Adhyaya 55
Vāg-yuddha and Nimitta-darśana before the Gadāyuddha (Verbal Duel and Omens)
Upa-parva: Gadāyuddha-prastāva (Prelude to the Mace-Duel)
Vaiśaṃpāyana narrates a tense sequence in which a verbal duel (vāg-yuddha) and omen imagery frame the imminent mace engagement. Dhṛtarāṣṭra, described as grief-stricken, laments the reversal of fortune: his son—once commander of vast forces—goes forward on foot with a mace, a sign of narrowed options and approaching finality. Saṃjaya then reports the challenger’s summons to Pārtha’s side for combat and the appearance of alarming portents: harsh winds, dust-rain, darkness over directions, thunderous sounds, meteors, an untimely eclipse, trembling earth, falling mountain peaks, agitated animals, and disembodied cries. Observing these nimittas, Bhīma addresses Yudhiṣṭhira, declaring long-contained anger and vowing to end Duryodhana, explicitly listing prior grievances—attempted burning at Vāraṇāvata, the dice deception, Draupadī’s public humiliation, exile and concealment—thus converting personal memory into a public moral indictment. Duryodhana replies that rhetoric is sufficient and demands action, and the gathered kings encourage him. The chapter closes with both sides moving toward the formal commencement of the gadā encounter amid heightened battlefield soundscape and readiness.
Chapter Arc: धृतराष्ट्र संजय से पूछते हैं—बलराम के सान्निध्य में, गदायुद्ध उपस्थित होने पर, मेरा पुत्र दुर्योधन भीम के सामने कैसे उतरा? → संजय बताता है कि बलराम को निकट पाकर दुर्योधन का उत्साह और युद्ध-लालसा प्रज्वलित हो उठती है। समन्तपञ्चक तीर्थ में राजाओं और पाण्डव-पक्ष सहित सभासदों का विशाल समुदाय बैठता है; दुर्योधन सबको निकट बैठकर निर्णायक द्वंद्व देखने का निमंत्रण देता है। दोनों योद्धा—बलराम के शिष्य—क्रोध से भरे, हाथों में गदा लिए, गजों और अग्नि के समान उग्र दिखते हैं। → भीम और दुर्योधन एक-दूसरे को प्रलयकाल के दो सूर्य-सम तेजस्वी, काल-मृत्यु के समान परंतप रूप में देखते हैं—और समस्त सभा के सामने गदायुद्ध का क्षण उपस्थित हो जाता है, जहाँ दोनों की क्रुद्ध प्रतिज्ञा और कौशल टकराने को तत्पर है। → सभा-व्यवस्था और दर्शक-समूह की स्वीकृति के साथ युद्ध-स्थल का विधान पूर्ण होता है; द्वंद्व को सार्वजनिक, नियमबद्ध और बलराम की छाया में प्रतिष्ठा मिलती है। → दोनों महाबली आमने-सामने खड़े हैं—पहला प्रहार किसका होगा, और किसकी गदा धर्म-यश का निर्णय करेगी?
Shlokas
Verse 1
/ ऑपनआक्रात बछ। आर: 2 पञ्चपज्चाशत्तमो< ध्याय: बलरामजीकी सलाहसे सबका कुरुक्षेत्रके समन््तपंचक तीर्थमें जाना और वहाँ हे तथा दुर्योधनमें गदायुद्धकी या वैशम्पायन उवाच एवं तदभवद् युद्ध तुमुलं जनमेजय । यत्र दुःखान्वितो राजा धृतराष्ट्रोडब्रवीदिदम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ, ດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ສົງຄາມອັນຄຶກຄືນຮຸນແຮງນັ້ນກໍເກີດຂຶ້ນ; ແລະພຣະຣາຊາ ທຣິຕະຣາສະຕຣະ ຜູ້ຖືກຄວາມໂສກທົ່ວທ້ວມ ກໍໄດ້ກ່າວຄໍາເຫຼົ່ານີ້»។ ບົດນີ້ວາງສົງຄາມບໍ່ໃຫ້ເປັນພຽງການສະແດງ ແຕ່ເປັນຫາຍະນະທາງທໍາ; ຜົນທີ່ໃກ້ທີ່ສຸດຄືຄວາມໂສກ ຈົນບັງຄັບໃຫ້ກະສັດຕາບອດຕ້ອງຖາມເຖິງສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນ.
Verse 2
धृतराष्ट्र रवाच राम॑ संनिहितं दृष्टवा गदायुद्ध उपस्थिते । मम पुत्र: कथं भीम॑ प्रत्ययुध्यत संजय
ທຣິຕະຣາສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ສັນຊະຍະ, ເມື່ອການດວນກະບອງ (ກະດາຍຸດ) ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ແລະຂ້າເຫັນພຣະຣາມ (ພະບະລະຣາມ) ຢືນຢູ່ໃກ້ໆ, ລູກຊາຍຂອງຂ້າໄດ້ຕໍ່ສູ້ຕອບໂຕ້ກັບ ພີມະເສນ ແນວໃດ?»
Verse 3
संजय उवाच रामसांनिध्यमासाद्य पुत्रो दुर्योधनस्तव । युद्धकामो महाबाहु: समहृष्यत वीर्यवान्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ຂໍພຣະອົງ, ເມື່ອໄດ້ເຂົ້າໄປຢູ່ໃນຄວາມໃກ້ຊິດຂອງພຣະບະລະຣາມ, ລູກຊາຍຂອງພຣະອົງ ດຸຣະໂຍທະນະ—ແຂນໃຫຍ່ ແລະກ້າຫານ, ປາຖະນາສົງຄາມ—ກໍມີຄວາມຍິນດີຢ່າງຫຼາຍ»។ ບົດນີ້ຊີ້ວ່າ ການຢູ່ໃກ້ຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ທີ່ນ່າເຄົາລົບ ແລະນັກຮົບຜູ້ມີອໍານາດ ອາດເຮັດໃຫ້ໃຈຮົບຮຸນແຮງຂຶ້ນ ແມ່ນແຕ່ຄວາມໜັກຂອງທໍາໃນສົງຄາມຍັງຄົງຢູ່.
Verse 4
दृष्टवा लाडूलिन राजा प्रत्युत्थाय च भारत । प्रीत्या परमया युक्त: समभ्यर्च्य यथाविधि
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພາຣະຕະ, ເມື່ອເຫັນພຣະຣາຊາ ລາດູລິນ, ເຂົາກໍລຸກຂຶ້ນຕ້ອນຮັບ; ດ້ວຍຄວາມເມດຕາອັນສູງສຸດ ເຂົາໄດ້ຖວາຍການນັບຖືບູຊາຕາມພິທີອັນຄວນ»។ ພາບນີ້ຊີ້ວ່າ ແມ່ນແຕ່ທ່າມກາງຄວາມໂຫດຮ້າຍຂອງສົງຄາມ ກົດແຫ່ງການຕ້ອນຮັບດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ແລະຄວາມປະພຶດຖືກທໍານອງ ຍັງຖືກຮັກສາໄວ້.
Verse 5
ततो युधिष्छिरं रामो वाक्यमेतदुवाच ह
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ແລ້ວພຣະຣາມ (ພະລະຣາມ) ໄດ້ກ່າວຕໍ່ ຢຸທິສຖິຣະ ດ້ວຍຖ້ອຍຄໍາເຫຼົ່ານີ້—ເປັນຂະນະຕັດສິນໃນການຕັກເຕືອນທ່າມກາງຄວາມຕຶງຕັນທາງທຳມະຂອງສົງຄາມ, ເມື່ອຄໍາເວົ້າເປັນການນໍາທາງແລະການຢັບຢັ້ງ ບໍ່ແມ່ນເພື່ອຊະນະຢ່າງດຽວ.
Verse 6
मधुरं धर्मसंयुक्त शूराणां हितमेव च | तब बलरामने युधिष्ठिरसे मधुर वाणीमें शूरवीरोंके लिये हितकर धर्मयुक्त वचन कहा --][५% || मया श्रुतं कथयतामृषीणां राजसत्तम
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ພຣະອົງໄດ້ເວົ້າຖ້ອຍຄໍາອ່ອນຫວານ ປະກອບດ້ວຍທຳມະ ແລະເປັນປະໂຫຍດແທ້ແກ່ນັກຮົບ—ເປັນຄໍາເວົ້າເພື່ອນໍາພາການປະພຶດ ແມ່ນແຕ່ທ່າມກາງຄວາມໂຫດຮ້າຍຂອງສົງຄາມ.
