Adhyaya 39
Adhyāya 39 — Yudhiṣṭhira’s inquiry on attachment (saṅga) and relational restraint
Upa-parva: Strī-dharma / Saṅga-vicāra (Women, attachment, and ethical restraint) — didactic dialogue unit within Anuśāsana-parva
This chapter is composed as Yudhiṣṭhira’s interrogative address to a senior authority figure (Kuru elder), asking why humans repeatedly become attached to women and why women likewise become attached to men, describing this as a publicly observable fact (lokasākṣikam). He frames a persistent internal doubt regarding the mechanisms of attraction—whether affection arises, fades, or shifts—and asks how such relationships can be ethically “protected” or regulated. The verses employ rhetorical generalizations about persuasion and emotional mirroring (laughing with the laughing, weeping with the weeping), and reference mythic exemplars of māyā (Śambara, Namuci, Bali, Kumbhīnasa) as analogies for deceptive or shifting appearances. The chapter’s function is preparatory: it articulates the problem-statement for Bhīṣma’s forthcoming normative explanation, centering on self-mastery, discernment, and the social risks of unexamined attachment.
Chapter Arc: दान-धर्म के उपदेश में भीष्म एक विलक्षण आख्यान उठाते हैं—देवराज इन्द्र स्वयं अज्ञातरूप धारण कर दानव-राज शम्बर से पूछते हैं कि वह किस आचरण से अपनी जाति में श्रेष्ठ माना जाता है। → इन्द्र का प्रश्न शम्बर की प्रतिष्ठा की जड़ पर चोट करता है: ‘किस वृत्त से तू स्वजाति में अधिष्ठित है?’ शम्बर उत्तर में बाहुबल नहीं, बल्कि ब्राह्मणों के प्रति विनय, श्रवण, सेवा, और उनके वचनों को ग्रहण करने की साधना का विधान रखता है—और यह उलटबाँसी (दानव का ब्राह्मण-भक्त होना) कथा को तीखा बनाती है। → शम्बर अपने आचरण का सार उद्घाटित करता है: वह विद्वानों के वचनों का अपमान नहीं करता, उनके चरण पकड़ता है, संतुष्ट ब्राह्मण जो कहते हैं उसे मेधा से ग्रहण कर आत्म-समाधि को अनुकूल दिशा में स्थिर करता है; ब्रह्मचर्य, प्रणव-अध्ययन, क्लेश-सहन, निर्मन्यता और समदर्शन जैसे गुणों को ब्राह्मण-सेवा का फल बताता है—यही ‘श्रेष्ठता’ का रहस्य है। → इन्द्र शम्बर के मुख से ब्राह्मण-प्रशंसा और आचार-धर्म का मर्म सुनकर उसे सत्य मानते हैं; स्वयं द्विजों का पूजन करते हैं और महेन्द्रत्व (ऐश्वर्य/श्रेष्ठता) की सिद्धि का कारण ब्राह्मण-सम्मान को ठहराते हैं।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके दो श्लोक मिलाकर कुल २५ श्लोक हैं) अपर < बक। है २ >> षट्त्रिशो5ध्याय: ब्राह्मणकी प्रशंसाके विषयमें इन्द्र और शम्बरासुरका संवाद भीष्म उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । शक्रशम्बरसंवादं तन्निबोध युधिष्ठिर,भीष्मजी कहते हैं--युधिष्ठिर! इस विषयमें इन्द्र और शम्बरासुरके संवादरूप इस प्राचीन इतिहासका उदाहरण दिया जाता है, इसे सुनो
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: “ໃນເລື່ອງນີ້ກໍມີການຍົກຕົວຢ່າງຈາກປະຫວັດບູຮານ. ຈົ່ງຟັງເຖີດ ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ—ບົດສົນທະນາເກົ່າແກ່ລະຫວ່າງ ສັກຣະ (ອິນທຣະ) ແລະ ອະສຸຣະ ຊຳບະຣະ.”
