Adhyaya 95
अलोभोपाख्यानम् — शुनःसख-यातुधानी-संवादः (The Allegory of Non-Greed: Śunaḥsakha and the Yātudhānī)
Upa-parva: Alobha-dharma (Discourse on Non-Greed) — Śunaḥsakha and the Yātudhānī Episode
Bhīṣma narrates that forest-dwelling sages (with Atri prominent) subsist on roots and fruits and notice an unusually well-fed wandering ascetic, Śunaḥsakha. The sages’ conjectures about his prosperity are answered indirectly by their later cooperation with him. They discover a pristine lotus-pond guarded by a distorted kṛtyā/yātudhānī, who blocks access to lotus-stalks unless each seeker states a name. One by one, major sages and companions provide etymological name-definitions; the guardian repeatedly claims the names are mentally “unbearable” and orders them to descend into the pond—an apparent trap. When Śunaḥsakha is pressed, he first hesitates, then asserts that his name was already spoken once; upon the guardian’s insistence, he pronounces a forceful command, striking her with a staff-like, brahmanical authority (brahmadaṇḍa-kalpa), reducing the hostile force to ash. The group collects lotus-stalks and lotus-flowers, but the stalks later disappear, producing mutual suspicion. The sages initiate oath-formulas that assign severe moral consequences to any thief. Śunaḥsakha then confesses he himself concealed the stalks as a test and reveals his identity as Vāsava (Indra), stating he arrived to protect them from the yātudhānī. The episode concludes with a didactic closure: because they did not succumb to greed even under hunger, they attain auspicious worlds; therefore, one should avoid lobha in all conditions, and recitation of this exemplary conduct is presented as beneficial (a phala-style commendation).
Chapter Arc: धर्मनिष्ठ महर्षि नियमपूर्वक निवपन (श्राद्ध-दान) और तीर्थजल-तर्पण करते हैं; पर आश्चर्य यह कि पितर और देवता श्राद्धान्न से अजीर्ण होकर ब्रह्मा के पास सहायता को जाते हैं। → पितर-देवता अपनी व्यथा बताते हैं—चातुर्वर्ण्य द्वारा दिए गए निवाप/पिण्ड-तर्पण का अन्न वे ग्रहण तो करते हैं, पर विधि-भ्रंश और अव्यवस्था से ‘अन्न का पाचन’ बाधित होता है; श्राद्ध-स्थल पर राक्षसी विघ्नों का भी भय उभरता है। → स्वयम्भू ब्रह्मा पितरों की बात सुनकर अग्निदेव (हुताशन) को उपाय के रूप में प्रतिष्ठित करते हैं—अग्नि के उपस्थित रहने से राक्षस दूर भागते हैं और वही श्राद्धान्न के ‘अजीर्ण’ का निवारण कर विधि को स्थिर करता है; फिर पिण्ड-दान का क्रम (पहले पिता, फिर पितामह, फिर प्रपितामह) और प्रत्येक पिण्ड पर सावित्री-जप का विधान घोषित होता है। → ब्रह्मा द्वारा ‘पर’ श्राद्धविधि का निरूपण—अग्नि-स्थापन, पिण्ड-क्रम, मंत्रोच्चार, तथा पितृ-देव-तृप्ति की सुनिश्चितता; साथ ही सात ऋषियों (ब्रह्मा-परम्परा में पुलस्त्य, वसिष्ठ, पुलह, अंगिरा, क्रतु, कश्यप आदि) का स्मरण कर श्राद्ध-परम्परा की प्रामाणिकता स्थापित होती है। → दानधर्म के अगले विस्तार की भूमिका बनती है—‘श्राद्धोत्पत्ति’ और पिण्ड-सम्बन्ध के बाद आगे दान-विधानों का वर्णन (अतः परम् दानं वक्ष्यामि)।
