ह्यपूजयत् ॥ ४३ ॥

ശ്രീനാരദ മുനി പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ഭഗവദ്ഭക്തിയുടെ ശാസ്ത്രമായ ഭാഗവതധർമ്മം കേട്ട മിഥിലയുടെ രാജാവായ നിമി അത്യന്തം സന്തുഷ്ടനായി; യാഗാചാര്യന്മാരോടൊപ്പം ജയന്തിയുടെ പുത്രന്മാരായ മുനിമാരെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ചു।

Verse 44

ततोऽन्तर्दधिरे सिद्धा: सर्वलोकस्य पश्यत: । राजा धर्मानुपातिष्ठन्नवाप परमां गतिम् ॥ ४४ ॥

അതിനുശേഷം ആ സിദ്ധ മുനിമാർ എല്ലാവരും നോക്കിനിൽക്കേ അപ്രത്യക്ഷരായി. രാജാവ് നിമി അവർ പഠിപ്പിച്ച ധർമ്മസിദ്ധാന്തങ്ങൾ വിശ്വാസത്തോടെ അനുഷ്ഠിച്ചു; അങ്ങനെ പരമഗതി—ഭഗവൽപ്രാപ്തി—ലഭിച്ചു.

Verse 45

त्वमप्येतान् महाभाग धर्मान् भागवतान् श्रुतान् । आस्थित: श्रद्धया युक्तो नि:सङ्गो यास्यसे परम् ॥ ४५ ॥

ഹേ മഹാഭാഗ വസുദേവാ, നീ ശ്രവിച്ച ഭാഗവതധർമ്മങ്ങളെ ശ്രദ്ധയോടെ ആചരിക്ക; നിസ്സംഗനായി പരമപദം പ്രാപിക്കും।

Verse 46

युवयो: खलु दम्पत्योर्यशसा पूरितं जगत् । पुत्रतामगमद् यद् वां भगवानीश्वरोहरि: ॥ ४६ ॥

നിങ്ങളുടെ ദമ്പതികളുടെ യശസ്സാൽ സകല ലോകവും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; കാരണം ഭഗവാൻ ഈശ്വരൻ ഹരി നിങ്ങളുടെ പുത്രനായി അവതരിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 47

दर्शनालिङ्गनालापै: शयनासनभोजनै: । आत्मा वां पावित: कृष्णे पुत्रस्‍नेहं प्रकुर्वतो: ॥ ४७ ॥

കൃഷ്ണനെ പുത്രനായി സ്വീകരിച്ച് നിങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിച്ച പുത്രസ്നേഹത്താൽ—ദർശനം, ആലിംഗനം, സംഭാഷണം, കൂടെ ശയനം-ആസനം, കൂടെ ഭോജനം—ഈ സ്നേഹസാന്നിധ്യം നിങ്ങളുടെ ഹൃദയങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി ശുദ്ധമാക്കി; നിങ്ങൾ സിദ്ധരാണ്।

Verse 48

वैरेण यं नृपतय: शिशुपालपौण्ड्र- शाल्वादयो गतिविलासविलोकनाद्यै: । ध्यायन्त आकृतधिय: शयनासनादौ तत्साम्यमापुरनुरक्तधियां पुन: किम् ॥ ४८ ॥

ശിശുപാലൻ, പൗണ്ഡ്രകൻ, ശാൽവൻ മുതലായ വൈരിയായ രാജാക്കന്മാരും ശയന-ആസനാദികളിൽ പോലും കൃഷ്ണന്റെ ഗതി, ലീലകൾ, ഭക്തന്മാരിലേക്കുള്ള പ്രേമദൃഷ്ടി മുതലായ ആകർഷകത്വങ്ങളെ അസൂയയോടെ ധ്യാനിച്ചു; ഇങ്ങനെ കൃഷ്ണനിൽ നിരന്തരം ലീനരായി അവർ പോലും പ്രഭുവിന്റെ ധാമത്തിൽ മോക്ഷം പ്രാപിച്ചു. എന്നാൽ അനുകൂലമായ പ്രേമഭാവത്തോടെ എപ്പോഴും കൃഷ്ണനിൽ മനസ്സുറപ്പിക്കുന്നവർക്ക് ലഭിക്കുന്ന അനുഗ്രഹങ്ങളെന്തു പറയണം!

Verse 49

मापत्यबुद्धिमकृथा: कृष्णे सर्वात्मनीश्वरे । मायामनुष्यभावेन गूढैश्वर्ये परेऽव्यये ॥ ४९ ॥

കൃഷ്ണനെ സാധാരണ കുഞ്ഞെന്നു കരുതരുത്; അവൻ സർവാത്മാവും അവ്യയനും പരമേശ്വരനായ ഭഗവാനുമാണ്. മായയാൽ മനുഷ്യഭാവം ധരിച്ചു തന്റെ അചിന്ത്യ ഐശ്വര്യം മറച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 50

भूभारासुरराजन्यहन्तवे गुप्तये सताम् । अवतीर्णस्य निर्वृत्यै यशो लोके वितन्यते ॥ ५० ॥

ഭൂമിക്ക് ഭാരമായ അസുരസ്വഭാവ രാജാക്കളെ വധിക്കാനും സാത്വികഭക്തരെ സംരക്ഷിക്കാനും പരമപുരുഷൻ അവതരിച്ചു. അവന്റെ കരുണയാൽ ദുഷ്ടനും ഭക്തനും ഇരുവരും മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് അവന്റെ ദിവ്യയശസ് സർവ്വലോകങ്ങളിലും വ്യാപിച്ചു.

Verse 51

श्रीशुक उवाच एतच्छ्रुत्वा महाभागो वसुदेवोऽतिविस्मित: । देवकी च महाभागा जहतुर्मोहमात्मन: ॥ ५१ ॥

ശ്രീശുകദേവ ഗോസ്വാമി പറഞ്ഞു—ഇത് കേട്ടപ്പോൾ മഹാഭാഗ്യവാൻ വസുദേവൻ അത്യന്തം വിസ്മയിച്ചു. മഹാഭാഗ്യവതി ദേവകിയോടുകൂടെ ഇരുവരും ഹൃദയത്തിൽ കയറിവന്ന മോഹവും ആശങ്കയും ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 52

इतिहासमिमं पुण्यं धारयेद् य: समाहित: । स विधूयेह शमलं ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ ५२ ॥

ഏകാഗ്രചിത്തനായി ഈ പുണ്യമായ ഇതിഹാസം ധ്യാനിച്ച് ഹൃദയത്തിൽ ധരിക്കുന്നവൻ, ഈ ജീവിതത്തിലേ തന്നെ എല്ലാ മലിനതയും കഴുകി ശുദ്ധനായി ബ്രഹ്മഭാവം എന്ന പരമസിദ്ധിക്ക് യോഗ്യനാകുന്നു.