Verse 7
कुरुक्षेत्रं परं पुण्यं पावन स्वर्ग्यमेव च । दैवतैर्ऋषिभिर्जुषं ब्राह्मणैश्व महात्मभि:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: “ກຸຣຸເກສະຕຣະ ເປັນດິນແດນສັກສິດສູງສຸດ—ຊໍາລະໃຫ້ບໍລິສຸດ ແລະເປັນຜູ້ປະທານສະຫວັນແທ້. ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຍິນຈາກພຣະລິສີຜູ້ເລົ່າມະຫິມາຂອງມັນວ່າ ທົ່ງສັກສິດນີ້ ຖືກເທວະດາ, ລິສີ, ແລະພຣາຫມະນຜູ້ໃຈໃຫຍ່ ເຂົ້າມາຢ້ຽມຢາມແລະຖືກຖະນອມຢູ່ເປັນນິດ.”
Verse 8
तत्र वै योत्स्यमाना ये देहं त्यक्ष्यन्ति मानवा: । तेषां स्वर्गे ध्रुवी वास: शक्रेण सह मारिष
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: “ໂອ ຜູ້ຄວນເຄົາລົບ, ມະນຸດໃດທີ່ຮົບຢູ່ທີ່ນັ້ນແລ້ວສະຫຼະກາຍ ຈະໄດ້ຮັບທີ່ພັກອັນໝັ້ນຄົງໃນສະຫວັນ ຢູ່ຮ່ວມກັບ ສັກຣະ (ອິນທຣະ).”
Verse 9
तस्मात् समन्तपञ्चकमितो याम द्रुतं नूप । प्रथितोत्तरवेदी सा देवलोके प्रजापते:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: “ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ພຣະຣາຊາ, ພວກເຮົາຈົ່ງໄປຈາກນີ້ໃຫ້ໄວ ໄປຫາ ສະມັນຕະປັນຈະກະ. ດິນແດນນັ້ນໂດງດັງໃນໂລກເທວະດາວ່າເປັນ ‘ອຸດຕະຣະເວດີ’—ແທ່ນບູຊາທາງເໜືອຂອງ ປຣະຊາປະຕິ. ໃນທີ່ສັກສິດອັນບໍລິສຸດສູງສຸດ ແລະອະມະຕະນິລັນດອນ ຂອງສາມໂລກນັ້ນ, ຜູ້ໃດຕາຍໃນສົງຄາມ ຍ່ອມໄດ້ໄປສະຫວັນແນ່ນອນ.”
Verse 10
तस्मिन् महापुण्यतमे त्रैलोक्यस्य सनातने । संग्रामे निधन प्राप्य ध्रुवं स्वर्गे भविष्यति
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໃນດິນແດນສັກສິດອັນມີບຸນຍິ່ງສຸດ ແລະດຳລົງຄົງຄູ່ຕະຫຼອດການ ອັນໂດງດັງໃນສາມໂລກ—ຜູ້ໃດພົບຄວາມຕາຍໃນສົງຄາມ ຈະໄດ້ເຖິງສະຫວັນແນ່ນອນ»។
Verse 11
तथेत्युक्त्वा महाराज कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिर: । समन्तपज्चकं वीर: प्रायादभिमुख: प्रभु:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະມະຫາກະສັດ, ເມື່ອເວົ້າວ່າ ‘ເປັນດັ່ງນັ້ນ’ ແລ້ວ ວີລະບຸລຸດ ຢຸທິສຖິຣະ ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ ຜູ້ເປັນຈອມອຳນາດ ກໍ່ອອກເດີນທາງມຸ່ງໜ້າໄປຫາສະມັນຕະປັນຈະກະ»។
Verse 12
ततो दुर्योधनो राजा प्रगृह्म महतीं गदाम् | पदभ्याममर्षी द्युतिमानगच्छत् पाण्डवैः सह
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ແລ້ວພະຣາຊາ ທຸຣະໂຢທະນະ ກໍ່ຈັບຖືຄະທາອັນໃຫຍ່ ແລະເດີນທາງໄປດ້ວຍຕີນ. ແມ່ນຈະລຸກໄໝ້ດ້ວຍຄວາມຄັບແຄ້ນ ແຕ່ກໍ່ສ່ອງສະຫວ່າງດ້ວຍໃຈນັກຮົບ; ພະອົງໄປພ້ອມກັບພວກປານດະວະ, ໂອ ພະມະຫາກະສັດ.
Verse 13
तथा<<यान्तं गदाहस्तं वर्मणा चापि दंशितम् | अन्तरिक्षचरा देवा: साधु साध्वित्यपूजयन्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນທຸຣະໂຢທະນະມາດັ່ງນັ້ນ—ຖືຄະທາໃນມື ແລະນຸ່ງຫົ່ມເກາະ—ພວກເທວະດາຜູ້ເຄື່ອນໄຫວໃນອາກາດ ກໍ່ຮ້ອງສັນລະເສີນວ່າ “ດີແທ້! ດີແທ້!”
Verse 14
वातिकाश्चारणा ये तु दृष्टवा ते हर्षमागता: । स पाण्डवै: परिवृत: कुरुराजस्तवात्मज:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນພະອົງ ພວກບັນດານັກຂັບຮ້ອງ ແລະຈາຣະນະໃນສະຫວັນ ກໍ່ປິຕິຍິນດີ. ບຸດຂອງພະອົງ—ກະສັດແຫ່ງກຸຣຸ—ຢືນຢູ່ໂດຍມີພວກປານດະວະລ້ອມຮອບ.
Verse 15
मत्तस्येव गजेन्द्रस्य गतिमास्थाय सो5व्रजत् । वातिक और चारण भी उसे देखकर हर्षसे खिल उठे। पाण्डवोंसे घिरा हुआ आपका पुत्र कुरुराज दुर्योधन मतवाले गजराजकी-सी गतिका आश्रय लेकर चल रहा था ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຖືກພວກປານດະວະລ້ອມຮອບແລ້ວກໍຕາມ ໂອ້ກະສັດ, ດຸຣະໂຍທະນະ ບຸດຂອງທ່ານ ຍັງກ້າວໄປຂ້າງໜ້າດ້ວຍທ່າເດີນດັ່ງຊ້າງເຈົ້າຜູ້ກໍາລັງມັດ—ກ້າວຢ່າງອົງອາດ ແລະທ້າທາຍທ່າມກາງສັດຕູ. ຕໍ່ມາ ສຽງສັງຂ໌ດັງກັບ ແລະສຽງກອງໃຫຍ່ກັບກ້ອງ ເຮັດໃຫ້ສະໜາມຮົບກັບກ້ອງສະທ້ອນໄປທົ່ວ.
Verse 16
ततस्ते तु कुरुक्षेत्रं प्राप्ता नरवरोत्तमा:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ວິລະຊົນຜູ້ປະເສີດເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ມາຮອດກຸຣຸເກດສະຕຣະ. ເມື່ອເຫັນວ່າດິນແດນນັ້ນບໍ່ມີພື້ນດິນເຄັມເກືອ ຫຼືດິນແຫ້ງຮ້າງອັນບໍ່ເປັນມົງຄຸນ ແຕ່ເປັນທີ່ສະອາດ ແລະເໝາະແກ່ການຜ່ານທາງອັນດີ ພວກເຂົາຈຶ່ງເລືອກທີ່ນັ້ນເປັນສະໜາມຮົບ—ໃຫ້ສົງຄາມຖືກຕັດສິນໃນພື້ນທີ່ທີ່ຖືກຖືວ່າສົມຄວນ ບໍ່ໃຊ້ໃນດິນແດນອັນດ່າງພອງ ຫຼືອັບມົງຄຸນ.
Verse 17
प्रतीच्यभिमुखं देशं यथोद्दिष्टं सुतेन ते । दक्षिणेन सरस्वत्या: स्वयनं तीर्थमुत्तमम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «(ພວກເຂົາ) ໄດ້ເດີນໄປສູ່ດິນແດນທີ່ຫັນໜ້າສູ່ທິດຕາເວັນຕົກ ຕາມທີ່ບຸດຂອງທ່ານໄດ້ຊີ້ບອກ—ລຽບຕາມຝັ່ງໃຕ້ຂອງແມ່ນ້ໍາສະຣັສວະຕີ—ໄປຫາ ‘ສະວະຍະນະ’ ທ່ານ້ໍາສັກສິດອັນປະເສີດຍິ່ງ».
