Adhyaya 6
दैव–पुरुषकार-प्रश्नः (Daiva–Puruṣakāra Inquiry: Fate and Human Effort)
Upa-parva: Daiva–Puruṣakāra-vicāra (Discourse on Fate and Human Effort)
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma which is superior—daiva (destiny) or puruṣakāra (human effort). Bhīṣma responds by citing an ancient dialogue: Vasiṣṭha once questioned Brahmā on the same issue. Brahmā answers through a causality model using agricultural imagery: the ‘field’ is human effort and the ‘seed’ is daiva; only their conjunction yields fruition, yet without effort the seed cannot produce results. The chapter then develops a consistent karmic logic: the agent experiences the fruit of action; good action yields well-being, harmful action yields distress, and what is not done does not generate enjoyments. Multiple illustrations reinforce that prosperity, reputation, and even divine attainments are linked to exertion, discipline, and merit rather than inert reliance on fate. The discourse warns against fatalistic passivity, arguing that daiva ‘follows’ established effort and declines when action is depleted, like a lamp fading when oil is exhausted. The chapter closes by recommending purposeful initiative and regulated action as the practical route toward auspicious aims, including the ‘path to heaven’ as framed within epic ethics.
Chapter Arc: युधिष्ठिर पितामह भीष्म से तीखा, शाश्वत प्रश्न पूछते हैं—दैव (भाग्य) और पुरुषार्थ (स्वयं का प्रयत्न) में श्रेष्ठ कौन है? → भीष्म उत्तर को केवल मत-रूप में नहीं रखते; वे प्राचीन संवाद का आश्रय लेते हैं—वसिष्ठ द्वारा ब्रह्मा से पूछा गया वही प्रश्न। तर्क के साथ दृष्टान्त जुड़ते हैं: शुभ कर्म से सुख, पाप से दुःख; जो किया है वही फलता है, जो नहीं किया वह कहीं भोगा नहीं जाता। → संवाद का निर्णायक निष्कर्ष उभरता है—देवता भी किसी के कर्म का ‘व्यापार’ नहीं करते; विकर्म फलता नहीं, और दैव को सर्वशक्तिमान मानकर मनुष्य विमार्ग पर नहीं जा सकता। पुरुषार्थ ही संचित कर्म-शक्ति बनकर दैव-सा प्रतीत होता है और फल को वहाँ-वहाँ ले जाता है। → भीष्म वसिष्ठ-ब्रह्मा संवाद के सार को युधिष्ठिर के लिए स्थिर करते हैं—पुरुषार्थ का फल प्रत्यक्ष है; विधिपूर्वक आरम्भ किया गया कर्म स्वर्गमार्ग तक ले जा सकता है।
Shlokas
Verse 1
/ अपन ह< बक। है २ >> षष्ठो5 ध्याय: दैवकी अपेक्षा पुरुषार्थकी श्रेष्ठताका वर्णन युधिछिर उवाच पितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद । दैवे पुरुषकारे च किंस्वित् श्रेष्ठतरं भवेत्
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ປິຕາມະຫະ, ຜູ້ມີປັນຍາລຶກຊຶ້ງ ແລະຊຳນານໃນສາດສະຕຣາທັງປວງ, ລະຫວ່າງ ໄດວະ (ຊະຕາ/ພຣະກຳນົດ) ແລະ ປຸຣຸສະກາຣະ (ຄວາມພາກພຽນຂອງມະນຸດ) ອັນໃດແມ່ນເຫນືອກວ່າ?»
Verse 2
भीष्म उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । वसिष्ठस्य च संवादं ब्रह्मणश्न॒ युधिष्ठिर,भीष्मजीने कहा--युधिष्ठिर! इस विषयमें वसिष्ठ और ब्रह्माजीके संवादरूप एक प्राचीन इतिहासका उदाहण दिया जाता है
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ, ໃນເລື່ອງນີ້ກໍມີການຍົກອ້າງປະຫວັດບູຮານເປັນຕົວຢ່າງ—ເປັນເລື່ອງສັກສິດເກົ່າແກ່ໃນຮູບແບບການສົນທະນາລະຫວ່າງ ວະສິດຖະ ແລະ ພຣະພຣະຫມາ».
Verse 3
दैवमानुषयो: किंस्वित् कर्मणो: श्रेष्ठमित्युत । पुरा वसिष्ठो भगवान् पितामहमपृच्छत,प्राचीन कालकी बात है, भगवान् वसिष्ठने लोकपितामह ब्रह्माजीसे पूछा--'प्रभो! दैव और पुरुषार्थमें कौन श्रेष्ठ है?
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ລະຫວ່າງ ໄດວະ ແລະ ປຸຣຸສະກາຣະ, ອັນໃດແມ່ນເຫນືອກວ່າແທ້? ໃນການກ່ອນໂບຮານ, ພຣະຣິສີຜູ້ຄວນເຄົາລົບ ວະສິດຖະ ໄດ້ຖາມຄຳຖາມນີ້ຕໍ່ ປິຕາມະຫະ ພຣະພຣະຫມາ».
Verse 4
ततः पद्मोद्भवो राजन् देवदेव: पितामह: । उवाच मधुरं वाक्यमर्थवद्धेतुभूषितम्,राजन्! तब कमलजन्मा देवाधिदेव पितामहने मधुर स्वरमें युक्तियुक्त सार्थक वचन कहा--
ຕໍ່ມາ ໂອ ພະຣາຊາ, ພຣະປິຕາມະຫາ—ພຣະພຣົມ ຜູ້ເກີດຈາກດອກບົວ ເປັນເທວະເທວະ—ໄດ້ກ່າວຖ້ອຍຄໍາອ່ອນໂຍນ ມີຄວາມໝາຍລຶກຊຶ້ງ ແລະປະດັບດ້ວຍເຫດຜົນອັນຖືກຕ້ອງ ໂອ ພະຣາຊາ.
