Adhyaya 33
Rāsa-līlā Begins; Divine Multiplication; Moral Doubt and Its Resolution
ഗോപികളുടെ വിരഹവേദന ശമിപ്പിച്ചതിന് ശേഷം യമുനാതീരത്തിലെ ചന്ദ്രപ്രകാശത്തിൽ ശ്രീകൃഷ്ണൻ രാസലീല ആരംഭിക്കുന്നു. അദ്ദേഹം സ്വയം അനേകരൂപമായി വ്യാപിപ്പിച്ച് ഓരോ ഗോപിക്കും ഏകാന്തസാന്നിധ്യം അനുഭവിപ്പിക്കുന്നു; ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും അവരുടെ ഭാര്യമാരോടുകൂടെ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് കണ്ട് സ്തുതിക്കുന്നു. ഗാനം, ആഭരണങ്ങൾ, വിയർപ്പ്, സ്നേഹസൂചനകൾ എന്നിവയിലൂടെ രാസത്തിന്റെ മാധുര്യഭക്തിരസം വര്ണിക്കപ്പെടുന്നു. തുടർന്ന് പരീക്ഷിത് ചോദിക്കുന്നു—ധർമ്മരക്ഷകനായ ഭഗവാൻ പരസ്ത്രീസംഗം ചെയ്തതുപോലെ എങ്ങനെ തോന്നുന്നു? ശുകദേവൻ പറയുന്നു—ഈശ്വരൻ കർമലേപാതീതൻ, സാധാരണ മാനദണ്ഡങ്ങൾക്ക് അതീതൻ; നിയന്ത്രണമില്ലാത്തവർ അവന്റെ ലീല അനുകരിക്കരുത്, ഇത് ഭക്തിയെ ആകർഷിക്കാൻ ഉള്ള ദിവ്യലീല മാത്രമാണ്. യോഗമായയാൽ ഗോപന്മാർക്ക് അസൂയയില്ല. പുലരി അടുത്തപ്പോൾ കൃഷ്ണൻ ഗോപികളെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാൻ പറയുന്നു. ഫലശ്രുതി—ശ്രദ്ധയോടെ ശ്രവണം ശുദ്ധഭക്തി നൽകുകയും കാമത്തെ വേഗം ജയിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच इत्थं भगवतो गोप्य: श्रुत्वा वाच: सुपेशला: । जहुर्विरहजं तापं तदङ्गोपचिताशिष: ॥ १ ॥
ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു—ഭഗവാന്റെ അതിമധുരമായ വാക്കുകൾ കേട്ട ഗോപികമാർ വിരഹജന്യമായ ദുഃഖതാപം വിട്ടുകളഞ്ഞു. അവന്റെ ദിവ്യാംഗങ്ങളെ സ്പർശിച്ചതോടെ അവരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റപ്പെട്ടതുപോലെ, അനുഗ്രഹങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുപോലെ അവർ അനുഭവിച്ചു।
Verse 2
तत्रारभत गोविन्दो रासक्रीडामनुव्रतै: । स्त्रीरत्नैरन्वित: प्रीतैरन्योन्याबद्धबाहुभि: ॥ २ ॥
അവിടെ യമുനാതീരത്ത് ഗോവിന്ദൻ, വിശ്വസ്തരായും സ്ത്രീകളിൽ രത്നങ്ങളായും ഉള്ള പ്രീതിമയ ഗോപികമാരോടൊപ്പം രാസക്രീഡ ആരംഭിച്ചു. അവർ ആനന്ദത്തോടെ പരസ്പരം കൈകൾ ബന്ധിച്ച് നൃത്തം ചെയ്തു।
Verse 3
रासोत्सव: सम्प्रवृत्तो गोपीमण्डलमण्डित: । योगेश्वरेण कृष्णेन तासां मध्ये द्वयोर्द्वयो: । प्रविष्टेन गृहीतानां कण्ठे स्वनिकटं स्त्रिय: । यं मन्येरन् नभस्तावद् विमानशतसङ्कुलम् । दिवौकसां सदाराणामौत्सुक्यापहृतात्मनाम् ॥ ३ ॥
രാസോത്സവം ആരംഭിച്ചു; ഗോപികമാർ വൃത്തമായി നിരന്നു അതിനെ അലങ്കരിച്ചു. യോഗേശ്വരനായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ സ്വയം വിപുലീകരിച്ച് ഓരോ രണ്ടു ഗോപികമാരുടെയും ഇടയിൽ പ്രവേശിച്ചു; അവരുടെ കഴുത്തിന്മേൽ കൈവെച്ച് ആലിംഗനം ചെയ്തു. അപ്പോൾ ഓരോ ഗോപികയും ‘കൃഷ്ണൻ എന്റെ അടുത്തേ മാത്രം നിൽക്കുന്നു’ എന്നു കരുതി. ദേവന്മാരും അവരുടെ ഭാര്യമാരും ഈ രാസം കാണാനുള്ള ആകാംക്ഷയിൽ, നൂറുകണക്കിന് ദിവ്യവിമാനങ്ങളാൽ ആകാശം നിറച്ചു।
Verse 4
ततो दुन्दुभयो नेदुर्निपेतु: पुष्पवृष्टय: । जगुर्गन्धर्वपतय: सस्त्रीकास्तद्यशोऽमलम् ॥ ४ ॥
അപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ ദുന്ദുഭികൾ മുഴങ്ങി, പുഷ്പവൃഷ്ടി പെയ്തു. ഗന്ധർവാധിപന്മാർ ഭാര്യമാരോടുകൂടെ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ നിർമല യശസ്സു പാടി.
