Adhyaya 10
उपदेशदोषप्रसङ्गः (Upadeśa-doṣa-prasaṅgaḥ) — The Risk of Misapplied Counsel
Upa-parva: Upadeśa-doṣa (Durūkta-vacana) Episode within Anuśāsana-parva
Chapter 10 records a dharma-query by Yudhiṣṭhira on whether blame attaches to one who advises a lower-status person out of friendship. Bhīṣma replies that giving instruction can entail grave fault for the instructor, then narrates an exemplum from a Himalayan brahmāśrama. A compassionate śūdra, inspired by the ascetics, seeks initiation and a renunciant mode of life; the kulapati denies this eligibility but permits service. The śūdra instead establishes a nearby hut, maintains disciplined observances, worship, and hospitality, and later requests guidance for a pitṛ-kārya (ancestral rite). The ṛṣi provides procedural instructions (posture/orientation, ritual materials, havya–kavya sequence). After long practice and death, karmic reversals occur: the śūdra is reborn as a radiant prince/king, while the ṛṣi is reborn as his purohita. The king repeatedly laughs during rituals; when questioned, he explains past-life memory—his earlier status and the instruction received—asserting that the purohita’s present condition results from the ‘doṣa’ of having taught him. The purohita then undertakes donations, austerities, pilgrimages, and renewed tapas, attaining purification and success. Bhīṣma concludes with a caution: dharma is subtle; sages adopt silence; counsel should be offered only when asked and after careful reflection, oriented toward dharma rather than mixed truth-and-untruth.
Chapter Arc: युधिष्ठिर भीष्म से सूक्ष्म धर्म-गति का प्रश्न करते हैं—क्या मित्रता/सौहार्द के कारण किसी ‘अनधिकारी’ को उपदेश देना हितकर है, या उससे हानि भी हो सकती है? → भीष्म ऋषि-परंपरा में सुनी एक दीर्घ कथा आरम्भ करते हैं: तपोवन का वातावरण, वेदाध्ययन की गूँज, और एक शूद्र तपस्वी का ब्राह्मण-तपस्वी से निकट स्नेह। स्नेहवश ब्राह्मण उसे पितृकार्य/धर्म-विषयक उपदेश देता है; पर ‘अधिकार’ की सीमा और उपदेश के परिणामों का प्रश्न धीरे-धीरे तीखा होता जाता है। → शूद्र तपस्वी अपने गुरु-समान ब्राह्मण से कहता है कि वह हँसी/व्यवहार से अनादर नहीं कर रहा—पर उपदेश का भार और अधिकार-सीमा का सूक्ष्म सत्य सामने आता है: उपदेश देने वाले की करुणा और श्रोता की पात्रता के बीच असंतुलन धर्म-संकट बन जाता है। → कथा का फल स्पष्ट होता है—शूद्र तपस्वी दीर्घ तप के बाद वन में देह त्याग करता है और पुण्य-प्रभाव से महान राजवंश में जन्म पाता है; आगे चलकर वह वेद-अथर्ववेद, कल्प, ज्योतिष और सांख्य में प्रवीण होता है। भीष्म संकेत करते हैं कि उपदेश का फल केवल तत्काल नहीं, दीर्घकालिक संस्कार-परिणामों में भी प्रकट होता है; अतः उपदेश ‘हित’ के साथ ‘अधिकार’ और ‘परिणाम’ देखकर देना चाहिए। → कथा आगे राजदरबार/पुरोहित-राजा संवाद की ओर मुड़ती है—पुरोहित एकान्त में राजा को मनोनुकूल कथाओं से प्रसन्न करता है, जिससे अगले प्रसंग में नीति, प्रभाव और धर्म-निर्णय की नई गाँठ खुलने का संकेत मिलता है।
Shlokas
Verse 1
अपन क्राता बछ। अं काज दशमो< ध्याय: अनधिकारीको उपदेश देनेसे हानिके विषयमें एक शूद्र और तपस्वी ब्राह्मणकी कथा युधिछिर उवाच मित्रसौहार्दयोगेन उपदेशं करोति यः । जात्याधरस्य राजर्षेदोषस्तस्य भवेन्न वा
ຢຸທິສຖິຣະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຣາຊະຣິສິ, ຖ້າຜູ້ໃດຖືກຂັບເຄື່ອນໂດຍມິດຕະພາບ ແລະຄວາມເມດຕາດີ ແລ້ວໃຫ້ຄຳສອນແກ່ຜູ້ມີຖານະສັງຄົມຕ່ຳກວ່າ, ການນັ້ນຈະເປັນໂທດແກ່ເຂົາຫຼືບໍ່? ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະໜາຮູ້ໃຫ້ຖືກຕ້ອງ. ຂໍໃຫ້ທ່ານອະທິບາຍຢ່າງລະອຽດ, ເພາະເສັ້ນທາງແຫ່ງທັມມະນັ້ນລະອຽດອ່ອນ ແລະມະນຸດມັກຕົກຢູ່ໃນຄວາມຫຼົງ.»
Verse 2
एतदिच्छामि तत्त्वेन व्याख्यातुं वै पितामह । सूक्ष्मा गतिर्हिं धर्मस्य यत्र मुहान्ति मानवा:
ຢຸທິສຖິຣາ ກ່າວວ່າ: «ທ່ານປູ່, ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະໜາໃຫ້ທ່ານອະທິບາຍເລື່ອງນີ້ຕາມຄວາມຈິງ. ເພາະເສັ້ນທາງແຫ່ງທຳມະນັ້ນລະອຽດອ່ອນຍິ່ງ—ຈົນມະນຸດຫຼາຍຄົນຫຼົງຜິດໃນມັນ».
Verse 3
भीष्म उवाच अन्न ते वर्तयिष्यामि शृणु राजन् यथाक्रमम् । ऋषीणां वदतां पूर्व श्रुतमासीत् यथा पुरा
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ບັດນີ້ຂ້າພະເຈົ້າຈະເລົ່າເລື່ອງນີ້ຕາມລຳດັບ. ຈົ່ງຟັງໃຫ້ດີ: ມັນເປັນດັ່ງທີ່ຂ້າພະເຈົ້າເຄີຍຟັງມາແຕ່ດົນ ຈາກບັນດາລະສີໃນການເວົ້າຂອງທ່ານເຫຼົ່ານັ້ນ».
Verse 4
उपदेशो न कर्तव्यो जातिहीनस्य कस्यचित् । उपदेशे महान् दोष उपाध्यायस्य भाष्यते,किसी भी नीच जातिके मनुष्यको उपदेश नहीं देना चाहिये। उसे उपदेश देनेपर उपदेशक आचार्यके लिये महान् दोष बताया जाता है
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ບໍ່ຄວນໃຫ້ຄຳສອນແກ່ຜູ້ໃດກໍຕາມທີ່ຖືກເຫັນວ່າ ‘ບໍ່ມີສະຖານະວັນນະ’. ຖ້າໃຫ້ຄຳສອນແກ່ເຂົາ ກໍຖືກກ່າວວ່າຄວາມຜິດອັນໜັກຈະຕົກແກ່ອາຈານ (ຄູອຸປາທະຍາຍ) ຜູ້ໃຫ້ຄຳສອນນັ້ນ».
Verse 5
निदर्शनमिदं राजन् शृणु मे भरतर्षभ । दुरुक्तवचने राजन् यथापूर्व युधिष्ठिर,भरतभूषण राजा युधिष्ठिर! इस विषयमें एक दृष्टान्त सुनो, जो दुःखमें पड़े हुए एक नीच जातिके पुरुषको उपदेश देनेसे सम्बन्धित है
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ກ້າໃນວົງພະຣາຊະພາຣະຕະ, ຈົ່ງຟັງຕົວຢ່າງນີ້ຈາກຂ້າພະເຈົ້າ. ໂອ ພະຣາຊາ ຢຸທິສຖິຣາ, ດັ່ງທີ່ເລົ່າກັນມາແຕ່ເກົ່າ, ມັນເກີ່ຍວກັບຜົນຕາມມາຂອງຄຳເວົ້າທີ່ຫຍາບຄາຍ ແລະ ບໍ່ສຸພາບ».
Verse 6
ब्रह्माश्रमपदे वृत्तं पाश्वे हिमवत: शुभे । तत्राश्रमपद पुण्यं नानावृक्षणणायुतम्
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເຫດການນີ້ເກີດຂຶ້ນໃນຖິ່ນອາສຣົມອັນສັກສິດ ໃກ້ພູຫິມາລະຍະອັນເປັນມົງຄຸນ. ໃນພື້ນທີ່ນັ້ນມີອາສຣົມອັນບໍລິສຸດ ປະດັບດ້ວຍຝູງໄມ້ນານາພັນຈຳນວນຫຼາຍ».
