Adhyaya 100
भीष्म-पर्व अध्याय १०० — त्रिगर्त-आक्रमण, भीष्म-केन्द्रित पुनर्संयोजन, तथा शक्त्यस्त्र-विनिमय
Upa-parva: Bhīṣma-vadha–pūrvabhāga (War-Day Engagements under Bhīṣma’s command)
Saṃjaya reports that Arjuna (Dhanaṃjaya) drives Suśarmā and allied kings into disarray with sharp arrows, producing a rapid rout across chariot, elephant, cavalry, and infantry elements; many abandon vehicles and weapons while commanders fail to halt the flight. Observing the collapse, Duryodhana advances with maximal effort, placing Bhīṣma prominently to stabilize the Kaurava front and to pressure Arjuna in defense of the Trigarta leader’s position. As the wider battle converges near midday, multiple parallel duels ignite: Sātyaki checks Kṛtavarmā and moves toward Bhīṣma; Drupada and Droṇa exchange dense volleys leading to Drupada’s withdrawal; Bhīma overwhelms Bāhlika’s chariot-team; and Abhimanyu disables an opponent’s team and remounts swiftly. A critical weapons episode follows: Bhīṣma hurls a powerful śakti toward Vāsudeva, which Kṛṣṇa neutralizes with agility; Kṛṣṇa counters with his own śakti, which Bhīṣma cleaves mid-flight and then strikes Sātyaki. The chapter closes with intensified, tumulous fighting as Pāṇḍava forces encircle Bhīṣma to mitigate risk to Mādhava (Kṛṣṇa) and to contest command dominance.
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र को बतलाते हैं कि युद्ध की पूर्व-संध्या में दुर्योधन अपने मन्त्रियों को बुलाकर एक ही प्रश्न पर मन टिकाता है—पाण्डु-पुत्रों को उनके समस्त सहायक-समूह सहित रण में कैसे जीता जाए। → दुर्योधन कर्ण और शकुनि सहित मन्त्रियों से रणनीति पर विचार करता है; कर्ण अपने पराक्रम का आश्वासन देता है कि वह सोमक, पांचाल, केकय, करूष आदि को नष्ट कर देगा और पाण्डवों को उनके बन्धु-बान्धवों सहित पराजित करेगा। दुर्योधन तत्क्षण दुःशासन को आदेश देता है कि अनुयात्रा, रसद, रथ-हाथी-घोड़े, शस्त्र-सज्जा—सब कुछ शीघ्र और सर्वथा तैयार हो। → कर्ण का निर्णायक आग्रह—‘समर में मुझे आज्ञा दीजिए; मैं रण-शोभा कर्ण पाण्डवों को ससुहृद्गण-बान्धव परास्त कर दूँगा’—सभा के भीतर युद्ध-निश्चय को कठोर रूप देता है और दुर्योधन का संकल्प भीष्म के शिविर की ओर कूच में बदल जाता है। → दुर्योधन सुवर्ण-प्रभा, सुगन्धित चन्दन-लेप और राजसी अलंकरण से युक्त होकर भीष्म के शिविर की ओर प्रस्थान करता है; उसके पीछे महाधनुर्धर राजा-नरेश, भाई-बंधु और मित्र-समूह अस्त्र-शस्त्र सहित उसी प्रकार साथ हो लेते हैं जैसे इन्द्र के पीछे देवगण। → भीष्म के शिविर में पहुँचकर दुर्योधन क्या निवेदन करेगा—और सेनापति-निर्णय/रणनीति किस दिशा में मुड़ेगी?
Shlokas
Verse 1
[दाक्षिणात्य अधिक पाठका इं श्लोक मिलाकर कुल ८० ६ “लोक हैं।] #स्न्ैमा रन () अिन्मानन- सप्तनवतितमो< ध्याय: दुर्योधनका अपने मन्त्रियोंस सलाह करके भीष्मसे पाण्डवोंको मारने अथवा कर्णको युद्धके लिये आज्ञा देनेका अनुरोध करना संजय उवाच ततो दुर्योधनो राजा शकुनिश्चापि सौबल: । दुःशासनश्र पुत्रस्ते सूतपुत्रश्न दुर्जय:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຈາກນັ້ນ ກະສັດທຸຣະໂຍທະນ ພ້ອມດ້ວຍ ຊະກຸນິ ບຸດແຫ່ງສຸບະລະ, ທຸຫະຊາສະນ ບຸດຂອງພຣະອົງ, ແລະ ກັນນະ—ບຸດແຫ່ງສາຣະຖີ ຜູ້ຍາກຈະພ່າຍ—ໄດ້ມາຊຸມນຸມກັນ ເພື່ອປຶກສາລັບເຖິງເປົ້າໝາຍທີ່ຕົນປາດຖະໜາ. ການປຶກສານັ້ນມຸ່ງໄປທີ່ວິທີຈະເອົາຊະນະບຸດແຫ່ງປານດຸ ພ້ອມກອງກຳລັງຂອງເຂົາເຈົ້າໃນສົງຄາມ—ເປັນການຮ່ວມມືຂອງຄວາມທະເຍີທະຍານ ແລະຍຸດທະສາດ ທີ່ຕັ້ງຕໍ່ຕ້ານຄຳເອີ້ນຂອງທຳມະ.