Verse 2
शक्रो हाज्ञातरूपेण जटी भूत्वा रजोगुण: । विरूपं रथमास्थाय प्रश्न॑ पप्रच्छ शम्बरम्,एक समयकी बात है, देवराज इन्द्र अज्ञातरूपसे रजोगुणसम्पन्न जटाधारी तपस्वी बनकर एक बेडौल रथपर सवार हो शम्बरासुरके पास गये। वहाँ पहुँचकर उन्होंने उससे पूछा
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ຄັ້ງໜຶ່ງ ສັກຣະ (ອິນທຣະ) ໄດ້ປອມຕົວໃຫ້ບໍ່ມີໃຜຮູ້ຈັກ ເປັນຕະປະສີຜູ້ມີຜົມມັດເປັນກະຈຸກ ອັນຖືກໝາຍໂດຍຄຸນະພາບແຫ່ງຣາຈັສ (rajas). ພຣະອົງຂຶ້ນລົດສົງຄາມທີ່ດູບໍ່ສົມຮູບ ແລ້ວໄປຫາອະສຸຣະ ຊຳບະຣະ. ເມື່ອໄປຮອດ ກໍຕັ້ງຄຳຖາມໜຶ່ງ—ເພື່ອທົດສອບຄວາມເຂົ້າໃຈແລະຄວາມປະພຶດ ບໍ່ແມ່ນເພື່ອອວດອຳນາດ.
Verse 3
शक्र उवाच केन शम्बर वृत्तेन स्वजात्यानधितिष्ठसि । श्रेष्ठ त्वां केन मन्यन्ते तद् वै प्रब्रूहि तत्त्वतः,इन्द्र बोले--शम्बरासुर! किस बर्तावसे अपनी जातिवालोंपर शासन करते हो? वे किस कारण तुम्हें सर्वश्रेष्ठ मानते हैं? यह ठीक-ठीक बतलाओ
ສັກຣະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ຊຳບະຣະ, ເຈົ້າປົກຄອງພວກພ້ອມຊາດຂອງເຈົ້າດ້ວຍຄວາມປະພຶດແນວໃດ? ແລະເພາະເຫດໃດພວກເຂົາຈຶ່ງນັບເຈົ້າເປັນຜູ້ຍິ່ງທີ່ສຸດ? ຈົ່ງບອກຂ້ອຍໃຫ້ຈິງແທ້ ແລະລະອຽດແນ່ນອນ.”
Verse 4
शम्बर उवाच नासूयामि यदा वित्रान् ब्राह्ममेव च मे मतम् । शास्त्राणि वदतो विप्रान् सम्मन्यामि यथासुखम्,शम्बरासुरने कहा--मैं ब्राह्मणोंमें कभी दोष नहीं देखता। उनके मतको ही अपना मत समझता हूँ और शास्त्रोंकी बात बतानेवाले विप्रोंका सदा सम्मान करता हूँ--उन्हें यथासाध्य सुख देनेकी चेष्टा करता हूँ
ຊຳບະຣະ ຕອບວ່າ: “ຂ້ອຍບໍ່ເຄີຍມີໃຈອິດສາ ຫຼືຈັບຜິດຕໍ່ພຣາຫມະນະ. ສິ່ງທີ່ເປັນທາງພຣາຫມະນະ—ອັນສອດຄ່ອງກັບຄວາມຮູ້ອັນສັກສິດ ແລະຄວາມປະພຶດທີ່ຖືກຕ້ອງ—ຂ້ອຍຖືເປັນຄວາມເຊື່ອຂອງຕົນ. ແລະຂ້ອຍໃຫ້ກຽດແກ່ພຣາຫມະນະຜູ້ຮູ້ທີ່ອະທິບາຍຊາສະຕຣາ (śāstra) ພະຍາຍາມເທົ່າທີ່ຂ້ອຍສາມາດ ເພື່ອໃຫ້ພວກເຂົາຢູ່ດີມີສຸກ ແລະໄດ້ຮັບການອຸປະຖຳ.”
Verse 5
श्रुत्वा च नावजानामि नापराध्यामि कर्हिचित् । अभ्यर्च्यभ्यनुपृच्छामि पादौ गृह्नामि धीमताम्,सुनकर उनके वचनोंकी अवहेलना नहीं करता। कभी उनका अपराध नहीं करता। उनकी पूजा करके कुशल पूछता हूँ और बुद्धिमान ब्राह्मणोंके पाँव पकड़ता हूँ
ເມື່ອໄດ້ຟັງແລ້ວ ຂ້ອຍບໍ່ເຄີຍດູໝິ່ນພວກເຂົາ ແລະບໍ່ເຄີຍລ່ວງເກີນພວກເຂົາເລີຍ. ຫຼັງຈາກຖວາຍການນະມັດສະການແລ້ວ ຂ້ອຍຖາມໄຖ່ສຸກທຸກ ແລະກອດຈັບພຣະບາດຂອງຜູ້ຮູ້—ໂດຍສະເພາະພຣາຫມັນຜູ້ມີປັນຍາແຈ້ງ—ເພື່ອສະແດງຄວາມເຄົາລົບ ແລະຄວາມສຳລວມ ເປັນຫຼັກປະພຶດຂອງຂ້ອຍ.
