Adhyaya 2
धृतराष्ट्रविलापः — Dhṛtarāṣṭra’s Lament and Inquiry (Śalya-parva, Adhyāya 2)
Upa-parva: Dhṛtarāṣṭra-śoka-vilāpa (Lament of Dhṛtarāṣṭra) — contextual unit within Śalya-parva
Vaiśaṃpāyana reports that after the women are dismissed, Dhṛtarāṣṭra—overwhelmed by escalating grief—laments repeatedly, describing physical signs of distress and the psychological rupture caused by hearing of his sons’ deaths. He addresses Duryodhana as if present, articulating dependency, loss of protection, and the collapse of royal continuity. He then catalogues numerous allied kings and notable fighters who fought “for his sake” and were slain, using the refrain “kim anyad bhāgadheyataḥ” to interpret the devastation as destiny’s allotment. The king recalls Vidura’s earlier warning that Duryodhana’s wrongdoing would destroy the polity, acknowledging his own failure of discernment. Shifting from lament to structured inquiry, he questions Saṃjaya about battlefield command after Karṇa’s fall, the formation’s leadership, the protection of Śalya’s flanks, the death of Śalya and Duryodhana, the fate of the Pāñcālas and Draupadī’s sons, and which warriors survived. The chapter thus combines grief rhetoric, moral retrospection, and historiographic demand for an exact account.
Chapter Arc: स्त्रियों के विदा हो जाने पर अंधे धृतराष्ट्र धुएँ-सी भारी साँस छोड़ते, बार-बार हाथ झटकते हुए स्मृतियों के ज्वार में डूब जाते हैं और सूत संजय से युद्ध-वृत्तांत का कठोर सत्य फिर पूछ बैठते हैं। → धृतराष्ट्र एक-एक कर अपने पक्ष के नाश का कारण टटोलते हैं—क्यों इतने-इतने भूमिपाल साथ होकर भी उनके पुत्र ‘भूमौ प्राकृतः कणूपो यथा’ की तरह पड़े रहे; वे भगदत्त, जयद्रथ, कर्ण जैसे महावीरों के पतन को ‘किमन्यद् भागधेयतः’ कहकर भाग्य और अपराध के बीच झूलते हुए याद करते हैं। → विलाप का शिखर तब आता है जब धृतराष्ट्र स्वीकार करते हैं कि कर्ण भी सबके देखते-देखते किरीटधारी अर्जुन के हाथों मारा गया, और साथ ही विदुर-वाक्य की भविष्यवाणी उनके भीतर वज्र की तरह गूँजती है—‘दुर्योधनापराधेन प्रजेयं विनशिष्यति’। → धृतराष्ट्र अंततः अपने शोक को ‘भाग्य’ के आवरण में ढँकने का प्रयास करते हैं—इतने वीरों के बीच प्रयत्नपूर्वक लड़ते हुए भी पुत्रों का मारा जाना उन्हें नियति-प्रेरित प्रतीत होता है; संजय के प्रति उनकी जिज्ञासा अब केवल विवरण नहीं, आत्म-दंड बन जाती है। → धृतराष्ट्र आगे के युद्ध-वृत्तांत और शेष बचे योद्धाओं की दशा सुनने को व्याकुल रहते हैं—कौन बचेगा, कौन गिरेगा, और यह विनाश कहाँ थमेगा।
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमहाभारत शल्यपर्वमें धृतराष्ट्रका मोहविषयक पहला अध्याय पूरा हुआ
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ປ່ອຍບັນດາສະຕຣີໄປແລ້ວ ທຣິຕະຣາສະຕຣະ ພຣະຣາຊາຜູ້ເປັນພຣະຣາຊະບຸດຂອງອັມບິກາ ຖືກຄວາມໂສກກົດທັບ ຈາກທຸກຂ໌ໜຶ່ງໄປສູ່ທຸກຂ໌ອື່ນ ແລະເລີ່ມຄໍາຄວນ. ໃນຂະນະນັ້ນ ພຣະອົງຫາຍໃຈຮ້ອນໆ ແລະໂບກມືທັງສອງຊໍ້າໆ ຮ້ອງໄຫ້ຢູ່ດົນ ແລ້ວຄິດຄໍານຶກຢ່າງໜັກ ຈຶ່ງກ່າວດັ່ງນີ້.
Verse 2
सथूममिव नि:श्वस्य करौ धुन्वन् पुनः पुनः । विचिन्त्य च महाराज वचन चेदमब्रवीत्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະມະຫາກະສັດ! ຫຼັງຈາກບັນດານາງໄດ້ຈາກໄປແລ້ວ ທ່ານ ທຣິຕຣາສະຕຣະ ພະຣາຊະບຸດຂອງ ອຳບິກາ ຖືກທຸກຂ໌ຊ້ອນທຸກຂ໌ ຫາຍໃຈອອກຮ້ອນໆ ດັ່ງມີຄວັນ ແລະສັ່ນມືທັງສອງຊ້ຳໆ ດ້ວຍຄວາມໂສກ. ແລ້ວໄດ້ຄິດຄ້ຳຢູ່ດົນ ຈຶ່ງກ່າວຖ້ອຍຄຳນີ້».
Verse 3
धघतयाट्र उवाच अहो बत महददु:खं यदहं पाण्डवान् रणे । क्षेमिणश्षाव्ययांश्वैव त्वत्त: सूत शुणोमि वै
ທຣິຕຣາສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ສູຕະ! ນີ້ແມ່ນຄວາມທຸກຂ໌ອັນໃຫຍ່ສຳລັບຂ້າ—ທີ່ຂ້າໄດ້ຍິນຈາກປາກເຈົ້າວ່າ ພານດະວະທັງຫຼາຍໃນສະໜາມຮົບ ຍັງປອດໄພ ແລະບໍ່ແຕກພັງ».
Verse 4
वज्रसारमयं नून॑ हृदयं सुदृढं मम । यच्छुत्वा निहतानू पुत्रान् दीर्यते न सहस्रधा
ທຣິຕຣາສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ແນ່ນອນ ຫົວໃຈຂອງຂ້າເຮັດດ້ວຍແກ່ນສານອັນແຂງດັ່ງວັດຊະຣະ ແລະແຂງກ້າຫນັກໜ່ວງ; ເພາະເຖິງແມ່ນໄດ້ຍິນວ່າລູກຊາຍຂອງຂ້າຖືກສັງຫານ ມັນກໍບໍ່ແຕກອອກເປັນພັນຊິ້ນ».
Verse 5
चिन्तयित्वा वयस्तेषां बालक्रीडां च संजय । हतान् पुत्रानशेषेण दीर्यते मे भृूशं मन:
«ສັນຊະຍະ! ເມື່ອຂ້າຄິດເຖິງວັຍອ່ອນຂອງພວກເຂົາ ແລະການຫຼິ້ນໃນວັຍເດັກ ແລ້ວຄິດຕໍ່ວ່າ ລູກຊາຍຂອງຂ້າຖືກສັງຫານໝົດສິ້ນບໍ່ເຫຼືອ ຫົວໃຈຂອງຂ້າກໍຖືກຉີກຂາດຢ່າງຫນັກດ້ວຍຄວາມໂສກ».
Verse 6
अनेत्रत्वाद् यदेतेषां न मे रूपनिदर्शनम् । पुत्रस्नेहकृता प्रीतिर्नित्यमेतेषु धारिता
ທຣິຕຣາສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ເນື່ອງຈາກຂ້າຕາບອດ ຂ້າບໍ່ເຄີຍໄດ້ເຫັນຮູບຮ່າງຂອງພວກເຂົາເລີຍ. ແຕ່ດ້ວຍຄວາມຮັກຂອງພໍ່ ຂ້າໄດ້ຖືກຮັກແລະຜູກພັນກັບພວກເຂົາຢູ່ເສມອ».
Verse 7
बालभावमत्तिक्रम्य यौवनस्थांश्व तानहम् मध्यप्राप्तांस्तथा श्र॒ुत्वा हृष्ट आसं तदानघ
ໂອ ສັນຊະຍະ ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ! ເມື່ອຂ້ອຍໄດ້ຍິນວ່າ ລູກໆຂອງຂ້ອຍໄດ້ກ້າວພົ້ນວັຍເດັກ ເຂົ້າສູ່ວັຍໜຸ່ມ ແລະຄ່ອຍໆຮອດວັຍກາງ ຂ້ອຍກໍປິຕິຍິນດີຈົນໃຈຟູຂຶ້ນໃນທັນທີ.
Verse 8
तानद्य निहतान् श्रुत्वा हतैश्वर्यानू हतौजस: । न लभेयं क्वचिच्छान्तिं पुत्राधिभिरभिप्लुत:
ເມື່ອຂ້ອຍໄດ້ຍິນວ່າ ລູກໆເຫຼົ່ານັ້ນຖືກສັງຫານໃນມື້ນີ້—ຖືກປອດອອກຈາກອຳນາດແລະກຳລັງ—ຂ້ອຍຖືກຄວາມທຸກໃຈເພາະລູກຫຼວງລົງ ຈົນບໍ່ອາດພົບຄວາມສະຫງົບໄດ້ໃນທີ່ໃດເລີຍ.