Verse 7
नानागुल्मलताकीर्ण मृगद्धिजनिषेवितम् | सिद्धचारणसंयुक्तं रम्यं पुष्पितकाननम्
ອາສຣົມນັ້ນງາມສະຫງ່າ ເຕັມໄປດ້ວຍພຸ່ມໄມ້ ແລະ ເຄືອໄມ້ນານາຊະນິດ; ສັດປ່າແລະນົກກໍມາອາໄສ. ມີສິດທະ ແລະ ຈາຣະນະຢູ່ຮ່ວມກັນເປັນນິດ, ແລະປ່າຮອບໆຖືກປະດັບດ້ວຍດອກໄມ້ບານງາມ.
Verse 8
व्रतिभिर्बहुभि: कीर्ण तापसैरुपसेवितम् । ब्राह्मणैश्व महाभागै: सूर्यज्वलनसंनिभै:
ອາສຣົມນັ້ນແອດແນ້ນໄປດ້ວຍນັກບຳເນັດຕະປະຫຼາຍຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນວຣະຕະ ແລະຖືກບຳເນັດໂດຍຕະປະວິນຢ່າງສະເໝີ. ຍັງເຕັມໄປດ້ວຍພຣາຫມະນະຜູ້ສູງສົ່ງ ມີລັດສະໝີດັ່ງດວງອາທິດແລະໄຟລຸກໂຊນ.
Verse 9
इस प्रकार श्रीमहाभारत अनुशासनपववके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें सियार और वानरका संवादविषयक नवाँ अध्याय पूरा हुआ
ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງພັນບາຣະຕະ! ອາສຣົມນັ້ນແອດແນ້ນໄປດ້ວຍນັກບຳເນັດຕະປະຜູ້ສົມບູນດ້ວຍນິຍະມະແລະວຣະຕະ, ຜູ້ໄດ້ຮັບດິກສາ, ຜູ້ກິນຢ່າງພອດປານກາງ, ແລະຜູ້ຄວບຄຸມຕົນເອງໄດ້.
Verse 10
तपो>5ध्ययनघोषैक्ष नादितं भरतर्षभ । वालखिल्यैश्व बहुभियय॑तिभिश्न निषेवितम्,भरतभूषण! वहाँ सब ओर वेदाध्ययनकी ध्वनि गूँजती रहती है। बहुत-से वालखिल्य एवं संन्यासी उस आश्रमका सेवन करते हैं इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि शूद्रमुनिसंवादे दशमो<5ध्याय: ।।
ໂອ ຜູ້ກ້າແຂງໃນວົງພັນບາຣະຕະ! ອາສຣົມນັ້ນກ້ອງກັງວານທຸກທິດດ້ວຍສຽງຕະປະ ແລະ ການສະຫຼອງພຣະເວດ. ໂອ ເຄື່ອງປະດັບແຫ່ງບາຣະຕະ! ມີພຣະລຶສີວາລະຂິລຍະ ແລະ ນັກສະຫຼະໂລກຫຼາຍຜູ້ ມາອາໄສແລະຮັບໃຊ້ຢູ່ນັ້ນ.
Verse 11
तत्र कश्नित् समुत्साहं कृत्वा शूद्रो दयान्वित: । आगतो ह्ाश्रमपदं पूजितश्न तपस्विभि:,उसी आश्रममें कोई दयालु शूद्र बड़ा उत्साह करके आया। वहाँ रहनेवाले तपस्वी ऋषियोंने उसका बड़ा आदर-सत्कार किया
ທີ່ນັ້ນ ມີຊູດຣະຄົນໜຶ່ງຜູ້ມີໃຈເມດຕາ ໄດ້ຮວບຮວມຄວາມກ້າຫານແລະຄວາມພາກພຽນ ແລ້ວມາຮອດອາສຣົມ. ບັນດາລຶສີນັກບຳເນັດຕະປະທີ່ຢູ່ນັ້ນ ກໍຕ້ອນຮັບເຂົາດ້ວຍກຽດຕິ ແລະຄວາມເຄົາລົບ.
Verse 12
तांस्तु दृष्टया मुनिगणान् देवकल्पान् महौजस: । विविधां वहतो दीक्षां सम्प्राहृष्पत भारत,भरतनन्दन! उस आश्रमके महातेजस्वी देवोपम मुनियोंको नाना प्रकारकी दीक्षा धारण किये देख उस शूद्रको बड़ा हर्ष हुआ
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນຫມູ່ມຸນີທັງຫຼາຍ—ມີລັດສະໝີສະຫວ່າງໄສ ແລະດຸດດັ່ງເທວະ—ກໍາລັງຖືປະຕິບັດດີກສາ ແລະວິນັຍອັນຫຼາກຫຼາຍ ຊູດຣະນັ້ນກໍເກີດຄວາມຍິນດີຢ່າງໃຫຍ່, ໂອ ບາຣະຕະ, ຜູ້ເປັນຄວາມຊື່ນບານຂອງວົງບາຣະຕະ. ພາບແຫ່ງຄວາມສໍາລວມ ແລະຄວາມສະຫວ່າງໄສຂອງຜູ້ຖືພຣະທໍາ ໄດ້ປຸກຄວາມເຄົາລົບ ແລະຄວາມປິຕິໃນໃຈເຂົາ.
Verse 13
अथास्य बुद्धिरभवत् तपस्ये भरतर्षभ । ततोअ<ब्रवीत् कुलपति पादौ संगृह्म भारत,भारत! भरतभूषण! उसके मनमें वहाँ तपस्या करनेका विचार उत्पन्न हुआ; अतः उसने कुलपतिके पैर पकड़कर कहा--
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ແລ້ວຄວາມຄິດຈະປະຕິບັດຕະປັດ (tapas) ຢູ່ທີ່ນັ້ນກໍເກີດຂຶ້ນໃນໃຈເຂົາ, ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງບາຣະຕະ. ດັ່ງນັ້ນ ເຂົາຈຶ່ງກອດຈັບພຣະບາດຂອງຫົວໜ້າອາສຣົມ (ກຸລະປະຕິ) ແລ້ວກ່າວວ່າ—
Verse 14
भवत्प्रसादादिच्छामि धर्म वक्तुं द्विजर्षभ । तन्मां त्वं भगवन् वक्तुं प्रत्राजयितुमरहसि
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ດ້ວຍພຣະກຸສົນແລະຄວາມເມດຕາຂອງທ່ານ, ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນພວກທະວິຊະ, ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະໜາຈະຮູ້ແລະກ່າວເຖິງທໍາ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ທ່ານຜູ້ນ່າເຄົາລົບ, ຂໍໃຫ້ທ່ານອະນຸຍາດ ແລະເຫັນຂ້າພະເຈົ້າວ່າສົມຄວນ ເພື່ອຮັບພຣະວຣາຊະຍາ (pravrajyā) ຄືການອອກບວດສະຫຼະໂລກ ຢ່າງຖືກພິທີ».
Verse 15
वर्णावरो5हं भगवन् शूद्रो जात्यास्मि सत्तम | शुश्रूषां कर्तुमिच्छामि प्रपन्नाय प्रसीद मे
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຜູ້ເປັນມົງຄຸນ, ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນຄົນດີ! ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ຕໍ່າສຸດໃນວັນນະທັງຫຼາຍ, ເປັນຊູດຣະໂດຍກໍາເນີດ. ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະໜາຈະຢູ່ທີ່ນີ້ ແລະຮັບໃຊ້ບັນດາມຸນີຜູ້ບໍລິສຸດດ້ວຍຄວາມຈົ່ງຮັກ. ຂໍໃຫ້ທ່ານເມດຕາຕໍ່ຂ້າພະເຈົ້າ, ເພາະຂ້າພະເຈົ້າມາຂໍພຶ່ງພາ».
Verse 16
कुलपतिरुवाच न शक््यमिह शूद्रेण लिड्गमाश्रित्य वर्तितुम् । आस्यतां यदि ते बुद्धि: शुश्रूषानिरतो भव
ຫົວໜ້າອາສຣົມກ່າວວ່າ: «ໃນອາສຣົມນີ້ ຊູດຣະບໍ່ອາດຢູ່ໄດ້ໂດຍຮັບເອົາເຄື່ອງໝາຍພາຍນອກແຫ່ງການສະຫຼະໂລກ. ຖ້າໃຈເຈົ້າປາຖະໜາຈະຢູ່ທີ່ນີ້ ກໍຈົ່ງຢູ່ໂດຍບໍ່ຕ້ອງອ້າງຮູບແບບນັ້ນ ແລະຈົ່ງອຸທິດຕົນໃນການຮັບໃຊ້ມຸນີ ແລະມະຫາຕະມະ. ດ້ວຍການຮັບໃຊ້ຢ່າງດຽວ ເຈົ້າຈະໄດ້ໂລກອັນປະເສີດ—ບໍ່ມີຄວາມສົງໄສ».