Verse 18
ततो भीमो महाकोटिं गदां गृह्माथ वर्मभूत्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຈາກນັ້ນ ພີມະໄດ້ຄວ້າກະບອງຄ້ອນ (ຄະດາ) ອັນໃຫຍ່ຫຼວງ ຄົມກິ່ງດັ່ງໃບມີດ ແລະສວມເກາະດັ່ງກັບກາຍເປັນເກາະມີຊີວິດ ພ້ອມຮັບມືກັບຄວາມຮຸນແຮງຮອບຕໍ່ໄປຂອງສົງຄາມ.
Verse 19
अवबद्धशिरस्त्राण: संख्ये काज्चनवर्म भूत्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໃນກາງສະໜາມຮົບ ລາວໄດ້ມັດເກາະຫົວໃຫ້ແນ່ນຫນາ ແລະສວມເກາະຄໍາ—ເປັນພາບຂອງການຕຽມພ້ອມຢ່າງຈົ່ງໃຈ ແລະຄວາມໝັ້ນຄົງມີວິໄນ ທ່າມກາງຄວາມໜັກໜ່ວງຂອງທຳມະໃນສົງຄາມ.
Verse 20
वर्मभ्यां संयतो वीरी भीमदुर्योधनावुभौ
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ວິລະຊົນທັງສອງ—ພີມະ ແລະ ທຸຣະໂຍທະນະ—ຖືກຮັດຮອບດ້ວຍເກາະປ້ອງກັນຢ່າງແນ່ນຫນາ ຄວບຄຸມຕົນເອງດ້ວຍວິໄນ ແລະຕຽມພ້ອມສຳລັບການປະລະມື ເມື່ອພວກເຂົາປະຈັນໜ້າກັນໃນດວຍລ໌ອັນຕັດສິນ.
Verse 21
रणमण्डलमध्यस्थौ भ्रातरौ तौ नरर्षभौ
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ຢູ່ກາງວົງສົງຄາມ ສອງພີ່ນ້ອງນັ້ນ—ຜູ້ກ້າຫານດັ່ງງົວຜູ້ໃນຫມູ່ມະນຸດ—ຢືນຢູ່ຢ່າງໝັ້ນຄົງໃນໃຈກາງຂອງການປະລະມື.
Verse 22
तावन्योन्यं निरीक्षेतां क्रुद्धाविव महाद्विपौ
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ທັງສອງຢືນປະຈັນໜ້າກັນ ຈ້ອງມອງກັນແລະກັນ—ດັ່ງຊ້າງໃຫຍ່ສອງໂຕໃນຍາມມັດ ໂກດເກຣີຍວ ແລະພ້ອມຈະປະທະ.
Verse 23
सम्प्रहष्टमना राजन् गदामादाय कौरव:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ, ຄົນກອຣະວະນັ້ນ ໃຈຮື້ນເຮືອງຍິນດີ ໄດ້ຍົກຄອນກະບອງຂຶ້ນຖື—ກະຫາຍການປະລະມື ຖືກພາໄປໂດຍສັນດຸດອັນດຸເດືອດຂອງສົງຄາມ.
Verse 24
सृक्किणी संलिहन् राजन् क्रोधरक्तेक्षण: श्वसन | ततो दुर्योधनो राजन् गदामादाय वीर्यवान्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ລາວເລຍຂອບປາກ ຫາຍໃຈຫນັກ ແລະດວງຕາແດງກ່ຳດ້ວຍໂທສະ; ແລ້ວທຸຣະໂຍທະນະ—ຜູ້ກ້າຫານມີພະລັງ—ກໍຍົກຄອນກະບອງຂຶ້ນຖື».
Verse 25
भीमसेनमभिप्रेक्ष्य गजो गजमिवादह्दयत् | नरेश्वर! तदनन्तर शक्तिशाली कुरुवंशी राजा दुर्योधन प्रसन्नचित्त हो गदा हाथमें ले क्रोधसे लाल आँखें करके गलफरोंको चाटता और लंबी साँसें खींचता हुआ भीमसेनकी ओर देखकर उसी प्रकार ललकारने लगा, जैसे एक हाथी दूसरे हाथीको पुकार रहा हो ।।
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນພີມເສນ ດຸຣະໂຍທະນະໄດ້ທ້າທາຍລາວ ດັ່ງຊ້າງໂຕໜຶ່ງຮ້ອງເອີ້ນຊ້າງອີກໂຕໜຶ່ງ. ຕໍ່ມາ ກະສັດແຫ່ງວົງກູຣຸຜູ້ມີພະລັງອັນໃຫຍ່—ດຸຣະໂຍທະນະ—ມີໃຈແນ່ນອນດ້ວຍຄວາມໝັ້ນໃຈອັນເຂັ້ມຂັງ ຈຶ່ງຍົກຄອນກະບອງຂຶ້ນ; ຕາແດງດ້ວຍໂທສະ ເລຍປາກ ແລະສູດລົມຍາວໆ ຮ້ອງກັບພີມ ດັ່ງຊ້າງພະຍາຮ້ອງຂູ່ຄູ່ປະລະ. ແລະພີມຜູ້ກ້າຫານກໍຍົກຄອນກະບອງອັນໜັກໜ່ວງຂອງຕົນຂຶ້ນເຊັ່ນກັນ.
Verse 26
तावुद्यतगदापाणी दुर्योधनवृकोदरौ
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ທັງສອງ—ດຸຣະໂຍທະນະ ແລະ ວຶກໂກດະຣະ—ຢືນຢູ່ດ້ວຍຄອນກະບອງຍົກຂຶ້ນໃນມື ພ້ອມສຳລັບການປະລະມື.
Verse 27
तावुभौ समतिक्रुद्धावुभी भीमपराक्रमौ
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ທັງສອງຄົນໂກດເກຣີຍວເທົ່າກັນ ແລະເປັນນັກຮົບຜູ້ມີພະລັງດຸດັນດັ່ງພີມ; ແຕ່ລະຄົນທຽບທັນອີກຄົນໃນຄວາມມຸ່ງໝັ້ນ ໃນຂະນະທີ່ຄວາມຄຸກຄາມຂອງສົງຄາມກຳລັງພຸ່ງສູງ.
Verse 28
उभौ सदृशकर्माणौ यमवासवयोरिव
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ຂໍ່ພຣະອົງມະຫາຣາຊ! ວີຣະບຸລຸດຜູ້ມີພະລັງຍິ່ງທັງສອງນັ້ນ ມີການກະທຳສະເໝີກັນ ດັ່ງຍະມະ ແລະ ວາສະວະ (ອິນທຣາ). ພວກເຂົາເປັນຜູ້ເຜົາຜານສັດຕູ ສະແດງວິລະກຳດຸດັນດັ່ງ ຍະມະ, ອິນທຣາ, ວະຣຸນະ, ກຣິດສະນະ, ບະລະຣາມະ, ກຸເບຣະ; ແລະດັ່ງຄູ່ປະລະອັນລືຊື່—ມະທຸ ແລະ ໄກຕະພະ, ສຸນດະ ແລະ ອຸປະສຸນດະ, ຣາມະ ແລະ ຣາວະນະ, ບາລີ ແລະ ສຸກຣີວະ—ຈົນເບິ່ງຄືກັບ ກາລະ ແລະ ມະຣະນະ ເອງ.
