Adhyaya 5
Ānṛśaṃsya–Bhakti: Śukaḥ Śakreṇa Parīkṣitaḥ (Compassion and Devotion—The Parrot Tested by Indra)
Upa-parva: Ānṛśaṃsya–Bhakti Upākhyāna (Śuka–Vṛkṣa Saṃvāda Episode)
Yudhiṣṭhira requests a comprehensive account of the qualities of ānṛśaṃsya-dharma and of devoted persons. Bhīṣma narrates an exemplum from Kāśī’s domain: a hunter, aiming at a deer with a poisoned arrow, strikes a great forest tree instead, causing it to wither and shed leaves and fruit. A parrot living in its hollow refuses to abandon the tree, remaining without food and movement, weakening alongside it out of gratitude and devotion. Indra (Śakra), astonished at such conduct in a bird, descends in the guise of a brāhmaṇa and questions why the śuka clings to a barren, unstable tree when the forest offers many better shelters. The śuka recognizes Indra through tapas-derived insight, replies that divine order is not to be transgressed, recounts being born and protected in that very tree, and frames compassion as a central mark of the virtuous, yielding enduring satisfaction. Indra, pleased by the bird’s steadfastness, grants a boon; the śuka asks for the tree’s restoration. Indra revives the tree with amṛta, and the narrative concludes by asserting that association with the devoted brings prosperity—like the tree prospering through the śuka—and that the śuka attains Indra’s world at life’s end through compassionate conduct.
Chapter Arc: युधिष्ठिर आनृशंस्य (करुणा) और स्वामिभक्ति के धर्म पर प्रश्न उठाते हैं—क्या सचमुच दया ही श्रेष्ठ आचरण है, और भक्ति से आश्रित का कल्याण कैसे होता है? → भीष्म एक पुरातन आख्यान सुनाते हैं: काशिराज के देश में एक लुब्धक विष-बुझा बाण लेकर मृग का शिकार करता है, पर निशाना चूककर बाण एक महान वन-वृक्ष में धँस जाता है। वृक्ष पीड़ा से कराहता है; उसी वृक्ष पर रहने वाला शुक (तोता) उसे छोड़कर नहीं जाता—वह अपने आश्रयदाता की सेवा में अडिग रहता है। इन्द्र (शक्र) यह देखकर चकित होते हैं कि तिर्यग्योनि का पक्षी ऐसी अलौकिक दया और निष्ठा कैसे धारण किए है। → इन्द्र ब्राह्मण-वेष में उतरकर शुक से प्रश्न करते हैं। शुक धर्म का सार बताता है—‘अनुक्रोश (दया) साधुओं का महान धर्म-लक्षण है’—और अपने आश्रय-वृक्ष के प्रति भक्ति/कृतज्ञता को त्यागने से इंकार करता है, चाहे स्वयं को कष्ट ही क्यों न हो। → शुक की दृढ़ भक्ति और आनृशंस्य से वृक्ष पुनः समृद्ध हो उठता है—नये पत्ते, फल, और मनोहर शाखाएँ प्रकट होती हैं। शुक अपने जीवनांत में इन्द्रलोक प्राप्त करता है; और भीष्म निष्कर्ष देते हैं कि जैसे शुक के सहवास से वृक्ष को सर्वार्थ-सिद्धि मिली, वैसे ही भक्तिमान आश्रित को अपनाकर (और उस पर करुणा रखकर) दोनों का कल्याण होता है।
