Adhyaya 4
Svargārohaṇa-parva, Adhyāya 4 — Yudhiṣṭhira’s Vision of the Celestial Assembly (Recognition and Explanation)
Upa-parva: Svargārohaṇa (Heaven-Ascent Episode) — Recognition of the Transfigured Kin
Vaiśaṃpāyana reports that Yudhiṣṭhira proceeds, honored by devas with ṛṣis and Maruts, to the place where eminent Kurus are present (1). He beholds Govinda (Kṛṣṇa) in a brāhma-like form, recognizable by resemblance to the known deity (2), radiant and attended by personified divine weapons such as the cakra; Arjuna (Phalguna) is depicted as reverentially attending him (3). In other regions Yudhiṣṭhira sees Karṇa, foremost among weapon-bearers, associated with the twelve Ādityas (4); Bhīmasena encircled by the Marut hosts (5); and Nakula and Sahadeva shining in the station of the Aśvins (6). He also sees Draupadī adorned with lotus-garlands, standing in a solar brilliance (7). When Yudhiṣṭhira wishes to question her, Indra explains that she is Śrī in Draupadī-form, who entered human life for his sake, described as non-womb-born and auspicious (8–9), and further notes her creation by Śūlapāṇi (10). Indra identifies Draupadī’s five sons as gandharvas of fire-like splendor (11), points out Dhṛtarāṣṭra as a gandharva-king and an elder kin (12), and clarifies Karṇa as Yudhiṣṭhira’s elder brother, the Sun’s son (13). He then gestures to further assemblies: Vṛṣṇi–Andhaka heroes (including Sātyaki) among divine groups (14), Abhimanyu with Soma (15), Pāṇḍu with Kuntī and Mādrī arriving by vimāna (16), Bhīṣma with the Vasus and Droṇa near Bṛhaspati (17), and other kings and warriors moving with gandharvas, yakṣas, and puṇyajanas; some attain guhyaka destinies through meritorious speech, thought, and action (18–19).
Chapter Arc: देव, ऋषि और मरुद्गणों के मुख से अपनी स्तुति सुनते हुए युधिष्ठिर दिव्य लोक में आगे बढ़ते हैं—जहाँ पृथ्वी के सारे शोक का उत्तर स्वर्ग के दृश्य देने वाले हैं। → स्वर्ग के तेज से दीप्त, दिव्यास्त्रों से युक्त और देवोपम रूपों में अपने प्रियजनों को क्रमशः देखते हुए भी युधिष्ठिर के भीतर प्रश्न उठता है—क्या यह वही सत्य है जिसे उन्होंने पृथ्वी पर दुःख, अपमान और युद्ध के बीच जिया था? → युधिष्ठिर दिव्य रूपों में अपने बंधुओं और सहचरों का साक्षात् दर्शन करते हैं—भीम, द्रौपदी, सात्यकि आदि वृष्णि-अन्धक वीर, चन्द्र-सम द्युति वाले अभिमन्यु, और अंततः अग्नितुल्य तेज से प्रकाशित बड़े भाई कर्ण का भी—जिससे उनके मन में बंधुत्व, न्याय और नियति का चरम बोध एक साथ उमड़ पड़ता है। → स्वर्ग में पुण्यकर्मों के फलस्वरूप प्राप्त विविध गतियों (देव-गति, गन्धर्व-यक्ष-पुण्यजन संगति, गुह्यक-गति आदि) का संकेत मिलता है; युधिष्ठिर को यह प्रत्यक्ष होने लगता है कि पृथ्वी पर जिन संबंधों को कलंक, भ्रम या शाप ने ढका था, वे यहाँ अपने सत्य रूप में प्रकाशित हैं। → युधिष्ठिर के सामने स्वर्गीय व्यवस्था का यह उजला चित्र उनके शेष संशयों को पूरी तरह शांत करेगा या किसी नए नैतिक प्रश्न को जन्म देगा—यह आगे के प्रसंग पर टिकता है।
Shlokas
Verse 1
ऑपन--माज बछ। अकाल चतुथों5 ध्याय: युधिष्ठटिरका दिव्यलोकमें श्रीकृष्ण, अर्जुन आदिका दर्शन करना वैशम्पायन उवाच ततो युधिष्छिरो राजा देवै: सर्षिमरुद्गणै: । स्तूयमानो ययौ तत्र यत्र ते कुरुपुड्रवा:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວພະຣາຊາ ຢຸທິສຖິຣະ ຖືກສັນລະເສີນໂດຍເທວະດາທັງຫຼາຍ ພ້ອມດ້ວຍລະສີ ແລະຫມູ່ມະຣຸດ ກໍໄດ້ເດີນໄປຍັງສະຖານທີ່ນັ້ນ ທີ່ບັນດາກຸຣຸຜູ້ເປັນເລີດສະຖິດຢູ່.