Shlokas
Verse 1
ऑऔपनआक्ाा बछ। अर: द्विनवतितमो< ध्याय: पितर और देवताओंका श्राद्धान्नले अजीर्ण होकर ब्रद्माजीके पास जाना और अग्निके द्वारा अजीर्णका निवारण, श्राद्धसे तृप्त हुए पितरोंका आशीर्वाद भीष्म उवाच तथा निमीौ प्रवृत्ते तु सर्व एव महर्षय: । पितृयज्ञं तु कुर्वन्ति विधिदृष्टेन कर्मणा,भीष्मजी कहते हैं--युधिष्ठटिर! इस प्रकार जब महर्षि निमि पहले-पहल श्राद्धमें प्रवृत्त हुए, उसके बाद सभी महर्षि शास्त्रविधिके अनुसार पितृयज्ञका अनुष्ठान करने लगे
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ! ເມື່ອກະສັດ ນິມິ ໄດ້ເປີດທາງປະເພນີນີ້ເປັນຄັ້ງທໍາອິດແລ້ວ, ຕໍ່ຈາກນັ້ນມະຫາຣິສີທັງຫມົດກໍໄດ້ເລີ່ມປະກອບພິທີບູຊາແດ່ບັນພະບຸລຸດ (pitṛ-yajña) ຕາມພິທີກໍາທີ່ຄໍາພີກໍານົດ. ຈຸດເນັ້ນທາງຈິດທໍາຄື ການຮັກສາຄວາມກະຕັນຍູ ແລະ ຄວາມຮັບຜິດຊອບຕໍ່ບັນພະບຸລຸດ ຜ່ານພິທີທີ່ຖືກລະບຽບ ບໍ່ແມ່ນຕາມໃຈຕົນ»។
Verse 2
ऋषयो धर्मनित्यास्तु कृत्वा निवपनान्युत । तर्पणं चाप्यकुर्वन्त तीर्थाम्भोभिययतव्रता:,सदा धर्ममें तत्पर रहनेवाले और नियमपूर्वक व्रत धारण करनेवाले महर्षि पिण्डदान करनेके पश्चात् तीर्थंके जलसे पितरोंका तर्पण भी करते थे
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ບັນດາຣິສີຜູ້ມັ່ນຄົງໃນທໍາ ແລະ ຮັກສາວັດຖຸປະຕິບັດດ້ວຍວິໄນ ຈະຖວາຍເຄື່ອງບູຊາສົບ/ພິນດານກ່ອນ; ແລ້ວຈຶ່ງໃຊ້ນ້ໍາສັກສິດຈາກທີ່ທ່ອງທ່ຽວບູຊາ (tīrtha) ເພື່ອເຮັດຕັຣປະນະ ໃຫ້ບັນພະບຸລຸດພໍໃຈ. ດັ່ງນັ້ນ ຄວາມປະພຶດຊອບຈຶ່ງຖືກຮັກສາໄວ້ ໂດຍການປະກອບພິທີທີ່ຄວນແກ່ຜູ້ລ່ວງລັບໃຫ້ຄົບຖ້ວນ»។
Verse 3
निवापैर्दीयमानैश्न चातुर्वण्येन भारत । तर्पिता: पितरो देवास्तत्रान्नं जरयन्ति वै
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພາຣະຕະ! ເມື່ອການຖວາຍອາຫານພິທີ (nivāpa) ຖືກມອບຢ່າງຖືກຕ້ອງໂດຍຄົນທັງສີ່ວັນນະ, ບັນພະບຸລຸດ (Pitṛs) ແລະ ເທວະທັງຫມົດກໍພໍໃຈ; ແລະທີ່ນັ້ນແທ້ໆ ພວກເຂົາກໍຮັບປະທານ ແລະ ‘ຍ່ອຍ’ ອາຫານນັ້ນ»។
Verse 4
अजीलण्णस्त्वभिहन्यन्ते ते देवा: पितृभि: सह । सोममेवाभ्यपद्यन्त तदा हुन्नाभिपीडिता:
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຕໍ່ມາ ເທວະເຫຼົ່ານັ້ນ ພ້ອມກັບບັນພະບຸລຸດ (Pitṛs) ຖືກກະທົບຈົນລົ້ມລົງ. ຖືກກົດຂີ່ ແລະ ທຸກທໍລະມານ, ໃນເວລານັ້ນພວກເຂົາໄດ້ໄປພຶ່ງພາພຽງແຕ່ ໂສມະ (Soma) ເທົ່ານັ້ນ»។
Verse 5
भारत! धीरे-धीरे चारों वर्णोंके लोग श्राद्धमें देवताओं और पितरोंको अन्न देने लगे। लगातार श्राद्धमें भोजन करते-करते वे देवता और पितर पूर्ण तृप्त हो गये। अब वे अन्न पचानेके प्रयत्नमें लगे। अजीर्णसे उन्हें विशेष कष्ट होने लगा। तब वे सोम देवताके पास गये ।। तेडब्रुवन् सोममासाद्य पितरोडजीर्णपीडिता: । निवापान्नेन पीड्याम: श्रेयो नो5त्र विधीयताम्,सोमके पास जाकर वे अजीर्णसे पीड़ित पितर इस प्रकार बोले--'देव! हम श्राद्धान्नसे बहुत कष्ट पा रहे हैं। अब आप हमारा कल्याण कीजिये!