Verse 2
समागम्य महाराज मन्त्र चक्रुविवश्षितम् | कथं पाण्डुसुता: संख्ये जेतव्या: सगणा इति
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ຂໍພຣະອົງຈົ່ງຟັງ ໂອ ມະຫາຣາຊາ, ຈາກນັ້ນ ທຸຣະໂຍທະນ, ຊະກຸນິ ບຸດແຫ່ງສຸບະລະ, ທຸຫະຊາສະນ ບຸດຂອງພຣະອົງ, ແລະ ກັນນະ—ວິລະຊົນຜູ້ຍາກຈະພ່າຍ ບຸດແຫ່ງສາຣະຖີ—ໄດ້ມາຊຸມນຸມກັນ ແລະຈັດສະພາລັບເຖິງເປົ້າໝາຍທີ່ຕົນປາດຖະໜາ. ຄຳຖາມຫຼັກໃນການປຶກສາຄື: ‘ຈະເຮັດແນວໃດໃຫ້ບຸດແຫ່ງປານດຸ ພ້ອມກອງກຳລັງ ແລະພັນທະມິດຂອງເຂົາເຈົ້າ ພ່າຍແພ້ໃນສົງຄາມ?’»
Verse 3
ततो दुर्योधनो राजा सर्वास्तानाह मन्त्रिण: | सूतपुत्र॑ समाभाष्य सौबलं च महाबलम्,उस समय राजा दुर्योधनने सूतपुत्र कर्ण तथा महाबली शकुनिको सम्बोधित करके उन सब मन्त्रियोंसे कहा--
ແລ້ວພະຣາຊາດຸຣຍໂອທະນະ ໄດ້ເອີ້ນບັນດາມົນຕີທັງຫມົດ ແລະໄດ້ກ່າວກ່ອນກັບ ກັນນະ ບຸດແຫ່ງຜູ້ຂັບລົດສົງຄາມ ພ້ອມທັງ ຊະກຸນິ ຈາກສາວບະລະວົງ ຜູ້ມີກໍາລັງຫນັກ; ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວຕໍ່ມົນຕີທັງຫມົດນັ້ນ.
Verse 4
की व हा 0 कहर ४ हक! 0 ८ 0प॥॥ष/&४४७४ 4005 द्रोणो भीष्म: कृप: शल्य: सौमदत्तिश्न संयुगे न पार्थान् प्रतिबाधन्ते न जाने तच्च कारणम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໃນສົງຄາມນີ້ ດໂຣນະ, ພີສະມະ, ກຣິປະ, ຊະລະຍະ, ແລະບຸດຂອງສໂສມະດັດຕະ ບໍ່ໄດ້ຂັດຂວາງບຸດຂອງປຣິທາ (ພານດະວະ) ຢ່າງແທ້ຈິງ. ຂ້ອຍບໍ່ຮູ້ເຫດຜົນວ່າເປັນຫຍັງ».
Verse 5
अवध्यमानास्ते चापि क्षपयन्ति बल॑ मम । सो<स्मि क्षीणबल: कर्ण क्षीणशस्त्रश्न संयुगे
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແຕ່ພວກເຂົາເອງກໍບໍ່ອາດຖືກທໍາລາຍໄດ້ ແຕ່ພວກເຂົາກໍກໍາລັງກັດກິນກໍາລັງຂອງຂ້ອຍ. ໂອ ກັນນະ, ໃນສົງຄາມນີ້ ຂ້ອຍກໍອ່ອນແຮງລົງ ແລະອາວຸດຂອງຂ້ອຍກໍກໍາລັງຫມົດສິ້ນ».
Verse 6
(त्वयि युद्धविमुखे चापि जितश्वास्मि हि पाण्डवै: । द्रोणस्य प्रमुखे वीरा हतास्ते भ्रातरो मम ।।
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ເພາະເຈົ້າຫັນຫນີຈາກການຮົບ, ໂອ ບຸດແຫ່ງຣາທາ, ຂ້ອຍຈຶ່ງຖືກພານດະວະພິຊິດແທ້. ຕໍ່ໜ້າດໂຣນະ ແລະໃນຂະນະທີ່ຂ້ອຍເບິ່ງຢູ່, ພີມະເສນະໄດ້ສັງຫານພີ່ນ້ອງຜູ້ກ້າຫານຂອງຂ້ອຍ. ຖືກພິຊິດໂດຍພານດະວະຜູ້ກ້າ—ຜູ້ທີ່ແມ່ນແຕ່ເທວະດາກໍບໍ່ອາດປະຫານໄດ້—ຂ້ອຍຕົກຢູ່ໃນວິກິດແຫ່ງຊີວິດ. ໃນສະພາບເຊັ່ນນີ້ ໃນສະໜາມຮົບ ຂ້ອຍຈະຟັນຜູ້ໃດໄດ້?»
Verse 7
(एवमुक्तस्तु राधेयो दुर्योधनमरिंदमम् ।) तमब्रवीन्महाराजं सूतपुत्रो नराधिपम् | यह सुनकर सूत्रपुत्र कर्णने शत्रुदमन नरनाथ महाराज दुर्योधनसे इस प्रकार कहा ।।
ເມື່ອຖືກກ່າວດັ່ງນັ້ນ ຣາເທຍ (ກັນນະ) ຈຶ່ງກ່າວຕໍ່ພະຣາຊາດຸຣຍໂອທະນະ ຜູ້ປະຫານສັດຕູ. ບຸດແຫ່ງຜູ້ຂັບລົດສົງຄາມ ກ່າວຕໍ່ຈອມກະສັດວ່າ: «ຢ່າໂສກເສົ້າເລີຍ, ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງພະຣະຕະ. ຂ້ອຍຈະເຮັດສິ່ງທີ່ເຈົ້າປາຖະໜາ».