Verse 29
तथा सदृशकर्माणौ वरुणस्य महाबलौ । वासुदेवस्य रामस्य तथा वैश्रवणस्य च
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ຂໍ່ພຣະອົງມະຫາຣາຊ! ວີຣະບຸລຸດຜູ້ມີພະລັງຍິ່ງທັງສອງນັ້ນ ມີການກະທຳສະເໝີກັນ ດັ່ງວະຣຸນະ; ແລະດັ່ງວາສຸເທວະ (ກຣິດສະນະ), ຣາມະ (ບະລະຣາມະ), ແລະ ໄວສຣະວະນະ (ກຸເບຣະ) ດ້ວຍ. ພວກເຂົາເຜົາຜານສັດຕູ ແລະສະແດງວິລະກຳດຸດັນດັ່ງ ຍະມະ, ອິນທຣາ, ວະຣຸນະ, ກຣິດສະນະ, ບະລະຣາມະ, ກຸເບຣະ; ພ້ອມທັງດັ່ງຄູ່ປະລະອັນລືຊື່—ມະທຸ ແລະ ໄກຕະພະ, ສຸນດະ ແລະ ອຸປະສຸນດະ, ຣາມະ ແລະ ຣາວະນະ, ບາລີ ແລະ ສຸກຣີວະ—ຈົນເບິ່ງຄືກັບ ກາລະ ແລະ ມະຣະນະ ເອງ.
Verse 30
सदृशौ तौ महाराज मधुकैटभयोर्युधि । उभौ सदृशकर्माणौ तथा सुन्दोपसुन्दयो:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພະມະຫາກະສັດ, ວີລະບຸລຸດທັງສອງນັ້ນຄ້າຍຄືກັນໃນສົງຄາມ ເຫມືອນມະທຸ ແລະ ໄກຕະພ; ແລະການກະທຳກໍຄ້າຍຄືກັນ ເຫມືອນສຸນດະ ແລະ ອຸປະສຸນດະ. ໃນຄວາມເດືອດດານຂອງສົງຄາມ ພວກເຂົາປາກົດເປັນນັກຮົບຜູ້ເຜົາຜານສັດຕູຢ່າງຫາຄູ່ບໍ່ໄດ້ ຈົນດູປານວ່າເຮັດໃຫ້ເວລາ (ກາລ) ແລະ ຄວາມຕາຍ (ມຣິຕຍຸ) ເອງກໍຫວາດຫວັນ ດ້ວຍອຳນາດກຳລັງຂອງພວກເຂົາ.
Verse 31
रामरावणयोश्रैव वालिसुग्रीवयोस्तथा । तथैव कालस्य समीौ मृत्योश्रैव परंतपौ
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພະມະຫາກະສັດ, ວີລະບຸລຸດທັງສອງນັ້ນ—ຜູ້ທຳໃຫ້ສັດຕູຮ້ອນຮົ່ມ—ດູປານວ່າເທົ່າທຽມກັບຣາມະ ແລະ ຣາວະນະ; ແລະກໍເທົ່າທຽມກັບວາລີ ແລະ ສຸກຣີວະ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ພວກເຂົາດູຄືເວລາ (ກາລ) ແລະ ຄວາມຕາຍ (ມຣິຕຍຸ)—ຮູບແທນແຫ່ງອຳນາດທີ່ຕ້ານທານບໍ່ໄດ້.
Verse 32
अन्योन्यमभिधावन्तौ मत्ताविव महाद्विपौ । वासितासंगमे दृप्ती शरदीव मदोत्कटौ
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເຫມືອນຊ້າງໃຫຍ່ສອງໂຕທີ່ເມົາມັດສະ (musth) ພຸ້ນເຂົ້າຫາກັນ—ອວດອົງ ແລະ ຄຸ້ມຄັ່ງ ເຫມືອນໃນລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນເມື່ອພວກມັນຮີບໄປຫາການຄູ່ຄອງກັບແມ່ຊ້າງທີ່ພ້ອມຮັບ—ສອງວີລະບຸລຸດນັ້ນຜູ້ຍິນດີໃນກຳລັງຕົນ ກໍກ້າວເຂົ້າມາເພື່ອປະທະ. ແຕ່ລະຄົນເປັນຜູ້ປາບສັດຕູ ຈ້ອງມອງອີກຝ່າຍດ້ວຍສາຍຕາໂກດເກຣີຍວ ດັ່ງງູສອງຕົວພົ່ນພິດໄຟແຫ່ງຄວາມໂກດ.
Verse 33
उभौ क्रोधविषं दीप्तं वमन््तावुरगाविव । अन्योन्यमभिसंरब्धौ प्रेक्षमाणावरिंदमौ
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ນັກຮົບທັງສອງນັ້ນ ເຫມືອນງູສອງຕົວພົ່ນພິດທີ່ລຸກໄຟ ຖືກເຜົາໄໝ້ດ້ວຍຄວາມໂກດ. ຕິດຕັ້ງໃນຄວາມເດືອດດານຕໍ່ກັນ ຜູ້ປາບສັດຕູທັງສອງນັ້ນຈ້ອງມອງກັນ ພ້ອມຈະປະທະ.
Verse 34
उभौ भरतशार्दूलौ विक्रमेण समन्वितौ । सिंहाविव दुराधर्षों गदायुद्धविशारदौ,भरतवंशके वे विक्रमशाली सिंह दो जंगली सिंहोंके समान दुर्जय थे और दोनों ही गदायुद्धके विशेषज्ञ माने जाते थे
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ທັງສອງນັ້ນເປັນ “ເສືອ” ແຫ່ງວົງສາບາຣະຕະ ມີວິລະກຳຄົບຖ້ວນ; ດຸດັ່ງສິງສອງຕົວທີ່ຍາກຈະຕ້ານທານ. ແລະທັງຄູ່ກໍຖືກຍອມຮັບວ່າເປັນຜູ້ຊຳນານໃນການຕໍ່ສູ້ດ້ວຍຄະທາ (mace).
Verse 35
नखदंष्टायुधौ वीरौ व्याप्राविव दुरुत्सहौ । प्रजासंहरणे क्षुब्धौ समुद्राविव दुस्तरी
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ວິລະຊົນທັງສອງ ມີອາວຸດດັ່ງເລັບແລະແຂ້ວ ດຸດັ່ງເສືອ—ດຸຮ້າຍ ແລະຕ້ານທານຍາກ. ຖືກກະຕຸ້ນໃຫ້ທຳລາຍມະນຸດ ພວກເຂົາດຸດັ່ງມະຫາສະໝຸດສອງຜືນທີ່ກຳລັງປັ່ນປ່ວນ ຍາກຈະຂ້າມຜ່ານໄດ້.
Verse 36
लोहिताज्विव क्रुद्धौ प्रतपन््तोी महारथौ । पंजों और दाढ़ोंसे प्रहार करनेवाले दो व्याप्रोंक समान उन दोनों वीरोंका वेग शत्रुओंके लिये दुः:सह था। प्रलयकालनमें विक्षुब्ध हुए दो समुद्रोंके समान उन्हें पार करना कठिन था। वे दोनों महारथी क्रोधमें भरे हुए दो मंगल ग्रहोंक समान एक-दूसरेको ताप दे रहे थे || ३५६ || पूर्वपश्चिमजौ मेघौ प्रेक्षमाणावरिंदमौ
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ມະຫາຣະຖີທັງສອງ ເຕັມໄປດ້ວຍໂທສະ ລຸກໂຊນດຸດັ່ງໄຟແດງສອງກອງ. ດຸດັ່ງເສືອຄູ່ທີ່ຟາດຟັນດ້ວຍເລັບແລະແຂ້ວ ຄວາມພຸ້ງພານຂອງວິລະຊົນນັ້ນ ເປັນທີ່ທົນບໍ່ໄດ້ສຳລັບສັດຕູ. ດຸດັ່ງມະຫາສະໝຸດສອງຜືນທີ່ປັ່ນປ່ວນໃນຍາມມະຫາປະລັຍ ຍາກຈະຂ້າມຜ່ານ. ເຕັມໄປດ້ວຍໂທສະ ມະຫາຣະຖີທັງສອງ ເຜົາຜານກັນແລະກັນ ດຸດັ່ງດາວອັງຄານສອງດວງທີ່ໃຫ້ຄວາມຮ້ອນແກ່ກັນໃນຄວາມເດືອດດານຮ່ວມກັນ.