Verse 5
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें शुक और इन्द्रका संवादविषयक पाँचवाँ अध्याय पूरा हुआ,ब्रह्मोवाच (बीजतो हाड्कुरोत्पत्तिरड्कुरात् पर्णसम्भव: । पर्णान्नाला: प्रसूयन्ते नालात् स्कन्ध: प्रवर्तते ।।
ພຣະພຣົມກ່າວວ່າ: «ໂອ ມຸນີ, ຈາກເມັດພັນເກີດໜໍ່; ຈາກໜໍ່ເກີດໃບ. ຈາກໃບເກີດກ້ານ; ຈາກກ້ານເກີດລໍາຕົ້ນ. ຈາກລໍາຕົ້ນປາກົດດອກ; ຈາກດອກເກີດໝາກ; ແລະຈາກໝາກເກີດເມັດພັນອີກ—ດັ່ງນັ້ນ ເມັດພັນຈຶ່ງບໍ່ເຄີຍຖືກເວົ້າວ່າເປັນຫມັນ. ບໍ່ມີສິ່ງໃດເກີດຂຶ້ນໄດ້ໂດຍບໍ່ມີເມັດພັນ; ແລະໂດຍບໍ່ມີເມັດພັນ ກໍບໍ່ມີໝາກ. ຈາກເມັດພັນ ເມັດພັນກໍເກີດ; ແລະຈາກເມັດພັນເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງເຂົ້າໃຈວ່າໝາກເກີດຂຶ້ນ».
Verse 6
यादृशं वपते बीज क्षेत्रमासाद्य कर्षक: । सुकृते दुष्कृते वापि तादृश॑ लभते फलम्
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ດັ່ງຊາວນາໄປຮອດນາຂອງຕົນ ແລ້ວຫວ່ານເມັດພັນແນວໃດ ກໍໄດ້ຜົນຕາມເມັດພັນນັ້ນ; ຄົນເຮົາກໍໄດ້ຜົນຕາມການກະທໍາຂອງຕົນ—ຈະເປັນກຸສົນຫຼືອະກຸສົນກໍຕາມ».
Verse 7
यथा बीजं विना क्षेत्रमुप्तं भवति निष्फलम् | तथा पुरुषकारेण विना दैवं न सिध्यति,जैसे बीज खेतमें बोये बिना फल नहीं दे सकता, उसी प्रकार दैव (प्रारब्ध) भी पुरुषार्थके बिना नहीं सिद्ध होता
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນາທີ່ບໍ່ມີເມັດພັນ ແມ່ນແມ່ນຈະຖືກຫວ່ານແລະດູແລກໍຕາມ ກໍບໍ່ໃຫ້ຜົນ; ດັ່ງນັ້ນ ‘ຊະຕາ’ (ຜົນແຫ່ງກຳເກົ່າ) ກໍບໍ່ສຳເລັດເປັນຜົນໄດ້ ຫາກຂາດຄວາມພາກພຽນຂອງມະນຸດ».
Verse 8
क्षेत्र पुरुषकारस्तु दैवं बीजमुदाहतम् । क्षेत्रत्रीणसमायोगात् ततः सस्यं समृद्ध्यते,पुरुषार्थ खेत है और दैवको बीज बताया गया है। खेत और बीजके संयोगसे ही अनाज पैदा होता है
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ຄວາມພາກພຽນຂອງມະນຸດເປັນດັ່ງນາ, ແລະຊະຕາ (ປັດໃຈແຫ່ງເທວະ) ຖືກເວົ້າວ່າເປັນດັ່ງເມັດພັນ. ເມື່ອນາແລະເມັດພັນມາພົບກັນ ພືດຜົນຈຶ່ງຈະຮຸ່ງເຮືອງອຸດົມສົມບູນ».
Verse 9
कर्मण: फलनिर्वत्ति स्वयमश्नाति कारक: । प्रत्यक्ष दृश्यते लोके कृतस्यापकृतस्य च,कर्म करनेवाला मनुष्य अपने भले या बुरे कर्मका फल स्वयं ही भोगता है। यह बात संसारमें प्रत्यक्ष दिखायी देती है
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ຜູ້ກະທຳເອງ ຍ່ອມໄດ້ຊົມຊື່ນຫຼືຮັບທຸກຂ໌ຈາກຜົນທີ່ສຸກງອມຂອງກຳຂອງຕົນ. ໃນໂລກນີ້ ເຫັນໄດ້ຊັດເຈນດ້ວຍຕາ—ທັງຜົນຂອງສິ່ງທີ່ໄດ້ເຮັດ ແລະຂອງສິ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດ.
Verse 10
शुभेन कर्मणा सौख्यं दु:ःखं पापेन कर्मणा । कृतं फलति सर्वत्र नाकृतं भुज्यते क्वचित्
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ຄວາມສຸກເກີດຈາກກຳດີ ແລະຄວາມທຸກຂ໌ເກີດຈາກກຳຊົ່ວ. ສິ່ງທີ່ເຮັດແລ້ວ ຍ່ອມອອກຜົນທົ່ວໄປ; ແຕ່ຜົນຂອງສິ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດ ບໍ່ເຄີຍຖືກຊົມຊື່ນຫຼືຮັບທຸກຂ໌ຢູ່ໃສເລີຍ. ດັ່ງນັ້ນ ຊະຕາຊີວິດຂອງຄົນບໍ່ແມ່ນເລື່ອງບັງເອີນ ແຕ່ເປັນຜົນຈາກການກະທຳຂອງຕົນ ແລະຄວາມຮັບຜິດຊອບທາງທຳມະຍ່ອມຫຼີກບໍ່ພົ້ນ.
Verse 11
कृती सर्वत्र लभते प्रतिष्ठां भाग्यसंयुताम् । अकृती लभते भ्रष्ट: क्षते क्षारावसेचनम्
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ຜູ້ມີຄວາມສາມາດ ແລະຂະຫຍັນພາກພຽນ ຍ່ອມໄດ້ກຽດສັກສີທົ່ວໄປ ໂດຍມີໂຊກດີໜຸນຊ່ວຍ. ແຕ່ຜູ້ບໍ່ສາມາດ ແລະເກີດຄວາມຂີ້ຄ້ານ ຕົກຈາກກຽດສັກສີ ແລະພົບທຸກຂ໌ດັ່ງການໂຮຍເກືອລົງໃສ່ບາດແຜ.
Verse 12
तपसा रूपसौभाग्यं रत्नानि विविधानि च । प्राप्पते कर्मणा सर्व न दैवादकृतात्मना
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ດ້ວຍຕະປະ (ການບຳເນັດພຽນ) ມະນຸດຍ່ອມໄດ້ຮູບງາມ ໂຊກດີ ແລະອັນມະນີລ້ຳຄ່າຫຼາຍປະເພດ. ແທ້ຈິງແລ້ວ ທຸກສິ່ງໄດ້ມາດ້ວຍການກະທຳຂອງຕົນ; ແຕ່ຜູ້ບໍ່ຝຶກຝົນຕົນເອງ ແລະນັ່ງພຶ່ງແຕ່ຊະຕາ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ສິ່ງໃດເລີຍ.