Verse 8
निवत्ते युधि गाड़ेये न्यस्तशस्त्रे च भारत
ກັນນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພາຣະຕະ, ໂອ ກະສັດແຫ່ງວົງສາພາຣະຕະ! ເມື່ອໃນກາງສົງຄາມອັນດຸເດືອດ ພີສະມະ—ບຸດແຫ່ງແມ່ນ້ຳຄົງຄາ—ວາງອາວຸດລົງ ແລະຖອນຕົວອອກໄປຢ່າງສິ້ນເຊີງ, ໃນຂະນະທີ່ພີສະມະກຳລັງເບິ່ງຢູ່ ຂ້າພະເຈົ້າຈະຟັນລົງລູກຊາຍຂອງກຸນຕີທັງໝົດພ້ອມກັບພວກໂສມະກະ ໃຫ້ລົງໃນຄາວດຽວ. ນີ້ແມ່ນຄຳທີ່ຂ້າພະເຈົ້າປະກາດແກ່ທ່ານ ໂດຍສາບານດ້ວຍສັດຈະ.»
Verse 9
अहं पार्थान् हनिष्यामि सहितान् सर्वसोमकै: । पश्यतो युधि भीष्मस्य शपे सत्येन ते नृप
ກັນນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ກະສັດເອີຍ, ໃນສົງຄາມ ໃນຂະນະທີ່ພີສະມະກຳລັງເບິ່ງຢູ່, ຂ້າພະເຈົ້າຈະສັງຫານລູກຊາຍຂອງພຣຶຖາ (ກຸນຕີ) ພ້ອມກັບພວກໂສມະກະທັງໝົດ. ໂອ ກະສັດ, ຂ້າພະເຈົ້າສາບານຕໍ່ທ່ານດ້ວຍສັດຈະ.»
Verse 10
पाण्डवेषु दयां नित्यं स हि भीष्म: करोति वै । अशक्तिश्च रणे भीष्मो जेतुमेतान् महारथान्,भीष्म सदा ही पाण्डवोंपर दया करते हैं; अतः युद्धमें वे इन महारथियोंको जीतनेमें सर्वथा असमर्थ हैं
ກັນນະ ກ່າວວ່າ: «ພີສະມະມີເມດຕາຕໍ່ພວກປານດະວະເປັນນິດ. ດັ່ງນັ້ນ ໃນສະໜາມຮົບ ພີສະມະຈຶ່ງບໍ່ອາດເອົາຊະນະມະຫາລົດທະວີຣະເຫຼົ່ານີ້ໄດ້ແທ້.»
Verse 11
अभिमानी रणे भीष्मो नित्यं चापि रणप्रिय: । स कथं पाण्डवान् युद्धे जेष्यते तात संगतान्
ກັນນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ລູກເອີຍ, ພີສະມະມີຄວາມທະນົງໃນສົງຄາມ ແລະຮັກການຮົບເປັນນິດ. ແຕ່ເພາະໃຈຂອງທ່ານເອີ້ນໄປຫາເມດຕາຕໍ່ພວກປານດະວະ, ທ່ານຈະເອົາຊະນະພວກເຂົາໃນສົງຄາມໄດ້ແນວໃດ ເມື່ອພວກເຂົາຍືນຮ່ວມກັນ?»
Verse 12
स त्वं शीघ्रमितो गत्वा भीष्मस्य शिबिरं प्रति अनुमान्य गुरुं वृद्ध शस्त्र न्यासय भारत,भारत! अतः तुम शीघ्र ही यहाँसे भीष्मजीके शिविरमें जाकर अपने उन पूजनीय वृद्ध पितामहको राजी करके उनसे हथियार रखवा दो
ກັນນະ ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນ ເຈົ້າຈົ່ງຮີບອອກຈາກນີ້ ໄປຫາຄ່າຍຂອງພີສະມະ. ໂອ ພາຣະຕະ, ຈົ່ງເຮັດໃຫ້ຜູ້ເຖົ້າຜູ້ເປັນຄູອາຈານອັນນ່າເຄົາລົບນັ້ນພໍໃຈ ແລະໃຫ້ທ່ານວາງອາວຸດລົງ.»