Verse 17
शुश्रूषया परॉल्लोकानवाप्स्यसि न संशय:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ໂດຍການຮັບໃຊ້ດ້ວຍຄວາມຈົ່ງຮັກ (ຊຸຊຣູສາ) ເຈົ້າຈະໄດ້ບັນລຸໂລກອັນສູງສົ່ງ—ບໍ່ມີຄວາມສົງໄສ. ຫົວໜ້າອາສຣົມໄດ້ກ່າວວ່າ: «ໃນອາສຣົມນີ້ ບໍ່ອະນຸຍາດໃຫ້ຊູດຣະຖືສັນຍາລັກຂອງສັນຍາສແລ້ວຢູ່. ຖ້າເຈົ້າຄິດຈະຢູ່ນີ້ ຈົ່ງຢູ່ແບບທຳມະດາ ແລະຮັບໃຊ້ບັນດາສາທຸ-ມະຫາຕະມາ. ໂດຍການຮັບໃຊ້ນັ້ນເອງ ເຈົ້າຈະໄດ້ໂລກອັນດີຍິ່ງ—ບໍ່ມີຄວາມສົງໄສ»។
Verse 18
भीष्म उवाच एवमुक्तस्तु मुनिना स शूद्रोडचिन्तयन्नूप । कथमत्र मया कार्य श्रद्धा धर्मपरा च मे
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ! ເມື່ອມຸນີໄດ້ກ່າວດັ່ງນັ້ນ ຊູດຣະນັ້ນກໍຄິດໃນໃຈວ່າ: «ໃນສະພາບນີ້ ຂ້ອຍຄວນເຮັດຫຍັງ? ເພາະສັດທາ ແລະຄວາມຕັ້ງໃຈຂອງຂ້ອຍ ຝັງແນ່ນຢູ່ໃນທຳ»។
Verse 19
विज्ञातमेवं भवतु करिष्ये प्रियमात्मन: । गत्वा55श्रमपदाद् दूरमुटजं कृतवांस्तु सः
«ດີແລ້ວ; ຂ້ອຍເຂົ້າໃຈແລ້ວ. ຂ້ອຍຈະເຮັດຕາມທີ່ຖືກໃຈຂອງຂ້ອຍ» ເມື່ອຕັດສິນໃຈດັ່ງນັ້ນ ລາວກໍໄປໄກຈາກບ່ອນອາສຣົມ ແລະສ້າງກະຕູບໃບໄມ້ໃຫ້ຕົນເອງ.
Verse 20
तत्र वेदीं च भूमिं च देवतायतनानि च । निवेश्य भरतश्रेष्ठ नियमस्थो 5 भवन्मुनि:,भरतश्रेष्ठ! वहाँ यज्ञके लिये वेदी, रहनेके लिये स्थान और देवालय बनाकर मुनिकी भाँति नियमपूर्वक रहने लगा
ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງພະຣະຕະ! ທີ່ນັ້ນ ລາວໄດ້ຈັດຕັ້ງເວທີສຳລັບພິທີບູຊາ, ຈັດພື້ນທີ່ຢູ່ອາໄສ, ແລະສ້າງສະຖານບູຊາເທວະດາ; ແລ້ວດຳລົງຊີວິດດ້ວຍນິຍົມແລະວິໄນ ດຸດດັ່ງມຸນີ—ໝັ້ນຄົງໃນການປະພຶດຕາມກົດລະບຽບ.
Verse 21
अभिषेकांश्व नियमान् देवतायतनेषु च । बलिं च कृत्वा हुत्वा च देवतां चाप्यपूजयत्,वह तीनों समय नहाता, नियमोंका पालन करता, देव-स्थानोंमें पूजा चढ़ाता, अग्निमें आहुति देता और देवताकी पूजा करता था
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ລາວອາບນ້ຳຕາມເວລາທີ່ກຳນົດ, ຮັກສານິຍົມວິໄນ, ຖວາຍເຄື່ອງບູຊາໃນສະຖານບູຊາເທວະດາ, ເຮັດບະລິ (bali), ຫວ່ານອາຫຸຕິລົງໃນໄຟສັກສິດ, ແລະບູຊາເທວະດາຢ່າງສົມຄວນ—ດຳລົງຊີວິດດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ແລະການຂົມຕົນຢ່າງສະໝໍ້ສະເໝີ.
Verse 22
संकल्पनियमोपेत: फलाहारो जितेन्द्रिय: । नित्यं संनिहिताभिस्तु ओषधीभि: फलैस्तथा
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈໝັ້ນຄົງ ແລະວິໄນຕາມຂໍ້ປະພຶດ, ລາວດຳລົງຊີວິດດ້ວຍການກິນໝາກໄມ້ ແລະໄດ້ຊະນະອິນທຣີຍທັງຫຼາຍ. ລາວມີສະຫມຸນໄພຢາ ແລະໝາກໄມ້ພ້ອມຢູ່ເປັນນິດ.
Verse 23
अतिथीन् पूजयामास यथावत् समुपागतान् । एवं हि सुमहान् कालो व्यत्यक्रामत तस्य वै
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ລາວໄດ້ນັບຖືບູຊາແຂກທີ່ມາຮອດ ຢ່າງຖືກຕ້ອງຕາມຄວນ. ດັ່ງນັ້ນ ເວລາອັນຍາວນານຫຼາຍໄດ້ຜ່ານໄປສຳລັບລາວ ໃນວິຖີນີ້—ດ້ວຍການປະພຶດຕາມທຳ ແລະການຮັບແຂກຢ່າງສະໝໍ້ສະເໝີ.
Verse 24
वह मानसिक संकल्पोंका नियन्त्रण (चित्तवृतियोंका निरोध) करते हुए फल खाकर रहता और इन्द्रियोंको काबूमें रखता था। उसके यहाँ जो अन्न और फल उपस्थित रहता, उन्हींके द्वारा प्रतिदिन आये हुए अतिथियोंका यथोचित सत्कार करता था। इस प्रकार रहते हुए उस शूद्र मुनिको बहुत समय बीत गया ।।
ລາວຄວບຄຸມຄວາມຄິດໃນໃຈ (ຢັບຢັ້ງຄື້ນໄຫວແຫ່ງຈິດ) ແລະດຳລົງຊີວິດດ້ວຍການກິນໝາກໄມ້ ພ້ອມທັງຂົ່ມອິນທຣີຍ. ດ້ວຍອາຫານແລະໝາກໄມ້ທີ່ມີຢູ່ນັ້ນເອງ ລາວໄດ້ຕ້ອນຮັບແຂກທີ່ມາທຸກມື້ຢ່າງສົມຄວນ. ຢູ່ໃນວິຖີນີ້ ເວລາອັນຍາວນານໄດ້ຜ່ານໄປສຳລັບມຸນີຊູດຣະນັ້ນ. ຕໍ່ມາ ມີລະສີຜູ້ໜຶ່ງໄດ້ມາຮອດອາສຣົມຂອງລາວໃນຄວາມເດີນທາງ. ນັກບວດນັ້ນໄດ້ຕ້ອນຮັບດ້ວຍການຕ້ອນຮັບອັນຖືກຕ້ອງ, ບູຊາລະສີຕາມພິທີ, ແລະເຮັດໃຫ້ທ່ານພໍໃຈຕາມບັນຍັດ.
Verse 25
एक दिन एक मुनि सत्संगकी दृष्टिसे उसके आश्रमपर पधारे। उस शूद्रने विधिवत् स्वागत-सत्कार करके ऋषिका पूजन किया और उन्हें संतुष्ट कर दिया ।।
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ມື້ໜຶ່ງ ມີລະສີຜູ້ໜຶ່ງ ຜູ້ຖືກດຶງດູດໂດຍຄວາມປາຖະໜາຈະໄດ້ຄົບຄົນດີ ໄດ້ມາຮອດອາສຣົມຂອງຊາຍນັ້ນ. ຊູດຣະນັ້ນໄດ້ຕ້ອນຮັບຕາມພິທີ, ບູຊາລະສີ ແລະເຮັດໃຫ້ທ່ານພໍໃຈ. ຫຼັງຈາກເວົ້າຈາດ້ວຍຖ້ອຍຄຳອ່ອນໂຍນ ລາວໄດ້ຖາມເຖິງເຫດຜົນແຫ່ງການມາຢ້ຽມ. ຈາກນັ້ນເປັນຕົ້ນມາ ລະສີຜູ້ສະຫວ່າງໄສ ຜູ້ມີທຳ ແລະໝັ້ນຄົງໃນວັດຕະປະຕິບັດອັນເຂັ້ມງວດ ໄດ້ມາອາສຣົມຂອງຊູດຣະນັ້ນຊ້ຳໆ ເພື່ອພົບລາວເທົ່ານັ້ນ.
Verse 26
एवं सुबहुशस्तस्य शूद्रस्थ भरतर्षभ । सोडगच्छदाश्रममृषि: शूद्रं द्रष्ट नरर्षभ
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ໂອ ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ປະເສີດໃນວົງພັນບາຣະຕະ, ລະສີນັ້ນໄດ້ໄປອາສຣົມຂອງຊູດຣະນັ້ນຫຼາຍເທື່ອ ເພາະປາຖະໜາຈະເຫັນລາວ. ຕໍ່ມາ ດ້ວຍຖ້ອຍຄຳອ່ອນໂຍນແລະນ່າຟັງ ລາວໄດ້ສອບຖາມເຖິງເຫດການແຫ່ງການມາຮອດຂອງຊູດຣະນັ້ນ. ຈາກນັ້ນເປັນຕົ້ນມາ ລະສີຜູ້ສະຫວ່າງໄສ ຜູ້ມີທຳ ແລະໝັ້ນຄົງໃນວັດຕະປະຕິບັດອັນເຂັ້ມງວດ ໄດ້ມາຢ້ຽມທີ່ພັກຂອງຊູດຣະນັ້ນຊ້ຳໆ ເພື່ອພົບລາວ.
