Adhyaya 74

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके १९६ श्लोक मिलाकर कुल ५३३ श्लोक हैं) - कन्याको वस्त्र और आभूषणोंसे अलंकृत करके सजातीय योग्य वरके हाथमें देना 'ब्राह्म विवाह कहलाता है। अपने घरपर देवयज्ञ करके यज्ञान्तमें ऋत्विजुको अपनी कन्याका दान करना “दैव” विवाह कहा गया है। वरसे एक गाय और एक बैल शुल्कके रूपमें लेकर कन्यादान करना 'आर्ष” विवाह बताया गया है। वर और कन्या दोनों साथ रहकर धर्माचरण करें

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຫຼັງຈາກພຣະຣາຊາ ດຸສຍັນຕະ ໄດ້ໃຫ້ຄໍາສັນຍາ ແລະເດີນທາງຈາກນາງສະກຸນຕະລາໄປແລ້ວ ຄັນທີ່ພຣະອົງໄດ້ວາງໄວ້ໃນພຣະທ້ອງຂອງນາງ—ທິດາກະສັດຜູ້ສູງສົ່ງ—ກໍເຕີບໃຫຍ່ຂຶ້ນຊ້າໆ. ດ້ວຍການຄໍານຶງເຖິງຄວາມໜັກໜ່ວງຂອງເລື່ອງ ສະກຸນຕະລາຄິດເຖິງພຣະຣາຊາຢູ່ແຕ່ຜູ້ດຽວ. ນາງບໍ່ຫຼັບທັງກາງວັນແລະກາງຄືນ ແລະລະເວັ້ນທັງການອາບນ້ໍາແລະອາຫານ. ນາງໝັ້ນໃຈວ່າ: «ພຣະຣາຊາຈະສົ່ງພຣາຫມັນເປັນທູດ ມາພ້ອມກອງທັບສີ່ເຫຼົ່າ—ມື້ນີ້ ຫຼືມື້ອື່ນ ຫຼືມື້ຖັດໄປ—ເພື່ອມາຮັບຂ້າພະເຈົ້າ.» ແຕ່ເມື່ອນາງນັບວັນ ນັບຄື່ງເດືອນ ນັບລະດູ ນັບເດືອນ ແລະນັບທາງເດີນຂອງຕາເວັນທັງປວງ ໂອ ພາຣະຕະ ສາມປີກໍຜ່ານໄປ. ຫຼັງຈາກສາມປີເຕັມ ສະກຸນຕະລາຜູ້ມີຂາອ່ອນງາມ ໄດ້ຄອດບຸດຊາຍຜູ້ມີລັດສະໝີດັ່ງໄຟລຸກ ພ້ອມດ້ວຍຮູບງາມແລະຄຸນທຳອັນສູງ ມີພະລັງກ້າຫານຫາທີ່ປຽບບໍ່ໄດ້—ເກີດຈາກພະລັງແຫ່ງດຸສຍັນຕະ.

Verse 2

त्रिषु वर्षेषु पूर्णेषु दीप्तानलसमपद्युतिम्‌ रूपौदार्यगुणोपेतं दौष्पन्तिं जनमेजय

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ, ເມື່ອຄົບສາມປີແລ້ວ ສະກຸນຕະລາ ໄດ້ໃຫ້ກໍາເນີດບຸດຜູ້ໜຶ່ງໃນສາຍພົວພັນຂອງ ດຸສຍັນຕະ—ສະຫວ່າງໄສດັ່ງໄຟລຸກໂຊນ, ພ້ອມດ້ວຍຄວາມງາມ ແລະຄຸນທໍາແຫ່ງຄວາມໃຈກວ້າງຂວາງ, ມີພະລັງກ້າຫານຢ່າງຫາຜູ້ເທົ່າບໍ່. ນິທານນີ້ຊູ້ໃຫ້ເຫັນຜົນສໍາເລັດຂອງສາຍເລືອດອັນຊອບທໍາ ແລະການປາກົດຂຶ້ນຂອງທາຍາດຜູ້ຄວນແກ່ລາຊະບັນລັງ.

