Sarga 42

Verse 1

यावत्तु निर्यतस्तस्य रजोरूपमदृश्यत।नैवेक्ष्वाकुवरस्तावत्सञ्जहारात्मचक्षुषी।।।।

ຕາບໃດທີ່ຝຸ່ນລະອອງອັນເກີດຈາກການເດີນທາງອອກໄປຂອງພະອົງຍັງປາກົດໃຫ້ເຫັນ ທ້າວທະສະຣະຖະ—ຜູ້ປະເສີດໃນວົງອິກສະວາກຸ—ກໍບໍ່ອາດດຶງສາຍຕາຂອງພະອົງອອກຈາກນັ້ນໄດ້។

Verse 2

यावद्राजा प्रियं पुत्रं पश्यत्यत्यन्तधार्मिकम्।तावद्व्यवर्धते वास्य धरण्यां पुत्रदर्शने।।।।

ຕາບໃດທີ່ພະຣາຊາຍັງໄດ້ເຫັນພຣະໂອຣສອັນເປັນທີ່ຮັກ ຜູ້ປະພຶດທຳຢ່າງຍິ່ງ ຕາບນັ້ນພຣະອົງຮູ້ສຶກປານດັ່ງກຳລັງຜຸດຂຶ້ນຈາກແຜ່ນດິນ ເພື່ອປາດຖະໜາໄດ້ເຫັນດາຣະຊະນາຂອງພຣະໂອຣສ

Verse 3

न पश्यति रजोऽप्यस्य यदा रामस्य भूमिपः।तदाऽऽर्तश्च विषण्णश्च पपात धरणीतले।।।।

ເມື່ອພະມະຫາກະສັດບໍ່ອາດເຫັນແມ່ນແຕ່ຝຸ່ນລະອອງທີ່ພະຣາມຍົກຂຶ້ນ ພະອົງກໍຖືກຄວາມໂສກທຸກຂ໌ບີບຄັ້ນ ເສົ້າສະຫຼົດສິ້ນຫວັງ ແລ້ວລົ້ມລົງກັບພື້ນດິນ

Verse 4

तस्य दक्षिणमन्वागात्कौसल्या बाहुमङ्गना।वामं चास्यान्वगात्पार्श्वं कैकेयी भरतप्रिया।।।।

ນາງເກົາສັນລະຍາ ພະມະເຫສີ ໄດ້ເຂົ້າມາຢູ່ຂ້າງພະກອນຂວາ ແລະນາງໄກເກຍີ ຜູ້ເປັນທີ່ຮັກຂອງພະພະຣະຕະ ໄດ້ເຂົ້າມາຢູ່ຂ້າງພະປາກຂ້າງຊ້າຍ

Verse 5

तां नयेन च सम्पन्नो धर्मेण विनयेन च।उवाच राजा कैकेयीं समीक्ष्य व्यथितेन्द्रियः।।।।

ພະຣາຊາຜູ້ພ້ອມດ້ວຍຄວາມເທັ່ງທຳ ດ້ວຍທຳມະ ແລະຄວາມຖ່ອມຕົນ ໄດ້ຊົມເບິ່ງນາງໄກເກຍີ; ແຕ່ເນື່ອງຈາກອິນທຣີຍຖືກຄວາມເຈັບປວດກະທົບ ຈຶ່ງຕັດພໍ່ຄຳກັບນາງ

Verse 6

कैकेयि मा ममाङ्गानि स्प्राक्षीस्त्वं दुष्टचारिणी।न हि त्वां द्रष्टुमिच्छामि न भार्या न च बान्धवी।।।।

“ໂອ ໄກເກຍີ ຜູ້ປະພຶດຊົ່ວ ຢ່າໄດ້ແຕະຕ້ອງກາຍຂອງເຮົາເລີຍ. ເຮົາບໍ່ປາດຖະນາແມ່ນແຕ່ຈະເບິ່ງເຈົ້າ; ເຈົ້າບໍ່ແມ່ນເມຍຂອງເຮົາ ແລະບໍ່ແມ່ນຍາດພີ່ນ້ອງຂອງເຮົາ”