Verse 27
अथ तं॑ तापसं शूद्र: सो5ब्रवीद् भरतर्षभ । पितृकार्य करिष्यामि तत्र मेडनुग्रह॑ कुरुू,भरतश्रेष्ठ। एक दिन उस शूद्रने उन तपस्वी मुनिसे कहा--'मैं पितरोंका श्राद्ध करूँगा। आप उसमें मुझपर अनुग्रह कीजिये”
ແລ້ວ ຊູດຣະຜູ້ນັ້ນໄດ້ເຂົ້າໄປກ່າວກັບນັກບຳເນັດຕະປະສີນັ້ນວ່າ: «ໂອ ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ກ້າໃນວົງພັນພາຣະຕະ! ຂ້າພະເຈົ້າປາດຖະນາຈະປະກອບພິທີ ສຣາດທະ (śrāddha) ເພື່ອບູຊາບັນພະບຸລຸດ (pitṛ). ໃນການນັ້ນ ຂໍທ່ານໄດ້ໂປດປະທານອະນຸເຄາະ ແລະຊ່ວຍເຫຼືອຂ້າພະເຈົ້າເຖີດ, ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງພັນພາຣະຕະ!»
Verse 28
बाढमित्येव तं विप्र उवाच भरतर्षभ । शुचिर्भूत्वा स शूद्रस्तु तस्यर्षे: पाद्यमानयत्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ດີແທ້» ພຣາຫມະນັ້ນຕອບ ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງພັນພາຣະຕະ, ແລະຮັບຄຳເຊີນ. ແລ້ວ ຊູດຣະນັ້ນໄດ້ອາບນ້ຳຊຳລະກາຍໃຫ້ບໍລິສຸດຕາມພິທີ ແລະນຳນ້ຳມາເພື່ອລ້າງພະບາດຂອງລະສີຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນ ເປັນການຮັບໃຊ້ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ.
Verse 29
अथ दर्भाक्ष वन्यांश्षु ओषधीर्भरतर्षभ । पवित्रमासनं चैव बूसीं च समुपानयत्
ແລ້ວ ໂອ ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ກ້າໃນວົງພັນພາຣະຕະ, ລາວໄດ້ນຳຫຍ້າດັຣພະ (darbha), ສະໝຸນໄພທີ່ເກີດໃນປ່າ, ອາສນະທີ່ຜ່ານການຊຳລະໃຫ້ບໍລິສຸດ, ແລະຂີ້ເທົ່າສັກສິດ (bhasma) ມາພ້ອມ ເພື່ອຈັດຕຽມຂອງບໍລິສຸດສຳລັບພິທີ.
Verse 30
भरतर्षभ! तदनन्तर वह जंगली कुशा, अन्न आदि ओषधि, पवित्र आसन और कुशकी चटाई ले आया ।।
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ກ້າໃນວົງພັນພາຣະຕະ! ຫຼັງຈາກນັ້ນ ລາວນຳຫຍ້າກຸສະ (kuśa) ທີ່ເກີດຕາມປ່າ, ອາຫານແລະສະໝຸນໄພ, ອາສນະທີ່ຊຳລະໃຫ້ບໍລິສຸດ, ແລະເສື່ອທຳດ້ວຍຫຍ້າກຸສະມາ. ແລ້ວ ລາວຫັນໄປທາງທິດໃຕ້ ແລະປູ ‘ຈະຣະມະ-ໄຊສິກີ’ (carama-śaiṣikī) ໃຫ້ພຣາຫມະນ. ເມື່ອລະສີເຫັນການປະພຶດທີ່ບໍ່ຄວນ ອັນຂັດກັບບົດບັນຍັດແຫ່ງສາສະຕຣາ (śāstra) ຈຶ່ງກ່າວກັບຊູດຣະນັ້ນວ່າ…»
Verse 31
कुरुष्वैतां पूर्वशीर्षा भवांश्वोदड्मुख: शुचि: । सच तत् कृतवान् शूद्र: सर्व यदृषिरब्रवीत्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງຈັດໃຫ້ສ່ວນຫົວຂອງເສື່ອຫຍ້າກຸສະນີ້ຫັນໄປທາງທິດຕາເວັນອອກ ແລະເຈົ້າເມື່ອບໍລິສຸດແລ້ວ ຈົ່ງນັ່ງຫັນໜ້າໄປທາງທິດເໜືອ»। ຊູດຣະນັ້ນກໍໄດ້ເຮັດຕາມທຸກຢ່າງ ດັ່ງທີ່ລະສີໄດ້ກ່າວໄວ້.
Verse 32
यथोपदिष्ट मेधावी दर्भा्यादि यथातथम् | हव्यकव्यविधिं कृत्स्नमुक्तं तेन तपस्विना,बुद्धिमान् शूद्रने कुश, अर्घ्ध आदि तथा हव्य-कव्यकी विधि--सब कुछ उन तपस्वी मुनिके उपदेशके अनुसार ठीक-ठीक किया
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ມີປັນຍານັ້ນໄດ້ປະຕິບັດຕາມຄໍາສອນຢ່າງຖືກຕ້ອງທຸກປະການ—ເລີ່ມແຕ່ຫຍ້າດັຣພະ ແລະ ສິ່ງຈໍາເປັນອື່ນໆ—ພິທີການບູຊາທັງໝົດສໍາລັບເທວະ (havis) ແລະ ສໍາລັບບັນພະບຸລຸດ (kavya) ຕາມທີ່ຕາປະສະມຸນີນັ້ນໄດ້ສອນ»។
Verse 33
ऋषिणा पितृकार्ये च स च धर्मपथे स्थित: । पितृकार्ये कृते चापि विसृष्ट: स जगाम ह,ऋषिके द्वारा पितृकार्य विधिवत् सम्पन्न हो जानेपर वे ऋषि शूद्रसे विदा लेकर चले गये और वह शाद्र धर्ममार्गमें स्थित हो गया
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ມຸນີໄດ້ປະກອບພິທີບັນພະບຸລຸດຢ່າງຖືກຕ້ອງ ແລະ ຊາຍນັ້ນກໍຕັ້ງມັ່ນຢູ່ໃນທາງແຫ່ງທຳ. ເມື່ອພິທີສໍາລັບບັນພະບຸລຸດສໍາເລັດແລ້ວ ມຸນີກໍລາອອກເດີນທາງ; ສ່ວນຊູດຣະນັ້ນກໍດໍາລົງຢ່າງໝັ້ນຄົງໃນຄວາມຊອບທຳ»។
Verse 34
अथ दीर्घस्य कालस्य स तप्यन् शूद्रतापस: । वने पञठ्चत्वमगमत् सुकृतेन च तेन वै
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ຜ່ານໄປເປັນເວລາຍາວ ຊູດຣະຕາປະສະນັ້ນ—ຍັງຄົງປະພຶດຕະປະສະ—ໄດ້ສິ້ນຊີວິດໃນປ່າ; ແລະ ໂດຍບຸນກຸສົນທີ່ເກີດຈາກການປະຕິບັດນັ້ນເອງ ລາວໄດ້ບັນລຸສະພາບສຸດທ້າຍຂອງຕົນ»។
Verse 35
तथैव स ऋषिस्तात कालधर्ममवाप ह
«ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນ ລູກເອີຍ, ມຸນີນັ້ນກໍໄດ້ຮັບກົດແຫ່ງກາລະ—ເມື່ອເວລາທີ່ກໍານົດມາຮອດ ລາວກໍຈາກໄປ.»
Verse 36
पुरोहितकुले विप्र आजातो भरतर्षभ । एवं तौ तत्र सम्भूतावुभौ शूद्रमुनी तदा
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ກ້າໃນວົງພັນບາຣະຕະ, ພຣາຫມັນຄົນໜຶ່ງໄດ້ເກີດໃນຕະກູນຂອງປຸໂຣຫິດ (ປະໂລຫິດຫຼວງ). ດັ່ງນັ້ນ ໃນເວລານັ້ນ ທີ່ນັ້ນຈຶ່ງມີສອງຜູ້ເກີດຂຶ້ນ—ທັງສອງຖືກນັບຖືວ່າເປັນມຸນີຜູ້ມີກໍາເນີດຊູດຣະ.»
Verse 37
क्रमेण वर्धितौ चापि विद्यासु कुशलावुभौ
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ຕາມການເວລາ ທັງສອງຖືກລ້ຽງດູ ແລະຝຶກຝົນເປັນຂັ້ນເປັນຕອນ ຈົນເປັນຜູ້ຊໍານານໃນສາຂາວິຊາຕ່າງໆ».