Verse 13
तथा स्वर्गक्ष भोगश्न निष्ठा या च मनीषिता । सर्व पुरुषकारेण कृतेनेहोपलभ्यते,इस जगतमें पुरुषार्थ करनेसे स्वर्ग, भोग, धर्ममें निष्ठा और बुद्धिमत्ता--इन सबकी उपलब्धि होती है
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ເຊັ່ນດຽວກັນ ດ້ວຍຄວາມພາກພຽນຂອງມະນຸດ ໃນໂລກນີ້ຍ່ອມໄດ້ຮັບສະຫວັນແລະຄວາມສຸກສຳລານຂອງມັນ, ຄວາມໝັ້ນຄົງໃນທຳມະ, ແລະປັນຍາທີ່ຖືກຍົກຍ້ອງ—ທັງໝົດນີ້ຍ່ອມບັນລຸໄດ້ດ້ວຍການກະທຳອັນຕັ້ງໃຈຂອງຄົນ.
Verse 14
ज्योतींषि त्रिदशा नागा यक्षाश्षन्द्रार्कमारुता: । सर्व पुरुषकारेण मानुष्याद् देवतां गता:,नक्षत्र, देवता, नाग, यक्ष, चन्द्रमा, सूर्य और वायु आदि सभी पुरुषार्थ करके ही मनुष्यलोकसे देवलोकको गये हैं
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ດວງແສງທັງຫຼາຍ, ເທວະດາ, ນາກ, ຢັກສະ, ແລະທັງດວງຈັນ, ດວງອາທິດ, ກັບລົມ—ທັງໝົດນີ້ໄດ້ບັນລຸສະຖານະເທວະດາ ໂດຍອາໄສຄວາມພາກພຽນຂອງຕົນເອງ. ເມື່ອພາກພຽນຢ່າງເຕັມທີ່ ພວກເຂົາຈຶ່ງຍົກຕົນຈາກສະພາບມະນຸດ ໄປສູ່ສະພາບເທວະດາ».
Verse 15
अर्थो वा मित्रवर्गो वा ऐश्वर्य वा कुलान्वितम् । श्रीक्षापि दुर्लभा भोक्तुं तथैवाकृतकर्मभि:,जो पुरुषार्थ नहीं करते वे धन, मित्रवर्ग, ऐश्वर्य, उत्तम कुल तथा दुर्लभ लक्ष्मीका भी उपभोग नहीं कर सकते
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ທີ່ບໍ່ລົງມືກະທຳ ແລະບໍ່ພາກພຽນ ບໍ່ອາດຊື່ນຊົມໄດ້ຢ່າງແທ້ຈິງ ທັງຊັບສິນ, ມິດສະຫາຍ, ອຳນາດ, ຕະກູນສູງ, ແລະແມ່ນແຕ່ລາພອັນຫາຍາກ (ພຣະລັກສະມີ)».
Verse 16
शौचेन लभते विे्र: क्षत्रियो विक्रमेण तु । वैश्य: पुरुषकारेण शूद्र: शुश्रूषया श्रियम्,ब्राह्मण शौचाचारसे, क्षत्रिय पराक्रमसे, वैश्य उद्योगसे तथा शूद्र तीनों वर्णोकी सेवासे सम्पत्ति पाता है
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ພຣາຫມັນໄດ້ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍຄວາມບໍລິສຸດ ແລະວິໄນໃນຄວາມປະພຶດ; ກະສັດຕະຣິຍະໄດ້ດ້ວຍຄວາມກ້າຫານ; ໄວຊະຍະໄດ້ດ້ວຍຄວາມຂະຫຍັນໃນການຄ້າ; ແລະຊູດຣະໄດ້ດ້ວຍການຮັບໃຊ້ຢ່າງອຸທິດ. ດັ່ງນັ້ນ ແຕ່ລະວັນນະຈຶ່ງບັນລຸຄວາມຜາສຸກ ໂດຍປະຕິບັດວິທີອັນຄວນຂອງຕົນ».
Verse 17
नादातांर भजन्त्यर्था न क्लीबं नापि निष्क्रियम् नाकर्मशीलं नाशूरं तथा नैवातपस्विनम्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຊັບສິນບໍ່ໄປຫາຜູ້ທີ່ບໍ່ຮູ້ແຈກທານ, ບໍ່ໄປຫາຜູ້ອ່ອນແອ, ແລະບໍ່ໄປຫາຜູ້ເກີນການກະທຳ. ມັນບໍ່ເຂົ້າຂ້າງຜູ້ທີ່ປະມາດໃນການງານ, ບໍ່ເຂົ້າຂ້າງຜູ້ບໍ່ກ້າຫານ; ແລະກໍບໍ່ໄປຫາຜູ້ບໍ່ມີຕະປະ (ການຂັດເກົາຕົນ)».
Verse 18
येन लोकास्त्रय: सृष्टा दैत्या: सर्वाश्व देवता: । स एष भगवान् विष्णु: समुद्रे तप्पते तप:
ພຣະອົງຜູ້ທີ່ສ້າງສາມໂລກ—ພ້ອມທັງໄດຕະຍະ ແລະເທວະດາທັງປວງ—ພຣະອົງນັ້ນແທ້ແມ່ນ ພຣະພະຄະວານ ວິສະນຸ. ວິສະນຸອົງນັ້ນເອງສະຖິດຢູ່ໃນມະຫາສະໝຸດ ແລະປະຕິບັດຕະປະ (ອະສະເກດ).
Verse 19
स्वं चेत् कर्मफलं न स्यात् सर्वमेवाफलं भवेत् । लोको दैवं समालक्ष्य उदासीनो भवेन्ननु
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ຖ້າການກະທຳຂອງຕົນບໍ່ໃຫ້ຜົນຕາມຄວນ ການກະທຳທັງປວງຈະກາຍເປັນໄຮ້ຜົນ. ເມື່ອເຫັນແຕ່ວາສະນາ (daiva) ເປັນຜູ້ຕັດສິນ ຜູ້ຄົນຈະເຢັນຊາ ແລະຢຸດຄວາມພາກພຽນອັນມີເປົ້າໝາຍ».