Verse 5
वलयानां नूपुराणां किङ्किणीनां च योषिताम् । सप्रियाणामभूच्छब्दस्तुमुलो रासमण्डले ॥ ५ ॥
രാസമണ്ഡലത്തിൽ പ്രിയനായ ശ്രീകൃഷ്ണനോടൊപ്പം കളിച്ച ഗോപികമാരുടെ വളകൾ, നൂപുരങ്ങൾ, കിങ്കിണികൾ എന്നിവയിൽ നിന്ന് ഉഗ്രമായ മുഴക്കം ഉയർന്നു.
Verse 6
तत्रातिशुशुभे ताभिर्भगवान् देवकीसुत: । मध्ये मणीनां हैमानां महामरकतो यथा ॥ ६ ॥
അവിടെ ആ ഗോപികമാരുടെ നടുവിൽ ദേവകീസുതനായ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ അത്യന്തം ദീപ്തനായി തിളങ്ങി; സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങളുടെ ഇടയിൽ ഉത്തമ നീലമണിപോലെ.
Verse 7
पादन्यासैर्भुजविधुतिभि: सस्मितैर्भ्रूविलासै- र्भज्यन्मध्यैश्चलकुचपटै: कुण्डलैर्गण्डलोलै: । स्विद्यन्मुख्य: कवररसनाग्रन्थय: कृष्णवध्वो गायन्त्यस्तं तडित इव ता मेघचक्रे विरेजु: ॥ ७ ॥
കൃഷ്ണനെ പുകഴ്ത്തി പാടിക്കൊണ്ട് അവർ പാദന്യാസങ്ങളാൽ നൃത്തം ചെയ്തു, ഭുജങ്ങൾ ചലിപ്പിച്ചു, പുഞ്ചിരിയോടെ ഭ്രൂവിലാസം കാട്ടി. നടുവ് വളഞ്ഞു, വക്ഷവസ്ത്രം ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും നീങ്ങി, കവിളുകളിൽ ഊങ്ങുന്ന കുണ്ഡലങ്ങൾ തിളങ്ങി; മുഖത്ത് വിയർപ്പ്, മുടിക്കെട്ടിന്റെയും കട്ടിബന്ധത്തിന്റെയും കെട്ടുകൾ മുറുകെ—ആ കൃഷ്ണവധൂകൾ മേഘചക്രത്തിൽ മിന്നല്പോലെ വിരാജിച്ചു.
Verse 8
उच्चैर्जगुर्नृत्यमाना रक्तकण्ठ्यो रतिप्रिया: । कृष्णाभिमर्शमुदिता यद्गीतेनेदमावृतम् ॥ ८ ॥
രതിസുഖം ആഗ്രഹിച്ച്, വിവിധ വർണ്ണങ്ങളാൽ രഞ്ജിതമായ കണ്ഠങ്ങളുള്ള ഗോപികമാർ ഉച്ചത്തിൽ പാടി നൃത്തം ചെയ്തു. കൃഷ്ണസ്പർശത്തിൽ അവർ ആനന്ദിതരായി; അവരുടെ ഗാനങ്ങൾ ഈ സർവ്വലോകത്തെയും നിറച്ചു.