Verse 3

(तस्मै तदान्तरिक्षात्‌ तु पुष्पवृष्टि: पपात ह | देवदुन्दुभयो नेदुर्ननृतुश्चाप्सरोगणा: ।।

ແລ້ວຕໍ່ມາ ຈາກຟ້າອາກາດ ມີຝົນດອກໄມ້ຕົກລົງເທິງເດັກນ້ອຍນັ້ນ. ກອງກະຫຼອງທິບຍະດັງກັງວານ ແລະຝູງອັບສະຣາກໍເລີ່ມຟ້ອນລໍາ ພ້ອມຮ້ອງເພງອ່ອນຫວານ. ໃນຂະນະນັ້ນ ອິນທຣະ (ສັກຣະ) ພ້ອມດ້ວຍເທວະທັງຫຼາຍ ໄດ້ປາກົດຕົວແລະກ່າວ—ເປັນເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງການຮັບຮອງຈາກສະຫວັນຕໍ່ຊະຕາກໍາຂອງເດັກ ແລະຄວາມມົງຄຸນແຫ່ງການເກີດອັນຊອບທໍາ.

Verse 4

दन्तै: शुक्लै: शिखरिभि: सिंहसंहननो महान्‌ | चक्राडकितकर: श्रीमान्‌ महामूर्था महाबल:

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເຂົາມີແຂ້ວຂາວສະອາດ ແຫຼມຄົມ ດັ່ງຍອດພູ. ຮ່າງກາຍຂອງເຂົາໃຫຍ່ແລະແນ່ນຫນາ ດັ່ງສິງໂຕຜູ້ກ້າ. ຝາມືມີເຄື່ອງໝາຍຮູບຈັກຣະ ແລະເຂົາສະຫວ່າງໄສດ້ວຍສິຣີມົງຄຸນ—ຫົວໃຫຍ່ ແລະມີພະລັງອັນມະຫາສານ.

Verse 5

कुमारो देवगर्भाभ: स तत्राशु व्यवर्धत । षड्वर्ष एव बाल: स कण्वाश्रमपदं प्रति

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເດັກນ້ອຍຜູ້ສະຫວ່າງໄສ ຜູ້ດູປານດັ່ງເກີດຈາກເທວະ ໄດ້ເຕີບໃຫຍ່ຢ່າງວ່ອງໄວຢູ່ທີ່ນັ້ນ. ແມ່ນແຕ່ອາຍຸພຽງຫົກປີ ເດັກຜູ້ແຂງແຮງນັ້ນກໍຈັບສິງໂຕ, ເສືອ, ໝູປ່າ, ຄວາຍ ແລະຊ້າງ ລາກມາຫາອາສຣົມຂອງກັນວະ ແລ້ວມັດໄວ້ກັບຕົ້ນໄມ້ໃກ້ອາສຣົມ—ເປັນພາບຂອງພະລັງອັນອັດສະຈັນດັ່ງທິບຍະ ທີ່ບອກລ່ວງໜ້າຖຶງຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ຖືກກໍານົດ ແລະຄວາມຈໍາເປັນທີ່ຈະໃຫ້ພະລັງນັ້ນຖືກນໍາພາໂດຍທໍາ.

Verse 6

सिंहव्याप्रान्‌ वराहांश्न महिषांश्न॒ गजांस्तथा । बबन्ध वृक्षे बलवानाश्रमस्य समीपत:

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແມ່ນແຕ່ເປັນເດັກນ້ອຍ—ແຕ່ສະຫວ່າງໄສດັ່ງທິບຍະ—ເຂົາກໍເຕີບແຮງຢ່າງວ່ອງໄວ. ໃນວັຍຫົກປີ ເຂົາຈັບສິງໂຕ, ເສືອ, ໝູປ່າ, ຄວາຍ ແລະແມ່ນແຕ່ຊ້າງ ລາກມາຫາອາສຣົມຂອງກັນວະ ແລ້ວມັດໄວ້ກັບຕົ້ນໄມ້ໃກ້ອາສຣົມ. ເຫດການນີ້ຊູ້ໃຫ້ເຫັນພະລັງອັນອັດສະຈັນເກືອບເຫນືອມະນຸດ ທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມພິສົດພິສັນ ແລະພ້ອມກັນນັ້ນກໍບອກໃຫ້ຮູ້ວ່າ ພະລັງແບບນີ້ຈໍາເປັນຕ້ອງຖືກນໍາພາໂດຍຄວາມສໍາລວມ ແລະທໍາ ໃນພື້ນທີ່ອາສຣົມອັນມີວິໄນ.