Verse 9
एह्ीहि पुत्र राजेन्द्र ममानाथस्य साम्प्रतम् । त्वया हीनो महाबाहो कां नु यास्याम्यहं गतिम्
ທຣິຕະຣາດຕະກ່າວວ່າ: “ມາເຖີດ, ມາເຖີດ ລູກເອີຍ—ໂອ ຈອມກະສັດເໜືອກະສັດທັງປວງ—ມາຫາຂ້ອຍໃນຍາມນີ້, ເພາະຂ້ອຍໄຮ້ທີ່ພຶ່ງ. ໂອ ຜູ້ມີແຂນແຂງກ້າ, ຖ້າຂາດເຈົ້າໄປ ຂ້ອຍຈະຕົກຢູ່ໃນສະພາບໃດກັນ?”
Verse 10
कथं त्वं पृथिवीपालांस्त्यक्त्वा तात समागतान् | शेषे विनिहतो भूमौ प्राकृत: कुनूपो यथा,तात! तुम यहाँ पधारे हुए समस्त भूमिपालोंको छोड़कर किसी नीच और दुष्ट राजाके समान मारे जाकर पृथ्वीपर कैसे सो रहे हो?
ທຣິຕະຣາດຕະກ່າວວ່າ: “ລູກເອີຍ! ເຈົ້າລະທິ້ງບັນດາກະສັດແຫ່ງພື້ນດິນທີ່ມາຊຸມນຸມຢູ່ນີ້ໄດ້ແນວໃດ, ແລ້ວຖືກຟັນລົງນອນຢູ່ເທິງດິນ ດັ່ງຄົນທົ່ວໄປຜູ້ຕ່ຳຕ້ອຍ?”
Verse 11
गतिर्भूत्वा महाराज ज्ञातीनां सुहृदां तथा । अन्धं वृद्ध च मां वीर विहाय क्व नु यास्यसि,वीर महाराज! तुम भाई-बन्धुओं और सुहृदोंके आश्रय होकर भी मुझ अंधे और बूढ़ेको छोड़कर कहाँ चले जा रहे हो?
ທຣິຕະຣາດຕະກ່າວວ່າ: “ໂອ ວີຣະ ມະຫາກະສັດ! ເຈົ້າເຄີຍເປັນທີ່ພຶ່ງແລະເສົາຄ້ຳຂອງຍາດພີ່ນ້ອງ ແລະມິດສະຫາຍ. ແຕ່ບັດນີ້ ເຈົ້າຈະໄປໃສ ປະລະຂ້ອຍ—ຄົນຕາບອດແລະແກ່ຊະລາ—ໄວ້ຂ້າງຫຼັງ?”
Verse 12
सा कृपा सा च ते प्रीति: क्व सा राजन् सुमानिता । कथं विनिहतः पार्थ: संयुगेष्वपराजित:
ໂອ ພຣະຣາຊາ! ຄວາມເມດຕາ ແລະ ຄວາມຮັກໃຄ່ຂອງພຣະອົງ—ພ້ອມທັງນິໄສອັນດີທີ່ໃຫ້ກຽດແກ່ຜູ້ອື່ນ—ໄດ້ໄປໃສແລ້ວ? ພຣະອົງບໍ່ແມ່ນຜູ້ທີ່ຈະຖືກປະລາຊັຍໃນສົງຄາມ; ແຕ່ເປັນໄປໄດ້ແນວໃດທີ່ພຣະອົງຖືກລູກຊາຍຂອງກຸນຕີສັງຫານໃນສະໜາມຮົບ?
Verse 13
को नु मामुत्थितं वीर तात तातेति वक्ष्यति । महाराजेति सततं लोकनाथेति चासकृत्,वीर! अब मेरे उठनेपर मुझे सदा तात, महाराज और लोकनाथ आदि बारंबार कहकर कौन पुकारेगा?
ໂອ ວິລະບຸລຸດ! ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າລຸກຂຶ້ນ ບັດນີ້ໃຜຈະຮ້ອງເອີ້ນຂ້າພະເຈົ້າຊ້ຳໆວ່າ “ພໍ່! ພໍ່!” ແລະເອີ້ນຢູ່ເລື້ອຍໆວ່າ “ພຣະມະຫາກະສັດ” “ເຈົ້າແຫ່ງປະຊາ”?
Verse 14
परिष्वज्य च मां कण्ठे स्नेहेन क्लिन्नलोचन: । अनुशाधीति कौरव्य तत् साधु वद मे वच:
ໂອ ຜູ້ເປັນຄວາມຊື່ນບານແຫ່ງວົງກຸຣຸ! ແຕ່ກ່ອນ ເຈົ້າມີນ້ຳຕາຄລໍ້າດ້ວຍຄວາມຮັກ ແລ້ວກອດຂ້າພະເຈົ້າຮອບຄໍ ແລະກ່າວວ່າ “ພໍ່ເອີຍ ຂໍຈົ່ງສອນຂ້າພະເຈົ້າໃນໜ້າທີ່ອັນຄວນ”। ບັດນີ້ ໂອ ຜູ້ເປັນຄວາມພອນຂອງກຸຣຸ ຈົ່ງກ່າວຄຳອັນງາມນັ້ນອີກຄັ້ງ—ຄຳທີ່ຄ້ຳຈຸນຄວາມຖືກຕ້ອງແຫ່ງທຳ.
Verse 15
ननु नामाहमश्रौषं वचन तव पुत्रक । भूयसी मम पृथ्वीयं यथा पार्थस्य नो तथा
ທຣິຕະຣາດສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: “ລູກເອີຍ, ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຍິນຄຳຂອງເຈົ້າແທ້—ວ່າ ‘ແຜ່ນດິນພາຍໃຕ້ອຳນາດຂອງຂ້າພະເຈົ້າກວ້າງໃຫຍ່ກວ່າ’ ແລະ ‘ອານາເຂດອັນກວ້າງໃຫຍ່ເຊັ່ນນີ້ ບໍ່ເຄີຍຢູ່ໃນອຳນາດຂອງປາຣຖະ (ຢຸທິສຖິຣະ) ເລີຍ’.”
Verse 16
भगदत्त: कृप: शल्य आवन्त्यो5थ जयद्रथ: । भूरिश्रवा: सोमदत्तो महाराजश्न बाह्विक:
ທຣິຕະຣາດສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: “ພະກະດັດຕະ, ກຣິປະ, ຊັລຍະ, ກະສັດແຫ່ງອະວັນຕີ, ແລະ ຈະຍະດຣະຖະ; ບູຣິສຣະວັສ, ໂສມະດັດຕະ, ແລະຍັງມີພຣະມະຫາກະສັດ ບາຫລິກະ ອີກດ້ວຍ.”
Verse 17
अश्रवत्थामा च भोजश्न मागधश्न महाबल: । बृहद्धलश्न क्राथश्व शकुनिश्चापि सौबल:
ທຣິຕຣາດຕະ ກ່າວວ່າ: «ອັສວັດຖາມາ, ໂພຊະ, ມາກະທະຜູ້ມີພະລັງອັນໃຫຍ່, ບຣິຫັດບະລະ, ກຣາຖະ, ແລະຊະກຸນິ ບຸດຂອງສຸບະລະ—ທັງໝົດນີ້ກໍຢູ່ໃນກອງທັບ»។
Verse 18
म्लेच्छाक्ष शतसाहसत्रा: शकाश्न यवनै: सह । सुदक्षिणश्न काम्बोजस्त्रिगर्ताधिपतिस्तथा
ທຣິຕຣາດຕະ ກ່າວວ່າ: «ມີພວກມເລັດຈະນັບແສນ; ແລະພວກສະກະພ້ອມກັບພວກຢະວະນະ; ຍັງມີພວກກາມໂບຊະແຫ່ງທິດໃຕ້ ແລະເຈົ້າແຫ່ງຕຣິກັຣຕະດ້ວຍ»។
Verse 19
भीष्म: पितामहश्नैव भारद्वाजो5थ गौतम: । श्रुतायुश्चायुतायुश्च शतायुश्चापि वीर्यवान्
ທຣິຕຣາດຕະ ກ່າວວ່າ: «ພີສະມະ ປິຕາມະຫະ, ແລະບາຣະດວາຊະກັບໂຄຕະມະ; ພ້ອມທັງ ສຣຸຕາຍຸ, ອະຍຸຕາຍຸ, ແລະສະຕາຍຸຜູ້ກ້າຫານ»។
Verse 20
जलसन्धो<थार्ष्यशृज्जी राक्षसश्वाप्पलायुध: । अलनम्बुषो महाबाहु: सुबाहुश्च महारथ:
ທຣິຕຣາດຕະ ກ່າວວ່າ: «ຊະລະສັນທະ; ອາຣສະຍະສຣິງກີ; ແລະຣາກສະສະ ອະລາຍຸທະດ້ວຍ; ອະລະນັມບຸສະຜູ້ມີແຂນແຮງ; ແລະສຸບາຫຸ ນັກຮົບລົດສົງຄາມຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່—ພວກນີ້ກໍຢູ່ໃນຫມູ່ນັກຮົບ»។
Verse 21
एते चान्ये च बहवो राजानो राजसत्तम । मदर्थमुद्यता: सर्वे प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च
«ແລະພວກນີ້ ພ້ອມທັງກະສັດອື່ນໆອີກຫຼາຍ, ໂອ ກະສັດຜູ້ປະເສີດ—ທຸກຄົນລຸກຂຶ້ນເພື່ອຂ້າ, ພ້ອມຈະສະຫຼະທັງຊີວິດ ແລະຊັບສິນ»។
Verse 22