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພາຣະຕະ! ຕໍ່ມາຕາມການເວລາ ຜູ້ຄົນໃນທັງສີ່ວັນນະໄດ້ເລີ່ມຖວາຍອາຫານໃນພິທີ śrāddha ແດ່ເທວະ ແລະ ບັນພະບຸລຸດ. ເມື່ອເທວະແລະ Pitṛs ກິນຢູ່ໃນ śrāddha ທີ່ຕໍ່ເນື່ອງ ພວກເຂົາກໍອິ່ມພໍໃຈຢ່າງເຕັມທີ. ແລ້ວພວກເຂົາພະຍາຍາມຍ່ອຍອາຫານ; ແຕ່ອາການຍ່ອຍບໍ່ດີ (ອະຊີຣະນະ) ກໍທໍາໃຫ້ທຸກທໍລະມານຢ່າງໜັກ. ດັ່ງນັ້ນພວກເຂົາຈຶ່ງໄປຫາ ໂສມະ. ເມື່ອເຖິງໂສມະ ບັນດາ Pitṛs ຜູ້ຖືກທຸກທໍລະມານດ້ວຍອາການຍ່ອຍບໍ່ດີ ໄດ້ກ່າວວ່າ: ‘ໂອ ພຣະອົງ! ອາຫານຖວາຍ śrāddha (nivāpa) ນີ້ກໍາລັງເຮັດໃຫ້ພວກເຮົາທຸກທໍລະມານຫນັກ. ຂໍພຣະອົງຈັດການສິ່ງທີ່ເປັນປະໂຫຍດແທ້ຈິງໃຫ້ພວກເຮົາໃນເລື່ອງນີ້’»។
Verse 6
तान् सोम: प्रत्युवाचाथ श्रेयश्वेवीप्सितं सुरा: । स्वयम्भूसदनं यात स व: श्रेयोडभिधास्यति,तब सोमने उनसे कहा--'देवताओ! यदि आप कल्याण चाहते हैं तो ब्रह्माजीकी शरणमें जाइये, वही आपलोगोंका कल्याण करेंगे”
ແລ້ວພຣະໂສມະໄດ້ຕອບພວກເຂົາວ່າ: «ໂອ ພວກເທວະ! ຖ້າພວກເຈົ້າປາຖະໜາສິ່ງທີ່ເປັນປະໂຫຍດແທ້ ແລະຄວນປາຖະໜາ ຈົ່ງໄປຍັງສະຖານທີ່ປະທັບຂອງສະວະຍັມພູ (ພຣະພຣະຫມາ)؛ ພຣະອົງຈະປະກາດແນະນຳເສັ້ນທາງອັນນຳໄປສູ່ຄວາມຜາສຸກຂອງພວກເຈົ້າ»។
Verse 7
ते सोमवचनादू देवा: पितृभि: सह भारत । मेरुशृंगे समासीनं पितामहमुपागमन्
ພີດສະມະໄດ້ກ່າວວ່າ: ຕາມຄຳຂອງພຣະໂສມະ ໂອ ພາຣະຕະ, ພວກເທວະ—ພ້ອມດ້ວຍພິຕຣິ—ໄດ້ເຂົ້າໄປເຝົ້າພິຕາມະຫະ (ພຣະພຣະຫມາ) ຜູ້ປະທັບຢູ່ເທິງຍອດພູເມຣຸ।
Verse 8
भरतनन्दन! सोमके कहनेसे वे पितरोंसहित देवता मैरुपर्वतके शिखरपर विराजमान ब्रह्माजीके पास गये ।। पितर ऊचु. निवापान्नेन भगवन् भृशं पीड्यामहे वयम् । प्रसाद कुरु नो देव श्रेयो न: संविधीयताम्,पितरोंने कहा--भगवन्! निरन्तर श्राद्धका अन्न खानेसे हम अजीर्णतावश अत्यन्त वष्ट पा रहे हैं। देव! हमलोगोंपर कृपा कीजिये और हमें कल्याणके भागी बनाइये
ພີດສະມະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ສືບສາຍພາຣະຕະ! ຕາມຄຳຂໍຂອງພຣະໂສມະ ພວກເທວະ—ພ້ອມດ້ວຍພິຕຣິ—ໄດ້ໄປຫາພຣະພຣະຫມາ ຜູ້ປະທັບຢູ່ເທິງຍອດພູເມຣຸ। ພິຕຣິທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ: ‘ໂອ ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ! ພວກເຮົາຖືກທຸກທໍລະມານຢ່າງໜັກ ເນື່ອງຈາກການບໍລິໂພກອາຫານບູຊາສຣາດທະ (nivāpa) ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ. ຂໍພຣະອົງໂປດເມດຕາ ແລະຈັດສັນສິ່ງທີ່ເປັນປະໂຫຍດແທ້ໃຫ້ແກ່ພວກເຮົາ’»។
Verse 9
इति तेषां वच: श्रुत्वा स्वयम्भूरिदमब्रवीत् । एष मे पार्श्चतो वद्लिययुष्मच्छेयो&भिधास्यति,पितरोंकी यह बात सुनकर स्वयम्भू ब्रह्माजीने इस प्रकार कहा--*देवगण! मेरे निकट ये अग्निदेव विराजमान हैं। ये ही तुम्हारे कल्याणकी बात बतायेंगे”
ພີດສະມະໄດ້ກ່າວວ່າ: ເມື່ອສະວະຍັມພູ (ພຣະພຣະຫມາ) ໄດ້ຟັງຖ້ອຍຄຳຂອງພິຕຣິແລ້ວ ພຣະອົງຈຶ່ງກ່າວວ່າ: «ໂອ ພວກເທວະ! ຂ້າງກາຍຂ້ອຍນີ້ມີພຣະອັກນິປະທັບຢູ່; ພຣະອົງນັ້ນຈະບອກແກ່ພວກເຈົ້າວ່າສິ່ງໃດເປັນປະໂຫຍດແທ້ສຳລັບພວກເຈົ້າ»។
Verse 10
अग्निरुवाच सहितास्तात भोक्ष्यामो निवापे समुपस्थिते । जरयिष्यथ चाप्यन्नं मया सार्ध न संशय:,अग्नि बोले--देवताओे और पितरो! अबसे श्राद्धका अवसर उपस्थित होनेपर हमलोग साथ ही भोजन किया करेंगे। मेरे साथ रहनेसे आपलोग उस अन्नको पचा सकेंगे, इसमें संशय नहीं है
ພຣະອັກນິກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ຮັກທັງຫຼາຍ, ເມື່ອເວລາບູຊາສຣາດທະມາຮອດ ພວກເຮົາຈະຮ່ວມກັນບໍລິໂພກອາຫານທີ່ຖວາຍໄວ້. ໂດຍຢູ່ຮ່ວມກັບຂ້ອຍ ພວກເຈົ້າຈະຍ່ອຍອາຫານນັ້ນໄດ້—ບໍ່ມີຄວາມສົງໄສ»។
Verse 11
एतच्छुत्वा तु पितरस्ततस्ते विज्वरा3भवन् । एतस्मात् कारणाच्चाग्ने: प्राक् तावद् दीयते नूप,नरेश्वर! अग्निकी यह बात सुनकर वे पितर निश्चिन्त हो गये; इसीलिये श्राद्धमें पहले अग्निको ही भाग अर्पित किया जाता है
ພີສະມະ (Bhīṣma) ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອພິຕຣະ (Pitṛs) ໄດ້ຍິນເຊັ່ນນັ້ນ ພວກເຂົາກໍພົ້ນຈາກຄວາມກັງວົນແລະຄວາມທຸກໃຈ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ພະມະຫາກະສັດ, ໃນພິທີ śrāddha ຈຶ່ງຖວາຍສ່ວນບູຊາແກ່ອັກນິ (Agni) ກ່ອນ».