Verse 37
गर्जमानौ सुविषमं क्षरन्तौ प्रावृषीव हि । जैसे वर्षा-ऋतुमें पूर्व और पश्चिम दिशाओंमें स्थित दो वृष्टिकारक मेघ भयंकर गर्जना कर रहे हों, उसी प्रकार शत्रुओंका दमन करनेवाले वे दोनों वीर एक-दूसरेको देखते हुए भयानक सिंहनाद कर रहे थे ।।
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ພວກເຂົາຮ້ອງຄຳຮາມດ້ວຍຄວາມນ່າຢ້ານກົວ ແລະພຸ້ງພານພະລັງດຸດັ່ງຝົນມະຫາລົມ. ດຸດັ່ງເມກນຳຝົນສອງກ້ອນຢືນຢູ່ທິດຕາເວັນອອກແລະທິດຕາເວັນຕົກ ນັກຮົບທັງສອງ—ໃຈກວ້າງ ສະຫວ່າງໄສ ແລະມີພະລັງອັນໃຫຍ່—ຈ້ອງມອງກັນແລະກັນ ແລະປ່ອຍສຽງຮ້ອງດຸດັ່ງສິງໂຕອັນນ່າສະພຶງກົວ ເພື່ອບີບຂະຍີ້ສັດຕູ.
Verse 38
व्यात्राविव सुसंरब्धौ गर्जन्ताविव तोयदौ
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ທັງສອງເດືອດດານຢ່າງຫນັກ ດຸດັ່ງເສືອ; ແລະດຸດັ່ງເມກນຳຝົນ ພວກເຂົາຮ້ອງຄຳຮາມ—ເປັນພາບຂອງຄວາມຄຸ້ມຄັ່ງໃນສົງຄາມທີ່ພອງພູຂຶ້ນເປັນພາຍຸ, ເມື່ອໂທສະແລະຄວາມທະນົງ ຜັກດັນນັກຮົບໃຫ້ເຂົ້າປະຈັນໜ້າຢ່າງຮຸນແຮງ.
Verse 39
गजाविव सुसंरब्धौ ज्वलिताविव पावकौ
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ທັງສອງເດືອດດານຢ່າງຫນັກ ດຸດັ່ງຊ້າງຕົກມັນ; ແລະລຸກໂຊນດ້ວຍໂທສະ ດຸດັ່ງໄຟທີ່ລຸກໄໝ້—ເປັນພາບວ່າ ໂທສະທີ່ບໍ່ຖືກຄວບຄຸມໃນສົງຄາມ ຈະປ່ຽນພະລັງໃຫ້ກາຍເປັນການທຳລາຍທີ່ກິນກວາດ.
Verse 40
रोषात् प्रस्फुरमाणोष्ठी निरीक्षन्तौ परस्परम्
ສັນຈະຍະເວົ້າວ່າ: ດ້ວຍຄວາມໂກດ ຮິມຝີປາກຂອງທັງສອງສັ່ນໄຫວ ແລະພວກເຂົາຈ້ອງມອງກັນແລະກັນ—ເປັນເຄື່ອງໝາຍພາຍນອກຂອງໄຟໂກດພາຍໃນ ຊຶ່ງໃນບັນຍາກາດແຫ່ງທຳມະຂອງສົງຄາມ ບອກລ່ວງໜ້າວ່າ ຄໍາເວົ້າຫຼືການກະທໍາຈະຖືກຂັບເຄື່ອນໂດຍອາລົມຫຼາຍກວ່າຄວາມຍັບຍັ້ງ.
Verse 41
उभौ परमसंदहृष्टावुभी परमसम्मतौ
ສັນຈະຍະເວົ້າວ່າ: ທັງສອງລ້ວນປິຕິຍິນດີຢ່າງຫຼາຍ ແລະແຕ່ລະຄົນກໍໄດ້ຮັບການນັບຖືຢ່າງສູງສຸດ—ເປັນພາບແຫ່ງຄວາມຮື້ນເຮືອງຮ່ວມກັນ ແລະການຍອມຮັບກັນແລະກັນ ທ່າມກາງບັນຍາກາດທຳມະອັນໂຫດຮ້າຍຂອງສົງຄາມ.
Verse 42
सदश्चवाविव हेषन्तौ बृहन्ताविव कुञ्जरौ । वृषभाविव गर्जन्तौ दुर्योधनवृकोदरौ
ສັນຈະຍະເວົ້າວ່າ: “ດຸຣໂຍທະນະ ແລະ ວຶກໂກດະຣະ (ພີມ) ຮ້ອງຮິນດັ່ງມ້າຄຶກຄືນ, ສູງໃຫຍ່ດັ່ງຊ້າງໃຫຍ່, ແລະຄໍາຮ້ອງກັງວານດັ່ງງົວຜູ້ມີອໍານາດ.” ໃນພາບສົງຄາມນີ້ ກະວີເພີ່ມຄວາມຕຶງຕັນທາງທຳມະ: ນັກຮົບສອງຄົນ ຖືກຂັບເຄື່ອນໂດຍຄວາມທະນົງ, ຄວາມໂກດ, ແລະພັນທະສັດຈາຈາກອະດີດ ປະຈັນໜ້າກັນດ້ວຍພະລັງດຸດັນດັ່ງສັດ—ຊີ້ວ່າສົງຄາມອາດຫຼຸດທອນການຄິດໄຕ່ຕອງ ແລະການຍັບຍັ້ງຕາມທຳມະ ໃຫ້ເຫຼືອແຕ່ແຮງຜັກດັນອັນຮຸນແຮງ.
Verse 43
आसन च ददौ तस्मै पर्यपृच्छदनामयम् । भरतनन्दन! हलधरको देखते ही राजा युधिष्ठिर उठकर खड़े हो गये और बड़े प्रेमसे विधिपूर्वक उनकी पूजा करके उन्हें बैठनेके लिये उन्होंने आसन दिया तथा उनके स्वास्थ्यका समाचार पूछा
ສັນຈະຍະເວົ້າວ່າ: ຢຸທິສຖິຣະ ບຸດແຫ່ງພາຣະຕະ ລຸກຂຶ້ນທັນທີເມື່ອເຫັນ ຮະລະທະຣະ (ພະລະຣາມ)។ ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບອັນອ່ອນໂຍນ ລາວໄດ້ບູຊາຕາມພິທີ ຖວາຍອາສນະໃຫ້ນັ່ງ ແລະຖາມໄຖ່ສຸຂະພາບ—ເປັນການປະພຶດທີ່ຮັກສາທຳມະຜ່ານການຕ້ອນຮັບແຂກ, ການເຄົາລົບຜູ້ເຖົ້າ, ແລະຄວາມຍັບຍັ້ງ ແມ່ນແມ່ນຢູ່ທ່າມກາງຄວາມຕຶງຕັນຂອງສົງຄາມ.
Verse 44
भ्रातृभि: सहितं चैव कृष्णेन च महात्मना । रामेणामितवीर्येण वाक््यं शौटीर्यसम्मतम्
ສັນຈະຍະເວົ້າວ່າ: ມີພີ່ນ້ອງຂອງລາວຢູ່ຄຽງຂ້າງ ແລະມີ ກຣິສນະ ຜູ້ມີຈິດໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ ພ້ອມທັງ ຣາມ (ພະລະຣາມ) ຜູ້ມີພະລັງອັນຫາທີ່ສຸດບໍ່ໄດ້, ລາວໄດ້ເວົ້າຖ້ອຍຄໍາທີ່ສອດຄ່ອງກັບຄວາມກ້າຫານຂອງນັກຮົບ—ຄໍາພູດທີ່ເໝາະສົມສໍາລັບວິກິດໃນສະໜາມ.
Verse 45
केकयै: सृग्जयैर्दप्तं पञ्चालैश्व महात्मभि: । राजन्! तदनन्तर दुर्योधनने अमितपराक्रमी बलराम, महात्मा श्रीकृष्ण, महामनस्वी पांचाल, संजय, केकयगण तथा अपने भाइयोंके साथ खड़े हुए अभिमानी युधिष्ठिरसे इस प्रकार गर्वयुक्त वचन कहा-- ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ພະຣາຊາ! ຫຼັງຈາກພວກເກກະຍະ, ພວກສຣິນຈະຍະ ແລະພວກປານຈາລະຜູ້ໃຈໃຫຍ່ ຖືກປຸກໃຫ້ຮ້ອນແຮງແລ້ວ, ຢຸທິສຖິຣະຜູ້ທະນົງ—ຢືນຄຽງຂ້າງບະລະຣາມະຜູ້ມີພະລັງອັນຫາທຽບບໍ່ໄດ້, ພຣະສຣີກຣິດສະນະຜູ້ໃຈໃຫຍ່, ຜູ້ນຳປານຈາລະຜູ້ມີໃຈສູງ, ສັນຊະຍະ, ກອງເກກະຍະ ແລະພີ່ນ້ອງຂອງຕົນ—ໄດ້ກ່າວຄຳອວດອ້າງນີ້ວ່າ: ‘ສົງຄາມນີ້ໄດ້ຖືກຕັ້ງໃຈຕັດສິນແນ່ນອນແລ້ວ—ລະຫວ່າງຂ້າກັບພີມະ, ເພື່ອພວກເຮົາທັງສອງ.’»