Verse 2
वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! तदनन्तर देवताओं, ऋषियों और मरुद्गणोंके मुँहसे अपनी प्रशंसा सुनते हुए राजा युधिष्ठिर क्रमश: उस स्थानपर जा पहुँचे जहाँ वे कुरुश्रेष्ठ भीमसेन और अर्जुन आदि विराजमान थे ।। ददर्श तत्र गोविन्द ब्राह्ेण वपुषान्वितम् तेनैव दृष्टपूर्वेण सादृश्येनिव सूचितम्,वहाँ जाकर उन्होंने देखा कि भगवान् श्रीकृष्ण अपने ब्राह्मविग्रहसे सम्पन्न हैं। पहलेके देखे गये सादृश्यसे ही वे पहचाने जाते हैं
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ, ຫຼັງຈາກນັ້ນ ພະຣາຊາ ຢຸທິສຖິຣະ—ໄດ້ຍິນຄຳສັນລະເສີນຕົນເອງຈາກປາກເທວະດາ ລະສີ ແລະຫມູ່ມະຣຸດ—ກໍເດີນໄປທີລະກ້າວໆ ຈົນເຖິງສະຖານທີ່ທີ່ບັນດາກຸຣຸຜູ້ເປັນເລີດ ຄື ພີມະເສນ, ອາຣຈຸນ ແລະອື່ນໆ ນັ່ງຢູ່ຢ່າງສະຫງ່າງາມ. ທີ່ນັ້ນ ພະອົງໄດ້ເຫັນ ໂກວິນດະ (ພຣະສີກຣິສນະ) ຜູ້ມີຮູບພຣາຫມະນະ; ແລະດ້ວຍຄວາມຄ້າຍຄືກັບທີ່ເຄີຍເຫັນມາກ່ອນ ພະອົງຈຶ່ງຈື່ຈຳພຣະອົງໄດ້»។
Verse 3
इस प्रकार श्रीमह्याभारत स्वर्गायेहरणपर्वमें युधिष्ठिरका देहत्यागविषयक तीसरा अध्याय पूरा हुआ,दीप्यमानं स्ववपुषा दिव्यैरस्त्रैरुपस्थितम् । चक्रप्रभृतिभिषघरिर्दिव्यै: पुरुषविग्रहै: उनके श्रीविग्रहसे अद्भुत दीप्ति छिटक रही है। चक्र आदि दिव्य एवं भयंकर अस्त्र- शस्त्र दिव्य पुरुषविग्रह धारण करके उनकी सेवामें उपस्थित हैं
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພຣະອົງສ່ອງສະຫວ່າງດ້ວຍລັດສະມີແຫ່ງຮູບທິບຂອງພຣະອົງເອງ. ຮອບໆພຣະອົງ ມີອາວຸດທິບອັນນ່າຢ້ານກົວ—ເລີ່ມຈາກຈັກຣະ—ແຕ່ລະອັນຮັບຮູບເປັນບຸກຄົນ ດັ່ງກຳລັງຢືນຮັບໃຊ້ພຣະອົງ.