Verse 20
अकृत्वा मानुषं कर्म यो दैवमनुवर्तते । वृथा श्राम्यति सम्प्राप्पय पतिं क्लीबमिवाड़ना
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດບໍ່ເຮັດຄວາມພາກພຽນອັນຄວນແກ່ມະນຸດ (purushārtha) ແຕ່ຕາມແຕ່ວາສະນາ (daiva) ຜູ້ນັ້ນພຽງແຕ່ອາໄສຊະຕາ ແລະເມື່ອຍລ້າໄປໂດຍປ່າວ. ມັນເຫມືອນຍິງຜູ້ໜຶ່ງ ໄດ້ຜົວແລ້ວແຕ່ຍັງທົນທຸກ—ເພາະຜົວນັ້ນໄຮ້ສົມັດຖະນະ. ຄຳສອນຄື ທຳມະຕ້ອງການຄວາມພາກພຽນອັນມີເປົ້າໝາຍ; ອ້າງວາສະນາໂດຍບໍ່ເຮັດໜ້າທີ່ ນຳພາແຕ່ຄວາມຂັດໃຈ ແລະຄວາມໄຮ້ຜົນ».
Verse 21
न तथा मानुषे लोके भयमस्ति शुभाशुभे । तथा त्रिदशलोके हि भयमल्पेन जायते,इस मनुष्यलोकमें शुभाशुभ कर्मोंसे उतना भय नहीं प्राप्त होता, जितना कि देवलोकमें थोड़े ही पापसे भय होता है
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໃນໂລກມະນຸດ ການກະທຳດີຫຼືຊົ່ວ ບໍ່ໄດ້ກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມຢ້ານກົວເທົ່າກັນ; ແຕ່ໃນໂລກເທວະ ແມ່ນແຕ່ບາບນ້ອຍໆ ກໍເຮັດໃຫ້ຄວາມຢ້ານກົວເກີດຂຶ້ນໄວ. ຄຳສອນຊີ້ວ່າ ໂລກສູງກວ່າຕ້ອງການຄວາມບໍລິສຸດທາງຈິດໃຈຢ່າງເຂັ້ມງວດ ແລະຄວາມຜິດພາດລະອຽດກໍມີຜົນທັນທີ».
Verse 22
कृत: पुरुषकारस्तु दैवमेवानुवर्तते । न दैवमकृते किंचित् कस्यचिद् दातुमहति,किया हुआ पुरुषार्थ ही दैवका अनुसरण करता है; परंतु पुरुषार्थ न करनेपर दैव किसीको कुछ नहीं दे सकता
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໄດ້ກະທຳຄວາມພາກພຽນຂອງມະນຸດ (purushakāra) ແລ້ວ ວາສະນາ (daiva) ຈຶ່ງຕາມມາ. ແຕ່ຖ້າບໍ່ມີຄວາມພາກພຽນ ວາສະນາກໍບໍ່ຄວນໃຫ້ສິ່ງໃດແກ່ໃຜ. ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງກະທຳດ້ວຍຄວາມແນ່ວແນ່ ແລະຄວາມຮັບຜິດຊອບ; ແລ້ວຈຶ່ງໃຫ້ສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າ ‘ວາສະນາ’ ເປັນມົນຜົນດີ.»
Verse 23
यथा स्थानान्यनित्यानि दूृश्यन्ते दैवतेष्वपि । कथं कर्म विना दैवं स्थास्यति स्थापयिष्यति
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ເຫມືອນດັ່ງທີ່ໃນຫມູ່ເທວະເອງ ຕຳແໜ່ງແລະຖານະ—ແມ່ນແຕ່ຂອງອິນທຣາແລະອື່ນໆ—ກໍຖືກເຫັນວ່າບໍ່ຖາວອນ; ແລ້ວ ‘ວາສະນາ’ (daiva) ຈະຢືນຢູ່ໄດ້ແນວໃດໂດຍບໍ່ມີກຳ (karma)? ແລະມັນຈະເຮັດໃຫ້ຜູ້ອື່ນຢືນຢູ່ໄດ້ແນວໃດ?»
Verse 24
न दैवतानि लोके5स्मिन् व्यापारं यान्ति कस्यचित् । व्यासडूं जनयन्त्युग्रमात्माभिभवशड्कया
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ໃນໂລກນີ້ ເທວະດາບໍ່ໄດ້ເຂົ້າໄປແຊກແຊງກິດຈະການຂອງໃຜໂດຍກົງ. ແຕ່ເພາະຢ້ານວ່າຜູ້ມີຄຸນທຳອັນສູງສຸດຈະເກີນພວກເຂົາ ເທວະດາອາດຈະກະຕຸ້ນໃຫ້ເກີດຄວາມຍຶດຕິດອັນຮຸນແຮງໃນໃຈຂອງຜູ້ນັ້ນ ເພື່ອໃຫ້ອຸປະສັກເກີດຂຶ້ນໃນການປະພຶດທຳມະ.
Verse 25
ऋषीणां देवतानां च सदा भवति विग्रह: । कस्य वाचा हादैवं स्याद् यतो दैवं प्रवर्तते,ऋषियों और देवताओंमें सदा कलह होता रहता है (देवता ऋषियोंकी तपस्यामें विघ्न डालते हैं तथा ऋषि अपने तपोबलसे देवताओंको स्थानभ्रष्ट कर देते हैं।।
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ລະຫວ່າງພະລິສີ (ິສີ) ແລະ ເທວະດາ ມັກມີຄວາມຂັດແຍ້ງຢູ່ເສມອ. ຖ້າບໍ່ມີອຳນາດແຫ່ງຊະຕາກຳ ແລ້ວຄຳເວົ້າລ້ວນໆຈະເຮັດໃຫ້ໃຜໄດ້ສຸກ ຫຼື ໄດ້ທຸກໄດ້ແນວໃດ? ເພາະຊະຕາກຳນັ້ນແຫຼະເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ເຫດການທັງປວງເຄື່ອນໄຫວ.