Verse 38
तात! इसी प्रकार वे ऋषि भी कालधर्म-मृत्युको प्राप्त हुए। भरतश्रेष्ठ! वे ही ऋषि दूसरे जन्ममें उसी राजवंशके पुरोहितके कुलमें उत्पन्न हुए। इस प्रकार वह शूद्र और वे मुनि दोनों ही वहाँ उत्पन्न हुए, क्रमश: बढ़े और सब प्रकारकी विद्याओंमें निपुण हो गये ।।
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ລູກເອີຍ, ໃນທໍານອງດຽວກັນ ບັນດາລະສີເຫຼົ່ານັ້ນກໍໄດ້ພົບຄວາມຕາຍຕາມກົດແຫ່ງເວລາ. ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງພາຣະຕະ, ລະສີເຫຼົ່ານັ້ນເອງໄດ້ເກີດໃໝ່ໃນຊາດຕໍ່ມາ ໃນຕະກູນຂອງປຸໂຣຫິດ (ປະໂລຫິດ) ແຫ່ງລາຊະວົງ. ດັ່ງນັ້ນ ທັງຊູດຣະນັ້ນ ແລະມຸນີເຫຼົ່ານັ້ນ ຕ່າງກໍເກີດຢູ່ທີ່ນັ້ນ, ເຕີບໃຫຍ່ຕາມລໍາດັບ, ແລະຊໍານານໃນວິຊາທຸກປະເພດ. ລາວໄດ້ເປັນລະສີຜູ້ຕັ້ງມັ່ນໃນອະຖັຣວະເວດ ແລະຄວາມຮູ້ແຫ່ງເວດ, ແລະບັນລຸຄວາມຊໍານານສູງສຸດໃນການນໍາໃຊ້ພິທີ (ກັລປະ) ແລະວິຊາໂຫຣາສາດ (ຈໂຢຕິສະ)».
Verse 39
पितर्युपरते चापि कृतशौचस्तु पार्थिव
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ເມື່ອບິດາລ່ວງລັບໄປແລ້ວ ຄວນເຮັດພິທີຊໍາລະມົນທິນຕາມທີ່ກໍານົດໃຫ້ສໍາເລັດກ່ອນ; ແລ້ວຈຶ່ງຄ່ອຍດໍາເນີນພະລະກິດຕໍ່ໄປ».
Verse 40
अभिषिक्त: प्रकृतिभी राजपुत्र: स पार्थिव: । नरेश! पिताके परलोकवासी हो जानेपर शुद्ध होनेके पश्चात् मन्त्री और प्रजा आदिने मिलकर उस राजकुमारको राजाके पदपर अभिषिक्त कर दिया ।।
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ເມື່ອພະບິດາເສດັດໄປສູ່ໂລກໜ້າ ແລະໄລຍະຊໍາລະມົນທິນສໍາເລັດແລ້ວ, ບັນດາມະນະຕີ ແລະປະຊາຊົນໄດ້ຮ່ວມກັນອະພິເສກພະອົງຊາຍນັ້ນໃຫ້ຂຶ້ນຄອງລາດ. ແລະພ້ອມກັບການອະພິເສກຂອງພະຣາຊາ, ລະສີນັ້ນກໍຖືກອະພິເສກເຊັ່ນກັນ—ແຕ່ງຕັ້ງເປັນປຸໂຣຫິດຫຼວງ. ດັ່ງນັ້ນ ການສືບທອດອໍານາດອັນຊອບທໍາ ແລະການຈັດລຽງອໍານາດທາງສັກສິດກັບອໍານາດພົນລະເມືອງ ຈຶ່ງຖືກສ້າງຕັ້ງຕາມທໍາ».
Verse 41
स तं पुरोधाय सुखमवसद् भरतर्षभ | राज्यं शशास धर्मेण प्रजाश्न॒ परिपालयन्,भरतश्रेष्ठी ऋषिको पुरोहित बनाकर वह राजा सुखपूर्वक रहने और धर्मपूर्वक प्रजाका पालन करते हुए राज्यका शासन करने लगा
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ກ້າໃນວົງພາຣະຕະ, ເມື່ອແຕ່ງຕັ້ງລາວເປັນປຸໂຣຫິດປະຈໍາຕະກູນແລ້ວ, ພະຣາຊານັ້ນກໍຢູ່ຢ່າງສຸກສະບາຍ ແລະປົກຄອງອານາຈັກຕາມທໍາ, ປົກປ້ອງ ແລະອຸ້ມຊູປະຊາຊົນ».
Verse 42
पुण्याहवाचने नित्यं धर्मकार्येषु चासकृत् । उत्स्मयन् प्राहसच्चापि दृष्टवा राजा पुरोहितम्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອປຸໂຣຫິດຫຼວງເຮັດພິທີປະກາດມົງຄຸນທຸກມື້ ແລະຫມັ້ນຄົງໃນກິດຈະກຳແຫ່ງທຳມະຢູ່ເລື້ອຍໆ ກະສັດເມື່ອເຫັນທ່ານ ບາງຄັ້ງກໍຍິ້ມ ແລະບາງຄັ້ງກໍຫົວເຮາະດັງໆ».
Verse 43
एवं स बहुशो राजन् पुरोधसमुपाहसत् । लक्षयित्वा पुरोधास्तु बहुशस्तं नराधिपम्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ກະສັດ, ລາວໄດ້ເຢາະເຍີ້ຍ ແລະຫຍັບຫຍາມປຸໂຣຫິດຫຼວງຢູ່ເລື້ອຍໆ. ແຕ່ປຸໂຣຫິດນັ້ນ ເມື່ອເຫັນຜູ້ປົກຄອງຊ້ຳໆ ກໍໄດ້ສັງເກດ ແລະຈົດຈຳການປະພຶດຂອງລາວຢ່າງລະມັດລະວັງ».
Verse 44
उत्स्मयन्तं च सततं दृष्टवासौ मन्युमाविशत् | राजन! इस प्रकार अनेक बार राजाने पुरोहितका उपहास किया। पुरोहितने जब अनेक बार और निरन्तर उस राजाको अपने प्रति हँसते और मुसकराते लक्ष्य किया, तब उनके मनमें बड़ा खेद और क्षोभ हुआ ।।
ເມື່ອປຸໂຣຫິດເຫັນກະສັດຍິ້ມເຢາະເຍີ້ຍຢູ່ເລື້ອຍໆ ຄວາມໂກດ ແລະຄວາມເຈັບໃຈກໍເຂົ້າຄອບງຳໃນໃຈ. ຕໍ່ມາ ໃນບ່ອນທີ່ສະງົບ ປຸໂຣຫິດໄດ້ພົບກັບກະສັດ.
Verse 45
ततोअब्रवीन्नरेन्द्रे स पुरोधा भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ! फिर पुरोहित राजासे इस प्रकार बोले--“महातेजस्वी नरेश! मैं आपका दिया हुआ एक वर प्राप्त करना चाहता हूँ
ແລ້ວປຸໂຣຫິດໄດ້ກ່າວຕໍ່ກະສັດວ່າ: «ໂອ ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ກ້າໃນວົງພະຣະຕະ, ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນສາຍພະຣະຕະ! ກະສັດຜູ້ມີຣັດສະມີອັນຍິ່ງ, ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະໜາຈະຮັບພອນພຽງຫນຶ່ງປະການ ທີ່ທ່ານໄດ້ອະນຸຍາດໃຫ້».
Verse 46
वरमिच्छाम्यहं त्वेक॑ त्वया दत्त महाद्मयुते,भरतश्रेष्ठ! फिर पुरोहित राजासे इस प्रकार बोले--“महातेजस्वी नरेश! मैं आपका दिया हुआ एक वर प्राप्त करना चाहता हूँ
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ກະສັດຜູ້ມີຣັດສະມີ, ຜູ້ປະເສີດໃນວົງພະຣະຕະ! ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະໜາຈະຂໍພອນພຽງຫນຶ່ງປະການຈາກທ່ານ—ພອນທີ່ທ່ານຈະຕ້ອງປະທານ.»
Verse 47
राजोवाच वराणां ते शतं दद्यां कि बतैकं द्विजोत्तम । स्नेहाच्च बहुमानाच्च नास्त्यदेयं हि मे तव
ພະຣາຊາກ່າວວ່າ: «ໂອ ດວິຊະຜູ້ສູງສຸດ! ຂ້າພະເຈົ້າຈະປະທານພອນໃຫ້ເຈົ້າໄດ້ເຖິງຮ້ອຍປະການ—ພອນພຽງຫນຶ່ງກໍບໍ່ແມ່ນເລື່ອງໃຫຍ່. ເນື່ອງດ້ວຍຄວາມຮັກແລະຄວາມນັບຖືຢ່າງສູງຕໍ່ເຈົ້າ ສໍາລັບເຈົ້າແລ້ວ ບໍ່ມີສິ່ງໃດທີ່ຂ້າພະເຈົ້າຈະບໍ່ປະທານ».