Verse 6
ते विश्रब्धा: प्रभाषन्ते सम्पृच्छन्ते च मां सदा । प्रमत्तेष्वप्रमत्तो5स्मि सदा सुप्तेषु जागृमि,ब्राह्मण भी अत्यन्त विश्वस्त होकर मेरे साथ बातचीत करते और मेरी कुशल पूछते हैं। ब्राह्मणोंके असावधान रहनेपर भी मैं सदा सावधान रहता हूँ। उनके सोते रहनेपर भी मैं जागता रहता हूँ
ພຣາຫມັນເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອໄວ້ໃຈຢ່າງເຕັມທີ່ ກໍເວົ້າຈາກັບຂ້ອຍຢ່າງເສຣີ ແລະຖາມໄຖ່ຄວາມສຸກຂອງຂ້ອຍຢູ່ເສມອ. ແມ່ນແຕ່ເມື່ອພວກເຂົາເຜີຍເລີຍ ຂ້ອຍກໍຍັງຮັກສາຄວາມລະມັດລະວັງຢູ່ຕະຫຼອດ; ເມື່ອພວກເຂົານອນ ຂ້ອຍກໍຍັງຕື່ນຢູ່.
Verse 7
ते मां शास्त्रपथे युक्त ब्रह्मण्पमनसूयकम् । समासिज्चन्ति शास्तार: क्षौद्रं मथ्विव मक्षिका:,मुझे शास्त्रीय मार्गपर चलनेवाला ब्राह्मणभक्त तथा अदोषदर्शी जानकर वे उपदेशक ब्राह्मण मुझे उसी प्रकार सदुपदेशके अमृतसे सींचते रहते हैं जैसे मधुमक्खियाँ मधुके छत्तेको
ເມື່ອພວກທ່ານອາຈານພຣາຫມັນເຫຼົ່ານັ້ນ ຮູ້ວ່າຂ້ອຍເປັນຜູ້ດຳເນີນຕາມທາງແຫ່ງຄຳສອນ, ເປັນຜູ້ເຄົາລົບພຣາຫມັນ ແລະບໍ່ຈ້ອງຫາຄວາມຜິດຂອງຜູ້ອື່ນ, ພວກທ່ານຈຶ່ງພາກັນຫຼັ່ງລົງໃສ່ຂ້ອຍດ້ວຍອະມະຕະແຫ່ງຄຳຕັກເຕືອນອັນດີ ດັ່ງເຜິ້ງທີ່ດູດນ້ຳເຜິ້ງຈາກຮັງ.
Verse 8
यच्च भाषन्ति संतुष्टास्तच्च गृह्नामि मेधया । समाधिमात्मनो नित्यमनुलोममचिन्तयम्,संतुष्ट होकर वे मुझसे जो कुछ कहते हैं उसे मैं अपनी बुद्धिके द्वारा ग्रहण करता हूँ। सदा ब्राह्मणोंमें अपनी निष्ठा बनाये रखता हूँ और नित्यप्रति उनके अनुकूल विचार रखता हूँ
ສິ່ງໃດກໍຕາມທີ່ພຣາຫມັນເຫຼົ່ານັ້ນເວົ້າດ້ວຍຄວາມພໍໃຈ ຂ້ອຍຮັບໄວ້ດ້ວຍປັນຍາອັນຮູ້ແຍກ. ຂ້ອຍຮັກສາໃຈໃຫ້ສະຫງົບຕັ້ງມັ່ນຢູ່ເສມອ ແລະທຸກມື້ຂ້ອຍຄິດໃນທາງທີ່ກົງກັບພວກເຂົາ ດ້ວຍຄວາມສອດຄ່ອງແລະຄວາມຈົ່ງຮັກຕໍ່ພຣາຫມັນຢ່າງບໍ່ຂາດ.