Verse 46
श्र॒त्वा दुर्योधनवच: प्रत्यपद्यन्त तत्तथा
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄຳຂອງທຸຣະໂຍທະນະ ບັນດາກະສັດທີ່ຊຸມນຸມກັນກໍພາກັນເຫັນດີຕາມນັ້ນ. ແລ້ວຝູງຜູ້ປົກຄອງອັນໃຫຍ່ຫຼວງນັ້ນກໍນັ່ງລ້ອມຮອບຢູ່ທີ່ນັ້ນທຸກດ້ານ. ວົງມະຫາກະສັດປາກົດດັ່ງດວງອາທິດໃນຟ້າ. ໃນທ່າມກາງພວກເຂົາ ບະລະຣາມະ—ແຂນໃຫຍ່ ສະຫວ່າງໄສ ເປັນພີ່ໃຫຍ່ອັນຄວນບູຊາຂອງພຣະສຣີກຣິດສະນະ—ໄດ້ສ່ອງປະກາຍ. ຂ້າແຕ່ພະຣາຊາ, ບະລະພັດຣະຜູ້ນຸ່ງຜ້າສີນ້ຳເງິນ ຜິວພັນຜ່ອງໃສ ໄດ້ຮັບການນັບຖືຈາກທຸກທິດ ແລະງາມສະຫງ່າມໃນຫມູ່ກະສັດ ດັ່ງດວງເດືອນເຕັມດວງໃນຄືນທີ່ມີດາວລ້ອມຮອບ.»
Verse 47
ततः समुपविष्टं तत् सुमहद्राजमण्डलम् । विराजमान ददृशे दिवीवादित्यमण्डलम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ແລ້ວວົງມະຫາກະສັດອັນໃຫຍ່ຫຼວງນັ້ນ ເມື່ອນັ່ງລົງແລ້ວ ກໍປາກົດສະຫວ່າງໄສ—ດັ່ງດວງອາທິດໃນຟ້າ.»
Verse 48
तेषां मध्ये महाबाहु: श्रीमान् केशवपूर्वज: । उपविष्टो महाराज पूज्यमान: समन्ततः
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ພະຣາຊາ, ໃນທ່າມກາງພວກເຂົາ ຜູ້ມີແຂນໃຫຍ່ອັນຮຸ່ງເຮືອງ ຜູ້ເປັນພີ່ໃຫຍ່ຂອງເກສະວະ (ກຣິດສະນະ) ໄດ້ນັ່ງຢູ່ ແລະຖືກບູຊານັບຖືຈາກທຸກທິດ.»
Verse 49
शुशुभे राजमध्यस्थो नीलवासा: सितप्रभ: । नक्षत्रैरिव सम्पूर्णो वृतो नेशि निशाकर:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໃນທ່າມກາງບັນດາກະສັດ ບະລະເທວະຜູ້ສະຫວ່າງໄສ—ນຸ່ງຜ້າສີນ້ຳເງິນ ແລະສ່ອງປະກາຍຜ່ອງໃສ—ງາມສະຫງ່າມຢ່າງຍິ່ງ. ເມື່ອຖືກລ້ອມຮອບໂດຍຝູງຜູ້ປົກຄອງ ທ່ານກໍດັ່ງດວງເດືອນເຕັມດວງໃນຄືນ ທີ່ມີດາວລ້ອມຮອບ.»
Verse 50
तो तथा तु महाराज गदाहस्तौ सुदुःसहौ । अन्योन्यं वाम्भिरुग्राभिस्तक्षमाणौ व्यवस्थितौ,महाराज! हाथमें गदा लिये वे दोनों दुःसह वीर एक-दूसरेको अपने कठोर वचनोंद्वारा पीड़ा देते हुए खड़े थे
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພະມະຫາກະສັດ, ດັ່ງນັ້ນ ວີລະບຸລຸດທັງສອງຜູ້ຫາຜູ້ຕ້ານທານບໍ່ໄດ້ ຕ່າງຄົນຕ່າງຖືຄອນຕີ (ກະດາ) ໃນມື ຢືນປະຈັນໜ້າກັນ ແລະທຳຮ້າຍກັນດ້ວຍຖ້ອຍຄຳແຂງກ້າ ແລະດຸຮ້າຍ—ເປັນລາງຮ້າຍນຳໜ້າຄວາມຮຸນແຮງທີ່ຈະຕາມມາ, ເມື່ອຄວາມຍິ່ງຍະໂສ ແລະຄວາມໂກດເກີນກວ່າການຢັ້ງຢືນ ແມ່ນແມ່ນແຕ່ໃນຜູ້ກ້າຫານຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່.
Verse 51
अप्रियाणि ततो<न्योन्यमुक्त्वा तौ कुरुसत्तमौ । उदीक्षन्तौ स्थितौ तत्र वृत्रशक्रौ यथा55हवे
ເມື່ອໄດ້ຂວ້າງຖ້ອຍຄຳທີ່ບໍ່ນ່າຟັງ ແລະແຂງກ້າໃສ່ກັນແລ້ວ, ວີລະບຸລຸດຜູ້ເລີດລ້ຳສອງຄົນໃນວົງສາກຸຣຸ ກໍຢືນຢັນຢູ່ທີ່ນັ້ນ ຈ້ອງມອງກັນແລະກັນ—ດຸດດັ່ງ ວຣິຕຣະ ແລະ ອິນທຣະ ທີ່ຈະເຂົ້າສູ່ສົງຄາມ—ໝັ້ນຄົງ ແລະພ້ອມຮົບ.
Verse 54
इस प्रकार श्रीमहाभारत शल्यपर्वके अन्तर्गत गदापव॑नें बलदेवजीकी तीर्थयात्राके प्रसंगमें सारस्वतोपाख्यानविषयक चौवनवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນີ້ ຈົບລົງແລ້ວ ບົດທີ 54 ໃນ «ສີຣີ ມະຫາພາຣະຕະ» ພາກ «ຊັລຍະປະຣະວະ» ພາຍໃນຕອນ «ກະດາປະຣະວະ», ໃນບົດບາດຂອງການຈາລິກໄປຕາມຕີຣຖະຂອງພຣະບະລະເທວະ (ບະລະຣາມ), ວ່າດ້ວຍນິທານ «ສາຣັສວະຕະ ອຸປາຂະຍານ».
Verse 55
इति श्रीमहाभारते शल्यपर्वणि गदापर्वणि युद्धारम्भे पजचपड्चाशत्तमो<5 ध्याय: ।। ५५ || इस प्रकार श्रीमह्याभारत शल्यपर्वके अन्तर्गत गदापर्वमें युद्धका आरम्भविषयक पचपनवाँ अध्याय पूरा हुआ
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນີ້ ໃນ ‘ສີຣີ ມະຫາພາຣະຕະ’ ພາກ ‘ຊັລຍະປະຣະວະ’ ໂດຍສະເພາະໃນຕອນ ‘ກະດາປະຣະວະ’ ອັນເກືອບກ່ຽວກັບການປະລະມືດ້ວຍຄອນຕີ, ບົດທີ 55 ວ່າດ້ວຍການເລີ່ມຕົ້ນສົງຄາມ ກໍຈົບລົງແລ້ວ».
Verse 156
सिंहनादैश्व शूराणां दिश: सर्वा: प्रपूरिता: । उस समय शंखोंकी ध्वनि, रणभेरियोंके गम्भीर घोष और शूरवीरोंके सिंहनादोंसे सम्पूर्ण दिशाएँ गूँज उठी थीं
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ດ້ວຍສຽງຮ້ອງຮົບດຸດດັ່ງສິງຂອງວີລະບຸລຸດທັງຫຼາຍ, ທິດທັງປວງຖືກເຕັມໄປ ແລະກ້ອງກັງວານ—ເປັນຄື້ນຄວາມຮຸນແຮງຂອງຈິດໃຈນັກຮົບທີ່ພອງຂຶ້ນຢ່າງນ່າຫວາດຫວັນ, ບອກເຖິງການທະວີຄວາມຮ້າຍແຮງຂອງສົງຄາມ ແລະຄວາມຕັ້ງໃຈຮ່ວມຂອງນັກຮົບທີ່ຈະຍອມສະຫຼະຊີວິດເພື່ອເຫດຜົນຂອງຕົນ.