Verse 13
न्यस्तशस्त्रे ततो भीष्मे निहतान् पश्य पाण्डवान् | मयैकेन रणे राजन् ससुहृद्गणबान्धवान्,राजन! भीष्मके हथियार डाल देनेपर पाण्डवोंको केवल मेरे द्वारा युद्धमें सुहदों और बान्धवोंसहित मारा गया समझो
ກັນນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ! ເມື່ອ ພີສະມະ ວາງອາວຸດແລ້ວ ຂໍໃຫ້ພະອົງເຫັນວ່າ ພວກປານດະວະ ຖືກສັງຫານແລ້ວ—ຖືກສັງຫານໃນສົງຄາມໂດຍຂ້າພະອົງຜູ້ດຽວ ພ້ອມທັງມິດສະຫາຍ ແລະ ຍາດພີ່ນ້ອງຂອງເຂົາ»។
Verse 14
एवमुक्तस्तु कर्णेन पुत्रो दुर्योधनस्तव । अब्रवीद् भ्रातरं तत्र दुःशासनमिदं वच:
ເມື່ອໄດ້ຍິນຄໍາຂອງກັນນະ ລູກຊາຍຂອງພະອົງ ຄື ທຸຣະໂຢທະນະ ກໍໄດ້ກ່າວຕໍ່ນ້ອງຊາຍຢູ່ທີ່ນັ້ນ ຄື ທຸຫະສາສະນະ ດ້ວຍຖ້ອຍຄໍານີ້:
Verse 15
अनुयात्र यथा सर्व सज्जीभवति सर्वश: । दुःशासन तथा क्षिप्र॑ं सर्वमेवोपपादय
«ທຸຫະສາສະນະ! ຈົ່ງຮີບຮ້ອນຈັດການທຸກຢ່າງໃຫ້ພ້ອມສັບພັບ ໃນທຸກວິທີ ເພື່ອໃຫ້ການຕຽມການທັງປວງສໍາລັບການເດີນທາງນີ້ ສໍາເລັດສົມບູນ»។
Verse 16
एवमुक्त्वा ततो राजन् कर्णमाह जनेश्वर: । अनुमान्य रणे भीष्ममेषो<हं द्विपदां वरम्
ໂອ ພະຣາຊາ! ເມື່ອກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ທຸຣະໂຢທະນະ ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ ກໍໄດ້ກ່າວຕໍ່ກັນນະວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປາບສັດຕູ! ຂ້າພະອົງຈະໄປເກົ້າກ່ອມໃຫ້ ພີສະມະ ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນມະນຸດ ຖອນຕົນອອກຈາກສົງຄາມກ່ອນ ແລ້ວຈະກັບມາຫາເຈົ້າ. ເມື່ອພີສະມະຖອນອອກແລ້ວ ເຈົ້າຈົ່ງຟາດຟັນສັດຕູໃນສະໜາມຮົບ»។
Verse 17
आगमिष्ये ततः: क्षिप्रं त्वत्सकाशमरिंदम । अफक्रान्ते ततो भीष्मे प्रहरिष्यसि संयुगे
ທຸຣະໂຢທະນະ ກ່າວຕໍ່ກັນນະວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປາບສັດຕູ! ຂ້າພະອົງຈະກັບມາຫາເຈົ້າໃນບໍ່ຊ້າ ຫຼັງຈາກເກົ້າກ່ອມໃຫ້ ພີສະມະ—ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນມະນຸດ—ຖອນອອກຈາກສົງຄາມ. ແລ້ວເມື່ອພີສະມະຖອນອອກແລ້ວ ເຈົ້າຈະຟາດຟັນສັດຕູໃນສະໜາມຮົບ, ໂອ ພະຣາຊາ!»
Verse 18
निष्पपात ततस्तूर्ण पुत्रस्तव विशाम्पते । सहितो भ्रातृभिस्तैस्तु देवैरिव शतक्रतु:
ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ໂອ ພະອົງເຈົ້າແຫ່ງປະຊາຊົນ! ພະຣາຊະບຸດຂອງພະອົງ ດຸຣະໂຍທະນ ໄດ້ພຸ້ນອອກຈາກຄ່າຍຢ່າງວ່ອງໄວ ພ້ອມດ້ວຍອ້າຍນ້ອງຂອງລາວ—ດັ່ງສະຕະກຣະຕຸ (ອິນທຣາ) ອອກຈາກວິມານຂອງຕົນ ມີເທວະດາທັງຫຼາຍຕິດຕາມ.
Verse 19
ततस्तं नृपशार्दूलं शार्टूल्समविक्रमम् । आरोहयद्धयं तूर्ण भ्राता दःशासनस्तदा,उस समय भाई दुःशासनने अपने ज्येष्ठ भ्राता सिंहके समान पराक्रमी नृपश्रेष्ठ दुर्योधनको घोड़ेपर चढ़ाया
ຕໍ່ມາ ໃນເວລານັ້ນ ດຸຫະສາສະນ ຜູ້ເປັນນ້ອງ ໄດ້ຍົກຂຶ້ນຂີ່ມ້າຢ່າງວ່ອງໄວ ໃຫ້ແກ່ ດຸຣະໂຍທະນ—ເສືອໃນຫມູ່ກະສັດ ຜູ້ມີຄວາມກ້າຫານດຸດັນດັ່ງເສືອ.
Verse 20
अंगदी बद्धमुकुटो हस्ताभरणवान् नृप । धार्तराष्ट्री महाराज विबभौ स पथि व्रजन्
ກັນນະກ່າວວ່າ: “ໂອ ພະຣາຊາ! ພະຣາຊະບຸດແຫ່ງ ທຣິຕະຣາດສະຕຣະ ຂອງພະອົງ—ສວມອັງກະດີ, ມົກຸດຜູກແນ່ນ, ແລະມືປະດັບເຄື່ອງອາພອນ—ໄດ້ສ່ອງສະຫວ່າງຢ່າງງາມ ໃນຂະນະທີ່ລາວເດີນໄປຕາມທາງ.”
Verse 21
उसने शिरीषपुष्प एवं सुवर्णके समान पीतवर्णका बहुमूल्य सुगन्धित चन्दन लगा रखा था
ກັນນະກ່າວວ່າ ລາວໄດ້ທາດ້ວຍຈັນທະນາຫອມ—ມີຄ່າສູງ, ສີເຫຼືອງດັ່ງຄຳ, ແລະອ່ອນນຸ່ມດັ່ງດອກສິຣີສະ—ເປັນເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງຄວາມສະຫງ່າງາມອັນປະນີດ.
Verse 22
अरजोअम्बरसंवीत: सिंहखेलगतिर्नुप । शुशुभे विमलार्चिष्मान् नभसीव दिवाकर:
ກັນນະກ່າວວ່າ: “ໂອ ພະຣາຊາ! ຮ່າງກາຍທັງໝົດຂອງລາວນຸ່ງຫົ່ມດ້ວຍເຄື່ອງນຸ່ງຂາວສະອາດບໍ່ມີມົນທິນ. ລາວເດີນດ້ວຍທ່າທາງອົງອາດ ແລະຫຼິ້ນຫຼອກດັ່ງສິງ; ແລະດ້ວຍລັດສະໝີອັນບໍລິສຸດ ລາວສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງດວງອາທິດທີ່ລຸກໂຊດໃນຟ້າ.”
