Atharva Veda 9.5.10 — Kanda 9, Anuvaka 1, Sukta 5, Mantra 10

Sukta 5

Sanskrit (Devanagari)

अ॒जस्त्रि॑ना॒के त्रि॑दि॒वे त्रि॑पृ॒ष्ठे नाक॑स्य पृ॒ष्ठे द॑दि॒वांसं॑ दधाति । पञ्चौ॑दनो ब्र॒ह्मणे॑ दी॒यमा॑नो वि॒श्वरू॑पा धे॒नुः का॑म॒दुघा॒स्येका॑

IAST Transliteration

ajás trínāke trídive trípṛṣṭhe nā́kasya pṛṣṭhé dadivā́ṃsaṃ dadhāti | páñcā́udano brā́hmaṇe dīyámāno viśvárūpā dhenúḥ kā́madughā́sy ékā ||

English Translation (Griffith/Whitney)

The Unborn, in the threefold heaven, in the threefold sky, upon the triple summit, sets the giver on the back of heaven. The Fivefold Rice, when it is bestowed upon the Brāhmaṇa, is for him one wish-milking Cow, of all forms, yielding every desire.

Translation

അജൻ (അജസ്ത്രി) ത്രിവിധ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ, ത്രിവിധ ദ്യൗവിൽ, ത്രിവിധ ശിഖരത്തിൽ—സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെ പൃഷ്ഠത്തിൽ ദാനം ചെയ്യുന്നവനെ സ്ഥാപിക്കുന്നു. പഞ്ചൗദനം ബ്രാഹ്മണനു ദാനമായി നൽകുമ്പോൾ, അത് അവനു വിശ്വരൂപയായ, കാമദുഘയായ—എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ദോഹിക്കുന്ന ഏക ധേനുവായി മാറുന്നു.

Word by Word

• अजस्त्रिणा: with/through the unceasing (one)
• अजस्त्रिणा: Karaṇa
• Type: Adjective
• Root: अजस्त्रि (प्रातिपदिक)

• नाके: in heaven, in the celestial realm
• नाके: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: नाक (प्रातिपदिक)

• त्रिदिवे: in the threefold heaven
• त्रिदिवे: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: त्रिदिव (प्रातिपदिक)

• त्रिपृष्ठे: on the three-backed (region)
• त्रिपृष्ठे: Adhikaraṇa
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: त्रिपृष्ठ (प्रातिपदिक)

• नाकस्य: of heaven
• नाकस्य: Sambandha (genitive)
• Type: Noun
• Root: नाक (प्रातिपदिक)

• पृष्ठे: on the back/surface
• पृष्ठे: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: पृष्ठ (प्रातिपदिक)

• ददिवांसम्: the giver; one who has given
• ददिवांसम्: Karma
• Type: Participle
• Root: दा (धातु) → ददिवांस् (कृदन्त, परिपूर्ण/भूतकृत् ‘having given’)

• दधाति: places, sets, establishes
• दधाति: (क्रिया) —
• Type: Verb
• Root: धा (धातु)

• पञ्चौदनः: the fivefold rice-dish (pañcāudana offering)
• पञ्चौदनः: Kartā
• Type: Noun
• Root: पञ्चौदन (प्रातिपदिक)

• ब्रह्मणे: to/for Brahman (the sacred power/priesthood)
• ब्रह्मणे: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)

• दीयमानः: being given, being bestowed
• दीयमानः: Kartā (of passive sense: ‘being given’)
• Type: Participle
• Root: दा (धातु) → दीयमान (कृदन्त, कर्मणि-वर्तमान कृदन्त)

• विश्व-रूपा: of all forms, manifold
• विश्व-रूपा: Viśeṣaṇa (of ‘धेनुः’)
• Type: Adjective
• Root: विश्वरूप (प्रातिपदिक)

• धेनुः: cow
• धेनुः: Kartā
• Type: Noun
• Root: धेनु (प्रातिपदिक)

• काम-दुघा: wish-milking, granting desires
• काम-दुघा: Viśeṣaṇa (of ‘धेनुः’)
• Type: Adjective
• Root: कामदुघा (प्रातिपदिक)

• असि: you are
• असि: (क्रिया) —
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• एका: one, single
• एका: Viśeṣaṇa (of ‘धेनुः’)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (per AVŚ 9.5 Anukramaṇī).

Devata: Ajá (Unborn) / Pañcāudana; prosperity as kāmadughā dhenū.

Chandas: Triṣṭubh/irregular triṣṭubh.

Mantra Rasa

Primary: adbhuta

Secondary: shringara