“नृपश्रेष्ठल भगदत्त, कृपाचार्य, शल्य, अवन्तीके राजकुमार, जयद्रथ, भूरिश्रवा, सोमदत्त, महाराज बाह्लिक, अश्व॒त्थामा, कृतवर्मा, महाबली मगधनरेश बृहद्वल, क्राथ, सुबलपुत्र शकुनि, लाखों म्लेच्छ, यवन एवं शक, काम्बोजराज सुदक्षिण, त्रिगर्तराज सुशर्मा, पितामह भीष्म, भरद्वाजनन्दन द्रोणाचार्य, गौतमगोत्रीय कृपाचार्य, श्रुतायु, अयुतायु, पराक्रमी शतायु, जलसन्ध, ऋष्यशंगपुत्र राक्षत अलायुध, महाबाहु अलम्बुष और महारथी सुबाहु--ये तथा और भी बहुत-से नरेश मेरे लिये प्राणों और धनका मोह छोड़कर सब-के- सब युद्धके लिये उद्यत हैं ।। तेषां मध्ये स्थितो युद्धे भ्रातृभि: परिवारित: । योधयिष्याम्यहं पार्थान् पज्चालांश्वैव सर्वश:,“इन सबके बीचमें रहकर भाइयोंसे घिरा हुआ मैं रणभूमिमें पाण्डवों और पांचालोंके साथ युद्ध करूँगा
ທ້າວ ທຣິຕຣາສຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ໃນບັນດາກະສັດທັງຫຼາຍ ຜູ້ເລີດລ້ຳຄື ພະຍາບະກະດັດຕະ; ຄຣິປະ; ຊັລຍະ; ເຈົ້າຊາຍແຫ່ງອະວັນຕີ; ຊະຍະດຣະຖະ; ພູຣິສຣະວະ; ໂສມະດັດຕະ; ພະຣາຊາ ບາຫລິກະ; ອັສວັດຖາມາ; ກຣິຕະວັຣມາ; ກະສັດມະກະທະຜູ້ມີພະລັງ ບຣິຫັດບະລະ; ກຣາຖະ; ຊະກຸນິ ບຸດແຫ່ງສຸບະລະ; ມະເລັດຈະ, ຢະວະນະ, ແລະ ຊະກະ ນັບບໍ່ຖ້ວນ; ສຸດັກຊິນະ ກະສັດແຫ່ງກາມໂບຊະ; ສຸຊັຣມາ ກະສັດແຫ່ງຕຣິກະຣຕະ; ປູ່ໃຫຍ່ ພີສມະ; ດໂຣນະ ບຸດແຫ່ງພະຣະດວາຊະ; ຄຣິປະ ແຫ່ງສາຍຕະກູນໂກຕະມະ; ສຣຸຕາຍຸ, ອະຍຸຕາຍຸ, ແລະ ຊະຕາຍຸຜູ້ກ້າຫານ; ຊະລະສັນທະ; ຣາກຊະສະ ອະລາຍຸດະ ບຸດແຫ່ງຣິສຍະສຣິງຄະ; ອະລັມບຸຊະ ຜູ້ມີແຂນແຂງ; ແລະ ມະຫາຣະຖີ ສຸບາຫຸ—ພວກນີ້ ແລະ ກະສັດອື່ນໆອີກຫຼາຍ ໄດ້ລະທິ້ງຄວາມຍຶດຕິດໃນຊີວິດ ແລະ ຊັບສິນ ເພື່ອຂ້າພະເຈົ້າ ແລະ ພ້ອມສຳລັບສົງຄາມແລ້ວ. ຢືນຢູ່ກາງພວກເຂົາໃນສະໜາມຮົບ ໂດຍມີອ້າຍນ້ອງຂ້າພະເຈົ້າຫ້ອມລ້ອມ ຂ້າພະເຈົ້າຈະຮົບກັບບຸດແຫ່ງປານຑຸ ແລະ ພາຍຈາລະ ທຸກວິທີ».
Verse 23
चेदींश्व नृपशार्दूल द्रौपदेयांश्व॒ संयुगे । सात्यकिं कुन्तिभोजं च राक्षसं च घटोत्कचम्,'राजसिंह! मैं युद्धस्थलमें चेदियों, द्रौपदीकुमारों, सात्यकि, कुन्तिभोज तथा राक्षस घटोत्कचका भी सामना करूँगा
ທ້າວ ທຣິຕຣາສຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ເຈົ້າຜູ້ເປັນເສືອໃນບັນດາກະສັດ, ໃນສະໜາມຮົບ ຂ້າພະເຈົ້າຈະປະຈັນໜ້າກັບຊາວເຈດີ, ບຸດຂອງດຣົບະດີ, ສາຕຍະກິ, ກຸນຕິໂພຊະ, ແລະ ຣາກຊະສະ ກະຕໂຕດກະຈະ ດ້ວຍ».
Verse 24
एको5प्येषां महाराज समर्थ: संनिवारणे । समरे पाण्डवेयानां संक्रुद्धो ह्भिधावताम्
ທ້າວ ທຣິຕຣາສຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ມະຫາຣາຊາ, ແມ່ນແຕ່ພຽງຄົນດຽວໃນພວກເຂົາ ກໍສາມາດຂັດຂວາງນັກຮົບຝ່າຍປານຑະວະໃນສົງຄາມໄດ້—ໂດຍສະເພາະເມື່ອເຂົາໂກດເກຣີຍວ ແລະ ພວກນັ້ນພຸ່ງເຂົ້າມາຕົງໆ».
Verse 25
अथवा सर्व एवैते पाण्डवस्यानुयायिभि:
ຫຼືບໍ່ຢ່າງນັ້ນ, ຄົນເຫຼົ່ານີ້ທັງໝົດ ແມ່ນຜູ້ຕິດຕາມ ແລະ ຜູ້ໜຸນຫຼັງຂອງປານຑະວະ—ຜູ້ຢືນຢູ່ຂ້າງຫຼັງເຂົາດ້ວຍຄວາມຈົ່ງຮັກພັກດີ.
Verse 26
कर्ण एको मया सार्ध निहनिष्यति पाण्डवान्
ທ້າວ ທຣິຕຣາສຕຣະ ປະກາດດ້ວຍຄວາມໝັ້ນໃຈວ່າ: «ກັນນະ ພຽງຄົນດຽວ, ຮົບຄຽງຂ້າພະເຈົ້າ, ຈະທຳລາຍພວກປານຑະວະໃຫ້ພິນາດ».
Verse 27
यश्न तेषां प्रणेता वै वासुदेवोी महाबल:
ສໍາລັບພວກເຂົາ ຜູ້ນໍາທີ່ແທ້ຈິງແມ່ນ ວາສຸເທວະ (Vāsudeva) — ຜູ້ມີພະລັງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ — ຜູ້ຊີ້ນໍາໃຫ້ເຂົາເຈົ້າໄປຕາມທາງ. ຖ້ອຍຄໍານີ້ຊີ້ວ່າ ອໍານາດໃນສົງຄາມບໍ່ແມ່ນແຕ່ແຮງກາຍ ແຕ່ຍັງເປັນການນໍາພາທີ່ຖືກຕ້ອງ ແລະ ຄໍາປຶກສາອັນຮອບຄອບອີກດ້ວຍ.
Verse 28
तस्याथ वदतः सूत बहुशो मम संनिधौ
ແລ້ວຕໍ່ມາ, ໂອ ສູຕະ (Sūta), ໃນຂະນະທີ່ເຂົາກໍາລັງເວົ້າ ຕໍ່ໜ້າຂ້ອຍໂດຍກົງ ຖ້ອຍຄໍານັ້ນຖືກເວົ້າຊໍ້າໆຫຼາຍເທື່ອ—ເພື່ອໃຫ້ສິ່ງທີ່ຄວນຈື່ຈໍາ ແລະ ຄວນກະທໍາ ໃນວິກິດທີ່ກໍາລັງຄືບຄານ ບໍ່ຖືກລືມເລືອນ.
Verse 29
शक्तितो हानुपश्यामि निहतान् पाण्डवान् रणे । सूत! मेरे निकट दुर्योधन जब इस तरहकी बहुत-सी बातें कहने लगा तो मैं यह समझ बैठा कि “हमारी शक्तिसे समस्त पाण्डव रणभूमिमें मारे जायँगे” || २८ $ ।।
ທຣິຕຣາສຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້ອຍເຫັນລ່ວງໜ້າວ່າ ດ້ວຍພະລັງທີ່ຢູ່ໃນມືພວກເຮົາ ພວກປານດະວະຈະນອນຕາຍໃນສົງຄາມ. ໂອ ສູຕະ! ເມື່ອດຸຣະໂຢທະນະ ເຂົ້າມາໃກ້ຂ້ອຍ ແລະເວົ້າຖ້ອຍຄໍາຫຼາຍຢ່າງແບບນີ້ ຂ້ອຍກໍເຊື່ອວ່າ ‘ດ້ວຍກໍາລັງຂອງພວກເຮົາ ປານດະວະທັງໝົດຈະຖືກສັງຫານໃນສະໜາມຮົບ’. ແຕ່ໃນທີ່ນັ້ນເອງ—ທ່າມກາງພວກເຂົາ—ລູກຊາຍຂອງຂ້ອຍກໍາລັງຖືກຟັນລົງ»។
Verse 30
भीष्मश्न निहतो यत्र लोकनाथ: प्रतापवान्
ທຣິຕຣາສຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ໃນສົງຄາມນັ້ນເອງ ທີ່ພີສະມະ—ຜູ້ປົກປ້ອງປະຊາ ແລະວິລະຊົນຜູ້ມີອໍານາດ—ຖືກສັງຫານ ແລະວິລະຊົນໃຫຍ່ອື່ນໆກໍຖືກປານດະວະຟັນລົງໃນສະໜາມຮົບ, ຈະມີເຫດໃດອື່ນນອກຈາກຊະຕາກໍາ? ເມື່ອແມ່ນແຕ່ຜູ້ຄຸ້ມຄອງໂລກ ແລະຜູ້ຊໍານານສົງຄາມຍັງລົ້ມລົງ, ຄວາມພະຍາຍາມຂອງມະນຸດ ແລະກົນລະຍຸດ ກໍດູເຫມືອນຖືກຊະຕາກໍາກໍານົດເຫນືອກວ່າ.»