Verse 7

ये च त्वामनुजीवन्ति नाहं तेषां न ते मम।केवलार्थपरां हि त्वां त्यक्तधर्मां त्यजाम्यहम्।।।।

ສ່ວນຜູ້ທີ່ດຳລົງຊີວິດພຶ່ງພາເຈົ້າ—ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ແມ່ນຂອງເຂົາ ແລະເຂົາກໍບໍ່ແມ່ນຂອງຂ້າພະເຈົ້າ. ເພາະເຈົ້າມຸ່ງແຕ່ຜົນປະໂຫຍດຕົນ ແລະລະທິ້ງທຳມະ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງລະທິ້ງເຈົ້າ

Verse 8

अगृह्णां यच्च ते पाणिमग्निं पर्यणयं च यत्।अनुजानामि तत्सर्वमस्मिन् लोके परत्र च।।।।

ຂ້າພະເຈົ້າຂໍສະລະທິ້ງທັງໝົດ ພັນທະສົມຣົດກັບເຈົ້າ ທີ່ເກີດຈາກການຈັບມື ແລະການວຽນປະທັກສິນຮອບໄຟສັກສິດ ທັງໃນໂລກນີ້ ແລະໃນໂລກໜ້າ

Verse 9

भरतश्चेत्प्रतीतः स्याद्राज्यं प्राप्येदमव्ययम्।यन्मे स दद्यात्पित्रर्थं मामां तद्दत्तमागमत्।।।।

ຖ້າພຣະພະຣະຕະໄດ້ຄວາມພໍໃຈ ຫຼັງຈາກໄດ້ຮັບອານາຈັກອັນບໍ່ເສື່ອມນີ້ ແລ້ວ ຂໍໃຫ້ເຄື່ອງບູຊາສຣາດທະທີ່ລາວຈະຖວາຍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າ ເພື່ອໜ້າທີ່ລູກຕໍ່ບິດາ ຢ່າໃຫ້ມາຮອດຂ້າພະເຈົ້າເລີຍ

Verse 10

अथ रेणुसमुध्वस्तं समुत्थाप्य नराधिपम्।न्यवर्तत तदा देवी कौशल्या शोककर्शिता।।।।

ແລ້ວນາງເທວີ ເກົາສະລະຍາ ຜູ້ຖືກຄວາມໂສກເຜົາຜານ ໄດ້ຊ່ວຍຍົກພະຣາຊາ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ ຜູ້ເປື້ອນຝຸ່ນຂຶ້ນ ແລ້ວກັບໄປພ້ອມພະອົງສູ່ພະຣາຊວັງ

Verse 11

हत्वेव ब्राह्मणं कामात् स्पृष्ट्वाग्निमिव पाणिना।अन्वतप्यत धर्मात्मा पुत्रं सञ्चिन्त्य तापसम् ।।।।

ພະຣາຊາຜູ້ມີທຳເປັນຈິດ ເມື່ອລະລຶກເຖິງພະຣາຊບຸດຜູ້ນຸ່ງຄອບຕາບະສະ ກໍຖືກຄວາມນ້ອຍໃຈສຳນຶກຜິດເຜົາຜານ—ປານດັ່ງໄດ້ຂ້າພຣາຫມັນໂດຍເຈດຈຳນົງ ຫຼືປານດັ່ງໄດ້ແຕະໄຟດ້ວຍມື

Verse 12

निवृत्त्यैव निवृत्त्यैव सीदतो रथवर्त्मसु।राज्ञो नातिबभौ रूपं ग्रस्तस्यांशुमतो यथा।।।।

ເມື່ອພະອົງຫັນກັບໄປມອງຮອຍລໍ້ລົດສົງຄາມຊ້ຳໆ ໃບໜ້າຂອງພະຣາຊາຜູ້ໂສກເສົ້າກໍບໍ່ສ່ອງສະຫວ່າງອີກ—ດັ່ງພຣະອາທິດເມື່ອຖືກກືນໃນຄາດ

Verse 13

विललाप च दुःखार्तः प्रियं पुत्रमनुस्मरन्।नगरान्तमनुप्राप्तं बुध्वा पुत्रमथाब्रवीत्।।।।