Verse 9
सोऊहं वागग्रमृष्टानां रसानामवलेहक: । स्वजात्यानधितिष्ठामि नक्षत्राणीव चन्द्रमा:,उनकी वाणीसे जो उपदेशका मधुर रस प्रवाहित होता है उसका मैं आस्वादन करता रहता हूँ। इसीलिये नक्षत्रोंपर चन्द्रमाकी भाँति मैं अपनी जातिवालोंपर शासन करता हूँ
ຊຳບະຣະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້ອຍຊິມແລະຊົມຊື່ນຢູ່ເສມອ ກັບແກ່ນສານອັນຫວານລະມຸນທີ່ໄຫຼອອກຈາກຖ້ອຍຄຳຂອງພວກເຂົາ—ຄຳທີ່ຖືກຂັດເກົາຢ່າງປະນີດຢູ່ທີ່ປາຍໜ້າແຫ່ງວາຈາ. ດັ່ງນັ້ນ ເຫມືອນດວງຈັນຄອບຄອງເຫນືອດາວທັງຫຼາຍ ຂ້ອຍຈຶ່ງຖືອຳນາດ ແລະປົກຄອງຜູ້ທີ່ເປັນພວກພ້ອມຊາດຂອງຂ້ອຍ».
Verse 10
एतत् पृथिव्याममृतमेतच्चक्षुरनुत्तमम् । यद् ब्राह्मणमुखात् शास्त्रमिह श्रुत्वा प्रवर्तते,ब्राह्मणके मुखसे शास्त्रका उपदेश सुनकर इस जीवनमें उसके अनुसार बर्ताव करना ही पृथ्वीपर सर्वोत्तम अमृत और सर्वोत्तम दृष्टि है
ນີ້ແມ່ນນ້ຳອະມະຕະອັນປະເສີດທີ່ສຸດໃນແຜ່ນດິນ ແລະນີ້ແມ່ນ “ຕາ” ແຫ່ງປັນຍາອັນຫາທຽບບໍ່ໄດ້: ຄືການທີ່ຜູ້ໜຶ່ງໄດ້ຟັງຄຳສອນແຫ່ງຊາສະຕຣາ (śāstra) ຈາກປາກຂອງພຣາຫມະນະ (brāhmaṇa) ແລ້ວດຳເນີນຊີວິດຕາມນັ້ນໃນຊີວິດນີ້ເອງ. ຄວາມໝາຍຄື ອະມະຕະພາບແທ້ ແລະການເຫັນແທ້ ເກີດຈາກການຟັງຄຳຊີ້ນຳອັນຖືກຕ້ອງ ແລະນຳໄປປະພຶດເປັນວິຖີປະຈຳຕົນ.
Verse 11
एतत् कारणमाज्ञाय दृष्टवा देवासुरं पुरा । युद्ध पिता मे हृष्टात्मा विस्मित: समपद्यत
ເມື່ອໄດ້ຮູ້ເຫດຜົນນີ້ ແລະເຄີຍເຫັນສົງຄາມລະຫວ່າງເທວະກັບອະສຸຣະໃນກ່ອນ ບິດາຂອງຂ້ອຍ—ໃຈຖືກຍົກຂຶ້ນ—ກໍເກີດຄວາມພິສົດພິສັງຢູ່ກາງສົງຄາມນັ້ນ.
Verse 12
इस कारणको जानकर अर्थात् ब्राह्मणके उपदेशके अनुसार चलना ही अमृत है--इस बातको भलीभाँति समझकर पूर्वकालमें देवासुरसंग्रामको उपस्थित हुआ देख मेरे पिता मन-ही-मन प्रसन्न और विस्मित हुए थे ।। दृष्टवा च ब्राह्म॒णानां तु महिमानं महात्मनाम् | पर्यपृच्छत् कथममी सिद्धा इति निशाकरम्,महात्मा ब्राह्मणोंकी इस महिमाको देखकर उन्होंने चन्द्रमासे पूछा--“निशाकर! इन ब्राह्मणोंको किस प्रकार सिद्धि प्राप्त हुई?”