Shlokas
Verse 1
न२््च्य्निताय्स श्यु #ीीा्-ानत्तज्स पञठ्चमो<ध्याय: स्वामिभक्त एवं ३६३ किक रुषकी श्रेष्ठता बतानेके लिये इन्द्र और संवादका उल्लेख युधिछिर उवाच आनुृशंस्यस्य धर्मज्ञ गुणान् भक्तजनस्य च । श्रोतुमिच्छामि धर्मज्ञ तन्मे ब्रूहि पितामह
ຢຸທິສຖິຣາ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ຮູ້ທຳ! ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະໜາຟັງເຖິງຄຸນຄ່າແຫ່ງຄວາມເມດຕາກະລຸນາ ແລະຄຸນຂອງຜູ້ທີ່ອຸທິດຕົນຕໍ່ທຳ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ຜູ້ປັນຍາ, ຂໍທ່ານຈົ່ງບອກຂ້າພະເຈົ້າເຖິງສິ່ງນັ້ນ ໂອ ປິຕາມະຫາ»។
Verse 2
भीष्म उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । वासवस्य च संवादं शुकस्य च महात्मन:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຢຸທິສຖິຣາ, ໃນເລື່ອງນີ້ກໍມີຕົວຢ່າງເກົ່າແກ່ຖືກຍົກຂຶ້ນ—ແມ່ນຕຳນານເກົ່າວ່າດ້ວຍການສົນທະນາລະຫວ່າງ ວາສະວະ (ອິນດຣາ) ແລະ ຊູກະ ຜູ້ມີຈິດໃຈຍິ່ງໃຫຍ່»។
Verse 3
विषये काशिराजस्य ग्रामान्निष्क्रम्य लुब्धक: । सविषं काण्डमादाय मृगयामास वै मृगम्,काशिराजके राज्यकी बात है, एक व्याध विषमें बुझाया हुआ बाण लेकर गाँवसे निकला और शिकारके लिये किसी मृगको खोजने लगा
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໃນແດນຂອງກະສັດກາສີ ມີນາຍພານຄົນໜຶ່ງອອກຈາກບ້ານ ຖືລູກສອນທາດ້ວຍພິດ ແລະເລີ່ມອອກລ່າ ຄົ້ນຫາກວາງ»។
Verse 4
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वनें विशज्वामित्रका उपाख्यानविषयक चौथा अध्याय पूरा हुआ
ໃນປ່າໃຫຍ່ນັ້ນ ນາຍພານຜູ້ໂລບຢາກໄດ້ເນື້ອ ເຫັນກວາງບາງຕົວຢູ່ບໍ່ໄກ ແລ້ວຈັບເປົ້າໝາຍ ຍົກຄັນທະນູ ແລະຍິງລູກສອນໃສ່ພວກມັນ.
Verse 5
तेन दुर्वारितास्त्रेण निमित्तचपलेषुणा । महान् वनतरुस्तत्र विद्धो मृगजिघांसया
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ດ້ວຍອາວຸດທີ່ຕ້ານທານບໍ່ໄດ້ນັ້ນ—ລູກສອນທີ່ເປົ້າໝາຍຄອນເຄື່ອນໄປເນື່ອງຈາກເຫດການບໍ່ທັນການ—ຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ໃນປ່າຖືກທະລຸ, ແມ່ນແທ້ວ່າມັນຖືກຍິງດ້ວຍໃຈຈະຂ້າກວາງ»។
Verse 6
स तीक3्षणविषदिग्धेन शरेणातिबलात् क्षतः । उत्सृज्य फलपत्राणि पादप: शोषमागत:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຕົ້ນໄມ້ນັ້ນຖືກລູກສອນທີ່ທາດ້ວຍພິດແຮງແລະແຫຼມຄົມ ຍິງດ້ວຍກໍາລັງຫນັກ ຈົນບາດເຈັບສາຫັດ. ມັນປ່ອຍຜົນແລະໃບລົ່ນ ແລ້ວຄ່ອຍໆແຫ້ງຫຼຸດໄປ—ເປັນພາບປຽບຂອງເຫດພິດທີ່ຊ່ອນເຊື່ອງ ລາມໃນຕົວ ແລະທໍາລາຍຊີວິດຈາກພາຍໃນ.
Verse 7
तस्मिन् वक्षे तथाभूते कोटरेषु चिरोषित: । न जहाति शुको वासं तस्य भक्त्या वनस्पते:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອຕົ້ນໄມ້ນັ້ນຕົກຢູ່ໃນສະພາບເຊັ່ນນັ້ນ ນົກແກ້ວຕົວໜຶ່ງທີ່ອາໄສຢູ່ໃນໂພງຂອງມັນມາດົນ ກໍບໍ່ຍອມລະທິ້ງຖິ່ນຢູ່. ເພາະຄວາມຮັກແລະຄວາມຜູກພັນຕໍ່ຕົ້ນໄມ້ນັ້ນ ມັນຢູ່ຕໍ່ໄປແມ່ນແຕ່ເມື່ອມັນກໍາລັງແຫ້ງເຫຼືອດ—ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມສັດຊື່ແລະຄວາມກະຕັນຍູທີ່ບໍ່ທິ້ງຜູ້ອຸປະຖຳໃນຍາມຕົກຕໍ່າ.