Verse 23
त॑ प्रयान्तं नरव्याप्र॑ भीष्मस्य शिबिरं प्रति । अनुजममुर्महेष्वासा: सर्वलोकस्य धन्विन:
ກັນນະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອວິລະບຸລຸດຜູ້ເປັນດັ່ງເສືອໃນຫມູ່ມະນຸດນັ້ນ ອອກເດີນທາງໄປຫາຄ່າຍຂອງພີສະມະ, ພວກເຮົາ—ນັກທະນູຜູ້ແຂງກ້າ ແລະໂດ່ງດັງໃນທົ່ວໂລກ—ໄດ້ຕິດຕາມເຂົາໄປ»។
Verse 24
हयानन्ये समारुह्मु गजानन्ये च भारत
ກັນນະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພາຣະຕະ, ບາງຄົນຂຶ້ນຂີ່ມ້າ ແລະບາງຄົນຂຶ້ນຂີ່ຊ້າງ»។
Verse 25
रथानन्ये नरश्रेष्ठं परिवद्रु: समनन््ततः । भारत! कुछ लोग घोड़ोंपर और कुछ लोग हाथियोंपर चढ़े थे। दूसरे लोग रथोंपर आरूढ़ हो सब ओरसे नरश्रेष्ठ दुर्योधनको घेरे हुए थे ।।
ກັນນະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ອີກບາງຄົນ, ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນຫມູ່ມະນຸດ, ໄດ້ຂັບລົດຮົບເຄື່ອນໄປຮອບດ້ານທຸກທິດ. ແລະມິດສະຫາຍຜູ້ປາດຖະໜາດີຕໍ່ພະຣາຊາ, ຖືອາວຸດໃນມື, ຢືນພ້ອມເພື່ອປົກປ້ອງພະອົງ»។
Verse 26
स पूज्यमान: कुरुभि: कौरवाणां महाबल:,इस प्रकार कौरवोंसे पृूजित हो महाबली कौरवराज दुर्योधन यशस्वी भीष्मके शिविरमें गया। उसके भाई उसे घेरकर निरन्तर उसीके साथ-साथ रहे
ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອໄດ້ຮັບການສັກກາລະຈາກຊາວກຸຣຸ, ພະຣາຊາກອຣະວະ ດຸຣະໂຢທະນະ ຜູ້ມີພະລັງອັນໃຫຍ່ ແລະມີຊື່ສຽງ, ໄດ້ໄປຫາຄ່າຍຂອງພີສະມະຜູ້ໂດ່ງດັງ. ບັນດາອ້າຍນ້ອງຂອງພະອົງລ້ອມຮອບ ແລະຢູ່ຄຽງຂ້າງພະອົງຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ, ເຄື່ອນໄປດ້ວຍກັນບໍ່ແຍກຈາກກັນ.
Verse 27
प्रययौं सदनं राजा गाड्रेयस्य यशस्विन: । अन्वीयमान: सततं सोदरै: परिवारित:,इस प्रकार कौरवोंसे पृूजित हो महाबली कौरवराज दुर्योधन यशस्वी भीष्मके शिविरमें गया। उसके भाई उसे घेरकर निरन्तर उसीके साथ-साथ रहे
ກັນນະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ພະຣາຊາໄດ້ເດີນທາງໄປຫາຄ່າຍຂອງພີສະມະຜູ້ມີຊື່ສຽງ; ແລະພະອົງຖືກຕິດຕາມຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງໂດຍອ້າຍນ້ອງຜູ້ລ້ອມຮອບພະອົງ»។
Verse 28
दक्षिणं दक्षिण: काले सम्भृत्य स्वभुजं तदा । हस्तिहस्तोपमं शैक्ष॑ सर्वशत्रुनिबर्हणम्
ກັນນະ ກ່າວວ່າ: ໃນເວລາອັນສົມຄວນ ພະຣາຊາ ທຸຣະໂຢທະນະ—ຜູ້ມີນິໄສອຸດົມ ແລະສາມາດທຳລາຍສັດຕູທັງປວງ—ໄດ້ຮວບຮວມກຳລັງ ແລະຍົກແຂນຂວາຂຶ້ນ ໃຫຍ່ດັ່ງງວງຊ້າງ ແລະຝຶກຝົນດີໃນວິຊາການຟັນຟາດດ້ວຍອາວຸດ. ແລ້ວຜູ້ຄົນຈາກດິນແດນຫຼາຍປະເທດລຸກຂຶ້ນທົ່ວທິດ ປະນົມມືຖວາຍຄຳນັບ; ພະອົງຮັບການຄຳນັບນັ້ນ ແລະຟັງຖ້ອຍຄຳອັນຫວານຊື່ນຂອງເຂົາເຈົ້າ.