ເມື່ອຮູ້ເຫດນີ້—ຄືການດຳເນີນຕາມຄຳສອນຂອງພຣາຫມະນະແມ່ນອະມະຕະ—ແລະເຂົ້າໃຈຢ່າງຖ້ວນຖີ່, ໃນການເຄີຍເຫັນສົງຄາມເທວະ–ອະສຸຣະໃນອະດີດ ບິດາຂອງຂ້ອຍກໍຍິນດີແລະພິສົດພິສັງຢູ່ໃນໃຈ. ແລະເມື່ອເຫັນມະຫິມາຂອງພຣາຫມະນະຜູ້ມີຈິດໃຫຍ່ ທ່ານໄດ້ຖາມນິສາກະຣະ (ພຣະຈັນ) ວ່າ: “ໂອ ນິສາກະຣະ! ພຣາຫມະນະເຫຼົ່ານີ້ໄດ້ບັນລຸສິດທິໄດ້ແນວໃດ?”
Verse 13
सोम उवाच ब्राह्म॒णास्तपसा सर्वे सिध्यन्ते वाग्वला: सदा । भुजवीर्याश्व राजानो वागस्त्राश्न द्विजातय:,चन्द्रमाने कहा--दानवराज! सम्पूर्ण ब्राह्मण तपस्यासे ही सिद्ध हुए हैं। इनका बल सदा इनकी वाणीमें ही होता है। राजाओंका बल उनकी भुजाएँ हैं और ब्राह्मणोंका बल उनकी वाणी
ໂສມະ (ພຣະຈັນ) ກ່າວວ່າ: “ພຣາຫມະນະທັງຫມົດບັນລຸຄວາມສຳເລັດດ້ວຍຕະປະ (ການບຳເນັດ). ພະລັງຂອງເຂົາເຈົ້າຢູ່ໃນວາຈາ (ຖ້ອຍຄຳ) ຢູ່ເສມອ. ສ່ວນກະສັດທັງຫຼາຍ ພະລັງຢູ່ໃນແຂນ; ແລະສຳລັບຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ (dvija) ວາຈານັ້ນເອງແມ່ນອາວຸດ.”
Verse 14
प्रणवं चाप्यधीयीत ब्राद्मीर्दुर्वसतीर्वसन् । निर्मन्युरपि निर्वाणो यदि स्यात् समदर्शन:,पहले गुरुके घरमें ब्रह्मचर्यका पालन करते हुए क्लेश-सहनपूर्वक निवास करके प्रणवसहित वेदका अध्ययन करना चाहिये। फिर अन्तमें क्रोध त्यागकर शान्तभावसे संन्यास ग्रहण करना चाहिये। यदि संन्यासी हो तो सर्वत्र समान दृष्टि रखे
ໂສມະກ່າວວ່າ: ຢູ່ໃນເຮືອນອາຈານ ຄວນອົດທົນຄວາມລຳບາກ ພ້ອມຮັກສາພຣະຫມະຈັນຍາ (brahmacarya) ແລະສຶກສາເວດ (Veda) ຄຽງຄູ່ກັບພະຍາງສັກສິດ “ໂອມ” (Oṃ, pranava). ໃນທ້າຍສຸດ ຈົ່ງລະຄວາມໂກດ ໃຫ້ໃຈສະຫງົບ ແລ້ວຮັບການສະຫລະໂລກ (renunciation). ແລະຖ້າເປັນຜູ້ສະຫລະໂລກ ຈົ່ງມີສາຍຕາເທົ່າທຽມຕໍ່ທຸກສັດ ແລະທຸກສະພາບການ.