Verse 31
शिखण्डिनं समासाद्य मृगेन्द्र इव जम्बुकम् । द्रोणश्न ब्राह्मणो यत्र सर्वशस्त्रास्त्रपारग:
ທຣິຕຣາສຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອເຂົ້າໄປປະຈັນໜ້າກັບ ສິຂັນດິນ (Śikhaṇḍin) ດັ່ງພະຍາສິງຫາລາດເຂົ້າຫາຫມາປ່າ, ທີ່ນັ້ນມີ ໂດຣນະ (Droṇa) — ພຣາຫມັນ — ຜູ້ຊໍານານຄົບຖ້ວນໃນອາວຸດ ແລະ ອາວຸດພິເສດທຸກປະເພດ ຢືນຢູ່.»
Verse 32
कर्णश्र निहत: संख्ये दिव्यास्त्रज्ञो महाबल:
ທຣິຕຣາສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: ໃນສະໜາມຮົບນັ້ນ ກັນນະ—ຜູ້ມີພະລັງອັນຍິ່ງ ແລະ ຊ່ຽວຊານອາວຸດທິບ—ຖືກສັງຫານ; ແລະໃນສະໜາມດຽວກັນນັ້ນ ບູຣິສຣະວະ, ໂສມະດັດ ແລະ ພຣະຣາຊາ ບາຫລິກ ກໍຖືກທຳລາຍ—ຈະກ່າວເຫດອື່ນໃດໄດ້ນອກຈາກຊະຕາກຳ?
Verse 33
भूरिश्रवा हतो यत्र सोमदत्तश्न संयुगे । बाह्विकश्न महाराज: किमन्यद् भागधेयत:
ໃນທີ່ທີ່ ກັນນະ—ຜູ້ມີພະລັງຍິ່ງ ແລະ ຊ່ຽວຊານອາວຸດທິບ—ຖືກສັງຫານໃນສົງຄາມ; ໃນສະໜາມຮົບນັ້ນ ບູຣິສຣະວາ, ໂສມະດັດ ແລະ ພຣະຣາຊາ ບາຫລີກ ກໍຖືກທຳລາຍ—ໂອ ພຣະມະຫາຣາຊາ, ຈະຢືນຢັນເຫດອື່ນໃດໄດ້ນອກຈາກຊະຕາກຳ?
Verse 34
भगदत्तो हतो यत्र गजयुद्धविशारद: । जयद्रथश्न निहत: किमन्यद् भागधेयत:,जहाँ गजयुद्धविशारद राजा भगदत्त मारे गये और सिंधुराज जयद्रथका वध हो गया, वहाँ भाग्यके सिवा दूसरा क्या कारण हो सकता है?
ໃນທີ່ທີ່ ພຣະຣາຊາ ພະກະດັດ—ຜູ້ເລື່ອງຊື່ດ້ານສົງຄາມຊ້າງ—ຖືກສັງຫານ; ແລະ ພຣະຣາຊາ ໄຊຍະດຣະຖະ ແຫ່ງສິນທຸ ກໍຖືກຂ້າ—ຈະມີເຫດໃດໄດ້ນອກຈາກຊະຕາກຳ?
Verse 35
सुदक्षिणो हतो यत्र जलसन्धश्न पौरव: । श्रुतायुश्नायुतायुश्न॒ किमन््यद् भागधेयत:,जहाँ काम्बोजराज सुदक्षिण, पौरव, जलसन्ध, श्रुतायु और अयुतायु मार डाले गये, वहाँ भाग्यके सिवा और क्या कारण हो सकता है?
ໃນທີ່ທີ່ ສຸດັກສິນະ ແຫ່ງກຳໂບຊະ, ຊະລະສັນທະ ຊາວເປົາຣະວະ, ແລະ ນັກຮົບ ສຣຸຕາຍຸ ກັບ ອະຍຸຕາຍຸ ຖືກສັງຫານ—ຈະມີເຫດອື່ນໃດໄດ້ນອກຈາກຊະຕາກຳ?
Verse 36
महाबलस्तथा पाण्ड्य: सर्वशस्त्रभृतां वर: । निहत: पाण्डवै: संख्ये किमन्यद् भागधेयत:
ພຣະຣາຊາແຫ່ງປານດະຍະ—ຜູ້ມີພະລັງຍິ່ງ ແລະ ເປັນເລີດໃນບັນດາຜູ້ຖືອາວຸດທັງປວງ—ຖືກປານດະວະສັງຫານໃນກາງກອງຮົບ. ຈະມີເຫດໃດໄດ້ນອກຈາກຊະຕາກຳ?
Verse 37
बृहद्धलो हतो यत्र मागधश्न महाबल: । उग्रायुधश्न विक्रान्त: प्रतिमानं धनुष्मताम्
ທ້າວ ທຣິຕຣາສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ບ່ອນທີ່ ບຣິຫັດດະລະ ຖືກສັງຫານ, ແລະກະສັດແຫ່ງ ມະຄະທະ ຜູ້ມີພະລັງອັນໃຫຍ່ກໍລົ້ມລົງ; ບ່ອນທີ່ ອຸກຣາຍຸທະ—ຜູ້ກ້າຫານ ແລະເປັນແບບຢ່າງໃນຫມູ່ນັກທະນູ—ກໍຖືກຟັນລົງ, ພ້ອມດ້ວຍ ສຸຊັຣມາ ແຫ່ງຕຣິກະຣຕະ ແລະກອງນັກຮົບ ສຳສັບຕະກະ ທັງໝົດ—ຈະມີເຫດອື່ນໃດນອກຈາກຊະຕາກຳ?»
Verse 38
आवलन्त्यो निहतो यत्र त्रैगर्तक्ष जनाधिप: । संशप्तकाश्न निहता: किमन्यद् भागधेयत:ः
ບ່ອນທີ່ ອະວະລັນຕະຍະ ຖືກສັງຫານ, ບ່ອນທີ່ເຈົ້າແຫ່ງ ຕຣິກະຣຕະ ກໍລົ້ມລົງ, ແລະບ່ອນທີ່ນັກຮົບ ສຳສັບຕະກະ ກໍຖືກສັງຫານ—ຈະມີເຫດອື່ນໃດນອກຈາກຊະຕາກຳ?
Verse 39
अलम्बुषो महाशूरो राक्षसश्वाप्यलायुध: । आर्ष्यशूड्ग्शवि निहत: किमन्यद् भागधेयत:,जहाँ शूरवीर अलम्बुष और ऋष्यशुंगपुत्र राक्षस अलायुध मारे गये, वहाँ भाग्यके सिवा और क्या कारण बताया जा सकता है?
ວີລະບຸລຸດຜູ້ກ້າຫານຍິ່ງ ອະລັມບຸສະ, ແລະຣາກສະ ອະລາຍຸທະ ດ້ວຍ—ບຸດຂອງ ອາຣສະຍະສຣິງຄະ—ຖືກສັງຫານແລ້ວ. ຈະກ່າວເຫດອື່ນໃດນອກຈາກຊະຕາກຳໄດ້ຫຼື?
Verse 40
नारायणा हता यत्र गोपाला युद्धदुर्मदा: । म्लेच्छाश्व बहुसाहस्रा: किमन्यद् भागधेयत:
ບ່ອນທີ່ພວກຄົນລ້ຽງງົວຜູ້ຄືກຄືນດ້ວຍສົງຄາມ ຜູ້ມີນາມວ່າ ນາຣາຍະນະ ຖືກສັງຫານ, ແລະບ່ອນທີ່ທະຫານມ້າມເລັດຊະ ຫຼາຍພັນກໍຖືກລົ້ມລົງ—ຈະກ່າວອັນໃດນອກຈາກສ່ວນແຫ່ງຊະຕາກຳ?
Verse 41
शकुनि: सौबलो यत्र कैतव्यश्व॒ महाबल: । निहत: सबलो वीर: किमन्यद् भागधेयत:
ທ້າວ ທຣິຕຣາສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອ ຊະກຸນິ ບຸດຂອງ ສຸບະລະ ຜູ້ມີພະລັງອັນໃຫຍ່, ແລະ ອຸລູກະ ວີລະບຸລຸດ—ບຸດຂອງນັກພະນັນນັ້ນ—ຖືກສັງຫານພ້ອມກອງທັບຂອງຕົນ, ຈະມີເຫດອື່ນໃດນອກຈາກຊະຕາກຳ?»
