Shloka 16
Adhyāya 39 — Yudhiṣṭhira’s inquiry on attachment (saṅga) and relational restraint
भूमिरेतो निगिरति सर्पो बिलशयानिव । राजानं चाप्ययोद्धारं ब्राह्मणं चाप्रवासिनम्,जैसे साँप बिलमें रहनेवाले छोटे जीवोंको निगल जाता है, उसी प्रकार युद्ध न करनेवाले क्षत्रिय और विद्याके लिये प्रवास न करनेवाले ब्राह्मणको यह पृथ्वी निगल जाती है
bhūmir eto nigirati sarpo bilaśayān iva | rājānaṃ cāpy ayoddhāraṃ brāhmaṇaṃ cāpravāsinam ||
ໂສມາກ່າວວ່າ: «ດັ່ງງູກືນສັດນ້ອຍໆທີ່ອາໄສຢູ່ໃນຮູ, ພື້ນດິນກໍ ‘ກືນ’ (ນຳໄປສູ່ຄວາມພິນາດແລະຄວາມລືມເລືອນ) ກະສັດຜູ້ບໍ່ອອກຮົບ ແລະພຣາຫມັນຜູ້ບໍ່ອອກເດີນທາງເພື່ອແສວຫາວິຊາ. ຄືກັນນັ້ນ ການລະເລີຍໜ້າທີ່ອັນຄວນ—ຄວາມກ້າຫານແລະການປົກປ້ອງສຳລັບກະສັດກະສັດຕຣິຍະ; ການຮຽນຮູ້ຢ່າງມີວິໄນຜ່ານການເດີນທາງແລະການຝຶກຝົນສຳລັບພຣາຫມັນ—ນຳໄປສູ່ຄວາມຕົກຕ່ຳ ດັ່ງເຫຍື່ອຖືກງູກືນ».
सोम उवाच
Educational Q&A
The verse teaches svadharma: a Kshatriya who refuses rightful battle and a Brahmin who refuses the disciplined pursuit of learning (including necessary travel/sojourn for study) both fall into decline. Neglect of one’s ordained responsibilities leads to being ‘consumed’ by worldly consequences.
Soma delivers a moral analogy: just as a snake devours small burrow-dwelling creatures, the earth metaphorically devours those who abandon their social and ethical duties—specifically, the non-fighting king and the non-studying (non-traveling for learning) Brahmin.