Verse 8
निष्प्रचारो निराहारो ग्लान: शिथिलवागपि । कृतज्ञः: सह वृक्षेण धर्मात्मा सो5प्यशुष्यत
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ນົກແກ້ວຜູ້ມີທໍາ ແລະຮູ້ຄຸນນັ້ນ ບໍ່ອອກໄປໃສ ແລະຍັງລະທິ້ງການກິນອາຫານ. ມັນອ່ອນແຮງ ເຫື່ອຍລ້າ ຈົນແມ່ນແຕ່ສຽງເວົ້າກໍອ່ອນລົງ. ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອຢູ່ກັບຕົ້ນໄມ້ນັ້ນ ມັນເອງກໍຄ່ອຍໆແຫ້ງໄປພ້ອມກັນ—ເປັນພາບຂອງຄວາມສັດຊື່ແລະຄວາມກະຕັນຍູໃນຍາມທຸກຍາກ.
Verse 9
तमुदारं महासत्त्वमतिमानुषचेष्टितम् । समदुःखसुखं दृष्टवा विस्मित: पाकशासन:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຄວາມອົດທົນຂອງມັນຍິ່ງໃຫຍ່ ແລະການປະພຶດຂອງມັນເຫັນຄືເກີນກວ່າທຳມະດາ. ເມື່ອເຫັນນົກແກ້ວຜູ້ໃຈກວ້າງນັ້ນ ຜູ້ມີໃຈເທົ່າທຽມໃນທຸກແລະສຸກ (ສະມະຕາ) ພາກະຊາສະນະ ອິນທຣາ ກໍປະຫລາດໃຈຢ່າງຫນັກ.
Verse 10
ततश्चिन्तामुपगत: शक्र: कथमयं द्विज: । तिर्यग्योनावसम्भाव्यमानृशंस्थमवस्थित:,इन्द्र यह सोचने लगे कि यह पक्षी कैसे ऐसी अलौकिक दयाको अपनाये बैठा है, जो पक्षीकी योनिमें प्रायः असम्भव है
ແລ້ວສັກຣະ (ອິນທຣາ) ກໍເຂົ້າສູ່ຄວາມຄິດພິຈາລະນາວ່າ: “ເປັນໄປໄດ້ແນວໃດທີ່ ‘ທະວິຊະ’ ຜູ້ນີ້—ບັດນີ້ເກີດໃນຍົນີສັດ—ຈຶ່ງຕັ້ງມັ່ນຢູ່ໃນຄວາມເມດຕາກະລຸນາ ອັນເກືອບຈະຖືກເຫັນວ່າຫາຍາກໃນສາຍພັນແບບນີ້?”
Verse 11
अथवा नात्र चित्र हि अभवद् वासवस्य तु । प्राणिनामपि सर्वेषां सर्व सर्वत्र दृश्यते
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ສໍາລັບວາສະວະ (ພຣະອິນ) ບໍ່ມີສິ່ງໃດນ່າປະຫຼາດໃນນີ້ເລີຍ. ເພາະໃນຫມູ່ສັດມີຊີວິດທັງປວງ ສິ່ງທຸກຢ່າງທຸກປະເພດ ປາກົດໃຫ້ເຫັນໄດ້ທຸກແຫ່ງ»។ ເມື່ອຄວາມຄິດນີ້ເຂົ້າສູ່ໃຈ ຄວາມກະວົນກະວາຍຂອງພຣະອິນກໍສົງບົບ ແລະໃຈກໍສະຫງົບລົງ.
Verse 12
ततो ब्राह्मणवेषेण मानुषं रूपमास्थित: । अवतीर्य महीं शक्रस्तं पक्षिणमुवाच ह,तदनन्तर वे ब्राह्मणके वेशमें मनुष्यका रूप धारण करके पृथ्वीपर उतरे और उस शुक पक्षीसे बोले--
ແລ້ວພຣະສັກກະ (ພຣະອິນ) ໄດ້ຮັບຮູບເປັນມະນຸດ ແລະປອມຕົນເປັນພຣາຫມັນ ລົງມາສູ່ແຜ່ນດິນ ແລ້ວກ່າວກັບນົກນັ້ນ—ເປັນການເລີ່ມຕົ້ນການທົດສອບເພື່ອເປີດເຜີຍມາດຕະຖານແທ້ຂອງຄວາມປະພຶດ ແລະທຳມະ.