Verse 12
निवप्ते चाग्निपूर्व वै निवापे पुरुषर्षभ । न ब्रह्ाराक्षसास्तं वै निवापं धर्षयन्त्युत,पुरुषप्रवर! अग्निमें हवन करनेके बाद जो पितरोंके निमित्त पिण्डदान दिया जाता है, उसे ब्रह्मराक्षस दूषित नहीं करते
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ກ້າຫານດັ່ງງົວເອກ, ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນບຸລຸດ—ເມື່ອເຮັດນິວາປະ (nivāpa) ຫຼັງຈາກຖວາຍລົງໃນໄຟສັກສິດກ່ອນ ນິວາປະທີ່ອຸທິດແກ່ພິຕຣະນັ້ນ ບໍ່ຖືກພວກບຣາຫະມະຣາກສະສະ (brahmarākṣasa) ລະເມີດ ຫຼືເຮັດໃຫ້ເປື້ອນ. ດັ່ງນັ້ນ ພິທີທີ່ປະຕິບັດຕາມລຳດັບແຫ່ງເວດ—ໄຟກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງຖວາຍແກ່ບັນພະບຸລຸດ—ຍ່ອມຖືກປົກປ້ອງ ແລະມີຜົນ».
Verse 13
रक्षांसि चापवर्तन्ते स्थिते देवे हुताशने । पूर्व पिण्डं पितुर्दद्यात् ततो दद्यात् पितामहे,अग्निदेवके विराजमान रहनेपर राक्षस वहाँसे भाग जाते हैं। सबसे पहले पिताको पिण्ड देना चाहिये, फिर पितामहको
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໄຟເທວະ (Agni) ຖືກສະຖາປະນາຢ່າງຖືກຕ້ອງ ແລະລຸກໂຊດໄສ ວິນຍານຮ້າຍແລະພວກຣາກສະສະຍ່ອມຖອນຕົວໜີໄປ. ໃນການຖວາຍປິນດະ (piṇḍa) ຄວນຖວາຍໃຫ້ບິດາກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງຖວາຍໃຫ້ປູ່—ເພື່ອຮັກສາລຳດັບອັນຖືກຕ້ອງໃນຫນ້າທີ່ຕໍ່ບັນພະບຸລຸດ».
Verse 14
प्रपितामहाय च तत एपष श्राद्धविधि: स्मृत: । ब्रूयाच्छाद्धे च सावित्रीं पिण्डे पिण्डे समाहित:,तदनन्तर प्रपितामहको पिण्ड देना चाहिये। यह श्राद्धकी विधि बतायी गयी है। श्राद्धमें एकाग्रचित्त हो प्रत्येक पिण्ड देते समय गायत्री-मन्त्रका उच्चारण करना चाहिये
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ຄວນຖວາຍປິນດະໃຫ້ປະປິຕາມະຫະ (ປູ່ທວດ) ດ້ວຍ. ນີ້ແມ່ນວິທີຂອງ śrāddha ທີ່ຖືກຈື່ຈຳໄວ້. ແລະໃນ śrāddha ຄວນມີໃຈຈົ່ງຈໍ່ ແລ້ວເວົ້າມົນສາວິຕຣີ (Sāvitrī/Gāyatrī) ໃນທຸກໆປິນດະທີ່ຖວາຍ».
Verse 15
सोमायेति च वक्तव्यं तथा पितृमतेति च | रजस्वला च या नारी व्यंगिता कर्णयोशक्ष या । निवापे नोपतिषेत संग्राह्मा नान्यवंशजा
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຄວນເວົ້າຖ້ອຍຄຳທີ່ກຳນົດໄວ້ວ່າ ‘somāya’ ແລະອີກທັງ ‘ຕາມຂໍ້ບັງຄັບຂອງພິຕຣະ’ ດ້ວຍ. ຍິງທີ່ກຳລັງມີປະຈຳເດືອນ ແລະຜູ້ທີ່ມີເຄື່ອງໝາຍຄວາມພິການທີ່ຫູ ບໍ່ຄວນເຂົ້າໃກ້ໃນພິທີນິວາປະ (nivāpa); ນາງບໍ່ຄວນຖືກຮັບເອົາເພື່ອຈຸດປະສົງພິທີນັ້ນ ແລະບໍ່ຄວນນຳຍິງຈາກວົງສາອື່ນມາດ້ວຍ».