Verse 7

आरोहन्‌ दमयंश्लैव क्रीडंश्न॒ परिधावति । (ततश्न राक्षसान्‌ सर्वान्‌ पिशाचांश्व रिपून्‌ रणे । मुष्टियुद्धेन ताजञ्जित्वा ऋषीनाराधयत्‌ तदा ।।

Vaiśampāyana said: The boy would climb upon them, subdue them, and, playing, make them run about in every direction. Then, having defeated all the rākṣasas and piśācas—enemies in battle—by bare‑fisted combat, the prince devoted himself to serving and pleasing the sages. One day a mighty son of Diti, intent on killing him, came to that forest, enraged at the plight of the daityas who were being continually harassed. As soon as he arrived, the prince laughed, seized him with both arms, and bound him fast, crushing him in a powerful embrace. Though he strained with all his strength, he could not free himself from the child’s grip; he screamed terribly, and from his openings blood flowed. At that cry, deer, lions, and other wild creatures were terrified and voided urine and feces; the beings dwelling in the hermitage were likewise shaken. Striking him with his knees, the prince took the daitya’s life and then released him; once let go, the demon fell. Seeing this, all were astonished at the boy’s prowess. Daityas and rākṣasas were being slain day after day, and out of fear of the prince they ceased to approach Kaṇva’s hermitage. Observing this, the sages residing in Kaṇva’s āśrama gave the boy a new name.

Verse 8

अस्त्वयं सर्वदमन: सर्व हि दमयत्यसौ । स सर्वदमनो नाम कुमार: समपद्यत

Vaiśampāyana said: “Let this boy be called Sarvadamana, for he indeed subdues all.” Thus the child came to bear the name Sarvadamana—signaling a destined mastery not of mere force, but of disciplined restraint and rightful control.

Verse 9

(अप्रेषयति दुष्यन्ते महिष्यास्तनयस्य च । पाण्डुभावपरीताजुीं चिन्तया समभिप्लुताम्‌ ।।

Vaiśampāyana said: When King Duṣyanta did not send any messenger to summon his queen and his son, Śakuntalā became overwhelmed with anxious thought; her complexion turned pale. Her long hair hung loose, her garments grew soiled, and she appeared exceedingly thin and forlorn. Seeing Śakuntalā in this pitiable condition, the sage Kaṇva entered into contemplative concentration for the sake of the boy Sarvadamana; and, as a result, within that twelve-year-old child there arose the illumination of all śāstras and the entirety of the Vedas. Then the sage, seeing the boy and the superhuman nature of his deed, …

Verse 10

(शृणु भद्रे मम सुते मम वाक्‍्यं शुचिस्मिते । पतिव्रतानां नारीणां विशिष्टमिति चोच्यते ।।

Kaṇva said: “Listen, dear daughter—my auspicious child, O you of pure, gentle smile—to my words. What I am about to tell you is regarded as a special and weighty principle for women devoted to their husbands (pativratā).”

Verse 11

शकुन्तलामिमां शीघ्रं सहपुत्रामितो गृहात्‌ । भर्तु: प्रापयतागारं सर्वलक्षणपूजिताम्‌

Verse 12

नारीणां चिरवासो हि बान्धवेषु न रोचते । कीर्तिचारित्रधर्मघ्नस्तस्मान्नयत मा चिरम्‌

ການຢູ່ດົນຂອງແມ່ຍິງໃນເຮືອນພີ່ນ້ອງຍາດພີ່ນ້ອງ ບໍ່ເໝາະສົມ. ມັນອາດທຳລາຍກຽດສັກສີ ຄຸນຄວາມດີ ແລະທຳມະຂອງຄວາມສັດຊື່ຕໍ່ຜົວ. ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງນຳນາງໄປຮອດເຮືອນຜົວໂດຍໄວ.

Verse 13

(वैशग्पायन उवाच धर्माभिपूजितं पुत्र॑ काश्यपेन निशाम्य तु । काश्यपात्‌ प्राप्य चानुज्ञां मुमुदे च शकुन्तला ।।

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ລູກເອີຍ (ຈະນະເມໄຊ) ເມື່ອເຫັນວ່າ ກັນວະ ບຸດຂອງກາສະຍະປະ ໄດ້ໃຫ້ກຽດແກ່ຊະກຸນຕະລາຕາມທຳມະ ແລະເມື່ອນາງໄດ້ຮັບອະນຸຍາດໃຫ້ໄປສູ່ເຮືອນຜົວ ຊະກຸນຕະລາກໍຍິນດີຢ່າງເລິກຊຶ້ງໃນໃຈ.”

Verse 14

गृहीत्वामरगर्भाम॑ पुत्र कमललोचनम्‌ । आजगाम ततः: सुभ्ूर्दुष्यन्तं विदिताद्‌ वनात्‌

ຕໍ່ມາ ຊະກຸນຕະລາ ຜູ້ງາມແລະເປັນມົງຄຸນ ໄດ້ອຸ້ມລູກຊາຍຕາດັ່ງດອກບົວ ສະຫວ່າງໄສດັ່ງເດັກເທວະ ແລ້ວອອກຈາກປ່າອາສຣົມທີ່ນາງຄຸ້ນເຄີຍ ໄປຫາພຣະຣາຊາ ດຸສຍັນຕະ.