Verse 9
काचित् समं मुकुन्देन स्वरजातीरमिश्रिता: । उन्निन्ये पूजिता तेन प्रीयता साधु साध्विति । तदेव ध्रुवमुन्निन्ये तस्यै मानं च बह्वदात् ॥ ९ ॥
ഒരു ഗോപിക മുകുന്ദനോടൊപ്പം സ്വരം ചേർത്ത് ശുദ്ധമായ മധുരതാനം ഉയർത്തി പാടി; കൃഷ്ണൻ പ്രസന്നനായി “സാധു! സാധു!” എന്നു പറഞ്ഞ് അവളെ ആദരിച്ചു. പിന്നെ മറ്റൊരു ഗോപിക അതേ ധ്രുവസ്വരം പ്രത്യേക ഛന്ദസ്സിൽ വീണ്ടും ഉയർത്തി പാടിയപ്പോൾ, ശ്രീകൃഷ്ണൻ അവൾക്കും വലിയ മാനം നൽകി।
Verse 10
काचिद् रासपरिश्रान्ता पार्श्वस्थस्य गदाभृत: । जग्राह बाहुना स्कन्धं श्लथद्वलयमल्लिका ॥ १० ॥
രാസനൃത്തത്തിൽ ക്ഷീണിച്ച ഒരു ഗോപിക, സമീപത്ത് ഗദാധാരിയായ കൃഷ്ണൻ നിൽക്കുമ്പോൾ, തന്റെ കൈകൊണ്ട് അവന്റെ തോളെ പിടിച്ചു; നൃത്തം മൂലം അവളുടെ വളകളും മുടിയിലെ പൂക്കളും ഇളകിപ്പോയിരുന്നു।
Verse 11
तत्रैकांसगतं बाहुं कृष्णस्योत्पलसौरभम् । चन्दनालिप्तमाघ्राय हृष्टरोमा चुचुम्ब ह ॥ ११ ॥
അവിടെ ഒരു ഗോപികയുടെ തോളിൽ കൃഷ്ണൻ തന്റെ കൈ വെച്ചു; അതിൽ നീലോത്പലത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക സുഗന്ധവും ചന്ദനലേപത്തിന്റെ പരിമളവും കലർന്നിരുന്നു. ആ സുഗന്ധം ആസ്വദിച്ചപ്പോൾ അവൾക്ക് രോമാഞ്ചം പടർന്നു, അവൾ അവന്റെ കൈയെ ചുംബിച്ചു।
Verse 12
कस्याश्चिन्नाट्यविक्षिप्त कुण्डलत्विषमण्डितम् । गण्डं गण्डे सन्दधत्या: प्रादात्ताम्बूलचर्वितम् ॥ १२ ॥
ഒരു ഗോപിക നൃത്തത്തിൽ ഇളകുന്ന കുണ്ഡലങ്ങളുടെ ദീപ്തിയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട തന്റെ കവിള് കൃഷ്ണന്റെ കവിളോടു ചേർത്തു. അപ്പോൾ കൃഷ്ണൻ സൂക്ഷ്മമായി അവൾക്ക് താൻ ചവച്ച താംബൂലം നൽകി।
Verse 13
नृत्यती गायती काचित् कूजन्नूपुरमेखला । पार्श्वस्थाच्युतहस्ताब्जं श्रान्ताधात्स्तनयो: शिवम् ॥ १३ ॥
മറ്റൊരു ഗോപിക നൃത്തം ചെയ്തു പാടി ക്ഷീണിച്ചു; അവളുടെ നൂപുരവും മേഖലയും മണിയൊലിച്ചു. അതിനാൽ സമീപത്ത് നിന്ന അച്യുതപ്രഭുവിന്റെ ആശ്വാസകരവും മംഗളകരവും ആയ പദ്മഹസ്തം അവൾ തന്റെ സ്തനങ്ങളിൽ വെച്ചു।
Verse 14
गोप्यो लब्ध्वाच्युतं कान्तं श्रिय एकान्तवल्लभम् । गृहीतकण्ठ्यस्तद्दोर्भ्यां गायन्त्यस्तं विजह्रिरे ॥ १४ ॥
ഗോപികൾ അച്യുതനായ ഭഗവാനെ തങ്ങളുടെ അന്തരംഗ കാന്തനായി പ്രാപിച്ചു—അവൻ ശ്രീലക്ഷ്മിയുടെ ഏകാന്ത പ്രിയസ്വാമി. അവൻ ഭുജങ്ങളാൽ അവരുടെ കഴുത്ത് ആലിംഗനം ചെയ്തപ്പോൾ, അവർ അവന്റെ മഹിമ പാടി പരമാനന്ദത്തോടെ വിഹരിച്ചു।