Verse 16
पिण्ड-दानके आरम्भमें पहले अग्नि और सोमके लिये जो दो भाग दिये जाते हैं, उनके मन्त्र क्रमश: इस प्रकार हैं--“अग्नये कव्यवाहनाय स्वाहा", “सोमाय पितृमते स्वाहा ।/ जो स्त्री रजस्वला हो अथवा जिसके दोनों कान बहरे हों, उसको श्राद्धमें नहीं ठहरना चाहिये। दूसरे वंशकी स्त्रीको भी श्राद्धकर्ममें नहीं लेना चाहिये ।। जलं प्रतरमाणश्न कीर्तयेत पितामहान् । नदीमासाद्य कुर्वीत पितृणां पिण्डतर्पणम्,जलको तैरते समय पितामहों (के नामों) का कीर्तन करे। किसी नदीके तटपर जानेके बाद वहाँ पितरोंके लिये पिण्डदान और तर्पण करना चाहिये
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ໃນຕອນເລີ່ມພິທີຖວາຍກ້ອນເຂົ້າບູຊາແກ່ບັນພະບຸລຸດ (piṇḍa-dāna) ຕ້ອງແບ່ງສອງສ່ວນກ່ອນໃຫ້ແກ່ ອັກນິ ແລະ ໂສມະ ພ້ອມມົນຕຣາຕາມລໍາດັບວ່າ: «ອັກນະເຍ ກະວະຍະວາຫະນາຍ ສະວາຫາ» ແລະ «ໂສມາຍ ປິຕຣຶມະເຕ ສະວາຫາ». ຍິງທີ່ກໍາລັງມີປະຈໍາເດືອນ ຫຼື ຍິງທີ່ຫູໜວກທັງສອງຂ້າງ ບໍ່ຄວນໃຫ້ຢູ່ໃນພິທີ śrāddha; ແລະບໍ່ຄວນນໍາຍິງຈາກວົງສາອື່ນມາຮ່ວມກິດຈະກໍາ śrāddha ເຊັ່ນກັນ. ໃນຂະນະຂ້າມນໍ້າ ຄວນຂັບຂານນາມຂອງປູ່ຍ່າ; ແລະເມື່ອໄປຮອດຝັ່ງແມ່ນໍ້າ ຄວນຖວາຍ piṇḍa ແລະ ທໍາຕັຣປະນະ (tarpana) ເພື່ອບັນພະບຸລຸດ (Pitṛs).
Verse 17
पूर्व स्ववंशजानां तु कृत्वाद्धिस्तर्पणं पुन: । सुहृत्सम्बन्धिवर्गाणां ततो दद्याज्जलाञज्जलिम्,पहले अपने वंशमें उत्पन्न पितरोंका जलके द्वारा तर्पण करके तत्पश्चात् सुहृद् और सम्बन्धियोंके समुदायको जलांजलि देनी चाहिये
ພີສະມະສອນວ່າ: ກ່ອນອື່ນໃຫ້ທໍາຕັຣປະນະ (tarpana) ດ້ວຍນໍ້າແກ່ບັນພະບຸລຸດທີ່ເກີດໃນວົງສາຂອງຕົນ; ຈາກນັ້ນຈຶ່ງຖວາຍນໍ້າເປັນອັນຈະລີ (jalāñjali) ແກ່ມິດສະຫາຍຜູ້ຫວັງດີ ແລະຫມູ່ຍາດພີ່ນ້ອງທັງຫຼາຍ.
Verse 18
कल्माषगोयुगेनाथ युक्तेन तरतो जलम् । पितरो5भिलपषणन्ते वै नावं चाप्यधिरोहिता:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອຜູ້ໃດຂ້າມນໍ້າ ໂດຍໃຊ້ນຶມທີ່ປະກອບພ້ອມດີ ກັບງົວລາຍສີດ່າງໆ ບັນພະບຸລຸດ (Pitṛs) ຈະຮ້ອງເອີ້ນດ້ວຍຄວາມພໍໃຈ—ດັ່ງກັບວ່າພວກເຂົາໄດ້ຂຶ້ນເຮືອເອງ».