ພະອົງຜູ້ຖືກທຸກຂ໌ໂສກບີບຄັ້ນ ທອດທຸກຄຳຄວນຄິດຮອດພະຣາຊບຸດອັນເປັນທີ່ຮັກ; ແລະເມື່ອຮູ້ວ່າພະຣາຊບຸດໄດ້ເຖິງຂອບເຂດເມືອງແລ້ວ ຈຶ່ງຕັດພະວາຈາວ່າ

Verse 14

वाहननां च मुख्यानां वहतां तं ममात्मजम्।पदानि पथि दृश्यन्ते स महात्मा न दृश्यते।।।।

ໃນເສັ້ນທາງ ຂ້າພະເຈົ້າເຫັນຮອຍກີບຂອງມ້າຊັ້ນດີທີ່ແບກພາພະຣາຊບຸດຂອງຂ້າພະເຈົ້າໄປ; ແຕ່ພະມະຫາຕະມະຜູ້ນັ້ນເອງ ກັບບໍ່ປາກົດໃຫ້ເຫັນ

Verse 15

यः सुखेषूपधानेषु शेते चन्दनरूषितः।वीज्यमानो महार्हाभिः स्त्रीभिर्मम सुतोत्तमः।।।।स नूनं क्वचिदेवाद्य वृक्षमूलमुपाश्रितः।काष्ठं वा यदि वाश्मानमुपधाय शयिष्यते।।।।

ລູກຊາຍຜູ້ປະເສີດຂອງຂ້າ—ຜູ້ເຄີຍນອນເທິງໝອນນຸ່ມ ທາດ້ວຍນ້ຳຫອມຈັນທະນາ ແລະມີນາງຜູ້ສູງສັກດິ໌ພັດວີ—ບັດນີ້ແນ່ນອນຈະນອນຢູ່ບ່ອນໃດບ່ອນໜຶ່ງ ອາໄສໂຄນໄມ້ ແລະໃຊ້ທ່ອນໄມ້ ຫຼືແມ່ນກ້ອນຫີນເປັນໝອນຮອງສີສະ

Verse 16

यः सुखेषूपधानेषु शेते चन्दनरूषितः।वीज्यमानो महार्हाभिः स्त्रीभिर्मम सुतोत्तमः।।2.42.15।।स नूनं क्वचिदेवाद्य वृक्षमूलमुपाश्रितः।काष्ठं वा यदि वाश्मानमुपधाय शयिष्यते।।2.42.16।।

ຄາຖານີ້ຄືການຄ່ຳຄວນຊ້ຳເກົ່າ: ລູກຊາຍຜູ້ເຄີຍຄຸ້ນກັບນ້ຳຫອມຈັນທະນາ ໝອນນຸ່ມ ແລະການປະຄອງຢ່າງອ່ອນໂຍນ ບັດນີ້ແນ່ນອນຈະນອນໃຕ້ຕົ້ນໄມ້ ໃຊ້ໄມ້ຫຼືຫີນເປັນໝອນ

Verse 17

उत्थास्यति च मेदिन्याः कृपणः पांसुकुण्ठितः।विनिश्श्वसन् प्रस्रवणात्करेणूनामिवर्षभः।।।।

ພຣະຣາມຜູ້ນ່າສົງສານນັ້ນ ກາຍຖືກຝຸ່ນດິນເກາະກຸ້ມ ຈະລຸກຂຶ້ນຈາກພື້ນດິນ ພ້ອມກັບຫາຍໃຈຫນັກໆ—ດຸດດັ່ງຊ້າງຜູ້ພະລັງແຮງລຸກຂຶ້ນຈາກປຣັສຣະວະນະ

Verse 18

द्रक्ष्यन्ति नूनं पुरुषा दीर्घबाहुं वनेचराः।राममुत्थाय गच्छन्तं लोकनाथमनाथवत्।।।।

ແນ່ນອນຊາວປ່າຈະເຫັນພຣະຣາມຜູ້ມີແຂນຍາວ—ນາຖແຫ່ງປວງຊົນ—ເມື່ອພຣະອົງລຸກຂຶ້ນແລ້ວເດີນຕໍ່ໄປ ປານດັ່ງຜູ້ບໍ່ມີຜູ້ຄຸ້ມຄອງ