Verse 13
शुक भो पक्षिणां श्रेष्ठ दाक्षेयी सुप्रजा त्वया । पृच्छे त्वां शुकमेनं त्वं कस्मान्न त्यजसि द्रुमम्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຊຸກະ ຜູ້ເປັນເລີດໃນຫມູ່ນົກ! ໂດຍເພາະເຈົ້າ ຊຸກີ—ຫຼານສາວຂອງທັກສະ—ໄດ້ຮັບພອນ ມີລູກຫຼານອັນດີເລີດ. ຂ້າພະເຈົ້າຖາມເຈົ້າວ່າ: ເປັນຫຍັງເຈົ້າຍັງບໍ່ລະຖິ້ມຕົ້ນໄມ້ນີ້?»
Verse 14
अथ पृष्ट: शुकः प्राह मूर्धश्ना समभिवाद्य तम् | स्वागतं देवराज त्वं विज्ञातस्तपसा मया
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອຖືກຖາມແລ້ວ ຊຸກະກໍຕອບ—ກ່ອນອື່ນໄດ້ກົ້ມຫົວນົບນ້ອມຕາມຄວນ. «ຂໍຕ້ອນຮັບ ໂອ ພຣະຣາຊາແຫ່ງເທວະ! ໂດຍພະລັງຕະປະ (ຕະປັດສະຍາ) ຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຮູ້ຈັກພຣະອົງແລ້ວ»
Verse 15
उनके इस प्रकार पूछनेपर शुकने मस्तक नवाकर उन्हें प्रणाम किया और कहा --देवराज! आपका स्वागत है। मैंने तपस्थाके बलसे आपको पहचान लिया है! ।।
ເມື່ອຖືກຖາມດັ່ງນັ້ນ ຊຸກະກໍກົ້ມຫົວນົບນ້ອມ ແລະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາແຫ່ງເທວະ! ຂໍຕ້ອນຮັບ. ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຮູ້ຈັກພຣະອົງໂດຍພະລັງຕະປະຂອງຂ້າພະເຈົ້າ.» ເມື່ອໄດ້ຍິນເຊັ່ນນັ້ນ ພຣະອິນຜູ້ມີພັນຕາ ກໍອຸທານວ່າ «ດີແທ້ ດີແທ້!» ແລະຄິດໃນໃຈວ່າ «ໂອ! ປັນຍາຮູ້ແຈ້ງຊ່າງນ່າອັດສະຈັນ!» ດັ່ງນັ້ນ ໂດຍບໍ່ສະແດງອອກພາຍນອກ ພຣະອົງໄດ້ໃຫ້ກຽດເຂົາດ້ວຍໃຈ.
Verse 16
तमेवं शुभकर्माणं शुकं परमधार्मिकम् | विजानन्नपि तां प्रीतिं पप्रच्छ बलसूदन:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ແມ່ນແຕ່ອິນທຣະ—ຜູ້ປະຫານບະລະ—ຮູ້ແລ້ວເຖິງຄວາມຮັກອັນເລິກຊຶ້ງນັ້ນ ກໍຍັງຖາມສຸກະ ນົກແກ້ວຜູ້ທຳດີ ແລະມີທຳມະສູງສຸດ ວ່າ «ຄວາມຮັກຂອງນົກນີ້ຕໍ່ຕົ້ນໄມ້ນັ້ນມີຫຼາຍເທົ່າໃດ?»
Verse 17
निष्पत्रमफलं शुष्कमशरण्यं पतत्रिणाम् | किमर्थ सेवसे वृक्ष यदा महदिदं वनम्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ສຸກະເອີຍ, ຕົ້ນໄມ້ນີ້ບໍ່ມີໃບ ບໍ່ມີໝາກ ແລະແຫ້ງກອບ; ມັນບໍ່ເປັນທີ່ພັກພິງໃຫ້ນົກໄດ້ອີກ. ເມື່ອປ່າໃຫຍ່ນີ້ຢູ່ຮອບດ້ານ, ເຈົ້າຈຶ່ງໄປພຶງພາຕົ້ນໄມ້ທີ່ເຫຼືອແຕ່ຕໍ້ນີ້ເພາະຫຍັງ?»