Verse 15
कर्णोत्पलालकविटङ्ककपोलघर्म- वक्त्रश्रियो वलयनूपुरघोषवाद्यै: । गोप्य: समं भगवता ननृतु: स्वकेश- स्रस्तस्रजो भ्रमरगायकरासगोष्ठ्याम् ॥ १५ ॥
ചെവിക്കു പിന്നിലെ താമര, കവിളിലെ മുടിക്കുരുളുകൾ, വിയർപ്പുതുള്ളികൾ—ഇവ ഗോപികളുടെ മുഖശ്രീയെ വർധിപ്പിച്ചു. വളയും നൂപുരവും മുഴക്കിയ ശബ്ദം മധുര വാദ്യധ്വനിയായി, മാലകൾ ചിതറി; ഭ്രമരഗാനത്തോടൊപ്പം രാസമണ്ഡലത്തിൽ അവർ ഭഗവാനോടൊപ്പം നൃത്തം ചെയ്തു।
Verse 16
एवं परिष्वङ्गकराभिमर्श- स्निग्धेक्षणोद्दामविलासहासै: । रेमे रमेशो व्रजसुन्दरीभि- र्यथार्भक: स्वप्रतिबिम्बविभ्रम: ॥ १६ ॥
ഇങ്ങനെ ആലിംഗനം, കൈസ്പർശം, സ്നിഗ്ധദൃഷ്ടി, ഉന്മുക്തമായ ക്രീഡാഹാസ്യം എന്നിവകൊണ്ട് ശ്രീലക്ഷ്മിയുടെ നാഥനായ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ വ്രജസുന്ദരികളോടൊപ്പം ആനന്ദിച്ചു—ഒരു കുഞ്ഞ് സ്വന്തം പ്രതിബിംബത്തോടു കളിക്കുന്നതുപോലെ।
Verse 17
तदङ्गसङ्गप्रमुदाकुलेन्द्रिया: केशान् दुकूलं कुचपट्टिकां वा । नाञ्ज: प्रतिव्योढुमलं व्रजस्त्रियो विस्रस्तमालाभरणा: कुरूद्वह ॥ १७ ॥
അവന്റെ ദേഹസംഗത്തിന്റെ ആനന്ദം ഗോപികളുടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ കലക്കി. അവർ മുടിയും വസ്ത്രവും স্তനാവരണവും ഒതുക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; മാലകളും ആഭരണങ്ങളും ചിതറി, ഹേ കുരുവംശശ്രേഷ്ഠാ।
Verse 18
कृष्णविक्रीडितं वीक्ष्य मुमुहु: खेचरस्त्रिय: । कामार्दिता: शशाङ्कश्च सगणो विस्मितोऽभवत् ॥ १८ ॥
കൃഷ്ണന്റെ ലീലകൾ കണ്ടു വിമാനങ്ങളിൽ നിന്നിരുന്ന ദേവപത്നിമാർ മോഹിതരായി, കാമവ്യാകുലരായി. ചന്ദ്രനും തന്റെ നക്ഷത്രസംഘത്തോടൊപ്പം അത്ഭുതപ്പെട്ടു।
Verse 19
कृत्वा तावन्तमात्मानं यावतीर्गोपयोषित: । रेमे स भगवांस्ताभिरात्मारामोऽपि लीलया ॥ १९ ॥
എത്ര ഗോപിമാർ ഉണ്ടായിരുന്നുവോ അത്രയും രൂപങ്ങളായി സ്വയം വ്യാപിപ്പിച്ച്, ആത്മാരാമനായ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ അവരോടൊപ്പം ലീലാഭാവത്തിൽ രമിച്ചു।
Verse 20
तासां रतिविहारेण श्रान्तानां वदनानि स: । प्रामृजत् करुण: प्रेम्णा शन्तमेनाङ्ग पाणिना ॥ २० ॥
രതിവിഹാരത്തിൽ ക്ഷീണിച്ച ഗോപിമാരുടെ മുഖങ്ങൾ, പ്രിയ രാജാവേ, കരുണാമയനായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ സ്നേഹത്തോടെ തന്റെ ശാന്തമായ കൈകൊണ്ട് തുടച്ചു.