Verse 4
उपास्यमानं वीरेण फाल्गुनेन सुवर्चसा । तथास्वरूपं कौन्तेयो ददर्श मधुसूदनम,अत्यन्त तेजस्वी वीरवर अर्जुन भगवानकी आराधनामें लगे हुए हैं। कुन्तीकुमार युधिष्ठिरने भगवान् मधुसूदनका उसी स्वरूपमें दर्शन किया इति श्रीमहाभारते स्वर्गारोहणपर्वणि द्रौपद्यादिस्वस्वस्थानगमने चतुर्थो5ध्याय: ।। ४ || इस प्रकार श्रीमहाभारत स्वगरिहणपर्वमें द्रौपदी आदिका अपने-अपने स्थानमें गमनविषयक चौथा अध्याय पूरा हुआ
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນຂະນະທີ່ວີລະບຸລຸດຜູ້ສະຫວ່າງໄສ ຟາລກຸນ (ອາຣຊຸນ) ກໍາລັງບໍລິກຳບູຊາດ້ວຍຄວາມສັດຊື່, ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ (ຢຸທິສຖິຣະ) ໄດ້ເຫັນ ມະທຸສູດະນະ (ກຣິສນະ) ໃນຮູບນັ້ນເທົ່າເດີມ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ພັກຕິອັນໝັ້ນຄົງ ແລະ ຈຸດປະສົງອັນບໍລິສຸດ ນໍາໄປສູ່ການເຫັນທິບພະເຈົ້າໂດຍກົງ, ຢືນຢັນເສັ້ນທາງແຫ່ງທຳຂອງປານດະວະ ຈາກຄວາມທຸກທໍລະມານ ແລະ ການສະຫຼະ ໄປສູ່ຄວາມສົມບູນທາງວິນຍານ.
Verse 5
तावुभौ पुरुषव्याप्रौ समुद्री क्ष्य युधिष्ठिरम् । यथावत् प्रतिपेदाते पूजया देवपूजिती,पुरुषसिंह अर्जुन और श्रीकृष्ण देवताओंद्वारा पूजित थे। इन दोनोंने युधिष्ठिरको उपस्थित देख उनका यथावत् सम्मान किया
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ວີລະບຸລຸດດຸດດັ່ງເສືອສອງອົງ—ອາຣຊຸນ ແລະ ພຣະສຣີກຣິສນະ—ຜູ້ທີ່ແມ່ນແຕ່ເທວະດາກໍຍັງບູຊາ, ເມື່ອເຫັນຢຸທິສຖິຣະຢູ່ຕໍ່ໜ້າ ກໍເຂົ້າໄປຫາຕາມທຳນຽມອັນຖືກຕ້ອງ ແລະ ຖວາຍຄວາມເຄົາລົບຕາມຄວນ. ພາບນີ້ຍ້ຳເນັ້ນຈັນຍາວ່າ ການເຄົາລົບອໍານາດອັນຊອບທຳ ແລະ ດຳລົງທຳ ຕ້ອງສະແດງອອກດ້ວຍກິລິຍາອັນຖືກຕ້ອງ ແມ່ນແຕ່ໃນຫມູ່ຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດ.
Verse 6
अपरस्मिन्नथोद्देशे कर्ण शस्त्रभृतां वरम् द्वादशादित्यसहितं ददर्श कुरुनन्दन:,इसके बाद दूसरी ओर दृष्टि डालनेपर कुरुनन्दन युधिष्ठिरने शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ कर्णको देखा जो बारह आदित्योंके साथ (तेजोमय स्वरूप धारण किये) विराजमान थे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວຕໍ່ມາ ຢຸທິສຖິຣະ—ຄວາມປິຕິຂອງວົງກຸຣຸ—ໄດ້ເບິ່ງໄປອີກພາກໜຶ່ງ ແລະ ເຫັນກັນນະ ຜູ້ເປັນເລີດໃນຫມູ່ຜູ້ຖືອາວຸດ, ສະຫວ່າງໄສດ້ວຍສະຫງ່າລາສີ ໂດຍມີອາດິຕະຍະທັງສິບສອງອົງຢູ່ຄຽງຂ້າງ. ນິມິດນີ້ປ່ຽນມຸມມອງຕໍ່ກັນນະ: ບໍ່ແມ່ນແຕ່ຄູ່ຕໍ່ສູ້ຜູ້ລົ້ມລົງໃນສົງຄາມ, ແຕ່ເປັນຜູ້ຖືກຟື້ນຄືນໃນລະບຽບແຫ່ງຈັກກະວານ, ຊີ້ວ່າຄວາມກ້າຫານ, ສາຍເລືອດ, ແລະ ຊະຕາກຳທີ່ຖືກກໍານົດ ອາດຖືກຍອມຮັບໄດ້ເຫນືອບາດແຜທາງສິນທຳຂອງສະໜາມຮົບ.