Verse 19

सा नूनं जनकस्येष्टा सुता सुखसदोचिता।कण्टकाक्रमणाक्लान्ता वनमद्य गमिष्यति।।।।

ແນ່ນອນ ນາງສີຕາ—ທິດາຜູ້ເປັນທີ່ຮັກຂອງພຣະຊະນະກະ ຜູ້ເຄີຍຊິນກັບຄວາມສຸກສະບາຍ—ບັດນີ້ຈະໄປສູ່ປ່າ ເມື່ອຍລ້າຈາກການຍ່າງເຫຍືອບໜາມ

Verse 20

अनभिज्ञा वनानां सा नूनं भयमुपैष्यति।श्वापदानर्दितं श्रुत्वा गम्भीरं रोमहर्षणम्।।।।

ນາງບໍ່ຄຸ້ນເຄີຍກັບປ່າໄມ້; ເມື່ອໄດ້ຍິນສຽງຮ້ອງຄຳຮາມອັນເລິກໜັກ ແລະເຮັດໃຫ້ຂົນລຸກຂອງສັດປ່າ ນາງຈະຕົກຢູ່ໃນຄວາມຢ້ານກົວແນ່ນອນ

Verse 21

सकामा भव कैकेयि विधवा राज्यमावस।न हि तं पुरुषव्याघ्रं विना जीवितुमुत्सहे।।।।

“ໂອ ໄກເກຍີ, ຂໍໃຫ້ຄວາມປາດຖະໜາຂອງເຈົ້າສຳເລັດ—ຈົ່ງປົກຄອງອານາຈັກດຸດດັ່ງແມ່ໝ້າຍ. ເພາະບໍ່ມີພຣະຣາມ ຜູ້ເປັນເສືອໃນຫມູ່ມະນຸດ ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ອາດທົນມີຊີວິດຢູ່ໄດ້”

Verse 22

इत्येवं विलपन् राजा जनौघेनाभिसंवृतः।अपस्नात इवारिष्टं प्रविवेश पुरोत्तमम्।।।।

ພຣະຣາຊາຄຳຄວນຄຳຄວາຍຢ່າງນັ້ນ ຖືກຝູງຊົນຫ້ອມລ້ອມ ແລ້ວເຂົ້າສູ່ນະຄອນອັນປະເສີດ (ອະໂຍທະຍາ) ປານດັ່ງຜູ້ໄດ້ກະທຳ “ອະປະສະນາຕະ” ອາບນ້ຳອັບມົງຄົນ ດຸດດັ່ງຖືກໝາຍໄວ້ດ້ວຍລາງຮ້າຍທີ່ກຳລັງຈະມາ

Verse 23

शून्यचत्वरवेश्मान्तां संवृतापणदेवताम्।क्लान्तदुर्बलदुःखार्तां नात्याकीर्णमहापथाम्।।।।तामवेक्ष्य पुरीं सर्वां राममेवानुचिन्तयन्।विलपन् प्राविशद्राजा गृहं सूर्य इवाम्बुदम्।।।।

ພຣະອົງເຫັນນະຄອນທັງປວງ: ລານເມືອງແລະເຮືອນເຮືອນວ່າງເປົ່າ ຕະຫຼາດແລະສະຖານບູຊາເທວະດາຖືກປິດ ປະຊາຊົນເມື່ອຍລ້າ ອ່ອນແຮງ ແລະຖືກທຸກຂ໌ໂສກກົດຂີ່ ຖະໜົນໃຫຍ່ກໍບໍ່ແອອັດດັ່ງເກົ່າ. ເມື່ອເຫັນອະໂຍທະຍາປ່ຽນໄປເຊັ່ນນັ້ນ ພຣະຣາຊາຄິດແຕ່ພຣະຣາມ ແລະຄຳຄວນຄຳຄວາຍ ຈຶ່ງເຂົ້າສູ່ພຣະຣາຊວັງ ດຸດດັ່ງດວງອາທິດເລື່ອນຫາຍເຂົ້າໄປໃນກອງເມກ