Verse 26
कथं तस्य समुत्पत्तिर्यतो दैवं प्रवर्तते । एवं त्रिदशलोके<पि प्राप्यन्ते बहवो गुणा:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອຊະຕາກຳເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ການກະທຳເຄື່ອນໄຫວ ແລ້ວຄວາມພາກພຽນຂອງມະນຸດຈະເກີດຂຶ້ນໂດຍບໍ່ພຶງຊະຕາກຳໄດ້ແນວໃດ? ໃນທຳນອງດຽວກັນ ແມ່ນແຕ່ໃນໂລກເທວະດາ ຄຸນປະໂຫຍດ ແລະ ຄວາມດີງາມຫຼາຍປະການ ກໍໄດ້ມາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຊະຕາກຳ.
Verse 27
आत्मैव ह्ात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मन: । आत्मैव हाात्मन: साक्षी कृतस्याप्यकृतस्य च,आत्मा ही अपना बन्धु है, आत्मा ही अपना शत्रु है तथा आत्मा ही अपने कर्म और अकर्मका साक्षी है
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຕົນເອງນັ້ນແຫຼະເປັນມິດຂອງຕົນ; ຕົນເອງນັ້ນແຫຼະເປັນສັດຕູຂອງຕົນ. ຕົນເອງນັ້ນແຫຼະເປັນພະຍານຕໍ່ການກະທຳທີ່ໄດ້ເຮັດ ແລະ ທີ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດ.
Verse 28
कृतं चाप्यकृतं किंचित् कृते कर्मणि सिद्ध्यति | सुकृतं दुष्कृतं कर्म न यथार्थ प्रपद्यते
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອມີຄວາມພາກພຽນອັນແຂງກ້າເກີດຂຶ້ນ ບາງສ່ວນຂອງສິ່ງທີ່ເຄີຍເຮັດແລ້ວອາດກາຍເປັນເຫມືອນບໍ່ໄດ້ເຮັດ; ແລະຄວາມພາກພຽນອັນມີພະລັງນັ້ນແຫຼະທີ່ສຳເລັດ ແລະ ໃຫ້ຜົນ. ດັ່ງນັ້ນ ກຳດີຫຼືກຳຊົ່ວ ບໍ່ໄດ້ໃຫ້ຜົນຕາມຄວາມສອດຄ່ອງຢ່າງຕົງໄປຕົງມາເສມໄປ.
Verse 29
देवानां शरणं पुण्य॑ सर्व पुण्यैरवाप्यते । पुण्यशील नर प्राप्य कि दैवं प्रकरिष्यति,देवताओंका आश्रय पुण्य ही है। पुण्यसे ही सब कुछ प्राप्त होता है। पुण्यात्मा पुरुषको पाकर दैव क्या करेगा?
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ສໍາລັບເທວະທັງຫຼາຍ ທີ່ພຶ່ງອັນບໍລິສຸດແທ້ຄື “ບຸນ” (puṇya); ດ້ວຍບຸນ ບຸນອື່ນໆ ແລະຜົນສໍາເລັດທັງປວງກໍໄດ້ມາ. ເມື່ອໄດ້ຄົນຜູ້ມີສີນທໍາແລ້ວ “ຊະຕາ/ໄດວະ” ຈະຍັງເຮັດອັນໃດຕໍ່ຕ້ານເຂົາໄດ້ອີກ?»
Verse 30
पुरा ययातिर्वि भ्रष्टक्ष्यावित: पतित: क्षितौ । पुनरारोपित: स्वर्ग दौहित्रै: पुण्यकर्मभि:
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໃນການກ່ອນ ກະສັດ ຢະຍາຕິ ເມື່ອບຸນຂອງພຣະອົງໝົດສິ້ນ ກໍຕົກຈາກສະຫວັນ ແລະຫຼົ່ນລົງສູ່ແຜ່ນດິນ. ຕໍ່ມາ ດ້ວຍກຳບຸນອັນຊອບທໍາຂອງຫຼານໆ ພຣະອົງຖືກຍົກຂຶ້ນອີກ ແລະກັບຄືນສູ່ສະຫວັນ—ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າບຸນທີ່ສະສົມອາດຫຼຸດຖອຍໄດ້ ແລະບຸນຂອງລູກຫຼານຜູ້ກະຕັນຍູອາດເປັນທີ່ພຶ່ງພາ. »
Verse 31
पुरूरवाश्च राजर्षिद्विजैरभिहित: पुरा । ऐल इत्यभिविख्यात: स्वर्ग प्राप्तो महीपति:,इसी तरह पूर्वकालमें ऐल नामसे विख्यात राजर्षि पुरूरवा ब्राह्मणोंके आशीर्वाद देनेपर स्वर्गलोकको प्राप्त हुए थे
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໃນອະດີດ ຣາຊະຣິສີ ປຸຣູຣະວາ ຜູ້ໂດງດັງດ້ວຍນາມ “ໄອລະ” ໄດ້ບັນລຸສະຫວັນ ເປັນເຈົ້າແຫ່ງແຜ່ນດິນ ໂດຍອານຸພາບແຫ່ງພອນ ແລະຄໍາສັນລະເສີນຂອງພຣາຫມັນ.»
Verse 32
अश्वमेधादिभिर्यज्ञै: सत्कृत: कोसलाधिप: । महर्षिशापात् सौदास: पुरुषादत्वमागत:
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «(ບັດນີ້ຂ້າພະເຈົ້າຈະຍົກຕົວຢ່າງທີ່ກົງກັນຂ້າມ) ແມ່ນແຕ່ຖືກຍົກຍ້ອງດ້ວຍພິທີບູຊາເຊັ່ນ ອັສວະເມດ (Aśvamedha) ກໍຕາມ, ກະສັດແຫ່ງໂກສະລະ ສະອຸດາສະ ກັບຕົກຕໍ່າເພາະຄໍາສາບຂອງມະຫາຣິສີ (ວະສິດຖະ) ຈົນກາຍເປັນອະສູນກິນຄົນ.»
Verse 33
अश्व॒त्थामा च रामश्न मुनिपुत्रौ धनुर्थरौ । न गच्छत: स्वर्गलोक॑ सुकृतेनेह कर्मणा
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເຊັ່ນດຽວກັນ ອັສວັດຖາມາ ແລະ ຣາມ (ປະຣະຊຸຣາມ) ທັງສອງເປັນລູກຂອງຣິສີ ແລະເປັນວີລະຊົນຜູ້ຖືຄັນທະນູ. ແມ່ນແຕ່ໄດ້ເຮັດກຳບຸນໃນໂລກນີ້ ກໍບໍ່ໄດ້ໄປຮອດໂລກສະຫວັນ ໂດຍອານຸພາບຂອງກຳນັ້ນພຽງຢ່າງດຽວ.»