Verse 21
गोप्य: स्फुरत्पुरटकुण्डलकुन्तलत्विड्- गण्डश्रिया सुधितहासनिरीक्षणेन । मानं दधत्य ऋषभस्य जगु: कृतानि पुण्यानि तत्कररुहस्पर्शप्रमोदा: ॥ २१ ॥
മിനുങ്ങുന്ന സ്വർണ്ണകുണ്ഡലങ്ങളും ചുരുള്മുടിയുടെ തിളക്കവും കവിളുകളുടെ സൗന്ദര്യവും മധുരമാക്കിയ പുഞ്ചിരിനോട്ടങ്ങളാൽ ഗോപിമാർ അവരുടെ നായകനെ ആദരിച്ചു; അവന്റെ നഖസ്പർശത്തിൽ ആനന്ദിതരായി അവന്റെ സർവ്വമംഗള ലീലകളെ പാടി.
Verse 22
ताभिर्युत: श्रममपोहितुमङ्गसङ्ग- घृष्टस्रज: स कुचकुङ्कुमरञ्जिताया: । गन्धर्वपालिभिरनुद्रुत आविशद् वा: श्रान्तो गजीभिरिभराडिव भिन्नसेतु: ॥ २२ ॥
ഗോപിമാരോടുള്ള സംഗമലീലയിൽ ചതഞ്ഞ അവന്റെ മാല അവരുടെ സ്തനങ്ങളിലെ കുങ്കുമം കൊണ്ട് ചുവന്നിരുന്നു. ഗോപിമാരുടെ ക്ഷീണം അകറ്റാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ യമുനാജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; ഗന്ധർവന്മാരെപ്പോലെ പാടുന്ന തേൻചീറ്റകൾ വേഗത്തിൽ പിന്നാലെ വന്നു. സഹചാരികളോടൊപ്പം വെള്ളത്തിലിറങ്ങുന്ന രാജസ ഗജേന്ദ്രനെപ്പോലെ അവൻ തോന്നി; ശക്തനായ ആന നെൽപ്പാടത്തിലെ തടയണകൾ തകർക്കുന്നതുപോലെ, ലോകികവും വൈദികവും ആയ മര്യാദകൾ അവൻ അതിക്രമിച്ചു.
Verse 23
सोऽम्भस्यलं युवतिभि: परिषिच्यमान: प्रेम्णेक्षित: प्रहसतीभिरितस्ततोऽङ्ग । वैमानिकै: कुसुमवर्षिभिरीड्यमानो रेमे स्वयं स्वरतिरत्र गजेन्द्रलील: ॥ २३ ॥
പ്രിയ രാജാവേ, വെള്ളത്തിൽ ശ്രീകൃഷ്ണൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ഗോപിമാർ എല്ലാടവും വെള്ളം തളിക്കുമ്പോഴും സ്നേഹനോട്ടങ്ങളാൽ അവനെ നോക്കുമ്പോഴും ഉണ്ടായിരുന്നു. വിമാനങ്ങളിൽ നിന്ന ദേവന്മാർ പുഷ്പവർഷം നടത്തി അവനെ സ്തുതിച്ചു; സ്വയംതൃപ്തനായ ഭഗവാൻ അവിടെ ഗജേന്ദ്രനെപ്പോലെ കളിച്ചു രമിച്ചു.
Verse 24
ततश्च कृष्णोपवने जलस्थल- प्रसूनगन्धानिलजुष्टदिक्तटे । चचार भृङ्गप्रमदागणावृतो यथा मदच्युद् द्विरद: करेणुभि: ॥ २४ ॥
അതിനുശേഷം ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ യമുനാതീരത്തിലെ ചെറിയ ഉപവനത്തിൽ വിഹരിച്ചു. ജലത്തിലും കരയിലും വിരിഞ്ഞ പുഷ്പങ്ങളുടെ സുഗന്ധം വഹിച്ച കാറ്റ് എല്ലാ ദിക്കുകളെയും പരിമളിപ്പിച്ചു. ഭ്രമരസംഘവും സുന്ദരിയായ ഗോപികാസമൂഹവും ചുറ്റിനിന്നപ്പോൾ, ഗജിനികളോടൊപ്പം മദോന്മത്ത ഗജംപോലെ അദ്ദേഹം ശോഭിച്ചു.