Verse 24

शून्यचत्वरवेश्मान्तां संवृतापणदेवताम्।क्लान्तदुर्बलदुःखार्तां नात्याकीर्णमहापथाम्।।2.42.23।।तामवेक्ष्य पुरीं सर्वां राममेवानुचिन्तयन्।विलपन् प्राविशद्राजा गृहं सूर्य इवाम्बुदम्।।2.42.24।।

ເມື່ອພະຣາຊາເຫັນນະຄອນທັງປວງ—ສີ່ແຍກວ່າງເປົ່າ ເຮືອນເງົາງຽບ ຕະຫຼາດປິດ ແລະສະຖານບູຊາເທວະດາດັ່ງຖືກປົກຄຸມ; ປະຊາຊົນເມື່ອຍລ້າ ອ່ອນແຮງ ແລະທຸກຂ໌ລະທົມ ທາງໃຫຍ່ກໍບໍ່ແອອັດ—ພະອົງຄິດຮອດພຣະຣາມແຕ່ຜູ້ດຽວ ພ້ອມຮ້ອງໄຫ້ ເຂົ້າສູ່ພະຣາຊວັງ ດຸດດັ່ງດວງອາທິດເຂົ້າສູ່ເມກ.

Verse 25

महाह्रदमिवाक्षोभ्यं सुपर्णेन हृतोरगम्।रामेण रहितं वेश्म वैदेह्या लक्ष्मणेन च।।।।

ພະຣາຊວັງນັ້ນ ປາສຈາກພຣະຣາມ—ທັງປາສຈາກໄວເທຫີ (ສີຕາ) ແລະພຣະລັກສະມະນະ—ກໍນິ່ງສະຫງົບ ດຸດດັ່ງທະເລສາບໃຫຍ່ອັນບໍ່ກະເພື່ອນ ເມື່ອງູຖືກສຸປັນນະ (ຄຣຸດ) ຊັກອອກໄປແລ້ວ.

Verse 26

अथ गद्गदशब्दस्तु विलपन्मनुजाधिपः।उवाच मृदुमन्दार्थं वचनं दीनमस्वरम्।।।।

ແລ້ວພຣະຣາຊາ ຜູ້ເປັນຈອມແຫ່ງມະນຸດ ຮ້ອງໄຫ້ດ້ວຍສຽງຕິດຄໍ ແລະກ່າວຖ້ອຍຄໍາອ່ອນໂຍນແຕ່ແຜ່ວເບົາ—ທັງນັຍແລະສຽງລ້ວນເສົ້າສະຫຼົດ ແລະອ່ອນແຮງ.

Verse 27

कौशल्यायां गृहं शीघ्रं राममातुर्नयन्तु माम्।न ह्यन्यत्र ममाश्वासो हृदयस्य भविष्यति।।।।

“ຈົ່ງນໍາເຮົາໄປຫາເຮືອນຂອງນາງເກົາສັນລະຍາ ມານດາຂອງພຣະຣາມ ໃຫ້ໄວເທີດ; ເພາະບໍ່ມີທີ່ໃດອື່ນ ທີ່ດວງໃຈເຮົາຈະໄດ້ພົບຄວາມປອບໂຍນ.”

Verse 28

इति ब्रुवन्तं राजानमनयन् द्वारदर्शिनः।कौशल्याया गृहं तत्र न्यवेश्यत विनीतवत्।।।।

ເມື່ອພະຣາຊາກ່າວດັ່ງນັ້ນ ພວກຜູ້ເຝົ້າປະຕູກໍນໍາພະອົງໄປຫາເຮືອນຂອງນາງເກົາສັນລະຍາ ແລະຈັດໃຫ້ພະອົງພັກຢູ່ທີ່ນັ້ນດ້ວຍຄວາມນົບນ້ອມສົມຄວນ.