Verse 7
अथापरमस्मिन्नुद्देशे मरुद्गणवृतं विभुम् । भीमसेनमथापश्यत् तेनैव वपुषान्वितम्,फिर दूसरे स्थानमें उन्होंने दिव्यरूपधारी भीमसेनको देखा जो पहलेहीके समान शरीर धारण किये मूर्तिमान् वायुदेवताके पास बैठे थे। उन्हें सब ओरसे मरुद्गणोंने घेर रखा था। वे उत्तम कान्तिसे सुशोभित एवं उत्कृष्ट सिद्धिको प्राप्त थे
ແລ້ວຕໍ່ມາ ໃນອີກພາກໜຶ່ງໃນແດນສະຫວັນ, ລາວໄດ້ເຫັນພີມະເສນະຜູ້ມີພະລັງອັນຍິ່ງໃຫຍ່, ຖືກຫມູ່ມະຣຸດຫ້ອມລ້ອມ, ແລະ ຍັງຄົງມີຮູບກາຍທີ່ຈື່ຈຳໄດ້ເຊັ່ນເກົ່າ. ພີມະສະຫວ່າງໄສດ້ວຍສະຫງ່າລາສີອັນດີເລີດ ແລະ ໄດ້ບັນລຸສິດທິອັນສູງສຸດ, ປາກົດຢູ່ທ່າມກາງຂະບວນຂອງພຣະວາຍຸ—ເປັນເຄື່ອງໝາຍວ່າພະລັງອັນໝັ້ນຄົງ ແລະ ການປະພຶດຊອບຕາມທຳ ຍ່ອມໄດ້ຮັບຜົນຕອບແທນສຸດທ້າຍ.
Verse 8
वायोर्मूर्तिमतः पाश्वें दिव्यमूर्तिसमन्वितम् । श्रिया परमया युक्त सिद्धिं परमिकां गतम्,फिर दूसरे स्थानमें उन्होंने दिव्यरूपधारी भीमसेनको देखा जो पहलेहीके समान शरीर धारण किये मूर्तिमान् वायुदेवताके पास बैठे थे। उन्हें सब ओरसे मरुद्गणोंने घेर रखा था। वे उत्तम कान्तिसे सुशोभित एवं उत्कृष्ट सिद्धिको प्राप्त थे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວພວກເຂົາໄດ້ເຫັນພີມະເສນະ ຜູ້ມີຮູບທິບ, ນັ່ງຢູ່ຂ້າງພຣະວາຍຸຜູ້ປາກົດໃນຮູບກາຍ. ພີມະສະຫວ່າງໄສດ້ວຍສະຫງ່າລາສີອັນສູງສຸດ ແລະ ໄດ້ບັນລຸຄວາມສົມບູນອັນສູງສຸດ; ການປາກົດອັນຍົກຍ້ອງນີ້ເປັນເຄື່ອງໝາຍວ່າ ພະລັງ ແລະ ຄວາມໝັ້ນຄົງໃນຊີວິດຂອງລາວ ເມື່ອສອດຄ່ອງກັບທຳ ຍ່ອມໃຫ້ຜົນສຸດທ້າຍ.
Verse 9
अश्रिनोस्तु तथा स्थाने दीप्यमानौ स्वतेजसा । नकुलं सहदेवं च ददर्श कुरुनन्दन:,कुरुनन्दन युधिष्ठिरने नकुल और सहदेवको अभश्विनीकुमारोंके स्थानमें विराजमान देखा जो अपने तेजसे उद्दीप्त हो रहे थे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ໃນສະຖານະອັນເປັນຂອງອັສວິນີກຸມາຣະ ເຈົ້າຊາຍແຫ່ງກຸຣຸ (ຢຸທິສຖິຣະ) ໄດ້ເຫັນ ນະກຸລ ແລະ ສະຫະເທວ ປາກົດຢູ່ທີ່ນັ້ນ ສ່ອງສະຫວ່າງຈ້າ ດ້ວຍເທຊະອັນເກີດຈາກຕົນເອງ. ພາບນີ້ຢືນຢັນວ່າ ພີ່ນ້ອງແຕ່ລະຄົນໄດ້ບັນລຸແຫຼ່ງທິບທີ່ສອດຄ່ອງກັບກຳເນີດ ແລະ ຄຸນຄ່າຂອງຕົນ ຊີ້ໃຫ້ເຫັນລະບຽບທາງທຳທີ່ສຸດທ້າຍຍ່ອມຮັບຮູ້ທັງທຳມະຊາດແທ້ ແລະ ຄວາມສົມຄວນຂອງຜູ້ຄົນ.