Verse 18
अन्येडपि बहवो वृक्षा: पत्रसंच्छन्नकोटरा: । शुभा: पर्याप्तसंचारा विद्यन्तेडस्मिन् महावने
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໃນປ່າໃຫຍ່ນີ້ ຍັງມີຕົ້ນໄມ້ອື່ນອີກຫຼາຍ ທີ່ຮູໂພງຖືກປົກຄຸມດ້ວຍໃບໜາແໜ້ນ. ມັນງາມ ແລະມີທີ່ວ່າງພໍສຳລັບໃຫ້ນົກເຄື່ອນໄຫວ ແລະອາໄສ»
Verse 19
गतायुषमसामर्थ्य क्षीणसारं हतश्रियम् | विमृश्य प्रज्ञया धीर जहीम॑ स्थविरं द्रुमम्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ໝັ້ນຄົງເອີຍ, ຕົ້ນໄມ້ນີ້ຮອດວາລະສຸດທ້າຍແຫ່ງອາຍຸແລ້ວ; ກຳລັງຂອງມັນຫາຍໄປ, ແກ່ນສານຂ້າງໃນຫົດແຫ້ງ, ແລະຄວາມງາມກໍຈາງຫາຍ. ຈົ່ງພິຈາລະນາດ້ວຍປັນຍາ ແລ້ວລະທິ້ງຕົ້ນໄມ້ເຖົ້ານີ້ເສຍ»
Verse 20
भीष्म उवाच तदुपश्रुत्य धर्मात्मा शुक: शक्रेण भाषितम् । सुदीर्घमतिनि:श्व॒स्य दीनो वाक्यमुवाच ह,भीष्मजी कहते हैं--राजन्! इन्द्रकी यह बात सुनकर धर्मात्मा शुकने लंबी साँस खींचकर दीनभावसे यह बात कही--
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຂ້າແຕ່ພະຣາຊາ, ເມື່ອສຸກະຜູ້ມີທຳມະໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄຳທີ່ອິນທຣະເວົ້າ ກໍຖອນຫາຍໃຈຍາວ ແລະດ້ວຍໃຈອ່ອນນ້ອມປົນເສົ້າ ໄດ້ກ່າວຄຳດັ່ງນີ້.
Verse 21
अनतिक्रमणीयानि दैवतानि शचीपते । यत्राभवत् तव प्रश्नस्तन्निबोध सुराधिप,“शचीवल्लभ! दैवका उल्लंघन नहीं किया जा सकता। देवराज! जिसके विषयमें आपने प्रश्न किया है, उसकी बात सुनिये
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະເຈົ້າແຫ່ງສະຈີ! ຂໍ້ບັນຍັດອັນເປັນທິບ ບໍ່ອາດລ່ວງລະເມີດໄດ້. ໂອ ຈອມທິບທັງປວງ! ຈົ່ງຟັງ ແລະເຂົ້າໃຈເລື່ອງທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄໍາຖາມຂອງທ່ານ»។
Verse 22
अस्मिन्नहं टद्रुमे जात: साधुभिश्न गुणैर्युत: । बालभावेन संगुप्त: शत्रुभिश्षल न धर्षित:
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໃນຕົ້ນໄມ້ນີ້ແທ້ໆ ຂ້າເກີດມາ ແລະຢູ່ນີ້ຂ້າເຕີບໃຫຍ່ ພ້ອມດ້ວຍຄຸນຄ່າທີ່ຄົນດີສັນລະເສີນ. ດັ່ງເດັກນ້ອຍຢູ່ໃນອ້ອມອຸ້ມຂອງຜູ້ຄຸ້ມຄອງ ຂ້າຖືກປົກປ້ອງ ແລະສັດຕູບໍ່ອາດຂົ່ມເຫັງ ຫຼືລ່ວງລະເມີດຂ້າໄດ້»។
Verse 23
किमनुक्रोश्य वैफल्यमुत्पादयसि मेडनघ । आनृशंस्याभियुक्तस्य भक्तस्यानन्यगस्य च