Verse 34
वसुर्यज्ञशतैरिष्टवा द्वितीय इव वासव: । मिथ्याभिधानेनैकेन रसातलतलं गत:,द्वितीय इन्द्रके समान सौ यज्ञोंका अनुष्ठान करके भी राजा वसु एक ही मिथ्या भाषणके दोषसे रसातलको चले गये
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ພະຣາຊາ ວະສຸ ຜູ້ໄດ້ປະກອບຍັດຍະຫນຶ່ງຮ້ອຍ ແລະເປັນດັ່ງອິນທຣາອີກອົງໜຶ່ງ ກໍຍັງຕົກລົງໄປສູ່ຄວາມເລິກແຫ່ງ ຣະສາຕະລາ (Rasātala) ເນື່ອງຈາກຄຳມຸສາພຽງຄັ້ງດຽວ. ຕອນນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ບຸນຈາກພິທີກຳບໍ່ອາດປົກປ້ອງຈາກຜົນກຳຂອງຄວາມບໍ່ຈິງ; ຄຳຕົວະທີ່ຈົ່ງໃຈພຽງຄັ້ງດຽວອາດຫນັກກວ່າບຸນທີ່ສະສົມມາຫຼາຍ.
Verse 35
बलिदवीैरोचनिर्बद्धों धर्मपाशेन दैवतै: । विष्णो: पुरुषकारेण पातालसदन: कृत:,विरोचनकुमार बलिको देवताओंने धर्मपाशसे बाँध लिया और भगवान् विष्णुके पुरुषार्थसे वे पातालवासी बना दिये गये
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ບາລີ ບຸດແຫ່ງ ວິໂຣຈະນະ ຖືກເທວະດາຜູກໄວ້ດ້ວຍບ່ວງແຫ່ງທັມມະ (dharma-pāśa); ແລະດ້ວຍການພາກພຽນອັນແນ່ວແນ່ຂອງ ພຣະວິດສະນຸ (Viṣṇu) ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ລາວເປັນຜູ້ຢູ່ໃນ ປາຕາລາ (Pātāla). ເຫດການນີ້ຊີ້ວ່າ ແມ່ນແຕ່ຜູ້ປົກຄອງທີ່ກ້າແຂງກໍຖືກຈຳກັດເມື່ອລ່ວງລະເມີດລຳດັບອັນຖືກຕ້ອງ; ແລະການແຊກແຊງຂອງເທວະດາຟື້ນຟູດຸນຍະພາບ—ບໍ່ແມ່ນແຕ່ທຳລາຍ ແຕ່ມັກເປັນການຈັດສັນອຳນາດໃໝ່.
Verse 36
शक्रस्योद्गम्य चरणं प्रस्थितो जनमेजय: । द्विजस्त्रीणां वध कृत्वा कि दैवेन न वारित:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: “ຫຼັງຈາກຂ້າພັນລະຍາຂອງພຣາຫມັນທັງຫຼາຍ ພະຣາຊາ ຈະນະເມຊະຍະ ໄດ້ອອກເດີນທາງໄປສູ່ສະຫວັນ ໂດຍອາໄສຢູ່ທີ່ພຣະບາດຂອງ ສັກຣະ (ອິນທຣາ). ເປັນຫຍັງ ‘ໄດວະ’ (daiva) ຈຶ່ງບໍ່ເຂົ້າມາຫ້າມ ແລະຢັບຢັ້ງລາວໃນເວລານັ້ນ?”
Verse 37
अज्ञानाद् ब्राह्मणं हत्वा स्पृष्टोे बालवधेन च | वैशम्पायनविप्रर्षि: कि दैवेन न वारित:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: “ພຣາຫມັນລະດັບຣິສີ ໄວສັມປາຍະນະ ໄດ້ຂ້າພຣາຫມັນຜູ້ໜຶ່ງດ້ວຍຄວາມບໍ່ຮູ້ ແລະຍັງຖືກປົກຄຸມດ້ວຍບາບແຫ່ງການຂ້າເດັກນ້ອຍອີກ. ເປັນຫຍັງ ‘ໄດວະ’ (daiva) ຈຶ່ງບໍ່ຫ້າມລາວ? ເປັນຫຍັງຊະຕາກຳບໍ່ປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ລາວໄປຮອດສະຫວັນ?”
Verse 38
गोप्रदानेन मिथ्या च ब्राह्मणेभ्यो महामखे । पुरा नृगश्न राजर्षि: कूकलासत्वमागत:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ໃນການກ່ອນ ຣາຊະຣິສີ ນຶຣກະ (Nṛga) ເປັນຜູ້ໃຫ້ທານອັນຍິ່ງໃຫຍ່. ຄັ້ງໜຶ່ງໃນມະຫາຍັດຍະ ເມື່ອມອບງົວເປັນທານແກ່ພຣາຫມັນ ໄດ້ເກີດຄວາມຜິດພາດ—ໃຫ້ງົວຕົວດຽວກັນຊ້ຳອີກຄັ້ງ. ເນື່ອງຈາກນັ້ນ ລາວຈຶ່ງຕ້ອງໄປເກີດເປັນແລນ (lizard). ເຫດການນີ້ຊີ້ວ່າ ແມ່ນແຕ່ຜູ້ໃຫ້ທານມີຊື່ສຽງກໍຕ້ອງລະມັດລະວັງຢ່າງຍິ່ງໃນດານ (dāna); ຄວາມຜິດພາດທີ່ເຮັດໃຫ້ຜູ້ຮັບເສຍຫາຍ ຫຼືຖືກລະເມີດ—ເຊັ່ນ ໃຫ້ງົວຕົວດຽວກັນສອງຄັ້ງ—ອາດນຳມາຊຶ່ງຜົນກຳອັນໜັກໜ່ວງ.