Verse 29

ततस्तस्य प्रविष्टस्य कौशल्याया निवेशनम्।अधिरुह्यापि शयनं बभूव लुलितं मनः।।।।

ແລ້ວເມື່ອພະອົງເຂົ້າໄປຍັງພະຕຳໜັກຂອງນາງເກົາສັນລະຍາ ແມ່ນແຕ່ຂຶ້ນປະທັບເທິງພະທີ່ບັນທົມແລ້ວ ພະຫົວໃຈກໍຍັງຫວັ່ນໄຫວ ຟຸ້ງຊ່ານບໍ່ສະຫງົບ

Verse 30

पुत्रद्वयविहीनं च स्नुषयापि विवर्जितम्।अपश्यद्भवनं राजा नष्टचन्द्रमिवाम्बरम्।।।।

ພະຣາຊາເຫັນພະຣາຊວັງ—ວ່າງເປົ່າໄຮ້ບຸດທັງສອງ ແລະແມ່ນແຕ່ລູກໃພ້ຍິງກໍບໍ່ມີ—ດຸດຟ້າທີ່ຂາດດວງຈັນ

Verse 31

तच्च दृष्ट्वा महाराजो भुजमुद्यम्य वीर्यवान्।उच्चैस्स्वरेण चुक्रोश हा राघव जहासि माम्।।।।

ເຫັນແລ້ວ ພະມະຫາຣາຊາຜູ້ກ້າຫານຍົກແຂນຂຶ້ນ ແລະຮ້ອງດ້ວຍສຽງດັງວ່າ: “ອະນິຈາ ຣາຆະວະ! ເຈົ້າໄດ້ລະທິ້ງຂ້າພະເຈົ້າແລ້ວ!”

Verse 32

सुखिता बत तं कालं जीविष्यन्ति नरोत्तमाः।परिष्वजन्तो ये रामं द्रक्ष्यन्ति पुनरागतम्।।।।

ອ້າວ! ຜູ້ເປັນມະນຸດຜູ້ປະເສີດເຫຼົ່ານັ້ນຈະເປັນສຸກປານໃດ ຖ້າຍັງມີຊີວິດຮອດເວລານັ້ນ ເມື່ອໄດ້ເຫັນພຣະຣາມາກັບຄືນ ແລະໄດ້ກອດພຣະອົງ

Verse 33

अथ रात्र्यां प्रपन्नायां कालरात्र्यामिवात्मनः।अर्धरात्रे दशरथः कौशल्यामिदमब्रवीत्।।।।

ຕໍ່ມາ ເມື່ອຄືນໄດ້ຄອບຄຸມລົງມາ—ດຸດຄືນແຫ່ງມໍຣະນະສຳລັບພະອົງ—ໃນຍາມກາງຄືນ ທະສະຣະຖະໄດ້ກ່າວຖ້ອຍຄຳນີ້ແກ່ນາງເກົາສັນຍາ

Verse 34

रामं मेऽनुगता दृष्टिरद्यापि न निवर्तते।न त्वा पश्यामि कौसल्ये साधु मां पाणिना स्पृश।।।।

ໂອ ກົສະລະຍາ ສາຍຕາຂອງຂ້າພະເຈົ້າທີ່ຕາມພຣະຣາມໄປ ຈົນບັດນີ້ກໍຍັງບໍ່ຫວນຄືນ. ຂ້າພະເຈົ້າເບິ່ງເຈົ້າບໍ່ຊັດ ຂໍເຈົ້າເມດຕາແຕະຂ້າພະເຈົ້າດ້ວຍມືຂອງເຈົ້າເຖີດ

Verse 35

तं राममेवानुविचिन्तयन्तंसमीक्ष्य देवी शयने नरेन्द्रम्।उपोपविश्याधिकमार्तरूपाविनिश्वसन्ती विललाप कृच्छ्रम्।।।।

ເມື່ອເທວີເຫັນພຣະຣາຊາ ຈອມແຫ່ງມະນຸດ ນອນຢູ່ເທິງພຣະທີ່ບັນທົມ ແລະຄິດຖຶງແຕ່ພຣະຣາມບໍ່ຢຸດ ນາງຈຶ່ງເຂົ້າໄປນັ່ງໃກ້ ດ້ວຍຄວາມທຸກທໍລະມານຍິ່ງຂຶ້ນ ຖອນໃຈຊ້ຳໆ ແລະຄ່ຳຄວນຮ້ອງໄຫ້ດ້ວຍຄວາມປວດຮ້າຍ