Verse 173
तस्मिन् देशे त्वनिरिणे ते तु युद्धमरोचयन् । तदनन्तर वे सभी श्रेष्ठ नरवीर आपके पुत्रके साथ पश्चिमाभिमुख चलकर पूर्वोक्त कुरक्षेत्रमें आ पहुँचे। वह उत्तम तीर्थ सरस्वतीके दक्षिण तटपर स्थित एवं सदगतिकी प्राप्ति करानेवाला था। वहाँ कहीं ऊसर भूमि नहीं थी। उसी स्थानमें आकर सबने युद्ध करना पसंद किया
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ໃນດິນແດນນັ້ນ ບໍ່ມີດິນແຫ້ງແລ້ງ ຫຼືດິນເຄັມເສື່ອມ ພວກເຂົາຈຶ່ງເລືອກຈະຮົບ. ຕໍ່ມາ ວີລະບຸລຸດຜູ້ປະເສີດທັງຫຼາຍ ພ້ອມກັບພະຣາຊະບຸດຂອງພະອົງ ໄດ້ເດີນທັບໂດຍຫັນໜ້າໄປທາງຕາເວັນຕົກ ແລະມາຮອດກຸຣຸເກສະຕຣະທີ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ກ່ອນ. ທ່ານ້ຳສັກສິດອັນປະເສີດນັ້ນ ຢູ່ທີ່ຝັ່ງໃຕ້ຂອງແມ່ນ້ຳສະຣັສວະຕີ ແລະເຊື່ອກັນວ່າໃຫ້ບັນລຸຄະຕິອັນດີ. ບໍ່ມີພື້ນດິນຮ້າງເສື່ອມຢູ່ແຫ່ງໃດເລີຍ. ເມື່ອມາຊຸມນຸມກັນຢູ່ທີ່ນັ້ນແລ້ວ ພວກເຂົາທັງໝົດກໍເລືອກຈະເຂົ້າສູ່ສົງຄາມ.
Verse 183
बिश्रद्रूपं महाराज सदृशं हि गरुत्मत: । फिर तो भीमसेन कवच पहनकर बहुत बड़ी नोकवाली गदा हाथमें ले गरुडका-सा रूप धारण करके युद्धके लिये तैयार हो गये
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາຊາ, ລາວປາກົດຮູບພັນອັນສະຫງ່າງາມ ແລະນ່າຢ້ານເກງ ຄືດັ່ງກະຣຸດ»। ແລ້ວບີມະເສນ ສວມເກາະ ຖືຄະທາໃຫຍ່ປາຍແຫຼມໄວ້ໃນມື ຮັບຮູບດັ່ງກະຣຸດ ແລະຕຽມພ້ອມເພື່ອອອກຮົບ.
Verse 193
रराज राजन पुत्रस्ते काउचन: शैलराडिव । तत्पश्चात् दुर्योधन भी सिरपर टोप लगाये सोनेका कवच बाँधे भीमके साथ युद्धके लिये डट गया। राजन! उस समय आपका पुत्र सुवर्णमय गिरिराज मेरुके समान शोभा पा रहा था
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ຂ້າແຕ່ພະຣາຊາ, ພະຣາຊະບຸດກະວະຣະຂອງພະອົງ ສ່ອງປະກາຍດັ່ງຈອມເຂົາ. ຕໍ່ມາ ທຸຣະໂຢທະນະ ສວມເຄື່ອງປົກສີສະ ແລະຮັດເກາະຄຳໄວ້ແນ່ນຫນາ ຢືນຫມັ້ນພ້ອມຈະຮົບກັບບີມະ. ຂ້າແຕ່ພະຣາຊາ, ໃນຂະນະນັ້ນ ພະຣາຊະບຸດຂອງພະອົງ ຮຸ່ງເຮືອງດັ່ງພູເມຣຸອັນເປັນຄຳ ສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງຍອດເຂົາອັນຍິ່ງໃຫຍ່.
Verse 206
संयुगे च प्रकाशेते संरब्धाविव कुञ्जरी । कवच बाँधे हुए दोनों वीर भीमसेन और दुर्योधन युद्धभूमिमें कुपित हुए दो मतवाले हाथियोंके समान प्रकाशित हो रहे थे
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ໃນກາງສົງຄາມ ບີມະເສນ ແລະ ທຸຣະໂຢທະນະ—ວີລະບຸລຸດຜູ້ແຂງກ້າທັງສອງ ທີ່ຮັດເກາະໄວ້ແນ່ນຫນາ—ປາກົດໂດດເດັ່ນໃນສະໜາມຮົບ ດັ່ງຊ້າງສອງໂຕທີ່ໂກດເກຣີຍວ ແລະມຶນເມົາ.
Verse 216
अशोभेतां महाराज चन्द्रसूर्याविवोदितौ । महाराज! रणमण्डलके बीचमें खड़े हुए ये दोनों नरश्रेष्ठ भ्राता उदित हुए चन्द्रमा और सूर्यके समान शोभा पा रहे थे
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາຊາ, ວີລະບຸລຸດທັງສອງນັ້ນ ຮຸ່ງເຮືອງດັ່ງຈັນທຣາ ແລະ ສຸຣິຍະທີ່ພຶ້ງຂຶ້ນ»। ຢືນຢູ່ກາງວົງຮົບ ວີລະບຸລຸດຜູ້ເປັນພີ່ນ້ອງທັງສອງ ງາມສະຫວ່າງດັ່ງຈັນທຣາແລະສຸຣິຍະທີ່ກຳລັງຜຸດຂຶ້ນ.
Verse 226
दहन्तौ लोचनै राजन् परस्परवधैषिणौ । राजन! क्रोधमें भरे हुए दो गजराजोंके समान एक-दूसरेके वधकी इच्छा रखनेवाले वे दोनों वीर परस्पर इस प्रकार देखने लगे, मानो नेत्रोंद्वारा एक-दूसरेको भस्म कर डालेंगे
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ໂອ ພະມະຫາກະສັດ, ວິລະບຸລຸດທັງສອງ—ແຕ່ລະຄົນມຸ່ງຫາຄວາມຕາຍຂອງອີກຝ່າຍ—ຈ້ອງມອງກັນແນ່ນິ່ງ ດັ່ງຈະເຜົາອີກຝ່າຍໃຫ້ເປັນຂີ້ເຖົ່າດ້ວຍສາຍຕາ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ເມື່ອຄວາມໂກດບໍ່ຖືກຢັບຢັ້ງ ຄວາມກ້າຫານກໍກາຍເປັນໄຟກິນຕົນ ແລະເຮັດໃຫ້ການທຳລາຍກັນເອງດູເຫມືອນເປັນສິ່ງທີ່ປາຖະໜາ.
Verse 256
आह्वयामास नृपतिं सिंहं सिंहो यथा वने । उसी प्रकार पराक्रमी भीमसेनने लोहेकी गदा लेकर राजा दुर्योधनको ललकारा, मानो वनमें एक सिंह दूसरे सिंहको पुकार रहा हो
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ພະລັງກ້າ ພີມເສນາ ຍົກຄອນເຫຼັກຂຶ້ນ ແລ້ວທ້າທາຍພະຣາຊາ ທຸຣະໂຍທະນະ—ດັ່ງສິງໂຕໃນປ່າຮ້ອງເອີ້ນສິງໂຕອີກຕົວ. ພາບນີ້ເນັ້ນໃຫ້ເຫັນການປະລະມືຕໍ່ໜ້າອັນເຖິງຈຸດສູງສຸດຂອງພະລັງແລະຈິດໃຈ ພາຍໃນພາລະທາງທຳຂອງສົງຄາມພີ່ນ້ອງ ທີ່ຄວາມພູມໃຈແຫ່ງກະສັດ ແລະ ໜ້າທີ່ຂອງກະສັດນັກຮົບ (kṣatriya) ປະທະກັນໃນບົດທົດສອບສຸດທ້າຍ.