Verse 39
धुन्धुमारश्न राजर्षि: सत्रेष्वेव जरां गत: । प्रीतिदायं परित्यज्य सुष्वाप स गिरिव्रजे
ພີສະມະເວົ້າວ່າ: ຣາຊະຣິສີ ທຸນທຸມາຣາຊນະ ເຖົ້າຊະລາລົງ ໃນຂະນະທີ່ປະກອບພິທີສັດຕຣະ (ຍັດ) ຢູ່ເທົ່ານັ້ນ. ທ່ານລະທິ້ງສິ່ງທີ່ໃຫ້ຄວາມພໍໃຈ ແລະຄວາມສຸກສົມໃຈ ແລ້ວນອນຫຼັບຢູ່ກິຣິວຣາຊະ—ອາສຣົມໃນພູ.
Verse 40
राजर्षि धुन्धुमार यज्ञ करते-करते बूढ़े हो गये तथापि देवताओंके प्रसन्नतापूर्वक दिये हुए वरदानको त्यागकर गिरिवत्रजमें सो गये (यज्ञका फल नहीं पा सके) ।।
ພີສະມະເວົ້າວ່າ: ຣາຊະຣິສີ ທຸນທຸມາຣະ ເຖົ້າຊະລາລົງໃນຂະນະທີ່ປະກອບຍັດ; ແຕ່ກໍຍັງລະທິ້ງແມ່ນແຕ່ພອນທີ່ເທວະດາຜູ້ພໍໃຈໄດ້ປະທານ ແລ້ວນອນຫຼັບຢູ່ກິຣິວຣາຊະ; ດັ່ງນັ້ນທ່ານຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ຮັບຜົນແຫ່ງຍັດ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ບຸດຜູ້ມີພະລັງຫນັກຂອງ ທຣິຕຣາສະຕຣະ ໄດ້ຍຶດອານາຈັກທີ່ປານດະວະໄດ້ມາໂດຍຊອບທຳ; ແລະປານດະວະກໍໄດ້ທວງຄືນມາອີກ ບໍ່ແມ່ນໂດຍພຶ່ງພາຊະຕາ, ແຕ່ໂດຍອາໄສກຳລັງແຂນຂອງຕົນ.
Verse 41
तपोनियमसंयुक्ता मुनयः संशितव्रता: । कि ते दैवबलात् शापमुत्सृजन्ते न कर्मणा,तप और नियममें संयुक्त रहकर कठोर व्रतका पालन करनेवाले मुनि क्या दैवबलसे ही किसीको शाप देते हैं, पुरुषार्थके बलसे नहीं?
ພີສະມະເວົ້າວ່າ: ບັນດາມຸນີຜູ້ປະກອບດ້ວຍຕະປະ ແລະນິຍະມະ ຜູ້ຖືວຣະຕະອັນເຂັ້ມງວດ—ພວກເຂົາປ່ອຍຄຳສາບໃສ່ຜູ້ໃດ ໂດຍອາໄສແຕ່ພະລັງແຫ່ງຊະຕາກຳ ແລະບໍ່ແມ່ນໂດຍຈົ່ງໃຈແລະຄວາມພາກພຽນຂອງມະນຸດບໍ?
Verse 42
पापमुत्सृजते लोके सर्व प्राप्य सुदुर्लभम् । लोभमोहसमापन्न न दैवं त्रायते नरम्
ແມ່ນແຕ່ໄດ້ບັນລຸທຸກສິ່ງທີ່ຫາໄດ້ຍາກຢ່າງຍິ່ງໃນໂລກນີ້ ມະນຸດກໍຍັງອາດຕົກລົງໃນບາບໄດ້. ເມື່ອຖືກຄວາມໂລບ ແລະຄວາມຫຼົງຄອບງຳ ແມ່ນແຕ່ໂຊກຊະຕາຈາກເທວະດາກໍບໍ່ອາດປົກປ້ອງເຂົາໄດ້.
Verse 43
संसारमें समस्त सुदुर्लभ सुख-भोग किसी पापीको प्राप्त हो जाय तो भी वह उसके पास टिकता नहीं, शीघ्र ही उसे छोड़कर चल देता है। जो मनुष्य लोभ और मोहमें डूबा हुआ है उसे दैव भी संकटसे नहीं बचा सकता ।।
ພີສະມະເວົ້າວ່າ: ແມ່ນແຕ່ຄົນບາບໄດ້ຮັບຄວາມສຸກ ແລະການເສບສົມອັນຫາໄດ້ຍາກທີ່ສຸດໃນໂລກນີ້ ມັນກໍບໍ່ຢູ່ກັບເຂົາດົນ; ມັນຈະລະທິ້ງເຂົາໄປຢ່າງໄວ. ຜູ້ທີ່ຈົມຢູ່ໃນຄວາມໂລບ ແລະຄວາມຫຼົງ ແມ່ນແຕ່ຊະຕາກຳເອງກໍຊ່ວຍພົ້ນຈາກໄພພິບັດບໍ່ໄດ້. ເຫມືອນໄຟນ້ອຍໆ ເມື່ອໄດ້ລົມພັດຊ່ວຍ ກໍກາຍເປັນໄຟໃຫຍ່; ດັ່ງນັ້ນຊະຕາກຳ ເມື່ອປະສານກັບຄວາມພາກພຽນ ແລະການກະທຳອັນຖືກຕ້ອງຂອງມະນຸດ ຈະເພີ່ມພະລັງຢ່າງພິເສດ.