Verse 15
अपि च ज्ञानसम्पन्न: सर्वान् वेदान् पितुर्गृहि । श्लाघमान इवाधीयादू ग्राम्य इत्येव त॑ विदु:,जो सम्पूर्ण वेदोंको पिताके घरमें रहकर पढ़ता है वह ज्ञानसम्पन्न और प्रशंसनीय होनेपर भी दिद्वानोंके द्वारा ग्रामीण (गँवार) ही समझा जाता है। (वास्तवमें गुरुके घरमें क्लेश-सहनपूर्वक रहकर वेद पढ़नेवाला ही श्रेष्ठ है)
ຍິ່ງກວ່ານັ້ນ ແມ່ນແຕ່ຊາຍຜູ້ມີປັນຍາຄົບຖ້ວນ ແລະຮຽນວິເທດທັງປວງຢູ່ໃນເຮືອນພໍ່—ເຫັນຄືວ່າຄວນໄດ້ຮັບການສັນລະເສີນ—ບັນດານັກປັນຍາກໍຍັງເຫັນວ່າເປັນແຕ່ «ຄົນບ້ານນອກ» ເທົ່ານັ້ນ. ຄວາມໝາຍທາງທຳທີ່ຊ່ອນຢູ່ຄື: ຄວາມເລີດລ້ຳໃນການຮຽນວິເທດ ຢູ່ທີ່ການເປັນສິດທິສານມີວິໄນຢູ່ກັບຄູ (ກຸຣຸ) ອົດທົນຄວາມລຳບາກໃນເຮືອນຄູ ບໍ່ແມ່ນຮຽນຢູ່ເຮືອນຢ່າງສະດວກສະບາຍ.
Verse 16
भूमिरेतो निगिरति सर्पो बिलशयानिव । राजानं चाप्ययोद्धारं ब्राह्मणं चाप्रवासिनम्,जैसे साँप बिलमें रहनेवाले छोटे जीवोंको निगल जाता है, उसी प्रकार युद्ध न करनेवाले क्षत्रिय और विद्याके लिये प्रवास न करनेवाले ब्राह्मणको यह पृथ्वी निगल जाती है
ໂສມາກ່າວວ່າ: «ດັ່ງງູກືນສັດນ້ອຍໆທີ່ອາໄສຢູ່ໃນຮູ, ພື້ນດິນກໍ ‘ກືນ’ (ນຳໄປສູ່ຄວາມພິນາດແລະຄວາມລືມເລືອນ) ກະສັດຜູ້ບໍ່ອອກຮົບ ແລະພຣາຫມັນຜູ້ບໍ່ອອກເດີນທາງເພື່ອແສວຫາວິຊາ. ຄືກັນນັ້ນ ການລະເລີຍໜ້າທີ່ອັນຄວນ—ຄວາມກ້າຫານແລະການປົກປ້ອງສຳລັບກະສັດກະສັດຕຣິຍະ; ການຮຽນຮູ້ຢ່າງມີວິໄນຜ່ານການເດີນທາງແລະການຝຶກຝົນສຳລັບພຣາຫມັນ—ນຳໄປສູ່ຄວາມຕົກຕ່ຳ ດັ່ງເຫຍື່ອຖືກງູກືນ».
Verse 17
अभिमान: श्रियं हन्ति पुरुषस्याल्पमेधस: । गर्भेण दुष्यते कन्या गृहवासेन च द्विज:,मन्दबुद्धि पुरुषके भीतर जो अभिमान होता है वह उसकी लक्ष्मीका नाश करता है। गर्भ धारण करनेसे कन्या दूषित हो जाती है और सदा घरमें रहनेसे ब्राह्मण दूषित समझे जाते हैं
ໂສມາກ່າວວ່າ: «ຄວາມຈອງຫອງ ທຳລາຍຄວາມຮຸ່ງເຮືອງຂອງຊາຍຜູ້ປັນຍານ້ອຍ. ສາວນ້ອຍຖືກນັບວ່າມີມົນທິນເມື່ອຕັ້ງຄັນ, ແລະພຣາຫມັນກໍຖືກນັບວ່າມີມົນທິນເມື່ອຢູ່ແຕ່ເຮືອນຕະຫຼອດ»។ ຄຳກ່າວນີ້ເຕືອນວ່າ ຄວາມຈອງຫອງໃນໃຈກັດກິນໂຊກລາບແລະກຽດສັກສີ, ແລະໃຊ້ຕົວຢ່າງທີ່ສັງຄົມຮັບຮູ້ເພື່ອຍ້ຳໃຫ້ມີການສຳລວມ, ຄວາມລະມັດລະວັງ, ແລະວິໄນ.