Verse 29
हे कक 80248 [ सर्वतो दिश: । शुश्राव मधुरा नानादेशनिवासिनाम्
ກັນນະ ກ່າວວ່າ: “ຈາກທຸກທິດທາງ ພະອົງໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄຳອັນຫວານ—ເປັນຄຳຂອງຜູ້ຄົນຈາກດິນແດນຫຼາຍປະເທດ. ໃນເວລານັ້ນ ພະຣາຊາ ທຸຣະໂຢທະນະ—ຜູ້ມີນິໄສອຸດົມ ແລະສາມາດທຳລາຍສັດຕູທັງປວງ—ຍົກແຂນຂວາຂຶ້ນ ໃຫຍ່ດັ່ງງວງຊ້າງ ແລະຝຶກຝົນຕາມວິໄນແຫ່ງການຟັນຟາດດ້ວຍອາວຸດ; ພະອົງຮັບການປະນົມມືຖວາຍຄຳນັບຈາກທຸກທິດ ແລະຟັງຖ້ອຍຄຳອັນນ່າຊື່ນຊົມຂອງເຂົາເຈົ້າ.”
Verse 30
संस्तूयमान: सूतैश्न मागधैश्व महायशा: । पूजयानश्च तान् सर्वान् सर्वलोकेश्चरेश्वर:
ດັ່ງນັ້ນ ພະຣາຊາຜູ້ມີກຽດຍົດ—ຖືກສູຕະ ແລະ ມາກະທະ (ນັກຂັບຮ້ອງ ແລະນັກສັນລະເສີນ) ສັນລະເສີນ—ໄດ້ເຄື່ອນໄປຂ້າງໜ້າ ຟັງຄຳຍ້ອງຍໍ ແລະໃຫ້ກຽດແກ່ພວກເຂົາທັງປວງ. ຖືກຫ້ອມລ້ອມດ້ວຍກອງທັບທັງໝົດ ທຸຣະໂຢທະນະ—ຜູ້ອ້າງຕົນເປັນເຈົ້າເຫນືອເຈົ້າແຫ່ງໂລກ—ກໍໄດ້ມຸ່ງໜ້າໄປ (ສູ່ຄ່າຍຂອງ ພີສະມະ).
Verse 31
प्रदीप: काउचनैस्तत्र गन्धतैलावसेचितै: । परिवत्रुर्महाराजं॑ प्रज्वलद्धिः समनन््तत:,सुगन्धित तेलसे भरे हुए सोनेके जलते दीपक लिये बहुत-से सेवक महाराज दुर्योधनको सब ओरसे घेरकर चल रहे थे
ໃນທີ່ນັ້ນ ຜູ້ຮັບໃຊ້ຈຳນວນຫຼາຍ ຖືໂຄມໄຟຄຳທີ່ລຸກໄຫມ້ສະຫວ່າງ ເຕັມໄປດ້ວຍນ້ຳມັນຫອມ ເຄື່ອນໄປລ້ອມຮອບພະມະຫາຣາຊາ ທຸຣະໂຢທະນະ ຈາກທຸກດ້ານ.
Verse 32
स तैः परिवृतो राजा प्रदीपै: काउचनैज्वलन् । शुशुभे चन्द्रमा युक्तो दीप्तैरिव महाग्रहै:
ພະຣາຊາ ທຸຣະໂຢທະນະ ທີ່ຖືກຫ້ອມລ້ອມດ້ວຍໂຄມໄຟຄຳອັນລຸກໄຫມ້ນັ້ນ ສ່ອງສະຫວ່າງງາມ ດັ່ງດວງຈັນທີ່ມີດາວເຄາະໃຫຍ່ອັນສຸດສະຫວ່າງຄຽງຄູ່.
Verse 33
काज्चनोष्णीषिणत्तत्र वेत्रझर्सरपाणय: । प्रोत्सारयन्त: शनकैस्तं जन॑ सर्वतो दिशम्,सुनहरी पगड़ी धारण करके हाथोंमें बेंत और झर्झर लिये बहुतेरे सिपाही धीरे-धीरे सब ओरसे लोगोंकी भीड़को हटाते हुए चल रहे थे
ທີ່ນັ້ນ ມີຜູ້ຮັບໃຊ້ຈໍານວນຫຼາຍ ສວມຜ້າໂພກສີຄໍາ ຖືໄມ້ທ່ອນ ແລະ ພັດຂົນຢັກໃນມື ເດີນຊ້າໆ ພ້ອມທັງຜັກດັນຝູງຊົນໃຫ້ຖອຍອອກໄປທຸກທິດ ເພື່ອເປີດທາງ.
Verse 34
सम्प्राप्य तु ततो राजा भीष्मस्य सदनं शुभम् | अवतीर्य हयाच्चापि भीष्म॑ प्राप्प जनेश्वर:
ຕໍ່ມາ ກະສັດເມື່ອໄດ້ໄປຮອດທີ່ພໍ່ພັກອັນເປັນມົງຄຸນຂອງພີສະມະ ກໍລົງຈາກມ້າ ແລ້ວຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດກໍເຂົ້າໄປຫາພີສະມະ—ເປັນການສະແດງຄວາມນົບນ້ອມຕໍ່ຜູ້ເຖົ້າແລະອໍານາດທີ່ຕັ້ງມາແຕ່ເກົ່າ.
Verse 35
अभिवाद्य ततो भीष्मं निषण्ण: परमासने | काउचने सर्वतोभद्रे स्पद्धास्तिरणसंवृते
ເມື່ອໄດ້ນົບນ້ອມຄໍານັບຖືພີສະມະແລ້ວ ພຣະອົງກໍນັ່ງລົງເທິງອາສນະອັນສູງສຸດ—ເທິງບັນລັງອັນສະຫງ່າງາມຊື່ “ສະຫວັດໂຕພັດຣະ” ທີ່ປູດ້ວຍໄໝລະອຽດ ແລະຄຸ້ມດ້ວຍເຄື່ອງປູອັນລໍ້າຄ່າ.