Verse 15

अभिसृत्य च राजानं विदिता च प्रवेशिता । सह तेनैव पुत्रेण बालार्कसमतेजसा,राजाके यहाँ पहुँचकर अपने आगमनकी सूचना दे अनुमति लेकर वह उसी बालसूर्यके समान तेजस्वी पुत्रके साथ राजसभामें प्रविष्ट हुई

ນາງເຂົ້າໄປໃກ້ພຣະຣາຊາ ແຈ້ງການມາຮອດ ແລະໄດ້ຮັບອະນຸຍາດໃຫ້ເຂົ້າ. ແລ້ວນາງກໍເຂົ້າສູ່ສະພາຫຼວງ ພ້ອມກັບລູກຊາຍນັ້ນ ຜູ້ສະຫວ່າງໄສດັ່ງຕາເວັນອ່ອນ.

Verse 16

निवेदयित्वा ते सर्वे आश्रमं पुनरागता: । पूजयित्वा यथान्यायमब्रवीच्च शकुन्तला

ເມື່ອສົ່ງຂໍ້ຄວາມແລ້ວ ພວກເຂົາທັງໝົດກໍກັບໄປອາສຣົມອີກ. ແລ້ວຊະກຸນຕະລາ ໄດ້ຖວາຍຄວາມເຄົາລົບຕາມຄວາມຄວນ ແລະໄດ້ເວົ້າກັບລູກຊາຍຂອງນາງ ໂດຍຍັງຮັກສາທ່າທີ່ເຄົາລົບຕໍ່ພຣະຣາຊາ.

Verse 17

(अभिवादय राजानं पितरं ते दृढ्व्रतम्‌ एवमुक्‍्त्वा तु पुत्र सा लज्जानतमुखी स्थिता ।।

ດຸສຍັນຕະ ກ່າວວ່າ: «ນາງຜູ້ງາມ, ຈົ່ງບອກຂ້າ—ເຈົ້າມາທີ່ນີ້ເພື່ອຫຍັງ? ຂ້າຈະສຳເລັດໃຫ້ໂດຍບໍ່ມີຄວາມສົງໄສ, ຍິ່ງໂດຍສະເພາະເມື່ອເຈົ້າມາພ້ອມລູກຊາຍ». ສະກຸນຕະລາ ຕອບວ່າ: «ຂໍໃຫ້ພຣະມະຫາກະສັດເມດຕາ, ຜູ້ປະເສີດໃນບຸລຸດ; ຂ້າຈະກ່າວຈຸດປະສົງ. ເດັກນ້ອຍນີ້ແມ່ນລູກຊາຍຂອງພຣະອົງ—ຂໍໃຫ້ອະພິເສກເຂົາເປັນຍຸວະຣາຊ. ແທ້ຈິງແລ້ວ ພຣະອົງເອີຍ, ລູກນີ້ຜູ້ມີຮູບງາມດັ່ງເທວະ ເກີດໃນຂ້າຈາກພຣະອົງ. ຂໍໃຫ້ພຣະອົງປະພຶດໃນເລື່ອງນີ້ຕາມທີ່ຄວນເຮັດໃນເວລາອັນສົມຄວນ, ຜູ້ປະເສີດໃນບຸລຸດ».

Verse 18

यथा मत्सड़मे पूर्व यः कृत: समयस्त्वया । त॑ स्मरस्व महाभाग कण्वाश्रमपदं प्रति,महाभाग! आपने कण्वके आश्रमपर मेरे साथ समागमके समय पहले जो प्रतिज्ञा की थी, उसका इस समय स्मरण कीजिये

ດຸສຍັນຕະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ມີກຽດ, ຈົ່ງລະລຶກບັດນີ້ເຖິງຄຳສັນຍາທີ່ເຈົ້າເຄີຍໃຫ້ແກ່ຂ້າ ໃນຍາມທີ່ເຮົາຮ່ວມກັນ ທີ່ອາສຣົມຂອງກັນວະ»។

Verse 19

सो<थ श्रुत्वैव तद्‌ वाक्‍्यं तस्या राजा स्मरन्नपि । अब्रवीन्न स्मरामीति कस्य त्वं दुष्टतापसि

ເມື່ອພຣະຣາຊາໄດ້ຍິນຄຳຂອງນາງ—ແມ່ນແທ້ວ່າໃນໃຈກໍລະລຶກຢູ່—ກໍກ່າວວ່າ: «ຂ້າບໍ່ຈື່»; ແລ້ວຍັງກ່າວຕໍ່ວ່າ: «ນາງຕະປະສະວິນຜູ້ຊົ່ວ! ເຈົ້າເປັນເມຍຂອງໃຜ?»