Verse 18
(विद्याविदो लोकविद: तपोबलसमन्विता: । नित्यपूज्याश्र वन्द्याश्न द्विजा लोकद्वयेच्छुभि: ।।) जो इहलोक और परलोक दोनोंको सुधारना चाहते हों, उन्हें विद्वान, लौकिक बातोंके ज्ञाता, तपस्वी और शक्तिशाली ब्राह्मणोंकी सदा पूजा और वन्दना करनी चाहिये ।। इत्येतन्मे पिता श्रुत्वा सोमादद्भुतदर्शनात् । ब्राह्मणान् पूजयामास तथैवाहं महाव्रतान्,अदभुत दर्शनवाले चन्द्रमासे यह बात सुनकर मेरे पिताजीने महान् व्रतधारी ब्राह्मणोंका पूजन किया। वैसे ही मैं भी करता हूँ
ໂສມາກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດປາຖະໜາຄວາມຜາສຸກດີງາມທັງໃນໂລກນີ້ແລະໂລກໜ້າ ຄວນນັບຖື ແລະກ້ອມກາບພຣາຫມັນເປັນນິດ—ຜູ້ຮູ້ວິຊາສັກສິດ, ຮູ້ເລື່ອງໂລກທົ່ວໄປ, ແລະມີພະລັງຕະປະສະຍາກັບກຳລັງ». ເມື່ອພໍ່ຂ້ອຍໄດ້ຍິນຄຳສອນນີ້ຈາກໂສມາ—ຜູ້ມີຮູບລັກອັນອັດສະຈັນ—ທ່ານກໍໄດ້ບູຊາພຣາຫມັນຜູ້ຖືວຣະຕະອັນຍິ່ງ; ແລະຂ້ອຍກໍເຮັດເຊັ່ນນັ້ນເຫມືອນກັນ.
Verse 19
भीष्म उवाच श्रुत्वैतद् वचन शक्रो दानवेन्द्रमुखाच्च्युतम् । द्विजान् सम्पूजयामास महेन्द्रत्वमवाप च,भीष्मजी कहते हैं--भारत! दानवराज शम्बरके मुखसे यह वचन सुनकर इन्द्रने ब्राह्मणोंका पूजन किया, इससे उन्हें महेन्द्रपदकी प्राप्ति हुई
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ໂອ ບາຣະຕະ! ເມື່ອສັກຣະ (ອິນທຣະ) ໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄຳນີ້ທີ່ອອກຈາກປາກຂອງຈອມແຫ່ງດານະວະ (ຊຳບະຣະ) ທ່ານກໍໄດ້ນັບຖືບູຊາພຣາຫມັນ; ແລະດ້ວຍການນັ້ນ ທ່ານໄດ້ບັນລຸສະຖານະເປັນມະເຫນທຣະ. ຕອນນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ການເຄົາລົບຕໍ່ຜູ້ຮູ້ແລະຜູ້ທຳດີ ເປັນເຫດໂດຍກົງຂອງອຳນາດອັນສູງສົ່ງ ແລະຄວາມຮຸ່ງເຮືອງດັ່ງເທວະ.
Verse 36
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि ब्राह्मणप्रशंसायामिन्द्रशम्बरसंवादे षट्त्रिंशो5ध्याय:
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ສຣີມະຫາພາຣະຕະ» ພາຍໃນ ອະນຸສາສະນະປະຣະວະ—ໂດຍສະເພາະໃນພາກວ່າດ້ວຍ ທຳມະແຫ່ງການໃຫ້ທານ—ໃນຕອນສັນລະເສີນພຣາຫມະນະ ໃນບົດສົນທະນາລະຫວ່າງ ພຣະອິນທຣະ ແລະ ສັມບະຣະ ບົດທີ 36 ກໍສິ້ນສຸດລົງ. ຄຳລົງທ້າຍນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນກອບຈັນຍາບັນ: ການໃຫ້ທານທີ່ຖືກນຳພາໂດຍທຳມະ ແລະການຍົກຍ້ອງຄຸນຄ່າແຫ່ງພຣາຫມະນະ ຜ່ານບົດສົນທະນາອັນເປັນຄຳສອນຂອງເທວະດາ।
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns how a person should maintain ethical judgment and social responsibility when attraction and attachment can distort perception, generate instability, and challenge ideals of restraint and trust.
The implied takeaway is that relational ethics must be approached through self-governance—examining desire, recognizing persuasive dynamics, and seeking principled guidance rather than assuming simple external control of outcomes.
No explicit phalaśruti appears in this adhyāya; its meta-function is diagnostic, formulating the inquiry that motivates subsequent instruction within Anuśāsana-parva’s broader didactic sequence.