Verse 48
पुरोहित उवाच एकं वै वरमिच्छामि यदि तुष्टो5सि पार्थिव । प्रतिजानीहि तावत् त्वं सत्यं यद् वद नानृतम्
ປຸໂຣຫິດກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາເຈົ້າແຜ່ນດິນ! ຖ້າພະອົງພໍໃຈ ຂ້າພະເຈົ້າປາດຖະນາພອນພຽງຫນຶ່ງ. ຂໍໃຫ້ພະອົງປະຕິຍານກ່ອນວ່າ ‘ຂ້າພະເຈົ້າຈະເວົ້າແຕ່ຄວາມຈິງ’—ຈົ່ງກ່າວຄວາມຈິງ ຢ່າເວົ້າຄວາມເທັດ.»
Verse 49
भीष्म उवाच बाढमित्येव तं राजा प्रत्युवाच युधिष्ठिर । यदि ज्ञास्यामि वक्ष्यामि अजानन् न तु संवदे
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ພະຣາຊາຢຸທິສຖິຣະຕອບກັບເຂົາວ່າ «ດີແທ້». «ຖ້າຂ້າພະເຈົ້າຮູ້ ຈະກ່າວໃຫ້ແນ່ນອນ; ຖ້າບໍ່ຮູ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະບໍ່ເວົ້າປານກັບວ່າຮູ້».
Verse 50
पुरोहित उवाच पुण्याहवाचने नित्यं धर्मकृत्येषु चासकृत् । शान्तिहोमेषु च सदा कि त्वं हससि वीक्ष्य माम्
ປຸໂຣຫິດກ່າວວ່າ: «ຂໍພະອົງມະຫາຣາຊາ! ທຸກມື້ໃນເວລາກ່າວພຸນຍາຫະ (ຄໍາອວຍພອນມົງຄຸນ) ແລະໃນຍາມປະກອບກິດທາງທຳມະຢ່າງຫຼາຍຄັ້ງ ທັງໃນພິທີໂຮມເພື່ອຄວາມສະຫງົບສຸກເສມອ—ເປັນຫຍັງພະອົງຈຶ່ງຫົວເຮາະເມື່ອເບິ່ງຂ້າພະເຈົ້າ?»
Verse 51
सव्रीड वै भवति हि मनो मे हसता त्वया । कामया शापितो राजन् नान्यथा वक्तुमहसि
«ເມື່ອພະອົງຫົວເຮາະ ໃຈຂ້າພະເຈົ້າກໍຄ້າຍຈະອາຍແລະຫວາດຫວັນ. ໂອ ພະຣາຊາ! ຂ້າພະເຈົ້າຖາມພະອົງໂດຍວາງໄວ້ໃຕ້ຄໍາສາບານອັນເຂັ້ມຂັດ—ຈົ່ງກ່າວຄວາມຈິງຕາມທີ່ພະອົງປາດຖະນາຈະກ່າວ. ຢ່າເວົ້າອ້ອມຄ້ອມດ້ວຍຄໍາອື່ນເພື່ອຫລອກຫຼືປອບໃຈຂ້າພະເຈົ້າ».
Verse 52
सुव्यक्त कारणं ह्वात्र न ते हास्यमकारणम् । कौतूहलं मे सुभृशं तत्त्वेन कथयस्व मे
ເຫດຜົນແຫ່ງການຫົວເຮາະຂອງທ່ານໃນທີ່ນີ້ ຍ່ອມປາກົດຊັດ; ບໍ່ແມ່ນຫົວເຮາະໂດຍບໍ່ມີເຫດ. ຄວາມຢາກຮູ້ຂອງຂ້າພະເຈົ້າແຮງກ້າຫຼາຍ—ຂໍທ່ານເວົ້າໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າຟັງຕາມຄວາມຈິງແທ້.
Verse 53
राजोवाच एवमुक्ते त्वया विप्र यदवाच्यं भवेदपि । अवश्यमेव वक्तव्यं शृणुष्वैकमना द्विज
ກະສັດກ່າວວ່າ: “ໂອ ພຣາຫມັນ, ເມື່ອທ່ານເວົ້າຖາມແບບນີ້ ແມ່ນແມ່ນວ່າມີສິ່ງໃດທີ່ປົກກະຕິບໍ່ຄວນເວົ້າ ກໍຈຳເປັນຕ້ອງເວົ້າໃນບັດນີ້. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ, ຈົ່ງຟັງດ້ວຍໃຈທີ່ຈົ່ງຈໍ່.”
Verse 54
पूर्वदेहे यथा वृत्तं तन्निबोध द्विजोत्तम । जातिं स्मराम्यहं ब्रह्मन्नवधानेन मे शृूणु
ໂອ ດວິຊະຜູ້ປະເສີດ, ຈົ່ງຮູ້ເຖິງເຫດການທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຍາມທີ່ພວກເຮົາຖືກກາຍໃນຊາດກ່ອນ. ໂອ ພຣາຫມັນ, ຂ້າພະເຈົ້າຈື່ຈຳເລື່ອງຊາດກ່ອນໄດ້—ຂໍໃຫ້ທ່ານຟັງດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈ.
Verse 55
शूद्रो<हमभवं पूर्व तापसो भृशसंयुतः । ऋषिरुग्रतपास्त्वं च तदाभूद् द्विजसत्तम,विप्रवर! पहले जन्ममें मैं शूद्र था। फिर बड़ा भारी तपस्वी हो गया। उन्हीं दिनों आप उग्र तप करनेवाले श्रेष्ठ महर्षि थे
ໂອ ພຣາຫມັນຜູ້ປະເສີດ, ໃນຊາດກ່ອນ ຂ້າພະເຈົ້າເຄີຍເປັນຊູດຣະ; ຕໍ່ມາກໍໄດ້ເປັນຕາປະສີຜູ້ຂັດເກົ່າຕົນ ມີຄວາມສຳລວມແຮງກ້າ. ແລະທ່ານ—ໂອ ດວິຊະຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດ—ໃນຍາມນັ້ນເປັນລະສີຜູ້ບຳເພັນຕະປະອັນດຸຮ້າຍ.
Verse 56
प्रीयता हि तदा ब्रह्मन् ममानुग्रहबुद्धिना । पितृकार्ये त्वया पूर्वमुपदेश: कृतोडनघ
ໂອ ພຣາຫມັນຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ, ໃນຍາມນັ້ນ ທ່ານມີຄວາມເມດຕາຮັກໃຄ່ຂ້າພະເຈົ້າຢ່າງຫຼາຍ. ດັ່ງນັ້ນ ດ້ວຍໃຈປາດຖະໜາຈະອຸປະຖຳ, ທ່ານເຄີຍສອນຂ້າພະເຈົ້າກ່ອນເຖິງວິທີອັນຖືກຕ້ອງໃນພິທີກຳສຳລັບບັນພະບຸລຸດ.
Verse 57
बृस््यां दर्भेषु हव्ये च कव्ये च मुनिसत्तम । एतेन कर्मदोषेण पुरोधास्त्वमजायथा:
ໂອ ມຸນີຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດ! ທ່ານເຄີຍສອນຂ້ອຍເຖິງວິທີຈັດອາສນະອັນສັກສິດ ແລະ ຫຍ້າດັຣພະ (darbha) ໃຫ້ຖືກພິທີ, ພ້ອມທັງວິທີຖວາຍທັງ ຮະວະຍະ (havya) ຄື ບູຊາແດ່ເທວະ ແລະ ກະວະຍະ (kavya) ຄື ເຄື່ອງຖວາຍແດ່ບັນພະບຸລຸດ. ແຕ່ເນື່ອງຈາກຄວາມບົກພ່ອງໃນກຳພິທີນັ້ນເອງ ທ່ານຈຶ່ງເກີດມາໃນຊາດນີ້ເປັນ ປຸໂຣຫິຕ (ພຣາຫມະນປະຈຳເຮືອນ)។
Verse 58
अहं राजा च विप्रेन्द्र पश्य कालस्य पर्ययम् । मत्कृतस्योपदेशस्य त्वयावाप्तमिदं फलम्,विप्रेन्द्र! यह कालका उलट-फेर तो देखिये कि मैं तो शूद्रसे राजा हो गया और मुझे ही उपदेश करनेके कारण आपको यह फल मिला
ປຸໂຣຫິຕໄດ້ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພຣາຫມະນຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດ, ຈົ່ງເບິ່ງການຜັນຜວນຂອງກາລະເວລາ. ຂ້ອຍກາຍເປັນກະສັດ, ແລະທ່ານໄດ້ຮັບຜົນນີ້ ເປັນຜົນແຫ່ງຄຳສອນທີ່ຂ້ອຍເຄີຍໃຫ້.”
Verse 59
एतस्मात् कारणाद् ब्रह्मन् प्रहसे त्वां द्विजोत्तम | नत्वां परिभवन् ब्रह्मन् प्रहसामि गुरुर्भवान्
ດ້ວຍເຫດນີ້ແຫຼະ ໂອ ພຣາຫມະນ, ໂອ ທະວິຊະຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດ, ຂ້ອຍຈຶ່ງຫົວເຮາະໃສ່ທ່ານ. ແຕ່ ໂອ ພຣາຫມະນ, ຂ້ອຍບໍ່ໄດ້ຫົວເຮາະເພື່ອດູຖູກທ່ານ—ເພາະທ່ານເປັນອາຈານຂອງຂ້ອຍ.