Verse 20

धर्मकामार्थसम्बन्धं न स्मरामि त्वया सह । गच्छ वा तिष्ठ वा कामं॑ यद्‌ वापीच्छसि तत्‌ कुरु

ດຸສຍັນຕະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າບໍ່ຈື່ວ່າມີສາຍພັນໃດໆ—ດ້ວຍທຳ, ດ້ວຍກາມ, ຫຼືດ້ວຍຜົນປະໂຫຍດໂລກ—ເຄີຍຖືກສ້າງຂຶ້ນລະຫວ່າງເຈົ້າແລະຂ້າ. ເຈົ້າຈະໄປກໍໄປ, ຈະຢູ່ກໍຢູ່—ເຮັດຕາມທີ່ເຈົ້າພໍໃຈ»។

Verse 21

सैवमुक्ता वरारोहा व्रीडितेव तपस्विनी । निःसंज्ञेव च दुःखेन तस्थौ स्थूणेव निश्चला

ເມື່ອຖືກກ່າວດັ່ງນັ້ນ, ສະກຸນຕະລາ ນາງຜູ້ສູງສົ່ງ—ຜູ້ຖືພຣະພິທີຕະປະ—ຢືນຢູ່ດັ່ງຖືກຄວາມອາຍຄອບງຳ; ແລະດ້ວຍຄວາມໂສກເສົ້າດັ່ງຂາດສະຕິ, ນາງຢືນນິ່ງບໍ່ໄຫວ ເຫມືອນເສົາຫີນ.

Verse 22

संरम्भामर्षताम्राक्षी स्फुरमाणौष्ठसम्पुटा । कटाक्षनिर्दिहन्तीव तिर्यगू राजानमैक्षत

ທຸສະຍັນຕະກ່າວວ່າ: «ດວງຕານາງແດງກ່ຳດ້ວຍຄວາມຮຸນແຮງແລະຄວາມໂກດທີ່ຖືກຫມິ່ນ; ຮິມຝີປາກສັ່ນພິບ; ນາງຫັນສາຍຕາຂ້າງໄປຫາພຣະຣາຊາ ດັ່ງກັບວ່າສາຍຕານັ້ນເອງຈະເຜົາເຂົາ»។

Verse 23

आकारं गूहमाना च मन्युना च समीरिता । तपसा सम्भूृतं तेजो धारयामास वै तदा

ທຸສະຍັນຕະກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແຕ່ຖືກຄວາມຂຸ່ນເຄືອງກະຕຸ້ນ ນາງກໍຍັງປິດບັງອາການພາຍນອກ; ໃນເວລານັ້ນ ນາງຮັກສາໄວ້ໃນຕົນ ພະລັງສະຫວ່າງທີ່ສະສົມດ້ວຍຕະປະສະຍາ—ຂັບກັ້ນອຳນາດຂອງຕົນ ບໍ່ໃຫ້ຄວາມໂກດນຳພາການກະທຳ»។

Verse 24

सा मुहूर्तमिव ध्यात्वा दुःखामर्षसमन्विता । भर्तारमभिसप्प्रेक्ष्य क्ुद्धा वचनमब्रवीत्‌

ນາງຄິດພິຈາລະນາຢູ່ຊົ່ວຄາວ; ແລ້ວດ້ວຍຄວາມໂສກແລະຄວາມຄັບແຄ້ນອັນຂຸ່ນເຄືອງ (ອະມັດ) ນາງຈ້ອງໄປຫາຜົວຂອງນາງແລະເວົ້າດ້ວຍຄວາມໂກດ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນການປະທ້ວງທາງທຳ: ພັນລະຍາປະເຊີນໜ້າກັບການປະຕິເສດຫລີກລ້ຽງຂອງກະສັດ (“ຂ້າບໍ່ຮູ້”) ໂດຍເຫັນວ່າເປັນຄຳມຸສາໂດຍເຈດຕະນາ ບໍ່ສົມກັບຜູ້ປົກຄອງຜູ້ທຳມະທຳມະ.