Verse 44
यथा तैलक्षयाद् दीप: प्रह्यासमुपगच्छति । तथा कर्मक्षयाद् दैवं प्रहासमुपगच्छति,जैसे तेल समाप्त हो जानेसे दीपक बुझ जाता है, उसी प्रकार कर्मके क्षीण हो जानेपर दैव भी नष्ट हो जाता है
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ເຫມືອນດັ່ງໂຄມໄຟ ເມື່ອນ້ຳມັນໝົດ ກໍດັບລົງ; ດັ່ງນັ້ນເຊັ່ນກັນ ເມື່ອກຳທີ່ສະສົມໝົດໄປ ສິ່ງທີ່ຜູ້ຄົນເອີ້ນວ່າ ‘ຊະຕາ’ ກໍເສຍອຳນາດ ແລະສິ້ນສຸດ»។
Verse 45
विपुलमपि धनौघं प्राप्य भोगान् स्त्रियो वा पुरुष इह न शक्त: कर्महीनो हि भोक्तुम् । सुनिहितमपि चार्थ दैवतै रक्ष्यमाणं पुरुष इह महात्मा प्राप्तुते नित्ययुक्त:
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແຕ່ໄດ້ຮັບຊັບສົມບັດຫຼາຍຫຼວງ ພ້ອມທັງຄວາມສຸກສຳລານ ແລະນາງສາວທັງຫຼາຍ ຊາຍຜູ້ຂາດຄວາມພາກພຽນກໍບໍ່ອາດເສບສຸກໄດ້; ເພາະບໍ່ມີການກະທຳ ກໍບໍ່ເປັນຜູ້ເສບສຸກແທ້. ແຕ່ຜູ້ໃຈໃຫຍ່ ມີວິໄນ ແລະພາກພຽນບໍ່ຂາດ ຍ່ອມໄດ້ຮັບແມ່ນແຕ່ຊັບທີ່ຝັງໄວ້ຢ່າງລະມັດລະວັງ ແລະຖືກເທວະດາປົກປ້ອງ»។
Verse 46
व्ययगुणमपि साधु कर्मणा संश्रयन्ते भवति मनुजलोकाद् देवलोको विशिष्ट: । बहुतरसुसमृद्ध्या मानुषाणां गृहाणि पितृवनभवनाभं दृश्यते चामराणाम्
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແຕ່ຄົນດີຈະຈົນລົງເນື່ອງຈາກການໃຫ້ທານ ເທວະດາກໍຍັງເຂົ້າໄປພຶງພາລາວ ເນື່ອງດ້ວຍກຳດີຂອງລາວ. ດັ່ງນັ້ນເຮືອນຂອງລາວ ເມື່ອທຽບກັບໂລກມະນຸດ ກໍຄ້າຍເທວະໂລກອັນສູງສົ່ງ. ແຕ່ບ່ອນໃດບໍ່ມີການໃຫ້ທານ ແມ່ນແຕ່ເຮືອນຈະອຸດົມດ້ວຍຊັບຫຼາຍປານໃດ ໃນສາຍຕາເທວະດາກໍຄ້າຍປ່າຊ້າເທົ່ານັ້ນ»។
Verse 47
न च फलति विकर्मा जीवलोके न दैवं व्यपनयति विमार्ग नास्ति दैवे प्रभुत्वम् | गुरुमिव कृतमग्रयं कर्म संयाति दैवं नयति पुरुषकार: संचितस्तत्र तत्र
ພີດສະມະສອນວ່າ: «ໃນໂລກຂອງສັດມີຊີວິດ ຜູ້ບໍ່ພາກພຽນບໍ່ເຄີຍເຈີຣິນຈິງ. ຊະຕາບໍ່ມີອຳນາດເອກະລາດພໍທີ່ຈະດຶງຄົນຂີ້ຄ້ານອອກຈາກທາງຜິດ ແລ້ວວາງໃຫ້ໝັ້ນໃນທາງຖືກ. ກົງກັນຂ້າມ ຊະຕາເດີນຕາມຄວາມພາກພຽນຂອງມະນຸດ: ເຫມືອນສິດຍ່າງໂດຍວາງອາຈານໄວ້ຂ້າງໜ້າ ຊະຕາກໍເຄື່ອນຢູ່ຂ້າງຫຼັງການພະຍາຍາມ. ຄວາມພາກພຽນທີ່ສະສົມໄວ້ນັ້ນແຫຼະ ທີ່ພາ ‘ຊະຕາ’ ໄປບ່ອນໃດກໍໄດ້ ຕາມທີ່ມັນຖືກນຳໄປ»។
Verse 48
एतत् ते सर्वमाख्यातं मया वै मुनिसत्तम | फलं पुरुषकारस्य सदा संदृश्य तत्त्वतः,मुनिश्रेष्ठ! मैंने सदा पुरुषार्थके ही फलको प्रत्यक्ष देखकर यथार्थरूपसे ये सारी बातें तुम्हें बतायी हैं
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ມຸນີຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດ, ຂ້ອຍໄດ້ບອກເຈົ້າທັງໝົດນີ້ແລ້ວ. ເນື່ອງຈາກຂ້ອຍເຄີຍເຫັນຢູ່ເສມອ ດ້ວຍຄວາມຈິງ ແລະດ້ວຍຕາຕົນເອງ ຜົນຂອງຄວາມພາກພຽນຂອງມະນຸດ, ຂ້ອຍຈຶ່ງອະທິບາຍເລື່ອງເຫຼົ່ານີ້ໃຫ້ເຈົ້າຕາມທີ່ມັນເປັນຈິງ»។
Verse 49
अभ्युत्थानेन दैवस्य समारब्धेन कर्मणा । विधिना कर्मणा चैव स्वर्गमार्गमवाप्लुयात्,मनुष्य दैवके उत्थानसे आरम्भ किये हुए पुरुषार्थसे उत्तम विधि और शास्त्रोक्त सत्कर्मसे ही स्वर्गलोकका मार्ग पा सकता है
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ໂດຍລຸກຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມໝັ້ນໃຈ, ໂດຍເລີ່ມການກະທຳໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບສິ່ງທີ່ຖືກກຳນົດໄວ້, ແລະໂດຍປະພຶດຕາມລະບຽບອັນຖືກຕ້ອງພ້ອມຄຳສອນໃນຄຳພີ, ມະນຸດຈຶ່ງບັນລຸເສັ້ນທາງໄປສູ່ສະຫວັນ. ຄຳສອນນີ້ຍ້ຳວ່າ ຊະຕາກຳບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ຈະແທນຄວາມພາກພຽນໄດ້: ການກະທຳດີທີ່ມີວິໄນແລະສິນທຳ ແມ່ນຫົນທາງໄປສູ່ໂລກອັນສູງ ແລະເປົ້າໝາຍອັນສູງ.
Frequently Asked Questions
The tension is between moral responsibility and fatalism: whether one should attribute outcomes to daiva or treat oneself as accountable through puruṣakāra and karma, especially in contexts where consequences appear unequal or unpredictable.
It instructs that intentional, regulated action is causally primary for outcomes; daiva is portrayed as effective when aligned with effort, while passive reliance on fate is criticized as practically and ethically disabling.
Rather than a formal phalaśruti, it ends with a pragmatic prescription: by initiative (abhyutthāna), commenced and properly performed action (vidhinā karmaṇā), one attains auspicious goals, framed here as access to the ‘svarga-mārga’ (path to heaven).