Verse 25
एवं शशाङ्कांशुविराजिता निशा: स सत्यकामोऽनुरताबलागण: । सिषेव आत्मन्यवरुद्धसौरत: सर्वा: शरत्काव्यकथारसाश्रया: ॥ २५ ॥
ഇങ്ങനെ ശരദ്കാല ചന്ദ്രപ്രകാശത്തിൽ ദീപ്തമായ ആ രാത്രികളിൽ, സത്യകാമനായ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ അനുരക്തയായ ഗോപികാസമൂഹത്തോടൊപ്പം ലീല ചെയ്തു. തന്റെ അന്തരത്തിൽ ലൗകിക കാമവാഞ്ഛയ്ക്ക് ഇടമില്ലായിരുന്നിട്ടും, ദിവ്യക്രീഡയ്ക്കായി പരമപ്രേമകഥകളുടെ കാവ്യരസം ഉണർത്തുന്ന ആ ചന്ദ്രോജ്ജ്വല ശരദ്രാത്രികളെ അദ്ദേഹം ആശ്രയിച്ചു.
Verse 26
श्रीपरीक्षिदुवाच संस्थापनाय धर्मस्य प्रशमायेतरस्य च । अवतीर्णो हि भगवानंशेन जगदीश्वर: ॥ २६ ॥ स कथं धर्मसेतूनां वक्ता कर्ताभिरक्षिता । प्रतीपमाचरद् ब्रह्मन् परदाराभिमर्शनम् ॥ २७ ॥
ശ്രീപരീക്ഷിത് പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! ധർമ്മസ്ഥാപനത്തിനും അധർമ്മശമനത്തിനുമായി ജഗദീശ്വരനായ ഭഗവാൻ തന്റെ അംശത്തോടുകൂടി ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചിരിക്കുന്നു. അവൻ ധർമ്മസേതുക്കളുടെ ഉപദേശകനും ആചരിക്കുന്നവനും രക്ഷകനുമാണ്; എങ്കിൽ, ഹേ ബ്രഹ്മൻ, മറ്റുള്ളവരുടെ ഭാര്യമാരെ സ്പർശിക്കുന്നതുപോലുള്ള ധർമ്മവിരുദ്ധ പ്രവർത്തി അവൻ എങ്ങനെ ചെയ്തു?
Verse 27
श्रीपरीक्षिदुवाच संस्थापनाय धर्मस्य प्रशमायेतरस्य च । अवतीर्णो हि भगवानंशेन जगदीश्वर: ॥ २६ ॥ स कथं धर्मसेतूनां वक्ता कर्ताभिरक्षिता । प्रतीपमाचरद् ब्रह्मन् परदाराभिमर्शनम् ॥ २७ ॥
ശ്രീപരീക്ഷിത് പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! ധർമ്മസ്ഥാപനത്തിനും അധർമ്മശമനത്തിനുമായി ജഗദീശ്വരനായ ഭഗവാൻ തന്റെ അംശത്തോടുകൂടി ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചിരിക്കുന്നു. അവൻ ധർമ്മസേതുക്കളുടെ ഉപദേശകനും ആചരിക്കുന്നവനും രക്ഷകനുമാണ്; എങ്കിൽ, ഹേ ബ്രഹ്മൻ, മറ്റുള്ളവരുടെ ഭാര്യമാരെ സ്പർശിക്കുന്നതുപോലുള്ള ധർമ്മവിരുദ്ധ പ്രവർത്തി അവൻ എങ്ങനെ ചെയ്തു?
Verse 28
आप्तकामो यदुपति: कृतवान्वै जुगुप्सितम् । किमभिप्राय एतन्न: शंशयं छिन्धि सुव्रत ॥ २८ ॥
ഹേ സുവ്രതാ! ആത്മതൃപ്തനായ യദുപതി ഭഗവാൻ നിന്ദ്യമായി തോന്നുന്ന പ്രവൃത്തി ചെയ്തു; അതിന്റെ ഉദ്ദേശം എന്ത്? ദയവായി ഞങ്ങളുടെ സംശയം മുറിച്ചുകളയുക.
Verse 29
श्रीशुक उवाच धर्मव्यतिक्रमो दृष्ट ईश्वराणां च साहसम् । तेजीयसां न दोषाय वह्ने: सर्वभुजो यथा ॥ २९ ॥
ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു—ഈശ്വരസ്വരൂപ മഹാശക്തന്മാരിൽ ധർമ്മവ്യതിക്രമംപോലെ തോന്നുന്ന ധൈര്യം ദോഷമല്ല; എല്ലാം ദഹിപ്പിച്ചിട്ടും അഗ്നി മലിനമാകാത്തതുപോലെ.