Verse 25

जानन्नपि महाराज कस्मादेवं प्रभाषसे । न जानामीति नि:शड्कं यथान्य: प्राकृतो जन:

«ໂອ ພຣະຣາຊາຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່, ທັງໆທີ່ພຣະອົງຮູ້ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງກ່າວແບບນີ້? ເປັນຫຍັງຈຶ່ງກ່າວຢ່າງບໍ່ລັງເລ ‘ຂ້າບໍ່ຮູ້’ ດັ່ງຄົນທົ່ວໄປຜູ້ບໍ່ຮູ້ທຳນຽມ?»

Verse 26

अन्न ते हृदयं वेद सत्यस्यैवानृतस्य च । कल्याणं वद साक्ष्येण मा55त्मानमवमन्यथा:

«ໃນເລື່ອງນີ້ ອັນໃດແມ່ນຄວາມຈິງ ແລະອັນໃດແມ່ນຄວາມບໍ່ຈິງ ຫົວໃຈຂອງພຣະອົງເອງຍ່ອມຮູ້. ຈົ່ງໃຫ້ຫົວໃຈນັ້ນເປັນພະຍານ ແລະກ່າວຄວາມຈິງໃຫ້ຖືກຕ້ອງ ເພື່ອຄວາມສິຣິມົງຄຸນຂອງພຣະອົງ; ຢ່າຫມິ່ນປະມາດຕົນເອງ»។

Verse 27

योडन्यथा सन्‍्तमात्मानमन्यथा प्रतिपद्यते । कि तेन न कृतं पापं चौरेणात्मापहारिणा,“(आपका स्वरूप तो कुछ और है” परंतु आप बन कुछ और रहे हैं।।

ຮູບພາບແທ້ຂອງເຈົ້າແມ່ນຢ່າງໜຶ່ງ ແຕ່ເຈົ້າກັບປະພຶດເປັນອີກຢ່າງໜຶ່ງ. ຜູ້ທີ່ປິດບັງຕົນແທ້ ແລະສະແດງຕົນຜິດໄປ—ໂຈນຜູ້ລັກເອົາຕົນເອງນັ້ນ—ມີບາບໃດທີ່ບໍ່ໄດ້ກະທຳ?

Verse 28

एको5हमस्मीति च मन्यसे त्वं॑ न हृच्छयं वेत्सि मुनि पुराणम्‌ । यो वेदिता कर्मण: पापकस्य तस्यान्तिके त्वं वृजिनं करोषि

ເຈົ້າຄິດວ່າ «ໃນເວລານັ້ນ ຂ້ອຍຢູ່ຄົນດຽວ» ເຫມືອນບໍ່ມີໃຜເຫັນ. ແຕ່ເຈົ້າບໍ່ຮູ້ວ່າ ມຸນີເກົ່າແກ່ອັນສະນາຕະນັ້ນ ສະຖິດຢູ່ຢ່າງລັບໆໃນຫົວໃຈ. ພຣະອົງເປັນຜູ້ຮູ້ການກະທຳອັນບາບ; ແຕ່ເຈົ້າກໍຍັງກະທຳຄວາມຊົ່ວຢູ່ໃນພຣະອົງນັ້ນເອງ.

Verse 29

(धर्म एव हि साधूनां सर्वेषां हितकारणम्‌ | नित्यं मिथ्याविहीनानां न च दुःखावहो भवेत्‌ ।।

ດຸສະຍັນຕະກ່າວວ່າ: «ສໍາລັບຜູ້ດີທັງຫຼາຍຜູ້ຫຼີກຫ່າງຈາກຄໍາມຸສາເສມອ, ທໍາມະເທົ່ານັ້ນແມ່ນເຫດແຫ່ງຄວາມຜາສຸກ; ມັນບໍ່ເຄີຍເປັນເຫດໃຫ້ເກີດທຸກຂ໌. ຄົນເຮັດບາບແລ້ວຄິດວ່າ ‘ບໍ່ມີໃຜຮູ້ຂ້ອຍ’ ແຕ່ນັ້ນແມ່ນຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດຢ່າງໜັກ; ເພາະທັງເທວະທັງຫຼາຍ ແລະ ‘ບຸກຄົນພາຍໃນ’ (ພຣະຜູ້ສະຖິດໃນ) ລ້ວນເຫັນ ແລະຮູ້ການກະທໍາຂອງຜູ້ນັ້ນ».

Verse 30

आदित्यचन्द्रावनिलानलौ च द्यौर्भूमिरापो हृदयं यमश्न । अहमभ्न रात्रिश्ष॒ उभे च संध्ये धर्मश्न जानाति नरस्य वृत्तम्‌

ພຣະອາທິດ, ພຣະຈັນ, ລົມ, ໄຟ, ອາກາດ, ແຜ່ນດິນ, ນ້ໍາ, ຫົວໃຈ, ພຣະຍົມ, ກາງວັນ, ກາງຄືນ, ສອງຍາມສົນທະຍາ ແລະ ທໍາມະ—ທັງໝົດນີ້ຮູ້ຈັກຄວາມປະພຶດດີຊົ່ວຂອງມະນຸດ.