Verse 36
उवाच प्राञ्जलिर्भीष्मं बाष्पकण्ठो5श्रुलोचन: । त्वां वयं हि समाश्रित्य संयुगे शत्रुसूदन
ແລ້ວດ້ວຍຝາມືປະນົມ ຄໍສັ່ນດ້ວຍນ້ໍາຕາ ແລະດວງຕາເຕັມໄປດ້ວຍນ້ໍາຕາ ກັນນະໄດ້ກ່າວກັບພີສະມະວ່າ: “ໂອ ຜູ້ປາບສັດຕູ! ອາໄສທ່ານໃນສົງຄາມນີ້ ພວກເຮົາກໍມີໃຈກ້າວ່າ ຈະຊະນະໄດ້ແມ່ນແຕ່ເທວະທັງຫຼາຍພ້ອມອິນທຣະ ແລະອະສຸຣະ; ແລ້ວການຊະນະບຸດຂອງປານດຸຜູ້ກ້າຫານ ພ້ອມມິດສະຫາຍ ແລະຍາດພີ່ນ້ອງ ຈະເປັນເລື່ອງໃຫຍ່ຫຍັງ? ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ທ່ານຜູ້ເປັນເຈົ້າ, ບຸດແຫ່ງແມ່ນ້ໍາຄົງຄາ, ຂໍໃຫ້ທ່ານເມດຕາຂ້າພະເຈົ້າ: ເຫມືອນອິນທຣະທໍາລາຍດານະວະ ທ່ານກໍຄວນຟັນຟາດປານດະວະຜູ້ກ້າຫານໃຫ້ລົ້ມລົງ.”
Verse 37
उत्सहेम रणे जेतु सेन्द्रानपि सुरासुरान् । किमु पाण्डुसुतान् वीरान् ससुहृदूगणबान्धवान्
ກັນນະກ່າວວ່າ: “ຢູ່ໃຕ້ການຄຸ້ມຄອງຂອງທ່ານ ພວກເຮົາມີຄວາມໝັ້ນໃຈວ່າ ຈະຊະນະໃນສົງຄາມໄດ້ແມ່ນແຕ່ເທວະແລະອະສຸຣະ ພ້ອມອິນທຣະ. ແລ້ວຈະວ່າຫຍັງກັບບຸດຂອງປານດຸຜູ້ກ້າຫານ—ພ້ອມມິດສະຫາຍ ຜູ້ຕິດຕາມ ແລະຍາດພີ່ນ້ອງ?”
Verse 38
तस्मादर्हसि गाज़्ेय कृपां कर्तु मयि प्रभो । जहि पाण्डुसुतान् वीरान् महेन्द्र इव दानवान्
Therefore, O Gāṅgeya, you ought to show me favor, O lord. Slay the heroic sons of Pāṇḍu, just as great Indra destroys the Dānavas. With tears in his eyes and hands folded, Karṇa implores Bhīṣma to extend protective grace to him and to act decisively in war—framing the killing of kin as a righteous, god-like duty of the commander, and appealing to Bhīṣma’s authority to secure victory for the Kauravas.
Verse 39
अहं सर्वान् महाराज निहनिष्यामि सोमकान् । पज्चालान् केकयै: सार्थ करूषांश्वनेति भारत
Karna said: “O great king, I shall slay all the Somakas—along with the Panchalas, and the Kekayas, and the Karushas as well, O Bharata.” In this vow Karna asserts his resolve to secure victory for his side by annihilating the principal allied clans of the Pandavas, framing mass killing as a pledge of loyalty and martial duty within the brutal ethics of war.
Verse 40
त्वद्गबच: सत्यमेवास्तु जहि पार्थान् समागतान् | सोमकांश्व महेष्वासान् सत्यवाग् भव भारत
Karna said: “Let your words indeed prove true. Strike down the assembled sons of Pṛthā. Slay also those Somakas, the great bowmen. O Bhārata, make your promise truthful by your deed.”
Verse 41
दयया यदि वा राजन द्वेष्यभावान्मम प्रभो | मन्दभाग्यतया वापि मम रक्षसि पाण्डवान्
Karna said: “O king, my lord—if out of compassion toward the Pāṇḍavas, or out of hostility toward me born of my ill fortune, you are protecting the Pāṇḍavas, then grant Karna—who seeks glory on the battlefield—permission to fight. He will surely defeat the sons of Kuntī, together with their friends and kinsmen.”
Verse 42
अनुजानीहि समरे कर्णमाहवशोभिनम् | स जेष्यति रणे पार्थान् ससुहृदू्गणबान्धवान्
Karna said: “Grant me leave to fight—me, Karna, who shines in the press of battle. In this war he will surely defeat the sons of Pṛthā (the Pāṇḍavas), together with their friends and kinsmen.” In ethical tone, Karna frames his request as a demand for rightful permission and recognition, asserting his martial duty and confidence while implicitly challenging any partiality shown toward the Pāṇḍavas.
Verse 43
स एवमुक्त्वा नृपति: पुत्रो दुर्योधनस्तव । नोवाच वचन किज्चिद् भीष्म सत्यपराक्रमम्,सत्यपराक्रमी भीष्मसे ऐसा कहकर आपका पुत्र राजा दुर्योधन और कुछ नहीं बोला
ເມື່ອເວົ້າດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ພະຣາຊະບຸດຂອງພະອົງ ກະສັດດຸຣະໂຍທະນະ ກໍບໍ່ໄດ້ເວົ້າຖ້ອຍຄໍາໃດຕໍ່ອີກຕໍ່ບີສະມະ—ບີສະມະຜູ້ມີວິລະກໍາຕັ້ງຢູ່ເທິງສັດຈະ.