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ບໍ່ມີບາບ, ເປັນຫຍັງທ່ານຈຶ່ງໃຊ້ຄວາມສົງສານທີ່ຜິດທາງ ມາພະຍາຍາມເຮັດໃຫ້ຄວາມຕັ້ງໃຈຂອງຂ້າເປັນໝັນ? ຂ້າອຸທິດຕົນໃນທຳແຫ່ງເມດຕາ ແລະຈົ່ງຮັກພັກດີຕໍ່ສິ່ງທີ່ຂ້ານັບຖືດ້ວຍໃຈດຽວ; ດັ່ງນັ້ນ ຢ່າພະຍາຍາມເຮັດໃຫ້ເຈດຈຳນົງດີຂອງຂ້າເປັນສູນ»។
Verse 24
अनुक्रोशो हि साधूनां महद्धर्मस्य लक्षणम् | अनुक्रोशश्व साधूनां सदा प्रीति प्रयच्छति
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຄວາມເມດຕາກະລຸນາ ແມ່ນເຄື່ອງໝາຍອັນໃຫຍ່ຂອງມະຫາທຳ ສໍາລັບຜູ້ດີ. ແລະຄວາມເມດຕາໃນຜູ້ດີນັ້ນ ຍ່ອມມອບຄວາມປິຕິຍິນດີ ແລະຄວາມພໍໃຈພາຍໃນ ຢູ່ເປັນນິດ»។
Verse 25
त्वमेव दैवतै: सर्वे: पृच्छयसे धर्मसंशयात् । अतत्त्वं देवदेवानामाधिपत्ये प्रतिष्ठित:
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອເກີດຄວາມສົງໄສໃນທຳ ທິບທັງປວງລ້ວນຖາມທ່ານແຕ່ຜູ້ດຽວ. ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງສະຖິດຢູ່ຢ່າງໝັ້ນຄົງໃນຕໍາແໜ່ງອະທິປະໄຕ ເໜືອກະທັ້ງທິບແຫ່ງທິບ—ເປັນຜູ້ຮູ້ແຍກຄວາມຈິງກັບຄວາມບໍ່ຈິງ»។
Verse 26
नाहसे मां सहस्राक्ष ट्रुमं त्याजयितुं चिरात् समर्थमुपजीव्येमं त्यजेयं कथमद्य वै
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ສະຫັດສະຣາກສະ (ອິນທຣາ) ຢ່າພະຍາຍາມແຍກຕົ້ນໄມ້ນີ້ອອກຈາກຂ້າເລີຍ. ນານມາແລ້ວ ຂ້າໄດ້ດຳລົງຊີວິດໂດຍອາໄສມັນໃນຍາມທີ່ມັນແຂງແຮງ; ມື້ນີ້ເມື່ອມັນອ່ອນແຮງແລ້ວ ຂ້າຈະປະຖິ້ມມັນໄປ—ຈະເປັນໄປໄດ້ແນວໃດ?»
Verse 27
तस्य वाक्येन सौम्येन हर्षित: पाकशासन: । शुकं प्रोवाच धर्मात्मा आनृशंस्येन तोषित:,तोतेकी इस कोमल वाणीसे पाकशासन इन्द्रको बड़ी प्रसन्नता हुई। धर्मात्मा देवेन्द्रने शुककी दयालुतासे संतुष्ट हो उससे कहा--
ເມື່ອໄດ້ຟັງຖ້ອຍຄຳອ່ອນໂຍນ ແລະ ມີເມດຕານັ້ນ ພາກະສາສະນະ (ອິນທຣາ) ກໍຍິນດີປິຕິຢ່າງຫຼາຍ. ພຣະເທວະຣາຊຜູ້ມີທຳ ພໍໃຈໃນຄວາມເມດຕາ ແລະ ຄວາມບໍ່ໂຫດຮ້າຍຂອງ ຊຸກະ ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວກັບເຂົາ.
Verse 28
वरं वृणीष्वेति तदा स च वव्रे वरं शुक: । आनुृशंस्यपरो नित्यं तस्य वृक्षस्य सम्भवम्,'शुक! तुम मुझसे कोई वर माँगो।” तब दयापरायण शुकने यह वर माँगा कि “यह वृक्ष पहलेकी ही भाँति हरा-भरा हो जाय”
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວພຣະອົງກ່າວວ່າ «ຈົ່ງເລືອກພອນໜຶ່ງ». ຊຸກະ ຜູ້ຍຶດເມດຕາເປັນນິດ ໄດ້ເລືອກພອນນີ້: «ຂໍໃຫ້ຕົ້ນໄມ້ນີ້ກັບຄືນສູ່ສະພາບເກົ່າ ໃຫ້ຂຽວຂະຫຍາຍ ແລະ ອຸດົມສົມບູນດັ່ງເກົ່າ».