Verse 19
जो चितकबरे रंगके बैलोंसे जुती गाड़ीपर बैठकर नदीके जलको पार कर रहा हो, उसके पितर इस समय मानो नावपर बैठकर उससे जलांजलि पानेकी इच्छा रखते हैं ।। सदा नावि जल तऊज्ञा: प्रयच्छन्ति समाहिता: । मासार्थे कृष्णपक्षस्य कुर्यान्निर्वपणानि वै
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອຊາຍຜູ້ໜຶ່ງນັ່ງໃນລົດທີ່ງົວລາຍສີດ່າງໆ ແລະປະດັບດີລາກ ຂ້າມນໍ້າແມ່ນໍ້າ, ບັນພະບຸລຸດຂອງເຂົາໃນຂະນະນັ້ນ ດັ່ງກັບນັ່ງຢູ່ໃນເຮືອ ແລະປາຖະໜາຈະຮັບນໍ້າຖວາຍຈາກເຂົາ. ດັ່ງນັ້ນ ດ້ວຍໃຈທີ່ຕັ້ງມັ່ນ ຄວນຖວາຍນໍ້າ (jalāñjali) ແກ່ Pitṛs ຢ່າງສະເໝີ; ແລະໂດຍພິເສດ ໃນຄື່ງເດືອນມືດ (kṛṣṇa-pakṣa) ຄວນທໍານິຣະວະປະນະ (nirvapaṇa) ຫຼືພິທີທີ່ກ່ຽວກັບ śrāddha ຕາມທີ່ກໍານົດໄວ້ແນ່ນອນ.
Verse 20
पितामह:ः पुलस्त्यश्न वसिष्ठ: पुलहस्तथा
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໃນບັນດາລຶສີຜູ້ຄວນເຄົາລົບ ມີ Pitāmaha, Pulastya, Vasiṣṭha ແລະ Pulaha ເຊັ່ນດຽວກັນ».
Verse 21
अंगिराश्ष क्रतुश्चैव कश्यपश्च महानृषि: । एते कुरुकुलश्रेष्ठ महायोगेश्व॒रा: स्मृता:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ອັງຄິຣາສ, ກຣະຕຸ, ແລະ ມະຫາຣິຊິ ກັສຍະປະ—ບຸກຄົນເຫຼົ່ານີ້, ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງກຸຣຸ, ຖືກຈື່ຈຳວ່າເປັນ “ມະຫາໂຍເຄສະວະຣະ” ຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ໃນໂຍຄະ»។
Verse 22
एते च पितरो राजन्नेष श्राद्धविधि: पर: । कुरुकुलश्रेष्ठ! ब्रह्मा, पुलस्त्य, वसिष्ठ, पुलह, अंगिरा, क्रतु और महर्षि कश्यप--ये सात ऋषि महान् योगेश्वर और पितर माने गये हैं। राजन्! इस प्रकार यह श्राद्धकी उत्तम विधि बतायी गयी || २०-२१ $ ।। प्रेतास्तु पिण्डसम्बन्धान्मुच्यन्ते तेन कर्मणा,प्रेत (मरे हुए पिता आदि) पिण्डके सम्बन्धसे प्रेतत्वके कष्टसे छुटकारा पा जाते हैं। पुरुषश्रेष्ठट यह मैंने शास्त्रके अनुसार तुम्हें पूर्वमें बताये श्राद्धकी उत्पत्तिका प्रसंग विस्तारपूर्वक बताया है। अब दानके विषयमें बताऊँगा
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ, ບຸກຄົນເຫຼົ່ານີ້ແທ້ໆແມ່ນພິຕຣະ (Pitṛs), ແລະນີ້ແມ່ນວິທີການສຣາດທະ (śrāddha) ອັນສູງສຸດ. ໂດຍພິທີນັ້ນ ຜູ້ຕາຍທີ່ຢູ່ໃນສະພາບ ‘ເປຣຕະ’ ຈະພົ້ນຈາກຄວາມທຸກຂອງສະພາບນັ້ນ ເນື່ອງຈາກຄວາມສຳພັນກັບການຖວາຍປິນດະ (piṇḍa). ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າໄດ້ອະທິບາຍໃຫ້ທ່ານຟັງຕາມຄຳສອນໃນຄຳພີ ທັງຕົ້ນກຳເນີດແລະບໍລິບົດທັງມວນຂອງສຣາດທະ; ບັດນີ້ ຂ້າຈະກ່າວເຖິງເລື່ອງທານ (dāna)»។
Verse 23