Verse 31

यमो वैवस्वतस्तस्य निर्यातयति दुष्कृतम्‌ । हृदि स्थित: कर्मसाक्षी क्षेत्रज्ञो यस्य तुष्यति

ຜູ້ໃດທີ່ໃນຫົວໃຈຂອງລາວ ພຣະຜູ້ຮູ້ແຫ່ງສະໜາມ (ເຂດຕະຍະ) ຜູ້ເປັນພະຍານແຫ່ງກຳ ພໍໃຈຢູ່, ພຣະຍົມ ບຸດແຫ່ງວິວັດສະວານ ຈະຂັບໄລ່ບາບກຳຂອງຜູ້ນັ້ນດ້ວຍຕົນເອງ.

Verse 32

न तु तुष्यति यस्यैष पुरुषस्य दुरात्मन: | त॑ यम: पापकर्माणं वियातयति दुष्कृतम्‌,'परंतु जिस दुरात्मापर अन्तर्यामी संतुष्ट नहीं होते, यमराज उस पापीको उसके पापोंका स्वयं ही दण्ड देते हैं

ແຕ່ຖ້າອັນຕະຣະຍາມີ—ພະຍານພາຍໃນ (ອາດມັນ)—ບໍ່ພໍໃຈຕໍ່ຊາຍຜູ້ມີໃຈຊົ່ວ ພະຍົມະເທວະຣາຊຈະນຳຜູ້ກະທຳບາບໄປຄິດບັນຊີ ແລະໃຫ້ຮັບຜົນແຫ່ງກຳຊົ່ວຂອງຕົນ.

Verse 33

योडवमन्यात्मना55त्मानमन्यथा प्रतिपद्यते । न तस्य देवा: श्रेयांसो यस्यात्मापि न कारणम्‌

ຜູ້ໃດທີ່ໂດຍຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດກ່ຽວກັບຕົນ ປະຕິເສດອາດມັນອັນແທ້ຂອງຕົນ ແລະກະທຳດ້ວຍຄວາມຫຼົງ—ສຳລັບຄົນນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ເທວະທັງຫຼາຍກໍບໍ່ອາດເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຄວາມຈະເລີນ; ເມື່ອອາດມັນຂອງຕົນບໍ່ເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມດີ ອຳນາດພາຍນອກກໍບໍ່ອາດຮັກສາສຸກຂອງເຂົາໄດ້.

Verse 34

स्वयं प्राप्तेति मामेवं॑ मावमंस्था: पतिव्रताम्‌ । अर्चाह नार्चयसि मां स्वयं भार्यामुपस्थिताम्‌

ຢ່າດູໝິ່ນຂ້ອຍໂດຍຄິດວ່າ “ນາງມາເອງ” ເພາະຂ້ອຍແມ່ນເມຍຜູ້ສັດຊື່ຕໍ່ຜົວ. ແມ່ນວ່າຂ້ອຍມາຢືນຢູ່ນີ້ເປັນເມຍຂອງທ່ານເອງ ແຕ່ທ່ານກໍບໍ່ໃຫ້ກຽດຂ້ອຍດັ່ງຜູ້ຄວນໄດ້ຮັບການບູຊາ.

Verse 35

किमर्थ मां प्राकृतवदुपप्रेक्षसि संसदि । न खल्वहमिदं शून्ये रौमि कि न शृणोषि मे

ເປັນຫຍັງທ່ານຈຶ່ງເບິ່ງຂ້ອຍໃນສະພານີ້ດັ່ງຄົນຕ່ຳຊ້າ ແລະເຮັດໃຫ້ຂ້ອຍອັບອາຍ? ຂ້ອຍບໍ່ໄດ້ຮ້ອງໄຫ້ຢູ່ໃນປ່າວ່າງເປົ່າ—ເປັນຫຍັງທ່ານຈຶ່ງບໍ່ຟັງຄຳຂອງຂ້ອຍ?