Verse 30
नैतत् समाचरेज्जातु मनसापि ह्यनीश्वर: । विनश्यत्याचरन् मौढ्याद्यथारुद्रोऽब्धिजं विषम् ॥ ३० ॥
മഹാനിയന്ത്രകൻ അല്ലാത്തവൻ ഈശ്വരന്മാരുടെ ആചാരം മനസ്സിലും അനുകരിക്കരുത്. മൂഢതകൊണ്ട് അനുകരിച്ചാൽ അവൻ നശിക്കും; രുദ്രൻ അല്ലാതെ സമുദ്രവിഷം കുടിച്ചാൽ നശിക്കുന്നതുപോലെ.
Verse 31
ईश्वराणां वच: सत्यं तथैवाचरितं क्वचित् । तेषां यत् स्ववचोयुक्तं बुद्धिमांस्तत् समाचरेत् ॥ ३१ ॥
ഈശ്വരശക്തിയാൽ യുക്തരായ മഹാപുരുഷന്മാരുടെ വാക്ക് എപ്പോഴും സത്യം; അവരുടെ പ്രവർത്തിയും ആ വാക്കിനൊത്തിരിക്കുമ്പോൾ മാതൃകയാകുന്നു. അതിനാൽ ബുദ്ധിമാൻ അവരുടെ ഉപദേശം അനുസരിക്കണം.
Verse 32
कुशलाचरितेनैषामिह स्वार्थो न विद्यते । विपर्ययेण वानर्थो निरहङ्कारिणां प्रभो ॥ ३२ ॥
പ്രഭോ, അഹങ്കാരരഹിത മഹാപുരുഷന്മാർ പുണ്യമായി പ്രവർത്തിച്ചാലും അവർക്കു സ്വാർത്ഥലാഭം ഒന്നുമില്ല; ധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധമായി തോന്നിയാലും അവർ പാപഫലബന്ധനത്തിന് വിധേയരാകുന്നില്ല.
Verse 33
किमुताखिलसत्त्वानां तिर्यङ्मर्त्यदिवौकसाम् । ईशितुश्चेशितव्यानां कुशलाकुशलान्वय: ॥ ३३ ॥
അപ്പോൾ മൃഗങ്ങൾ, മനുഷ്യർ, ദേവന്മാർ എന്നിങ്ങനെ സകല സൃഷ്ടികളുടെയും അധിപൻ, എല്ലാവരും അധീനരായിരിക്കുന്ന പരമേശ്വരന് പുണ്യപാപങ്ങളുമായി ബന്ധം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകാം?
Verse 34
यत्पादपङ्कजपरागनिषेवतृप्ता योगप्रभावविधुताखिलकर्मबन्धा: । स्वैरं चरन्ति मुनयोऽपि न नह्यमाना- स्तस्येच्छयात्तवपुष: कुत एव बन्ध: ॥ ३४ ॥
ഭഗവാന്റെ പാദപങ്കജരജസ്സേവയിൽ തൃപ്തരായ ഭക്തർ കർമ്മബന്ധത്തിൽ കുടുങ്ങുന്നില്ല; യോഗപ്രഭാവംകൊണ്ട് സകല കർമ്മബന്ധങ്ങളും കഴുകിമാറ്റിയ മുനികളും സ്വൈരമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു. അപ്പോൾ സ്വഇച്ഛയാൽ ദിവ്യരൂപം ധരിക്കുന്ന പ്രഭുവിന് ബന്ധം എവിടെ?
Verse 35
गोपीनां तत्पतीनां च सर्वेषामेव देहिनाम् । योऽन्तश्चरति सोऽध्यक्ष: क्रीडनेनेह देहभाक् ॥ ३५ ॥
ഗോപിമാരിലും അവരുടെ ഭർത്താക്കളിലും, യഥാർത്ഥത്തിൽ എല്ലാ ദേഹികളിലും അന്തർസാക്ഷിയായി ചരിക്കുന്നവൻ തന്നെയാണ് പരമാധ്യക്ഷൻ; അവൻ തന്നെയാണ് ഇവിടെ ദേഹം ധരിച്ചു ദിവ്യലീലകൾ ആസ്വദിക്കുന്നത്.