इत्येषा पुरुषश्रेष्ठ श्राद्धोत्पत्ति्यथागमम् | व्याख्याता पूर्वनिर्दिष्टा दानं वक्ष्याम्यत: परम्,प्रेत (मरे हुए पिता आदि) पिण्डके सम्बन्धसे प्रेतत्वके कष्टसे छुटकारा पा जाते हैं। पुरुषश्रेष्ठट यह मैंने शास्त्रके अनुसार तुम्हें पूर्वमें बताये श्राद्धकी उत्पत्तिका प्रसंग विस्तारपूर्वक बताया है। अब दानके विषयमें बताऊँगा
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນມະນຸດ, ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ຂ້າໄດ້ອະທິບາຍຕາມອາຄົມ/ຄຳພີດັ້ງເດີມ ເຖິງກຳເນີດແລະວິທີອັນຖືກຕ້ອງຂອງສຣາດທະ (śrāddha) ດັ່ງທີ່ຂ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ກ່ອນ. ບັດນີ້ ຕໍ່ໄປ ຂ້າຈະກ່າວເຖິງເລື່ອງທານ (dāna).»
Verse 92
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि श्राद्धकल्पे द्विनवतितमो<ध्याय:
ດັ່ງນີ້ໃນ ສຣີມະຫາພາຣະຕະ, ໃນອະນຸສາສະນະປະຣະວະ—ໂດຍສະເພາະໃນພາກວ່າດ້ວຍທຳແຫ່ງທານ, ໃນພິທີແລະລະບຽບຂອງສຣາດທະ—ບົດທີ່ 92 ຈົບລົງແລ້ວ.
Verse 193
पुष्टिरायुस्तथा वीर्य श्रीक्षैव पितृभक्तित: । अत: जो इस बातको जानते हैं, वे एकाग्रचित्त हो नावपर बैठनेपर सदा ही पितरोंके लिये जल दिया करते हैं। महीनेका आधा समय बीत जानेपर कृष्णपक्षकी अमावास्या तिथिको अवश्य श्राद्ध करना चाहिये। पितरोंकी भक्तिसे मनुष्यको पुष्टि, आयु, वीर्य और लक्ष्मीकी प्राप्ति होती है
ພີສະມະ ປະກາດວ່າ: «ດ້ວຍຄວາມພັກດີຕໍ່ພິຕຣະ (Pitṛs) ມະນຸດຈະໄດ້ຮັບຄວາມອຸດົມສົມບູນແລະສຸຂະພາບ, ອາຍຸຍືນ, ພະລັງແລະຄວາມກ້າຫານ, ແລະຄວາມຮັ່ງມີ (ລັກສະມີ). ເພາະສະນັ້ນ ຜູ້ທີ່ຮູ້ເລື່ອງນີ້ ຈຶ່ງມີໃຈຈົດຈໍ່ ແລະຖວາຍນ້ຳແດ່ພິຕຣະເປັນນິດ—ແມ່ນແຕ່ໃນຍາມເດີນທາງ. ແລະໃນວັນອະມາວາສະຍາ (amāvāsyā) ຂອງຄຣິສນະປັກສະ (ຄ່ຳ) ຄວນປະກອບສຣາດທະ (śrāddha) ຢ່າງແນ່ນອນ»។
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether hunger and deprivation justify taking resources through pressure, deception, or suspicion—versus maintaining non-greed, consent-based conduct, and trust even when survival needs are acute.
Alobha is framed as a “para dharma”: restraint is not weakness but a stabilizing force that preserves social cohesion, prevents escalation into wrongdoing, and aligns personal conduct with protective, auspicious outcomes.
Yes. The closing verses state that avoiding greed in all circumstances is a superior dharma, and that narrating/reciting this exemplary conduct in assemblies brings well-being, pleases ancestral and divine recipients, and helps avert misfortunes.