Verse 60
द्विजश्रेष्ठ! ब्रह्मन! इसी कारणसे मैं आपकी ओर देखकर हँसता हूँ। आपका अनादर करनेके लिये मैं आपकी हँसी नहीं उड़ाता हूँ; क्योंकि आप मेरे गुरु हैं ।।
ໂອ ທະວິຊະຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດ, ໂອ ພຣາຫມະນ—ດ້ວຍເຫດນີ້ຂ້ອຍຈຶ່ງຫົວເຮາະເມື່ອເບິ່ງທ່ານ. ຂ້ອຍບໍ່ໄດ້ຫົວເຮາະເພື່ອບໍ່ເຄົາລົບທ່ານ ເພາະທ່ານເປັນອາຈານຂອງຂ້ອຍ. ການຜັນຜວນນີ້ເຮັດໃຫ້ຂ້ອຍເສົ້າໃຈຢ່າງຫນັກ ແລະໃຈຂ້ອຍຮ້ອນຮົ່ມທຸກທ້ອນ. ຂ້ອຍລະລຶກເຖິງສາຍສຳພັນຂອງພວກເຮົາໃນຊາດກ່ອນໆ; ດັ່ງນັ້ນເມື່ອເບິ່ງທ່ານ ຂ້ອຍຈຶ່ງອົດຫົວເຮາະບໍ່ໄດ້.
Verse 61
एवं तवोग्रं हि तप उपदेशेन नाशितम् । पुरोहितत्वमुत्सृज्य यतस्व त्वं पुनर्भवे
“ຕະປະອັນຮຸນແຮງຂອງທ່ານ ແທ້ໆແລ້ວຖືກທຳລາຍໄປ ເນື່ອງຈາກທ່ານຫັນມາໃຫ້ຄຳສອນ. ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງລະທິ້ງຫນ້າທີ່ປຸໂຣຫິຕ ແລະພາກພຽນອີກຄັ້ງ ເພື່ອຂ້າມພົ້ນວົງຈອນແຫ່ງສັງສາຣ.”
Verse 62
इतस्त्वमधमामन्यां मा योनि प्राप्स्यसे द्विज । गृह्मातां द्रविणं विप्र पूतात्मा भव सत्तम
«ຈາກນີ້ໄປ ຂໍຢ່າໃຫ້ທ່ານໄດ້ໄປຕົກໃນກຳເນີດຕ່ຳອື່ນໃດເລີຍ ໂອ ດວິຊະ (ພຣາຫມັນ)! ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ວິປຣະຜູ້ປະເສີດ ຈົ່ງຮັບຊັບສິນເທົ່າທີ່ຈຳເປັນ ແລະພະຍາຍາມຊຳລະໃຈຂອງທ່ານໃຫ້ບໍລິສຸດ—ໂອ ພຣາຫມັນຜູ້ສູງສຸດ ມຸກມະນີແຫ່ງຜູ້ດີ!»
Verse 63
भीष्म उवाच ततो विसृष्टो राज्ञा तु विप्रो दानान्न्यनेकश: । ब्राह्मणेभ्यो ददौ वित्तं भूमिं ग्रामांश्ष॒ सर्वश:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ເມື່ອໄດ້ຮັບອະນຸຍາດຈາກພະຣາຊາແລ້ວ ພຣາຫມັນປຸໂຣຫິດນັ້ນໄດ້ແຈກທານຫຼາຍປະເພດໃຫ້ແກ່ພຣາຫມັນຈຳນວນຫຼາຍ—ທັງຊັບສິນ ທັງດິນ ແລະທັງບ້ານເມືອງກໍຖືກແບ່ງປັນຢ່າງເຕັມທີ່.
Verse 64
कृच्छाणि चीर्वा च ततो यथोक्तानि द्विजोत्तमै: | तीर्थानि चापि गत्वा वै दानानि विविधानि च
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ຕາມທີ່ພຣາຫມັນຜູ້ປະເສີດໄດ້ກຳນົດໄວ້ຢ່າງແນ່ນອນ ລາວໄດ້ປະຕິບັດແລະສຳເລັດວຣະຕະກຣິດສະຣະ (kṛcchra) ອັນເຂັ້ມງວດຫຼາຍປະການ. ລາວຍັງໄດ້ໄປຍັງຕີຣະຖະ (ສະຖານທີ່ຈາລິກ) ແລະຖວາຍທານຫຼາຍຊະນິດ.
Verse 65
दत्वा गाश्जैव विप्रेभ्य: पूतात्माभवदात्मवान् | तमेव चाश्रमं गत्वा चचार विपुलं तप:,ब्राह्मणोंको गोदान करके पवित्रात्मा होकर उन मनस्वी ब्राह्मणने फिर उसी आश्रमपर जाकर बड़ी भारी तपस्या की
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຖວາຍງົວເປັນທານແກ່ພຣາຫມັນທັງຫຼາຍ ຊາຍຜູ້ມີວິໄນນັ້ນກໍໄດ້ມີໃຈບໍລິສຸດ. ຈາກນັ້ນ ລາວກັບໄປຍັງອາສຣະມະເດີມ ແລະປະຕິບັດຕະປະສະຍາອັນໃຫຍ່ຫຼວງແລະເຂັ້ມງວດ.
Verse 66
ततः सिद्धि) परां प्राप्तो ब्राह्मणो राजसत्तम | सम्मतश्नलाभवत् तेषामाश्रमे तन्निवासिनाम्
ຕໍ່ມາ ໂອ ພຣະຣາຊາຜູ້ປະເສີດ, ພຣາຫມັນນັ້ນໄດ້ບັນລຸສິດທິອັນສູງສຸດ ແລະກາຍເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການນັບຖືຂອງຜູ້ປະຕິບັດທັງຫຼາຍທີ່ພັກອາໄສໃນອາສຣະມະນັ້ນ.
Verse 67
एवं प्राप्तो महत्कृच्छुमृषि: सन्नपसत्तम । ब्राह्मणेन न वक्तव्यं तस्माद् वर्णावरे जने
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນ ິສີນັ້ນ ແມ່ນແທ້ວ່າເປັນຜູ້ມີຄຸນທຳ ແຕ່ກໍຕົກຢູ່ໃນຄວາມລຳບາກຢ່າງໜັກ. ເພາະສະນັ້ນ ໂອ ມະນີຍອດແຫ່ງກະສັດ, ພຣາຫມະນບໍ່ຄວນໃຫ້ຄຳສອນແກ່ຜູ້ຢູ່ໃນວັນນະຕ່ຳກວ່າ».
Verse 68
(वर्जयेदुपदेशं च सदैव ब्राह्मणो नूप । उपदेशं हि कुर्वाणो द्विज: कृच्छुमवाप्तुयात् । नरेश्वर! ब्राह्मणको चाहिये कि वह कभी शूद्रको उपदेश न दे; क्योंकि उपदेश करनेवाला ब्राह्मण स्वयं ही संकटमें पड़ जाता है ।।
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ກະສັດ, ພຣາຫມະນຄວນຫຼີກເວັ້ນການໃຫ້ຄຳສອນເສມອ; ເພາະຜູ້ເປັນທະວິຊະ (ເກີດສອງຄັ້ງ) ຜູ້ຮັບທີ່ຈະສອນ ອາດຕົກຢູ່ໃນຄວາມລຳບາກ. ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ, ພຣາຫມະນບໍ່ຄວນສອນຊູດຣະ; ເພາະພຣາຫມະນຜູ້ສອນເຊັ່ນນັ້ນ ຍ່ອມນຳອັນຕະລາຍມາໃຫ້ຕົນ. ໂອ ກະສັດຜູ້ປະເສີດ, ທະວິຊະບໍ່ຄວນແມ່ນແຕ່ຈະຄິດຈະນຳທາງຜູ້ອື່ນດ້ວຍຖ້ອຍຄຳ; ແລະໃນໂລກນີ້ ບໍ່ຄວນສອນສິ່ງໃດແກ່ຜູ້ຢູ່ໃນວັນນະຕ່ຳກວ່າ. ໂອ ຈອມຜູ້ປົກຄອງ, ພຣາຫມະນ, ກະສັດຕຣິຍະ, ແລະ ໄວຊະ—ສາມວັນນະນີ້ເອີ້ນວ່າທະວິຊະ; ພຣາຫມະນຜູ້ສອນໃນຫມູ່ນີ້ ບໍ່ຕົກໃນຄວາມຜິດ».
Verse 69
तस्मात् सद्धि्न वक्तव्यं कस्यचित् किंचिदग्रत: । सूक्ष्मा गतिर्ि धर्मस्य दुर्ज्ञेया ह्कृतात्मभि:
ເພາະສະນັ້ນ ບໍ່ຄວນຮີບຮ້ອນໃຫ້ຄຳສອນແກ່ໃຜໆ ຕໍ່ໜ້າຜູ້ອື່ນ. ເສັ້ນທາງແຫ່ງທຳມະນັ້ນລະອຽດລຶກຊຶ້ງຢ່າງຍິ່ງ; ແລະສຳລັບຜູ້ທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ຝຶກຝົນ ແລະຊຳລະຈິດໃນໃຫ້ບໍລິສຸດ ການຈະເຫັນແຈ້ງວ່າທຳມະຮ້ອງຂໍສິ່ງໃດ ເປັນເລື່ອງຍາກຫຼາຍ.