Verse 42
एते चान्ये च बहव: कृतास्त्रा युद्धदुर्मदा: । राजानो राजतपूुत्रा श्न शूरा: परिघबाहव:
ທຣິຕຣາດຕະ ກ່າວວ່າ: «ແລະຍັງມີອື່ນໆອີກຫຼາຍ—ກະສັດ ແລະ ເຈົ້າຊາຍ—ຜູ້ຝຶກຝົນອາວຸດຢ່າງຄົບຖ້ວນ ເມົາມົນດ້ວຍຄວາມອວດອ້າງແຫ່ງສົງຄາມ ເປັນວີລະຊົນທີ່ແຂນເຫມືອນຄອນເຫຼັກ»។
Verse 43
यत्र शूरा महेष्वासा: कृतास्त्रा युद्धदुर्मदा:
ທຣິຕຣາດຕະ ກ່າວວ່າ: «ໃນສະໜາມຮົບນັ້ນ ວີລະຊົນທັງປວງ—ນັກທະນູຜູ້ແຂງກ້າ, ຜູ້ຊໍານານອາວຸດ, ເມົາມົນດ້ວຍຄວາມອວດອ້າງແຫ່ງສົງຄາມ—ຖືກສັງຫານໝົດແລ້ວ; ຈະມີເຫດໃດອື່ນນອກຈາກຊະຕາກຳ?»
Verse 44
बहवो निहता: सूत महेन्द्रसमविक्रमा: । नानादेशसमावृत्ता: क्षत्रिया यत्र संजय
ທຣິຕຣາດຕະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ສູຕ, ໂອ ສັນຊະຍະ, ທີ່ນັ້ນມີກະສັດນັກຮົບຊັ້ນກະສັດ (ກະສັດຕຣິຍະ) ຫຼາຍຄົນ—ມີລິດທຽບພຣະອິນທຣະ—ຖືກສັງຫານ; ເປັນນັກຮົບທີ່ຊຸມນຸມມາຈາກຫຼາຍແດນດິນ»។
Verse 45
पुत्राश्न॒ मे विनिहता: पौत्राश्नैव महाबला:
ທຣິຕຣາດຕະ ກ່າວວ່າ: «ລູກຊາຍຂອງຂ້າຖືກສັງຫານແລ້ວ, ແລະຫຼານຊາຍຂອງຂ້າດ້ວຍ—ຜູ້ມີກໍາລັງອັນຍິ່ງໃຫຍ່»។
Verse 46
वयस्या भ्रातरश्वैव किमन्यद् भागधेयत: । हाय! मेरे महाबली पुत्र, पौत्र, मित्र और भाई-बन्धु सभी मार डाले गये, इसे दुर्भाग्यके सिवा और क्या कहूँ? ।। भागधेयसमायुक्तो ध्रुवमुत्पद्यते नर:
ທຣິຕຣາດຕະ ກ່າວວ່າ: «ມິດສະຫາຍ ແລະ ພີ່ນ້ອງ—ຈະເອີ້ນສິ່ງນີ້ວ່າຫຍັງໄດ້ນອກຈາກຊະຕາກຳ? ໂອ້! ລູກຊາຍ, ຫຼານຊາຍ, ມິດສະຫາຍ ແລະ ຍາດພີ່ນ້ອງຜູ້ແຂງກ້າຂອງຂ້າ ຖືກສັງຫານໝົດແລ້ວ. ຂ້າຈະເອີ້ນມັນວ່າຫຍັງໄດ້ ຖ້າບໍ່ແມ່ນຄວາມອັບໂຊກລ້ວນໆ? ມະນຸດຜູ້ຖືກຜູກມັດກັບສ່ວນຊະຕາທີ່ຕົນໄດ້ຮັບ ຍ່ອມເກີດມາແລ້ວໄປສູ່ຈຸດຈົບເຊັ່ນນີ້ແນ່ນອນ»។
Verse 47
अहं वियुक्तस्तैर्भाग्ये: पुत्रैश्नैवेह संजय
ທຣິຕຣາສຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ສັນຊະຍະ, ຂ້າພະເຈົ້າໃນທີ່ນີ້ຖືກພາກອອກຈາກໂຊກດີອັນເປັນມົງຄຸນເຫຼົ່ານັ້ນ ແລະກໍຖືກພາກອອກຈາກລູກຊາຍທັງຫມົດດ້ວຍ. ບັດນີ້ໃນວັຍເຖົ້າ ເມື່ອຕົກຢູ່ໃຕ້ອຳນາດຂອງສັດຕູ ສະພາບອັນທຸກທໍລະມານຂອງຂ້າພະເຈົ້າຈະເປັນແນວໃດ?»
Verse 48
।। नान्यदत्र परं मन्ये वनवासादूृते प्रभो
«ຂ້າແຕ່ພຣະອົງ, ໃນເລື່ອງນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ເຫັນທາງໃດສູງສຸດກວ່າການຍອມຮັບການອອກໄປຢູ່ປ່າ; ນັ້ນແມ່ນມັກທາອັນສູງສຸດໃນທີ່ນີ້ ເພື່ອຮັກສາທຳ ແລະຫຼີກເວັ້ນຄວາມຜິດທີ່ໃຫຍ່ກວ່າ»។
Verse 49
सो<हं वनं गमिष्यामि निर्बन्धुर्ज्ञातिसंक्षये । न हि मेडन्यद् भवेच्छेयो वनाभ्युपगमादृते
«ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈະໄປສູ່ປ່າ—ປາດສະຈາກຍາດພີ່ນ້ອງ ເພາະວ່າຍາດຂອງຂ້າພະເຈົ້າຖືກທຳລາຍໝົດແລ້ວ. ສຳລັບຂ້າພະເຈົ້າ ບໍ່ມີທາງໃດດີກວ່າການຖອນຕົວເຂົ້າປ່າ; ນອກຈາກການພຶງພາຊີວິດໃນປ່າ ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ເຫັນຄວາມດີແທ້»។
Verse 50
इमामवस्थां प्राप्तस्य लूनपक्षस्य संजय । सामर्थ्यशाली संजय! मेरे लिये वनवासके सिवा और कोई कार्य श्रेष्ठ नहीं जान पड़ता। अब कुट॒म्बीजनोंका विनाश हो जानेपर बन्धु-बान्धवोंसे रहित हो मैं वनमें ही चला जाऊँगा। संजय! पंख कटे हुए पक्षीकी भाँति इस अवस्थाको पहुँचे हुए मेरे लिये वनवास स्वीकार करनेके सिवा दूसरा कोई श्रेयस्कर कार्य नहीं है ।। दुर्योधनो हतो यत्र शल्यश्न निहतो युधि
ທຣິຕຣາສຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ສັນຊະຍະ, ຂ້າພະເຈົ້າຕົກມາຮອດສະພາບນີ້—ດັ່ງນົກທີ່ຖືກຕັດປີກ. ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ເຫັນທາງໃດດີກວ່າການຖອນຕົວເຂົ້າປ່າ. ບັດນີ້ເມື່ອເຮືອນເຮົາຖືກທຳລາຍ ແລະຂ້າພະເຈົ້າປາດສະຈາກຍາດພີ່ນ້ອງແລະມິດສະຫາຍ ຂ້າພະເຈົ້າຈະໄປປ່າຜູ້ດຽວ. ສຳລັບຜູ້ທີ່ມາຮອດສະພາບເຊັ່ນນີ້ ການຢູ່ປ່າເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງເປັນຄວາມດີທີ່ແທ້. ໃນໂລກທີ່ດຸຣະໂຍທະນະຖືກສັງຫານ, ທີ່ຊາລະຍະລົ້ມລົງໃນສົງຄາມ, ແລະທີ່ລູກຊາຍຮ້ອຍຄົນຂອງຂ້າພະເຈົ້າຖືກສັງຫານໂດຍນັກຮົບຄົນດຽວ—ຂ້າພະເຈົ້າຈະອົດທົນຟັງຖ້ອຍຄຳອັນດັງກ້ອງຂອງພີມະເສນະໄດ້ແນວໃດ?»
Verse 51
दुःशासनो विविंशश्व विकर्णश्र महाबल: । कथं हि भीमसेनस्य श्रोष्ये5हं शब्दमुत्तमम्
ທຣິຕຣາສຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ດຸຫສາສະນະ, ວິວິມຊະ, ແລະ ວິກັນນະຜູ້ມີກຳລັງຍິ່ງ—ບັດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະຟັງຖ້ອຍຄຳອັນສູງສົ່ງຂອງພີມະເສນະໄດ້ແນວໃດ?»
Verse 52
असकृद्धदतस्तस्य दुर्योधनवधेन च
ທຣິຕຣາດຕະ ກ່າວວ່າ: «ຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ ເນື່ອງຈາກເຫດນັ້ນດ້ວຍ ແລະເນື່ອງຈາກການຖືກສັງຫານຂອງດຸຣະໂຢທະນະດ້ວຍ ຈິດໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າຖືກຄວາມໂສກເສົ້າ ແລະຄວາມຫວັ່ນໄຫວ ກະທົບຊ້ຳໆ».
Verse 53
दुःखशोकाभिसंतप्तो न श्रोष्ये परुषा गिर: । दुर्योधनके वधसे दुःख और शोकसे संतप्त हुआ मैं बारंबार बोलनेवाले भीमसेनकी कठोर बातें नहीं सुन सकूँगा ।।
ຖືກຄວາມທຸກແລະຄວາມໂສກເສົ້າເຜົາໃຈ ພຣະອົງປະກາດວ່າ ພຣະອົງບໍ່ອາດທົນຟັງຖ້ອຍຄຳຮຸນແຮງທີ່ບີມະເສນະເວົ້າຊ້ຳໆໄດ້. ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວຕໍ່ວ່າ: ດັ່ງນັ້ນ ພຣະມະຫາກະສັດ—ຊະລາ ແລະຖືກທຸກທໍລະມານຢ່າງໜັກ ຍາດພີ່ນ້ອງຖືກສັງຫານ—ຍັງຄົງຖືກຄວາມທຸກເຜົາໃຈ ເມື່ອຄວາມໂຫດຮ້າຍຂອງສົງຄາມເຮັດໃຫ້ແມ່ນແຕ່ຖ້ອຍຄຳກໍກາຍເປັນບາດແຜເພີ່ມອີກ.