Verse 10
तथा ददर्श पाज्चालीं कमलोत्पलमालिनीम् | वपुषा स्वर्गमाक्रम्य तिष्ठन्तीमर्कवर्चसम्,तदनन्तर उन्होंने कमलोंकी मालासे अलंकृत पाज्चालराजकुमारी द्रौपदीको देखा जो अपने तेजस्वी स्वरूपसे स्वर्गलोकको अभिभूत करके विराज रही थीं। उनकी दिव्य कान्ति सूर्यदेवकी भाँति प्रकाशित हो रही थी
ຕໍ່ມາ ພຣະອົງໄດ້ເຫັນ ດຣໍປະດີ ເຈົ້າຍິງແຫ່ງປາຍຈາລະ ປະດັບດ້ວຍພວງດອກບົວ ແລະ ດອກບົວນ້ຳ. ດ້ວຍລັດສະໝີອັນທິບຂອງຮູບກາຍນາງ ນາງດູເໝືອນຈະແຜ່ຄຸ້ມ ແລະ ສ່ອງກວ່າແດນສະຫວັນເອງ ຍືນຢູ່ທີ່ນັ້ນດ້ວຍສະຫວ່າງໄສດັ່ງພຣະອາທິດ—ເປັນໝາຍແຫ່ງຜົນສຳເລັດຂອງຄວາມອົດທົນ ແລະ ຄວາມຊື່ສັດຕໍ່ທຳ ຫຼັງຜ່ານຄວາມທຸກທົນ.
Verse 11
अखिल सहसा राजा प्रष्टमैच्छद् युधिष्ठिर: । ततो<स्य भगवानिन्द्र: कथयामास देवराट्,राजा युधिष्ठिरने इन सबके विषयमें सहसा प्रश्न करनेका विचार किया। तब देवराज भगवान् इन्द्र स्वयं ही उन्हें सबका परिचय देने लगे--
ພຣະຣາຊາ ຢຸທິສຖິຣະ ຢາກຈະຖາມເລື່ອງທຸກຢ່າງໃຫ້ຄົບຖ້ວນຢ່າງກະທັນຫັນ. ແຕ່ແລ້ວ ພຣະອິນທຣະ ຜູ້ມີພຣະພອນ ເຈົ້າແຫ່ງເທວະທັງປວງ ກໍເລີ່ມອະທິບາຍທຸກສິ່ງໃຫ້ພຣະອົງ—ແນະນຳ ແລະ ຊີ້ແຈງແຕ່ລະປະການ ກ່ອນທີ່ຄຳຖາມຈະຖືກຖາມ ດັ່ງຜູ້ນຳທາງຜູ້ເມດຕາ ຕໍ່ຜູ້ສະແຫວງຫາຄວາມເຂົ້າໃຈໃນທຳ.
Verse 12
श्रीरेषा द्रौपदीरूपा त्वदर्थे मानुषं गता । अयोनिजा लोककान्ता पुण्यगन्धा युधिछ्टिर
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ນາງສຣີ (ໂຊກລາບ/ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ) ນີ້ແຫຼະ ໄດ້ຮັບຮູບເປັນ ດຣໍປະດີ ແລະ ເຂົ້າມາສູ່ຊີວິດມະນຸດເພື່ອເຈົ້າ, ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ. ນາງບໍ່ເກີດຈາກຄັນ, ເປັນທີ່ຮັກຂອງໂລກທັງປວງ, ແລະ ຫອມດ້ວຍຄວາມບຸນ—ນາງແທ້ໆແມ່ນການປາກົດຂອງອຳນາດມົງຄຸນ.”