Verse 29
विदित्वा च दृढां भक्ति तां शुके शीलसम्पदम् | प्रीत: क्षिप्रमथो वृक्षममृतेनावसिक्तवान्
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອຮູ້ເຫັນຄວາມພັກດີອັນໝັ້ນຄົງ ແລະ ຄຸນຄ່າແຫ່ງຄວາມປະພຶດດີໃນ ຊຸກະ ແລ້ວ ອິນທຣາກໍຍິ່ງປິຕິ. ໃນທັນທີ ພຣະອົງໄດ້ພອຍພຣະອະມຣິຕະ (ນ້ຳອະມະຕະ) ລົງໃສ່ຕົ້ນໄມ້ນັ້ນ.
Verse 30
तत:ः फलानि पत्राणि शाखाश्षापि मनोहरा: । शुकस्य दृढ्भत्तित्वात् श्रीमत्तां प्राप स द्रुम:
ແລ້ວກໍມີໃບໃໝ່ໆ ແລະ ໝາກຜົນ ພ້ອມກິ່ງງ່າອັນງາມ ຜຸດຂຶ້ນມາ. ເນື່ອງດ້ວຍຄວາມພັກດີອັນໝັ້ນຄົງຂອງນົກແກ້ວ ຕົ້ນໄມ້ນັ້ນຈຶ່ງກັບຄືນສູ່ຄວາມອຸດົມ ແລະ ສະຫງ່າງາມເຊັ່ນເກົ່າ—ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ພັກດີທີ່ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ສາມາດຟື້ນຟູສິ່ງທີ່ເຫືອດແຫ້ງ ແລະ ນຳສິຣິມົງຄຸນກັບຄືນສູ່ຊີວິດ.
Verse 31
शुकश्न कर्मणा तेन आनृशंस्यकृतेन वै । आयुषो<न्न्ते महाराज प्राप शक्रसलोकताम्,महाराज! वह शुक भी आयु समाप्त होनेपर अपने उस दयापूर्ण बर्तावके कारण इन्द्रलोकको प्राप्त हुआ
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະມະຫາກະສັດ, ຊູກະນັ້ນເຊັ່ນກັນ—ໂດຍກຳກັບການກະທຳອັນເມດຕາ ແລະບໍ່ໂຫດຮ້າຍນັ້ນ—ເມື່ອສິ້ນອາຍຸ ກໍໄດ້ເຖິງໂລກຂອງສັກຣະ (ອິນທຣາ)».
Verse 32
एवमेव मनुष्येन्द्र भक्तिमन्तं समाश्रित: । सर्वार्थसिद्धि लभते शुकं प्राप्य यथा द्रुम:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເຊັ່ນນັ້ນແຫຼະ ໂອ ຜູ້ເປັນເລີດໃນມະນຸດ, ຜູ້ໃດພຶງພາ ແລະຂໍອາໄສຜູ້ມີພັກຕິແທ້ ຍ່ອມໄດ້ຮັບຄວາມສຳເລັດໃນຈຸດປະສົງທັງປວງ—ເຫມືອນຕົ້ນໄມ້ທີ່ໄດ້ຢູ່ຮ່ວມກັບຊູກະ (ນົກແກ້ວ) ແລ້ວສຳເລັດຄວາມປາດຖະໜາທັງໝົດ. ດັ່ງນັ້ນ ຜູ້ອາໄສຜູ້ມີພັກຕິ ຍ່ອມນຳຄວາມປາດຖະໜາຂອງຕົນໃຫ້ສຳເລັດ».
Frequently Asked Questions
Whether one should abandon a non-beneficial, failing dependency (the withered tree) for personal survival and comfort, or remain loyal out of gratitude and compassion despite hardship.
Dharma is not reducible to utility: steadfast compassion and gratitude can constitute a higher ethical rationality, and devotion aligned with non-cruelty becomes a source of both relational restoration and personal merit.
Yes, the closing generalization functions as a results-statement: the supported entity (the tree) attains prosperity through contact with a devoted agent (the śuka), and the śuka’s compassionate act yields an elevated posthumous attainment (Śakra’s world).