Verse 36
अनुग्रहाय भक्तानां मानुषं देहमास्थित: । भजते तादृशी: क्रीडा या: श्रुत्वा तत्परो भवेत् ॥ ३६ ॥
ഭക്തന്മാർക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകാൻ പ്രഭു മനുഷ്യസദൃശമായ ദേഹം സ്വീകരിച്ച്, അവ കേട്ടാൽ ജനങ്ങൾ അവനോടു പരമപരായണരാകുന്ന വിധത്തിലുള്ള ലീലകൾ നടത്തുന്നു.
Verse 37
नासूयन् खलु कृष्णाय मोहितास्तस्य मायया । मन्यमाना: स्वपार्श्वस्थान्स्वान्स्वान्दारान् व्रजौकस: ॥ ३७ ॥
കൃഷ്ണന്റെ മായയാൽ മോഹിതരായ വ്രജവാസി പുരുഷന്മാർ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ഭാര്യമാർ വീട്ടിൽ തന്നെ തങ്ങളുടെ അരികിലുണ്ടെന്ന് കരുതി; അതുകൊണ്ട് അവർ കൃഷ്ണനോടു അസൂയ പുലർത്തിയില്ല.
Verse 38
ब्रह्मरात्र उपावृत्ते वासुदेवानुमोदिता: । अनिच्छन्त्यो ययुर्गोप्य: स्वगृहान्भगवत्प्रिया: ॥ ३८ ॥
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു രാത്രിയോളം ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ വാസുദേവനായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ ഗോപിമാരോട് സ്വന്തം വീടുകളിലേക്ക് മടങ്ങാൻ ഉപദേശിച്ചു. അവർ മടങ്ങാൻ ആഗ്രഹിച്ചില്ലെങ്കിലും, ഭഗവാന്റെ പ്രിയകളായ അവർ അവന്റെ ആജ്ഞ അനുസരിച്ച് തങ്ങളുടെ വീടുകളിലേക്ക് പോയി.
Verse 39
विक्रीडितं व्रजवधूभिरिदं च विष्णो: श्रद्धान्वितोऽनुशृणुयादथ वर्णयेद् य: । भक्तिं परां भगवति प्रतिलभ्य कामं हृद्रोगमाश्वपहिनोत्यचिरेण धीर: ॥ ३९ ॥
വ്രജത്തിലെ ഗോപികകളോടൊപ്പം വിഷ്ണുവിന്റെ ഈ ക്രീഡാലീലകൾ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുകയോ വർണ്ണിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവൻ ഭഗവാനിൽ പരമഭക്തി പ്രാപിക്കുന്നു; ധീരനായി ഹൃദയരോഗമായ കാമത്തെ വേഗത്തിൽ ജയിക്കുന്നു।
Frequently Asked Questions
The text presents this as yogeśvara-lakṣaṇa—His supreme mystic sovereignty—revealing that the Lord can reciprocate fully with each devotee without division or limitation. Theologically, it illustrates personal reciprocity (bhakta-vātsalya) and the non-material nature of līlā: the Supreme remains complete while manifesting intimate presence for all.
Śukadeva argues that the Supreme Controller is not subject to karmic contamination and cannot be evaluated like conditioned beings. He uses analogies (fire remains pure while consuming; Rudra drinking poison cannot be imitated) to establish two principles: (1) īśvara is beyond piety/impiety that bind creatures, and (2) imitation by ordinary persons is spiritually destructive. The līlā is framed as mercy meant to attract souls to bhakti, not as a license for sensuality.
The cowherd men (gopas) are bewildered so they believe their wives remain at home, preventing jealousy and social rupture. This supports the narrative’s devotional purpose: the līlā proceeds under divine arrangement, protecting devotees and demonstrating that Kṛṣṇa’s actions occur within His sovereign, non-material potency rather than ordinary social causality.
The chapter states that faithful hearing or describing these pastimes grants pure devotional service (śuddha-bhakti) and quickly conquers lust, described as a disease of the heart. In Bhāgavata logic, properly received līlā-kathā does not inflame kāma; it reorients desire toward the Lord, transforming it into devotion.
The text depicts rāsa as cosmically captivating, revealing Kṛṣṇa as the supreme object of attraction (ākarṣaṇa-śakti). Their agitation functions as a narrative contrast: even celestial observers are moved, underscoring the extraordinary potency of the Lord’s beauty and play, while reminding readers that the līlā operates on a transcendental plane requiring proper understanding.
Read Srimad Bhagavatam in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.