Verse 13
'युधिष्ठिर! ये जो लोककमनीय विग्रहसे युक्त पवित्र गन्धवाली देवी दिखायी दे रही हैं, साक्षात् भगवती लक्ष्मी हैं। ये ही तुम्हारे लिये मनुष्यलोकमें जाकर अयोनिसम्भूता द्रौपदीके रूपमें अवतीर्ण हुई थीं ।। रत्यर्थ भवतां होषा निर्मिता शूलपाणिना । द्रुपदस्य कुले जाता भवद्धिश्वोपजीविता
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ, ເທວີຜູ້ສ່ອງສະຫວ່າງທີ່ເຈົ້າເຫັນນີ້—ຜູ້ມີຮູບງາມເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ໂລກ ແລະ ຫອມດ້ວຍຄວາມບໍລິສຸດ—ແມ່ນ ພຣະນາງລັກສະມີ ຜູ້ເປັນພຣະເທວີໃຫຍ່ ດ້ວຍຕົນເອງ. ເພື່ອເຈົ້າ ນາງໄດ້ລົງມາສູ່ໂລກມະນຸດ ປາກົດເປັນ ດຣໍປະດີ ຜູ້ບໍ່ເກີດຈາກຄັນ. ແທ້ຈິງ ເພື່ອເປັນຄູ່ຄອງຂອງພວກເຈົ້າ ນາງຖືກສ້າງໂດຍ ພຣະສິວະ ຜູ້ຖືຕຣິສູນ, ແລະ ໄດ້ເກີດໃນວົງຕະກູນຂອງ ດຣຸປະດະ ເພື່ອເປັນຫຼັກພຶ້ນແຫ່ງສະຫວັດດີພາບຂອງພວກເຈົ້າ.”
Verse 14
“स्वयं भगवान् शंकरने तुमलोगोंकी प्रसन्नताके लिये इन्हें प्रकट किया था और ये ही द्रपदके कुलमें जन्म धारणकर तुम सब भाइयोंके द्वारा अनुगृहीत हुई थीं ।। एते पठ्च महाभागा गन्धर्वा: पावकप्रभा: । द्रौपद्यास्तनया राजन् युष्माकममितौजस:,“राजन! ये जो अग्निके समान तेजस्वी और महान् सौभाग्यशाली पाँच गन्धर्व दिखायी देते हैं, ये ही तुमलोगोंके वीर्यसे उत्पन्न हुए द्रौधदीके अनन्त बलशाली पुत्र हुए थे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ຄັນທັຣວະທັງຫ້ານີ້ ສ່ອງສະຫວ່າງ ແລະ ມີສິຣິມົງຄຸນຢ່າງຍິ່ງ, ລຸກໂຊດດັ່ງໄຟ; ແທ້ຈິງແລ້ວ ເປັນບຸດຜູ້ກ້າແຂງຂອງ ດຣໍປະດີ, ເກີດຈາກພະລັງວິຣະຂອງພວກເຈົ້າ ແລະ ມີກຳລັງຫາຂອບເຂດບໍ່ໄດ້».
Verse 15
पश्य गन्धर्वराजानं धृतराष्ट्र मनीषिणम् । एनं च त्वं विजानीहि भ्रातरं पूर्वजं पितु:,“इन मनीषी गन्धर्वराज धृतराष्ट्रका दर्शन करो और इन्हींको अपने पिताका बड़ा भाई समझो
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ທຣິຕະຣາດຣະ, ຜູ້ມີປັນຍາ, ຈົ່ງເບິ່ງພະຣາຊາແຫ່ງຄັນທັຣວະຜູ້ຮອບຮູ້ນີ້. ແລະ ຈົ່ງຮູ້ຈັກພະອົງນີ້ເປັນອ້າຍໃຫຍ່ຂອງບິດາເຈົ້າ».
Verse 16
अयं ते पूर्वजो भ्राता कौन्तेय: पावकद्युति: । सूतपुत्राग्रज: श्रेष्ठो राधेय इति विश्रुत:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ, ຜູ້ນີ້ແມ່ນອ້າຍໃຫຍ່ຂອງເຈົ້າ, ສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງໄຟ. ພະອົງເປັນທີ່ຮູ້ຈັກວ່າ ‘ຣາເທຍ’ ເປັນຜູ້ຍອດເຢັ້ນໃນບັນດາບຸດຂອງສາຣະຖີ ແລະ ເປັນຜູ້ໃຫຍ່ສຸດໃນພວກນັ້ນ».