Verse 54
मुहुर्मुहुर्मुह्मान: पुत्राधिभिरभिप्लुत: । विलप्य सुचिरं काल धृतराष्ट्रोडम्बिकासुत:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ ທຣິຕຣາດຕະ—ບຸດຂອງອຳບິກາ—ຕົກຢູ່ໃນຄວາມມືດມົນສັບສົນ ເນື່ອງຈາກຄວາມໂສກເສົ້າຕໍ່ລູກຊາຍຂອງພຣະອົງ. ພຣະອົງຄ່ຳຄວນຮ້ອງໄຫ້ຢູ່ດົນນານ ແລະຈິດໃຈກໍຈົມລົງຊ້ຳໆ ພາຍໃຕ້ນ້ຳໜັກແຫ່ງຄວາມຜູກພັນແລະການສູນເສຍ ຫຼັງສົງຄາມ.
Verse 55
दीर्घमुष्णं स नि:श्वस्य चिन्तयित्वा पराभवम् | दुःखेन महता राजन् संतप्तो भरतर्षभ:ः
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຫຼັງຈາກຖອນຫາຍໃຈຍາວໆອັນຮ້ອນຜ່າວ ແລະຄິດທົບທວນເຖິງຄວາມພ່າຍແພ້ຂອງພຣະອົງ ຜູ້ເປັນ “ພະຍຸງ” ໃນວົງສາບາຣະຕະ—ຖືກຄວາມທຸກໃຫຍ່ເຜົາໃຈຢູ່ພາຍໃນ—ກໍຕົກຢູ່ໃນຄວາມທຸກທໍລະມານຢ່າງໜັກ, ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ.
Verse 56
पुनर्गावल्गर्णिं सूतं पर्यपृच्छद् यथातथम् । वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन्! इस प्रकार पुत्रोंकी चिन्तामें डूबकर बारंबार मूर्च्छित होनेवाले
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວພຣະອົງກໍຖາມຊ້ຳອີກຄັ້ງຕໍ່ ສັນຊະຍະ ສາຣະຖີ ບຸດຂອງກາວັລກະນະ ໃຫ້ເລົ່າເຫດການທັງປວງຢ່າງຖືກຕ້ອງຕາມທີ່ເກີດຂຶ້ນ. ໃນຫຼັງພິນາດແລະຄວາມໂສກເສົ້າ ການຍືນຍັນຂໍໃຫ້ບອກຄວາມຈິງຢ່າງແນ່ນອນຂອງພຣະມະຫາກະສັດ ຊີ້ໃຫ້ເຫັນນ້ຳໜັກແຫ່ງທຳມະຂອງຜົນກະທົບຈາກສົງຄາມ ແລະຄວາມຈຳເປັນຂອງມະນຸດທີ່ຈະເຜີຍໜ້າກັບຄວາມຈິງ ແມ່ນແຕ່ເມື່ອມັນເຮັດໃຫ້ຄວາມໂສກເສົ້າລຶກລົງກໍຕາມ.
Verse 57
यं य॑ सेनाप्रणेतारं युधि कुर्वन्ति मामका:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດກໍຕາມທີ່ຝ່າຍຂອງຂ້າພະເຈົ້າແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ເປັນແມ່ທັບໃນສົງຄາມ…»
Verse 58
रणमूर्थ्नि हतो भीष्म: पश्यतां व: किरीटिना
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຢູ່ທີ່ຫນ້າສຸດຂອງສະໜາມຮົບ, ພີສະມະ ຖືກຜູ້ສວມມົງກຸດ (ອາຣຈຸນ) ຟັນລົງ ຕໍ່ໜ້າພວກເຈົ້າ».
Verse 59
एवमेव हत: कर्ण: सूतपुत्र: प्रतापवान्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເຊັ່ນນັ້ນແຫຼະ, ກັນນະ—ບຸດຂອງຄົນຂັບລົດສົງຄາມ ຜູ້ກ້າຫານ—ກໍຖືກສັງຫານ».
Verse 60
पूर्वमेवाहमुक्तो वै विदुरेण महात्मना
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ກ່ອນໜ້ານີ້ແທ້ໆ, ຂ້າພະເຈົ້າເຄີຍໄດ້ຮັບຄໍາຊີ້ນໍາຈາກ ວິດຸຣະ ຜູ້ມີໃຈຍິ່ງ».
Verse 61
केचिन्न सम्यक् पश्यन्ति मूढा: सम्यगवेक्ष्य च । तदिदं मम मूढस्य तथाभूतं वच: सम तत्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຄົນຫຼາຍຄົນທີ່ຫຼົງຜິດ ແມ່ນແຕ່ເບິ່ງຢ່າງລະອຽດກໍຍັງບໍ່ເຫັນຄວາມຈິງ. ຂ້າພະເຈົ້າເອງກໍເປັນຄົນໂງ່ແບບນັ້ນ; ສໍາລັບຂ້າພະເຈົ້າ ຄໍາຕັກເຕືອນນັ້ນກາຍເປັນເຫມືອນບໍ່ມີຫຍັງ—ໄດ້ຍິນແຕ່ບໍ່ໄດ້ຮັບໄວ້—ຈຶ່ງບໍ່ເຂົ້າໃຈນັຍ ແລະບໍ່ອາດປະພຶດຕາມ».
Verse 62
यदब्रवीत् स धर्मात्मा विदुरो दीर्घदर्शिवान् | तत्तथा समनुप्राप्तं वचनं सत्यवादिन:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ສິ່ງໃດທັງໝົດທີ່ ວິດຸຣະ ຜູ້ມີທຳ ແລະມອງໄກ ເຄີຍກ່າວໄວ້ກ່ອນ ບັດນີ້ໄດ້ເກີດຂຶ້ນຕາມນັ້ນທຸກປະການ. ຖ້ອຍຄຳຂອງມະຫາວິຣະບຸລຸດຜູ້ເວົ້າສັດຈະ ໄດ້ພິສູດວ່າເປັນສັດຈະແທ້ໃນຄວາມເປັນຈິງ.
Verse 63
दैवोपहतचित्तेन यन्मया न कृतं पुरा । अनयस्य फल तस्य ब्रूहि गावल्गणे पुन:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ກາວັລກະນະ, ສັນຈະຍະ—ໃນກ່ອນນັ້ນ ຈິດໃຈຂ້ອຍຖືກຊະຕາກຳກະທົບຈົນມືດມົນ ເລີຍບໍ່ໄດ້ເຮັດສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດ. ຈົ່ງເລົ່າໃຫ້ຂ້ອຍຟັງອີກຄັ້ງ: ຜົນແຫ່ງຄວາມອະທຳນັ້ນ ໄດ້ປາກົດອອກມາທີລະຂັ້ນແນວໃດ?»
Verse 64
को वा मुखमनीकानामासीत् कर्णे निपातिते । अर्जुन वासुदेवं च को वा प्रत्युद्ययौ रथी,कर्णके मारे जानेपर सेनाके मुखस्थानपर खड़ा होनेवाला कौन था? कौन रथी अर्जुन और श्रीकृष्णका सामना करनेके लिये आगे बढ़ा?
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອ ກັນນະ ຖືກປະຫານລົງແລ້ວ ໃຜເປັນຜູ້ຢືນຢູ່ແນວໜ້າຂອງກອງທັບກົວຣະວະ? ແລະ ນັກຮົບລົດສົງຄາມຜູ້ໃດ ໄດ້ກ້າວອອກໄປເພື່ອປະຈັນໜ້າກັບ ອັຣຈຸນ ແລະ ວາສຸເທວ (ກຣິດສະນະ)?»
Verse 65
केडरक्षन् दक्षिणं चक्र मद्रराजस्य संयुगे । वाम॑ च योद्धुकामस्य के वा वीरस्य पृष्ठत:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໃນກາງສົງຄາມ ໃຜໄດ້ຄຸ້ມຄອງລໍ້ຂວາຂອງ ຊາລະຍະ ກະສັດແຫ່ງມັດຣະ ຜູ້ກະຫາຍການຮົບ, ແລະໃຜຄຸ້ມຄອງລໍ້ຊ້າຍ? ອີກທັງ ໃຜແມ່ນຜູ້ຖືກແຕ່ງຕັ້ງເປັນກອງຫຼັງຄຸ້ມກັນໃຫ້ແກ່ຜູ້ນຳທັບຜູ້ກ້າຫານນັ້ນ?»
Verse 66
कथं च व: समेतानां मद्रराजो महारथ: । निहतः पाण्डवै: संख्ये पुत्रो वा मम संजय
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ສັນຈະຍະ! ເຖິງແມ່ນພວກເຈົ້າຈະຢູ່ພ້ອມໜ້າກັນທັງໝົດ ແຕ່ມະຫາຣະຖະວິຣະ ຊາລະຍະ ກະສັດແຫ່ງມັດຣະ—ຫຼືບໍ່ກໍ ບຸດຂອງຂ້ອຍ (ທຸຣະໂຢທະນະ)—ຈຶ່ງຖືກປານດະວະສັງຫານໃນກາງສົງຄາມໄດ້ແນວໃດ? ຄວາມພ່າຍແພ້ນັ້ນເກີດຂຶ້ນຕໍ່ໜ້າພວກເຈົ້າໄດ້ແນວໃດ?»