Verse 73
भीष्म: शान्तनवस्तूर्णमपयातु महारणात् । कर्ण बोला--भरतश्रेष्ठी] शोक न करो। मैं तुम्हारा प्रिय कार्य करूँगा, परंतु शान्तनुनन्दन भीष्म शीघ्र ही महायुद्धसे हट जायेँ
ກັນນະເວົ້າວ່າ: “ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນຫມູ່ພາຣະຕະ ຢ່າໂສກເສົ້າເລີຍ. ຂ້າຈະສໍາເລັດການທີ່ພະອົງຮັກແລະປາຖະໜາ; ແຕ່ບີສະມະ ບຸດຂອງຊານຕະນຸ ຈະຖອນອອກຈາກສົງຄາມໃຫຍ່ນີ້ໃນໄວໆນີ້”
Verse 96
इस प्रकार श्रीमह्ााभारत भीष्मपर्वके अन्तर्गत भीष्मवधपर्वमें आठवें दिनके युद्धरें सेनाके शिविरमें लौटनेसे सम्बन्ध रखनेवाला छानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ບົດທີ 96 ໃນພາກບີສະມະ (Bhīṣma Parva) ຂອງສີຣີມະຫາພາຣະຕະ ໃນຕອນວ່າດ້ວຍການລົ້ມລົງຂອງບີສະມະ ອັນພັນລະນາການທີ່ໃນວັນທີ 8 ຂອງສົງຄາມ ກອງທັບໄດ້ກັບຄືນສູ່ຄ່າຍ ກໍສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ.
Verse 97
इति श्रीमहाभारते भीष्मपर्वणि भीष्मवधपर्वणि भीष्म॑ प्रति दुर्योधनवाक्ये सप्तनवतितमो<ध्याय:
ດັ່ງນັ້ນ ໃນສີຣີມະຫາພາຣະຕະ ພາກບີສະມະ—ໃນຕອນວ່າດ້ວຍການລົ້ມລົງຂອງບີສະມະ—ບົດທີ 97 ອັນເອີ້ນວ່າ “ຖ້ອຍຄໍາຂອງດຸຣະໂຍທະນະຕໍ່ບີສະມະ” ກໍສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ.
Verse 231
भण्डीपुष्पनिकाशेन तपनीयनिभेन च । अनुलिप्त: पराध्येन चन्दनेन सुगन्धिना
ກັນນະເວົ້າວ່າ: “ພຣະອົງ/ທ່ານນັ້ນ ປະດັບດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບທີ່ສ່ອງປະກາຍດັ່ງດອກພັນດີ ແລະສະຫວ່າງດັ່ງຄໍາບໍລິສຸດ; ທັງກາຍຍັງຖືກທາດ້ວຍຈັນທະນະຫອມອັນມີຄ່າ”
Verse 236
भ्रातरश्न महेष्वासास्त्रिदशा इव वासवम् | भीष्मके शिविरकी ओर जाते हुए पुरुषश्रेष्ठ दुर्योधनके पीछे सारे जगत्के महाधनुर्धर कौरवपक्षीय नरेश तथा विशाल धनुष धारण करनेवाले उसके भाई उसी प्रकार जा रहे थे
ກັນນະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ແລະພີ່ນ້ອງຂອງລາວ—ນັກທະນູຜູ້ກ້າແຂງ—ພ້ອມດ້ວຍບັນດາກະສັດນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ຝ່າຍເກົາຣະວະ ໄດ້ຕາມຫຼັງບຸລຸດຜູ້ປະເສີດ ດຸຣະໂຍທະນະ ໃນຂະນະທີ່ລາວໄປຫາຄ່າຍຂອງພີດສະມະ ເຫມືອນທີ່ເທວະດາທັງຫຼາຍຕາມຫຼັງອິນທຣະ.»
Verse 256
प्रादुर्बभूवु: सहिता: शक्रस्येवामरा दिवि । राजा दुर्योधनकी रक्षाके लिये समस्त सुहृद् अस्त्र-शस्त्र लेकर उसी प्रकार उसके साथ हो गये थे, जैसे स्वर्गमें देवता इन्द्रकी रक्षाके लिये उनके साथ रहते हैं
ກັນນະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ເຫມືອນອະມະຣາໃນສະຫວັນຢືນຮ່ວມກັນເພື່ອປົກປ້ອງ ສັກກະ (ອິນທຣະ) ຢ່າງໃດ, ບັນດາຜູ້ປາຖະໜາດີທັງປວງຂອງກະສັດ ດຸຣະໂຍທະນະ ກໍປາກົດຕົວພ້ອມພຽງ ຖືອາວຸດ ແລະມາຊຸມຢູ່ຂ້າງກາຍລາວເພື່ອປ້ອງກັນ.»
Frequently Asked Questions
The chapter stages a dharma-sankat of leadership under crisis: whether to prioritize immediate tactical survival (retreat, dispersion) or collective duty (reforming lines under command), showing how fear-driven flight conflicts with the kṣatriya expectation of ordered resistance.
Agency operates within constraint: disciplined coordination and clarity of command can convert chaos into purposeful action, while uncontrolled emotion (panic) multiplies harm; the narrative frames competence and restraint as ethically relevant, not merely strategic.
No explicit phalaśruti appears here; the meta-function is historiographic—Saṃjaya’s granular war-reporting models how events, intentions, and consequences are to be interpreted within the epic’s broader inquiry into dharma and responsibility.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.