Verse 17
साध्यानामथ देवानां विश्वेषां मरुतामपि,'राजेन्द्र! उधर वृष्णि और अन्धककुलके सात्यकि आदि वीर महारथियों और महान् बलशाली भोजोंको देखो। वे साध्यों, विश्वेदेवों तथा मरुदगणोंमें विराजमान हैं
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາຜູ້ປະເສີດ, ຈົ່ງເບິ່ງທາງນັ້ນ—ບັນດານັກຮົບລົດສົງຄາມຜູ້ກ້າຫານ ເຊັ່ນ ສາຕະຍະກີ ຜູ້ສືບສາຍວຣິສນິ ແລະ ອັນທະກະ, ພ້ອມທັງພວກໂພຊະຜູ້ມີກຳລັງຫຼາຍ. ພວກເຂົາສ່ອງສະຫວ່າງຢູ່ທ່າມກາງພວກສາດຍະ, ວິສເວເທວະ, ແລະ ກອງມະຣຸດ».
Verse 18
गणेषु पश्य राजेन्द्र वृष्ण्यन्धकमहारथान् । सात्यकिप्रमुखान् वीरान् भोजांश्वैव महाबलान्,'राजेन्द्र! उधर वृष्णि और अन्धककुलके सात्यकि आदि वीर महारथियों और महान् बलशाली भोजोंको देखो। वे साध्यों, विश्वेदेवों तथा मरुदगणोंमें विराजमान हैं
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາຜູ້ປະເສີດ, ຈົ່ງເບິ່ງໃນຫມູ່ຄະນະທັງຫຼາຍ—ບັນດາມະຫາຣະຖີແຫ່ງວຣິສນິ ແລະ ອັນທະກະ, ວິຣະຊົນທີ່ມີສາຕະຍະກີເປັນຫົວໜ້າ, ແລະ ພວກໂພຊະຜູ້ມີກຳລັງຫຼາຍ».
Verse 19
सोमेन सहितं पश्य सौभद्रमपराजितम् । अभिमन्युं महेष्वासं निशाकरसमद्युतिम्,“इधर किसीसे परास्त न होनेवाले महाधनुर्थर सुभद्राकुमार अभिमन्युकी ओर दृष्टि डालो। यह चन्द्रमाके साथ इन्हींके समान कान्ति धारण किये बैठा है
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງເບິ່ງ ອະພິມັນຍຸ ບຸດຂອງ ສຸພັດຣາ—ຜູ້ບໍ່ຖືກພິຊິດ, ນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່—ນັ່ງຢູ່ຄຽງຂ້າງ ໂສມະ (ພຣະຈັນ) ສ່ອງສະຫວ່າງດ້ວຍລັດສະໝີເທົ່າພຣະຈັນເອງ».
Verse 20
एष पाण्डु्महेष्वास: कुन्त्या माद्रया च संगत: । विमानेन सदाभ्येति पिता तव ममान्तिकम्,'ये महाधनुर्धर राजा पाण्डु हैं जो कुन्ती और माद्री दोनोंके साथ हैं। ये तुम्हारे पिता पाण्डु विमानद्वारा सदा मेरे पास आया करते हैं
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ນີ້ແມ່ນ ພານດຸ ນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ມີ ກຸນຕີ ແລະ ມາດຣີ ຄຽງຂ້າງ. ພໍ່ຂອງເຈົ້າ ພານດຸ ມາຫາຂ້ອຍຢູ່ນີ້ເລື້ອຍໆ ໂດຍມາຮອດດ້ວຍລົດທິບ (ວິມານ)».
Verse 21
वसुभि: सहित पश्य भीष्मं शान्तनवं नृपम् । द्रोणं बृहस्पते: पार्श्वे गुरुमेने निशामय,'शान्तनुनन्दन राजा भीष्मका दर्शन करो, ये वसुओंके साथ विराज रहे हैं। द्रोणाचार्य बृहस्पतिके साथ हैं। अपने इन गुरुदेवको अच्छी तरह देख लो
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງເບິ່ງ ພຣະຣາຊາ ພີສະມະ ບຸດຂອງ ຊານຕະນຸ ຜູ້ປະທັບຢູ່ດ້ວຍສະຫງ່າລາສີ ຄຽງຂ້າງວະສຸທັງຫຼາຍ. ແລະຈົ່ງເບິ່ງ ໂດຣນະ ຢືນຢູ່ຂ້າງ ພຣະບຣິຫັດສະປະຕິ—ຈົ່ງຈ້ອງເບິ່ງອາຈານຜູ້ນ່າເຄົາລົບນັ້ນໃຫ້ແຈ້ງ».