Verse 70
तस्मान्मौनेन मुनयो दीक्षां कुर्वन्ति चादृता: । दुरुक्तस्य भयाद् राजन् नाभाषन्ते च किंचन
ເພາະສະນັ້ນ ໂອ ກະສັດ, ບັນດາມຸນີຈຶ່ງຮັບວັດຖຸປະຕິຍານ ແລະພິທີປະຕິຍານດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ໂດຍອາໄສຄວາມງຽບ. ເພາະຢ້ານໄພຈາກຖ້ອຍຄຳທີ່ກ່າວຜິດ ພວກເຂົາຈຶ່ງບໍ່ເວົ້າສິ່ງໃດເລີຍ.
Verse 71
राजन! इसीलिये ऋषि-मुनि मौनभावसे ही आदसरपूर्वक दीक्षा देते हैं। कोई अनुचित बात मुँहसे न निकल जाय, इसीके भयसे वे कोई भाषण नहीं देते हैं ।।
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນ ບັນດາິສີ-ມຸນີຈຶ່ງມອບການຮັບພິທີປະຕິຍານດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ໂດຍອາໄສຄວາມງຽບ—ເພາະຢ້ານວ່າຖ້ອຍຄຳທີ່ບໍ່ຄວນຈະຫຼຸດອອກຈາກປາກ. ແມ່ນແຕ່ຜູ້ມີທຳມະ, ມີຄຸນຄວາມດີ, ມີຄວາມຈິງ ແລະຄວາມຕົງຕໍ່ ກໍຍັງອາດຕົກເປັນຜູ້ຮັບບາບໃນໂລກນີ້ ເພາະໄດ້ເວົ້າຖ້ອຍຄຳທີ່ບໍ່ເໝາະ ແລະຂັດກັບຄຳສອນແຫ່ງຄຳພີ».
Verse 72
उपदेशो न कर्तव्य: कदाचिदपि कस्यचित् | उपदेशाद्धि तत् पापं ब्राह्मण: समवाप्नुयात्,ब्राह्मणको चाहिये कि वह कभी किसीको उपदेश न करे; क्योंकि उपदेश करनेसे वह शिष्यके पापको स्वयं ग्रहण करता है
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: ພຣາຫມັນບໍ່ຄວນໃຫ້ຄໍາສອນແກ່ໃຜໆ ໃນເວລາໃດໆ ໂດຍບໍ່ໄດ້ພິຈາລະນາ. ເພາະການໃຫ້ຄໍາສອນແບບນັ້ນ ຖືກກ່າວວ່າຈະນໍາບາບນັ້ນມາສູ່ຕົນ—ເຫມືອນຮັບເອົາຄວາມຜິດຂອງສິດມາໄວ້ເທິງຕົນເອງ.
Verse 73
विमृश्य तस्मात् प्राज्ञेन वक्तव्यं धर्ममिच्छता । सत्यानृतेन हि कृत उपदेशो हिनस्ति हि
ດັ່ງນັ້ນ ຜູ້ມີປັນຍາຜູ້ປາຖະໜາທຳມະ ຄວນເວົ້າຫຼັງຈາກພິຈາລະນາຢ່າງລະອຽດ. ເພາະຄໍາສອນທີ່ອອກຈາກວາຈາທີ່ປົນຄວາມຈິງກັບຄວາມເທັດ ຍ່ອມເປັນໂທດ.
Verse 74
वक्तव्यमिह पृष्टेन विनिश्ित्य विनिश्चयम् | स चोपदेश: कर्तव्यो येन धर्ममवाप्रुयात्
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: ໃນກໍລະນີທີ່ຖືກຖາມ ຄວນເວົ້າຫຼັງຈາກພິຈາລະນາໃຫ້ແນ່ນອນ ແລະກ່າວແຕ່ຂໍ້ສະຫຼຸບທີ່ຕັ້ງໄວ້ແລ້ວຂອງສາດສະຕຣາ. ຄໍາສອນທີ່ໃຫ້ນັ້ນ ຄວນເປັນສິ່ງທີ່ນໍາໃຫ້ຜູ້ຖາມໄດ້ບັນລຸທຳມະ.
Verse 75
एतत् ते सर्वमाख्यातमुपदेशकृते मया । महान् क्लेशो हि भवति तस्मान्नोपदिशेदिह
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: “ຂ້າໄດ້ອະທິບາຍທັງໝົດນີ້ໃຫ້ເຈົ້າແລ້ວ ເພື່ອເປັນຄໍາສອນ. ເພາະການໃຫ້ຄໍາສອນແກ່ຜູ້ບໍ່ສົມຄວນ ຍ່ອມນໍາຄວາມທຸກຍາກອັນໃຫຍ່ຫຼວງມາ. ດັ່ງນັ້ນ ຢ່າໃຫ້ຄໍາສອນຢ່າງບໍ່ເລືອກເຟືອງໃນທີ່ນີ້.”
Verse 343
अजायत महाराजवंशे स च महाद्युति: । तदनन्तर दीर्घकालतक तपस्या करके वह शूद्र तपस्वी वनमें ही मृत्युको प्राप्त हुआ और उसी पुण्यके प्रभावसे एक महान् राजवंशमें महातेजस्वी बालकके रूपमें उत्पन्न हुआ
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ຫຼັງຈາກບໍາເນີນຕະປັສຍາຢ່າງຍາວນານ ນັກບໍາເນີນພຣະຕະປະສະຍາຜູ້ເປັນຊູດຣະນັ້ນ ໄດ້ສິ້ນຊີວິດໃນປ່າ. ແລະໂດຍອໍານາດແຫ່ງບຸນນັ້ນ ລາວໄດ້ເກີດໃໝ່ໃນລາຊະວົງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ເປັນເດັກນ້ອຍຜູ້ມີລັດສະໝີສະຫວ່າງໄສຢ່າງຫາທຽບບໍ່ໄດ້.
Verse 383
सांख्ये चैव परा प्रीतिस्तस्य चैवं व्यवर्धत । वे ऋषि वेद और अथर्ववेदके परिनिष्छित विद्वान् हो गये। कल्पप्रयोग और ज्योतिषयमें भी पारंगत हुए। सांख्यमें भी उनका परम अनुराग बढ़ने लगा
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໃນສາງຂະຍະນັ້ນເຊັ່ນກັນ ຄວາມປິຕິອັນສູງສຸດຂອງເຂົາໄດ້ເກີດຂຶ້ນ ແລະກໍເຕີບໃຫຍ່ຂຶ້ນຢ່າງນີ້»។ ເຂົາໄດ້ເປັນນັກຮູ້ຜູ້ຕັດສິນແຈ້ງໃນເວດ ແລະ ອະຖັຣວະເວດ ພ້ອມທັງຊໍານານໃນການປະຕິບັດກັລປະ ແລະ ໂຈຕິຊະ (ດາລາສາດ) ອີກດ້ວຍ; ດັ່ງນັ້ນ ຄວາມຮັກໃນສາງຂະຍະຂອງເຂົາຈຶ່ງເພີ່ມພູນຂຶ້ນ.
Verse 443
कथाभिरनुकूलाभी राजानं चाभ्यरोचयत् । तदनन्तर एक दिन पुरोहितजी राजासे एकान्तमें मिले और मनोनुकूल कथाएँ सुनाकर राजाको प्रसन्न करने लगे
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ດ້ວຍເລື່ອງລາວທີ່ຖືກໃຈ ແລະ ອ່ອນໂຍນ ເຂົາໄດ້ຊະນະຄວາມເຫັນດີຂອງພະຣາຊາ ແລະເຮັດໃຫ້ພະອົງຊື່ນບານ»។ ຕໍ່ມາ ມື້ໜຶ່ງ ປຸໂຣຫິດໄດ້ເຂົ້າພົບພະຣາຊາໃນທີ່ລັບ ແລະເລົ່າເລື່ອງຕາມໃຈເພື່ອໃຫ້ພະອົງພໍໃຈ.
Frequently Asked Questions
Whether offering instruction to a person deemed ‘lower’ in social status—especially in matters of religious discipline and ritual—creates culpability for the instructor, even when the intent is friendly and compassionate.
Instruction is ethically powerful and therefore risky: dharma is context-sensitive, and counsel should be given only with careful discernment, appropriate occasion (often when asked), and a clear orientation toward dharma; otherwise, speech can entangle both parties in suffering and social disorder.
Rather than a formal phalaśruti, the chapter provides meta-ethical closure: sages prefer silence due to fear of ‘durukta’ (mis-speech), and one should speak after reflection; the implied fruit is avoidance of kleśa (distress) and progress toward purification through disciplined conduct.