Verse 67
ब्रृहि सर्व यथातत्त्वं भरतानां महाक्षयम् । यथा च निहत: संख्ये पुत्रो दुर्योधनो मम
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງເລົ່າໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າຟັງທຸກຢ່າງຕາມຄວາມເປັນຈິງ ກ່ຽວກັບການພິນາດອັນໃຫຍ່ຫຼວງຂອງຊາວພາຣະຕະ. ແລະຈົ່ງອະທິບາຍດ້ວຍວ່າ ໃນກາງສົງຄາມ ບຸດຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ດຸຣະໂຍທະນະ ຖືກສັງຫານແນວໃດ»
Verse 68
पज्चालाश्च यथा सर्वे निहता: सपदानुगा: । धृष्टद्युम्न: शिखण्डी च द्रौपद्या: पजच चात्मजा:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຊາວປານຈາລະທັງໝົດ ຖືກສັງຫານແນວໃດ ພ້ອມກັບຜູ້ຮັບໃຊ້ ແລະຜູ້ຕິດຕາມຂອງເຂົາ? ແລະ ທຣິສຕະດຸມນະ ກັບ ສິຄັນດິນ ຖືກສັງຫານແນວໃດ, ພ້ອມທັງບຸດທັງຫ້າຂອງດຣອຸປະດີ?»
Verse 69
पाण्डवाश्व यथा मुक्तास्तथो भौ माधवीौ युधि । कृपश्च कृतवर्मा च भारद्वाजस्य चात्मज:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ປານດະວະທັງຫ້າ ລອດຊີວິດອອກຈາກສະໜາມຮົບແນວໃດ? ແລະວີລະບຸລຸດມາທະວະສອງອົງ—ກຣິດສະນະ ແລະ ສາຕະຍະກິ—ຢູ່ກາງສົງຄາມໄດ້ລອດຊີວິດແນວໃດ? ແລະ ກຣິປະ, ກຣິຕະວັຣມາ, ກັບບຸດຂອງພາຣະດວາຈະ (ອັສວັດຖາມາ) ກໍອອກມາມີຊີວິດໄດ້ແນວໃດ?»
Verse 70
यद् यथा यादृशं चैव युद्ध वृत्तं च साम्प्रतम् । अखिल श्रोतुमिच्छामि कुशलो हासि संजय
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ສັນຈະຍະ! ບັດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະໜາຈະຟັງໃຫ້ຄົບຖ້ວນ—ວ່າສົງຄາມເກີດຂຶ້ນແນວໃດ ແລະເປັນຢ່າງໃດ. ເຈົ້າຊໍານານໃນການເລົ່າ ດັ່ງນັ້ນຈົ່ງເລົ່າໃຫ້ຟັງທຸກຢ່າງ»
Verse 243
कि पुन: सहिता वीरा: कृतवैराश्न पाण्डवै: । “महाराज! मेरे इन सहयोगियोंमेंसे एक-एक वीर भी समरांगणमें कुपित होकर मुझपर आक्रमण करनेवाले समस्त पाण्डवोंको रोकनेमें समर्थ हैं। फिर यदि पाण्डवोंके साथ वैर रखनेवाले ये सारे वीर एक साथ होकर युद्ध करें तब क्या नहीं कर सकते
«ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາຊາ! ໃນບັນດາຜູ້ຮ່ວມທັບຂອງຂ້າພະເຈົ້ານີ້ ວີລະບຸລຸດແຕ່ລະຄົນກໍສາມາດຕ້ານທານ ແລະຢັບຢັ້ງປານດະວະທັງໝົດທີ່ໂກດແຄ້ນ ແລະບຸກໂຈມຂ້າພະເຈົ້າໃນສະໜາມຮົບໄດ້. ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ ຫາກວີລະບຸລຸດທັງຫມົດນີ້ ຜູ້ມີຄວາມອາຄາດກັບປານດະວະ ຮ່ວມກັນອອກຮົບ ຈະມີສິ່ງໃດທີ່ເຂົາຈະເຮັດບໍ່ໄດ້?»
Verse 256
योत्स्यन्ते सह राजेन्द्र हनिष्यन्ति च तान् मृथे । 'राजेन्द्र! अथवा ये सभी योद्धा पाण्डुपुत्र युधिष्ठिरके अनुयायियोंके साथ युद्ध करेंगे और उन सबको रणभूमिमें मार गिरायेंगे
ໂອ ພະຣາຊາ, ພວກເຂົາຈະຮົບພ້ອມກັນ ແລະໃນສະໜາມຮົບຈະສັງຫານພວກນັ້ນໃຫ້ລົ້ມລົງ—ເປັນຖ້ອຍຄໍາທີ່ກ່າວຕໍ່ກະສັດດັ່ງຄໍາຊີ້ນໍາ ອັນປະກາດຄວາມຮຸນແຮງຮ່ວມກັນທີ່ກໍາລັງຈະມາເຖິງ.
Verse 263
ततो नृपतयो वीरा: स्थास्यन्ति मम शासने । “अकेला कर्ण ही मेरे साथ रहकर समस्त पाण्डवोंको मार डालेगा। फिर सारे वीर नरेश मेरी आज्ञाके अधीन हो जायँगे
ແລ້ວບັນດາກະສັດຜູ້ກ້າຫານຈະຢືນຢູ່ພາຍໃຕ້ຄໍາສັ່ງຂອງຂ້າ. (ໃນຄວາມຄິດຂອງເຂົາ) «ກັນນະພຽງຜູ້ດຽວ ຢູ່ຂ້າງຂ້າ ຈະສັງຫານປານດະວະທັງໝົດ; ຫຼັງຈາກນັ້ນ ບັນດາຜູ້ປົກຄອງຜູ້ກ້າຫານທັງປວງ ຈະຕົກຢູ່ໃຕ້ອໍານາດຂອງຂ້າ».
Verse 273
न स संनहाते राजन्निति मामब्रवीद् वच: । “राजन! पाण्डवोंके जो नेता हैं, वे महाबली वसुदेवनन्दन श्रीकृष्ण युद्धके लिये कवच नहीं धारण करेंगे।” ऐसी बात दुर्योधन मुझसे कहता था
ເຂົາເວົ້າກັບຂ້າວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ເຂົາຈະບໍ່ສວມເກາະ»। ດຸຣະໂຍທະນະເວົ້າກັບຂ້າຢູ່ເລື້ອຍໆວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ຜູ້ນໍາອັນມີພະລັງຫຼາຍຂອງປານດະວະ—ພຣະສີກຣິດສະນະ ບຸດແຫ່ງວະສຸເດວະ—ຈະບໍ່ສວມເກາະເຂົ້າສູ່ສົງຄາມ».
Verse 313
निहतः पाण्डवै: संख्ये किमन्यद् भागधेयत: । जैसे सिंह सियारसे लड़कर मारा जाय
ທ່ານທຣິຕະຣາດຕະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອນັກຮົບຂອງຂ້າຖືກປານດະວະສັງຫານໃນສົງຄາມ ຈະມີເຫດໃດອື່ນນອກຈາກຊະຕາກໍາ? ດັ່ງສິງໂຕອາດຖືກຂ້າຫຼັງຈາກສູ້ກັບໝາປ່າ, ໃນສົງຄາມນັ້ນ ວີຣະບຸລຸດຜູ້ປົກປ້ອງໂລກ ຜູ້ມີອໍານາດຍິ່ງ—ພີສະມະ—ໄດ້ພົບຄວາມຕາຍຫຼັງຈາກປະຈັນໜ້າກັບສິຄັນດິນ. ແລະທີ່ນັ້ນ ດໂຣນະ—ພຣາຫມັນຜູ້ຮູ້ຮອບ ຊໍານານໃນວິຊາອາວຸດແລະອາວຸດພິເສດທຸກປະການ—ກໍຖືກປານດະວະສັງຫານໃນສະໜາມຮົບ. ໃນກໍລະນີນີ້ ຈະອະທິບາຍໄດ້ຢ່າງໃດນອກຈາກພຣະລິຂິດ?»
Verse 423
निहता बहवो यत्र किमन्यद् भागधेयतः । ये तथा और भी बहुत-से अस्त्रवेत्ता
ທ່ານທຣິຕະຣາດຕະກ່າວວ່າ: «ບ່ອນທີ່ມີຜູ້ຖືກສັງຫານຫຼາຍປານນັ້ນ ຈະຊີ້ເຫດອື່ນໃດນອກຈາກຊະຕາກໍາ? ເມື່ອບັນດາຜູ້ຊໍານານອາວຸດຈໍານວນຫຼາຍ—ກະສັດແລະເຈົ້າຊາຍຜູ້ກ້າຫານ ຄືຄົນເມົາສົງຄາມ ມີແຂນດັ່ງຄ້ອນເຫຼັກ—ຖືກຟັນລົ້ມເປັນຈໍານວນຫຼາຍ, ຈະເຫຼືອຄໍາອະທິບາຍໃດນອກຈາກສ່ວນແບ່ງແຫ່ງພຣະລິຂິດ?»