Verse 22
एते चान्ये महीपाला योधास्तव च पाण्डव । गन्धर्वसहिता यान्ति यक्षपुण्यजनैस्तथा,'पाण्डुनन्दन! ये तुम्हारे पक्षके दूसरे भूपाल योद्धा गन्धर्वों, यक्षों तथा पुण्यजनोंके साथ जा रहे हैं
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ແລະບັນດາກະສັດ ແລະນັກຮົບອື່ນໆ ຝ່າຍຂອງເຈົ້າ ໂອ ພານດະວະ ກໍກຳລັງເຄື່ອນໄປຂ້າງໜ້າ ໃນສະຫມາຄົມກັບ ຄັນທະວະ ແລະດ້ວຍກັນນັ້ນກັບ ຢັກສະ ແລະ ປຸນຍະຊະນະ».
Verse 23
गुहाकानां गतिं चापि केचित् प्राप्ता नराधिपा: । त्यक्त्वा देहं जितः स्वर्ग: पुण्यवाग्बुद्धिकर्मभि:,किन्हीं-किन्हीं राजाओंको गुह्म॒कोंकी गति प्राप्त हुई है। ये सब युद्धमें शरीर त्यागकर अपनी पवित्र वाणी, बुद्धि और करमोके द्वारा स्वर्गलोकपर अधिकार प्राप्त कर चुके हैं'
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ກະສັດບາງພະອົງ ຍັງໄດ້ຮັບຄະຕິທີ່ສຳພັນກັບ ຄູຫະຍະກະ (Guhyaka) ອີກດ້ວຍ. ເມື່ອລະທິ້ງກາຍໃນສົງຄາມແລ້ວ ພວກເຂົາໄດ້ຊະນະໂລກສະຫວັນ ດ້ວຍຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງວາຈາ ປັນຍາ ແລະກຳກະທຳ».
Verse 163
“ये रहे तुम्हारे बड़े भाई कुन्तीकुमार कर्ण जो अग्नितुल्य तेजसे प्रकाशित हो रहे हैं। ये ही सूतपुत्रोंके श्रेष्ठ अग्रज थे और ये ही राधापुत्रके नामसे विख्यात हुए थे ।। आदित्यसहितो याति पश्यैनं पुरुषर्षभम् । “इन पुरुषप्रवर कर्णका दर्शन करो, ये आदित्योंके साथ जा रहे हैं
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງເບິ່ງ—ນີ້ແມ່ນພີ່ໃຫຍ່ຂອງເຈົ້າ ກັນຕີກຸມານ ກັນນະ, ຜູ້ສ່ອງສະຫວ່າງດ້ວຍຕະເຈະດັ່ງໄຟ. ທ່ານເປັນພີ່ໃຫຍ່ຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດໃນຫມູ່ບຸດຂອງສູຕະ (ຄົນຂັບລົດສົງຄາມ) ແລະໂດງດັງດ້ວຍນາມ ‘ບຸດຂອງຣາທາ’. ຈົ່ງເບິ່ງຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ກ້າໃນຫມູ່ມະນຸດນັ້ນ—ທ່ານກຳລັງໄປພ້ອມກັບພວກອາທິຕະຍະ. ຈົ່ງຊົມເບິ່ງບຸລຸດຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດ ກັນນະ ໃນຂະນະທີ່ທ່ານເດີນທາງກັບເທວະແຫ່ງດວງອາທິດ»។
Frequently Asked Questions
The dilemma is how to correctly interpret transfigured appearances in heaven—why familiar persons are seen in unexpected forms and grouped with specific divine collectives—requiring authoritative explanation rather than inference from earthly narrative alone.
The chapter teaches that epic identity is multi-layered (human role and cosmic affiliation) and that karmic outcomes operate within a structured celestial taxonomy; therefore, ethical evaluation must account for intention, function, and divine order, not only visible historical outcomes.
No explicit phalaśruti formula appears in this unit; its meta-function is inferential—positioning Indra’s clarifications as a closing interpretive key for the epic’s moral accounting and the reader’s understanding of posthumous destinies.