Verse 266
संयुगे च प्रकाशेतां गिरी सशिखराविव । दुर्योधन और भीमसेन दोनोंकी गदाएँ ऊपरको उठी थीं। उस समय रणभूमिमें वे दोनों शिखरयुक्त दो पर्वतोंके समान प्रकाशित हो रहे थे
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ໃນກາງສົງຄາມ ທັງສອງສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງພູຄູ່ທີ່ມີຍອດ. ທຸຣະໂຍທະນະ ແລະ ພີມເສນາ ຍົກຄອນຂຶ້ນສູງ; ໃນສະໜາມຮົບ ອາວຸດທີ່ຊູງຂຶ້ນນັ້ນເຮັດໃຫ້ເຂົາເຈົ້າດູເຫມືອນມວນພູສູງໃຫຍ່ອັນສະຫວ່າງໄສ—ພາບອັນຊັດເຈນຂອງຄວາມພູມໃຈນັກຮົບ ແລະ ຄວາມມຸ່ງມັ້ນອັນນ່າຢ້ານ ທີ່ຜັກດັນສົງຄາມໄປສູ່ຈຸດຈົບຕາມຊະຕາກຳ.
Verse 386
जहृषाते महाबाहू सिंहकेसरिणाविव । रोषमें भरे हुए दो व्याप्रों, गरजते हुए दो मेघों और दहाड़ते हुए दो सिंहोंके समान वे दोनों महाबाहु वीर हर्षोत्फुल्ल हो रहे थे
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ວິລະບຸລຸດແຂນໃຫຍ່ທັງສອງພາກັນຮື້ນເຮືອງ ຈິດໃຈພອງພູດ້ວຍໂທສະ—ດັ່ງເສືອສອງຕົວທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມໂກດ, ດັ່ງເມກຟ້າຮ້ອງສອງກ້ອນທີ່ຄຳຮາມ, ດັ່ງສິງໂຕສອງຕົວທີ່ຄຳຮ້ອງ. ຄວາມຍິນດີຂອງເຂົາເຈົ້າບໍ່ແມ່ນຄວາມສຸກອ່ອນໂຍນ ແຕ່ແມ່ນຄວາມຮື້ນເຮືອງຂອງນັກຮົບທີ່ກຳລັງຈະເຂົ້າສູ່ການປະລະທີ່ຊີ້ຂາດ.
Verse 396
ददृशाते महात्मानौ सशृज्भाविव पर्वतौ । वे दोनों महामनस्वी योद्धा परस्पर कुपित हुए दो हाथियों, प्रज्वलित हुई दो अग्नियों और शिखरययुक्त दो पर्वतोंके समान दिखायी देते थे
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ນັກຮົບຈິດໃຈສູງສົ່ງທັງສອງປາກົດດັ່ງພູສອງລູກທີ່ມີເຂົາ. ເຂົາເຈົ້າຢືນປະຈັນໜ້າກັນດ້ວຍໂທສະແລະຄວາມອົງອາດ; ພະລັງແລະຄວາມມຸ່ງມັ້ນຂອງເຂົາເຈົ້າປາກົດຊັດ ເມື່ອປະຊັນກັນທ່າມກາງສົງຄາມ.
Verse 406
तौ समेतौ महात्मानौ गदाहस्तौ नरोत्तमौ । उन दोनोंके ओठ रोषसे फड़क रहे थे। वे दोनों नरश्रेष्ठ एक-दूसरेपर दृष्टिपात करते हुए हाथमें गदा ले परस्पर भिड़नेके लिये उद्यत थे
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ວີລະບຸລຸດຜູ້ມີຈິດໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ທັງສອງ—ນະໂຣຕະມະ—ຖືຄະທາ ເຂົ້າມາປະຈັນໜ້າກັນ. ຮິມຝີປາກຂອງເຂົາທັງສອງສັ່ນໄຫວດ້ວຍຄວາມໂກດ; ຈ້ອງມອງກັນແລະກັນ ແລ້ວຢືນຕຽມພ້ອມຈະປະທະ—ຄວາມໂກດພາເຂົາໄປສູ່ການປະຈັນທີ່ຕັດສິນ ແລະຮຸນແຮງ ທ່າມກາງການລົ້ມສະລາຍຂອງທຳມະໃນສົງຄາມ.
Verse 453
उपोपविष्टा: पश्यध्वं सहितैर्नुपपुड़वैः । “वीरो! मेरा और भीमसेनका जो यह युद्ध निश्चित हुआ है, इसे आप लोग सभी श्रेष्ठ नरेशोंके साथ निकट बैठकर देखिये”
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: “ຈົ່ງນັ່ງໃກ້ໆ ແລະເບິ່ງພ້ອມກັນ ກັບບັນດາກະສັດຜູ້ປະເສີດ. ໂອ ວີລະບຸລຸດ! ການດວນທີ່ໄດ້ຕົກລົງແນ່ນອນແລ້ວລະຫວ່າງຂ້ອຍ ແລະ ພີມະເສນ—ຂໍໃຫ້ທ່ານທັງຫຼາຍ ພ້ອມກັບບັນດາຜູ້ປົກຄອງທີ່ດີທີ່ສຸດ ນັ່ງຢູ່ໃກ້ໆ ແລະເປັນພະຍານເບິ່ງມັນ.”
Verse 2736
उभौ शिष्यौ गदायुद्धे रोहिणेयस्य धीमत: । दोनों ही अत्यन्त क्रोधमें भरे थे। दोनों भयंकर पराक्रम प्रकट करनेवाले थे और दोनों ही गदायुद्धमें बुद्धिमान् रोहिणीनन्दन बलरामजीके शिष्य थे
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ທັງສອງເປັນສິດຂອງຣົຫິເນຍະ (ພຣະບະລະຣາມ) ຜູ້ມີປັນຍາ ໃນສິລະປະການຕໍ່ສູ້ດ້ວຍຄະທາ. ຖືກໄຟໂກດເຜົາໄໝ້ຢ່າງແຮງ ແຕ່ລະຄົນສະແດງພະລັງອັນນ່າຢ້ານ—ເປັນພາບວ່າ ຝີມືຍຸດທະສາດເມື່ອຖືກຄວາມໂກດຂັບດັນ ຈະກາຍເປັນພະລັງອັນນ່າສະພຶງກົວໃນສະໜາມຮົບ.
Verse 3736
ददृशाते कुरुश्रेष्ठी कालसूर्याविवोदितौ । महामनस्वी महाबली कुरुश्रेष्ठ दुर्योधन और भीमसेन प्रखर किरणोंसे युक्त, प्रलयकालमें उगे हुए दो दीप्तिशाली सूर्योके समान दृष्टिगोचर हो रहे थे
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ສອງຜູ້ເປັນຍອດແຫ່ງກຸຣຸ—ທຸຣະໂຢທະນ ແລະ ພີມະເສນ—ປາກົດຕໍ່ສາຍຕາດັ່ງດວງອາທິດສອງດວງອັນລຸກໂຊນ ທີ່ຂຶ້ນໃນຍາມພິນາດ, ມີລຳແສງອັນແຮງກ້າ. ໃນຂະນະນັ້ນ ນ້ຳໜັກທາງທຳມະຂອງສົງຄາມຍິ່ງຄົມຊັດ: ຄວາມແນ່ວແນ່ ແລະ ພະລັງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ສ່ອງອອກ, ແຕ່ແສງນັ້ນເປັນແສງໃນພາບແຫ່ງຄວາມພິນາດ ທີ່ຄວາມກ້າຫານ ແລະ ການທຳລາຍ ຢືນຄຽງກັນ.
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns whether end-stage resolution through single-combat can remain aligned with kṣātra-dharma when the combatants’ motivations are shaped by accumulated grievances and the demand for retributive closure.
The chapter frames speech as ethical memory: earlier choices persist as causal forces, and public narratives of justice emerge through explicit recollection of harms, even as duty requires disciplined action rather than prolonged provocation.
No explicit phalaśruti appears here; the meta-function is carried by nimitta imagery and layered narration, signaling interpretive gravity and preparing the listener for consequential resolution rather than offering a stated salvific benefit.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.