Verse 446
निहता: समरे सर्वे किमन्यद् भागधेयत: । सूत संजय! जहाँ समरभूमिमें नाना देशोंसे आये हुए देवराज इन्द्रके समान पराक्रमी बहुत-से शूरवीर महाथनुर्धर
ພວກເຂົາທັງໝົດຖືກສັງຫານໃນສະໜາມຮົບ—ຈະມີເຫດອື່ນໃດນອກຈາກພາກຍະ (ຊະຕາກຳ) ໄດ້ອີກ? ໂອ ສູຕ ສັນຈະຍ! ໃນດິນແດນສົງຄາມນັ້ນ ມີວີລະບຸລຸດຫຼາຍຄົນມາຈາກຫຼາຍປະເທດ ກ້າຫານດັ່ງພຣະອິນທຣາ ເປັນຜູ້ຖືຄັນທະນູໃຫຍ່ ຮູ້ອາວຸດ ແລະຫມັ້ນໃນສົງຄາມ—ຖືກສັງຫານໝົດສິ້ນ; ດັ່ງນັ້ນ ນອກຈາກຊະຕາກຳ ຈະມີເຫດອື່ນໃດອີກ?
Verse 463
यस्तु भाग्यसमायुक्त: स शुभं प्राप्तुयान्नर: । निश्चय ही मनुष्य अपना-अपना भाग्य लेकर उत्पन्न होता है, जो सौभाग्यसे सम्पन्न होता है, उसे ही शुभ फलकी प्राप्ति होती है
ຜູ້ທີ່ປະກອບດ້ວຍພາກຍະດີ ເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງຈະໄດ້ຮັບສິ່ງອັນເປັນມົງຄຸນ. ເພາະເປັນທີ່ແນ່ນອນວ່າ ມະນຸດແຕ່ລະຄົນເກີດມາພ້ອມກັບສ່ວນແບ່ງແຫ່ງຊະຕາກຳຂອງຕົນ; ຜູ້ທີ່ອຸດົມດ້ວຍພາກຍະອັນເກື້ອກູນ ເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງໄດ້ຮັບຜົນອັນເປັນມົງຄຸນ.
Verse 513
एकेन समरे येन हतं पुत्रशतं मम | जब दुर्योधन मारा गया
ທ່ານ ທຣິຕະຣາສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: “ຂ້ອຍຈະອົດທົນຟັງຄຳຮ້ອງດັງຂອງ ພີມະເສນ ໄດ້ແນວໃດ—ຜູ້ທີ່ສັງຫານລູກຊາຍຂອງຂ້ອຍໜຶ່ງຮ້ອຍຄົນໃນສະໜາມຮົບໂດຍລຳພັງ? ເມື່ອ ທຸຣະໂຢທະນະ ຖືກສັງຫານ, ເມື່ອ ຊັລຍະ ຖືກທຳລາຍໃນການຮົບ, ແລະເມື່ອ ທຸຫະຊາສະນະ, ວິວິມຊະຕິ, ແລະ ວິກັຣນະ ຜູ້ມີພະລັງອັນໃຫຍ່ ກໍຖືກຟັນລົງ—ຂ້ອຍຈະທົນຕໍ່ສຽງປະກາດໄຊຂອງຜູ້ທີ່ເຮັດໃຫ້ວົງສາຂອງຂ້ອຍຫວ່າງເປົ່າໄດ້ແນວໃດ?”
Verse 563
सेनापतिं प्रणेतारं किमकुर्वत मामका: । धृतराष्ट्रने कहा--संजय! भीष्म और द्रोणाचार्यके वधका तथा युद्ध-संचालक सेनापति सूतपुत्र कर्णके विनाशका समाचार सुनकर मेरे पुत्रोंने क्या किया?
ທ່ານ ທຣິຕະຣາສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: “ສັນຈະຍ! ເມື່ອໄດ້ຍິນຂ່າວວ່າ ພີສະມະ ແລະ ໂທຣນາຈາຣະຍະ ຖືກສັງຫານ, ແລະວ່າ ກັຣນະ ບຸດຂອງສູຕ (ຜູ້ຂັບລົດສົງຄາມ) ຜູ້ເປັນເສນາປະຕິ ແລະຜູ້ຄຸ້ມຄອງການຮົບ ກໍຖືກທຳລາຍ—ລູກຊາຍຂອງຂ້ອຍໄດ້ເຮັດຫຍັງ?”
Verse 576
अचिरेणैव कालेन तं त॑ निधघ्नन्ति पाण्डवा: | मेरे पुत्र युद्धस्थलमें जिस-जिस वीरको अपना सेनापति बनाते थे, पाण्डव उस-उसको थोड़े ही समयमें मार गिराते थे
ໃນເວລາບໍ່ດົນ ພວກປານດະວະ ຈະຟັນລົງວີລະບຸລຸດທຸກຄົນທີ່ລູກຊາຍຂອງຂ້ອຍແຕ່ງຕັ້ງເປັນເສນາປະຕິໃນສະໜາມຮົບ.
Verse 583
एवमेव हतो द्रोण: सर्वेषामेव पश्यताम । युद्धके मुहानेपर तुमलोगोंके देखते-देखते भीष्मजी किरीटधारी अर्जुनके हाथसे मारे गये। इसी प्रकार द्रोणाचार्यका भी तुम सब लोगोंके सामने ही संहार हो गया
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ດໂຣນະຖືກສັງຫານແບບນັ້ນແທ້—ຕໍ່ໜ້າສາຍຕາຂອງທຸກຄົນ. ເຊັ່ນທີ່ ພີສະມະ ລົ້ມຕາຍໃນສົງຄາມ ໃນຂະນະທີ່ທຸກຄົນເບິ່ງຢູ່, ດໂຣນາຈາຣະຍະ ກໍໄດ້ພົບການພິນາດຂອງຕົນຢ່າງແຈ້ງເຈນ ຕໍ່ໜ້າກອງນັກຮົບທີ່ຊຸມນຸມກັນ»។
Verse 593
स राजकानां सर्वेषां पश्यतां व: किरीटिना । इसी तरह प्रतापी सूतपुत्र कर्ण भी राजाओंसहित तुम सब लोगोंके देखते-देखते किरीटधारी अर्जुनके हाथसे मारा गया
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຕໍ່ໜ້າບັນດາກະສັດທັງປວງ—ແລະຕໍ່ໜ້າສາຍຕາຂອງພວກເຈົ້າທຸກຄົນ—ກັນນະ ຜູ້ກ້າຫານ ບຸດແຫ່ງສູຕະ (ຜູ້ຂັບລົດຮົບ) ຜູ້ມີລິດເດດ ກໍຖືກສັງຫານໂດຍ ອາຣຈຸນະ ຜູ້ສວມມົງກຸດ. ການເລົ່ານີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ເຫດການນັ້ນເກີດຂຶ້ນຢ່າງມີພະຍານຮູ້ເຫັນທົ່ວໜ້າ: ໃນສົງຄາມ ແມ່ນແຕ່ຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດກໍຕ້ອງລົ້ມລົງຕໍ່ໜ້າຊະຕາກຳ ແລະຜົນຂອງພັນທະມິດ ແລະການກະທຳທີ່ຕົນເລືອກ»។
Verse 606
दुर्योधनापराधेन प्रजेयं विनशिष्यति । महात्मा विदुरने मुझसे पहले ही कहा था कि *दुर्योधनके अपराधसे इस प्रजाका विनाश हो जायगा”
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເນື່ອງຈາກຄວາມຜິດຂອງ ດຸຣະໂຢທະນະ ປະຊາຊົນນີ້ຈະຖືກທຳລາຍ. ວິດຸຣະ ຜູ້ມີໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ ໄດ້ເຕືອນຂ້ອຍລ່ວງໜ້າແລ້ວວ່າ ‘ຄວາມຜິດຂອງ ດຸຣະໂຢທະນະ ຈະນຳຄວາມພິນາດມາໃຫ້ແຜ່ນດິນ’»។
Verse 2936
व्यायच्छमाना: समरे किमन्यद् भागधेयत: । जब ऐसे वीरोंके बीचमें रहकर भी प्रयत्नपूर्वक लड़नेवाले मेरे पुत्र समरांगणमें मार डाले गये, तब इसे भाग्यके सिवा और क्या कहा जा सकता है?
ທຣິຕະຣາສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ພວກເຂົາພາກພຽນສຸດກຳລັງໃນສົງຄາມ—ຈະເອີ້ນວ່າຫຍັງອື່ນໄດ້ ນອກຈາກຊະຕາກຳ? ເຖິງແມ່ນຢືນຢູ່ທ່າມກາງວີຣະບຸລຸດຫຼາຍ ແລະຕໍ່ສູ້ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມຢ່າງຈົ່ງໃຈ, ບຸດຂອງຂ້ອຍກໍຖືກສັງຫານໃນສະໜາມຮົບ. ນີ້ຈະເອີ້ນວ່າຫຍັງໄດ້ ຖ້າບໍ່ແມ່ນພຣະພິລິດຂອງຊະຕາກຳ?»
Frequently Asked Questions
Dhṛtarāṣṭra confronts the dilemma of responsibility: whether the catastrophe should be attributed primarily to destiny (bhāgadheya/daiva) or to culpable choices—especially partiality toward Duryodhana and the neglect of ethical counsel.
The chapter models retrospective ethical audit: grief is not only emotional loss but also an interpretive moment forcing recognition that governance without discernment, restraint, and receptivity to wise counsel produces predictable harm.
No explicit phalaśruti appears in this adhyāya; its meta-function is historiographic and ethical—linking narrative reportage (Saṃjaya’s account) to a broader framework of accountability and the consequences of adharma.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.