Verse 36

यदि मे याचमानाया वचन न करिष्यसि । दुष्यन्त शतधा मूर्धा ततस्तेडद्य स्फुटिष्यति,“महाराज दुष्यन्त! यदि मेरे उचित याचना करनेपर भी आप मेरी बात नहीं मानेंगे, तो आज आपके सिरके सैकड़ों टुकड़े हो जायँगे

ໂອ ດຸສຍັນຕະ! ຖ້າຂ້ອຍອ້ອນວອນດ້ວຍຄວາມຖືກຕ້ອງ ແຕ່ທ່ານບໍ່ຍອມເຮັດຕາມຄຳຂອງຂ້ອຍ ມື້ນີ້ເອງຫົວຂອງທ່ານຈະແຕກເປັນຮ້ອຍຊິ້ນ.

Verse 37

भार्या पति: सम्प्रविश्य स यस्माज्जायते पुन: । जायायास्तद्धि जायात्वं पौराणा: कवयो विदु:

ດຸສຍັນຕະກ່າວວ່າ: «ຍິງຜູ້ເປັນ “ຊາຍາ” (ພັນລະຍາ) ຖືກເອີ້ນຊື່ນັ້ນ ເພາະຜົວເຂົ້າໄປໃນນາງເປັນເມັດພັນ ແລ້ວເກີດຄືນອີກເປັນລູກຊາຍ. ນີ້ແຫຼະແມ່ນ “ຄວາມເປັນຊາຍາ” ຂອງຊາຍາ—ຍິງຜູ້ໃຫ້ກໍ່ເກີດ—ທີ່ກະວີໂບຮານຜູ້ຮູ້ປຸຣານະເຂົ້າໃຈ».

Verse 38

यदागमवत: पुंसस्तदपत्यं प्रजायते । तत्‌ तारयति संतत्या पूर्वप्रेतानू पितामहान्‌

ດຸສຍັນຕະກ່າວວ່າ: «ຈາກຊາຍຜູ້ຮູ້ທາງຄຳສອນ ແລະຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມປະພຶດຖືກຕ້ອງ ລູກຫຼານຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ. ແລະລູກນັ້ນ ໂດຍສາຍສືບສັນຕະຕິທີ່ຕໍ່ເນື່ອງ ຍ່ອມຊ່ວຍຂ້າມພົ້ນໃຫ້ບັນພະບຸລຸດ—ບັນດາປູ່ຍ່າທີ່ຈາກໄປແລ້ວ».

Verse 39

पुन्नाम्नो नरकाद्‌ यस्मात्‌ पितरं त्रायते सुतः । तस्मात्‌ पुत्र इति प्रोक्त: स्वयमेव स्वयम्भुवा,“पुत्र” “पुत” नामक नरकसे पिताका त्राण करता है, इसलिये साक्षात्‌ ब्रह्माजीने उसे “पुत्र” कहा है

ດຸສຍັນຕະກ່າວວ່າ: «ເພາະລູກຊາຍຊ່ວຍກູ້ພໍ່ອອກຈາກນະລົກທີ່ເອີ້ນວ່າ ‘ປຸນນາມ’ (Puṇnāma) ຈຶ່ງໄດ້ຖືກເອີ້ນວ່າ ‘ປຸຕຣະ’ (putra) — ດັ່ງທີ່ສະວະຍັມພູ (ພຣະພຣະຫມາ) ປະກາດໄວ້ເອງ».

Verse 40

(पुत्रेण लोकाञ्जयति पौत्रेणानन्त्यमश्चुते । अथ पौत्रस्य पुत्रेण मोदन्ते प्रपितामहा: ।।

ດຸສຍັນຕະກ່າວວ່າ: «ດ້ວຍລູກຊາຍ ມະນຸດຊະນະໂລກທັງຫຼາຍ; ດ້ວຍຫຼານຊາຍ ຍ່ອມໄດ້ຮັບສຸກອັນບໍ່ສິ້ນສຸດ; ແລະດ້ວຍລູກຂອງຫຼານ ບັນດາປູ່ທວດ (ປຣະປິຕາມະຫາ) ຍ່ອມຊື່ນບານ. ນາງຜູ້ດຽວເທົ່ານັ້ນແມ່ນພັນລະຍາແທ້ ຜູ້ຊ່ຽວຊານໃນວຽກເຮືອນ; ນາງຜູ້ດຽວເທົ່ານັ້ນແມ່ນພັນລະຍາແທ້ ຜູ້ມີລູກຫຼານ; ນາງຜູ້ດຽວເທົ່ານັ້ນແມ່ນພັນລະຍາແທ້ ຜູ້ຖືຜົວເປັນທີ່ຮັກດັ່ງຊີວິດ; ແລະນາງຜູ້ດຽວເທົ່ານັ້ນແມ່ນພັນລະຍາແທ້ ຜູ້ສັດຊື່ຕໍ່ຜົວດ້ວຍປະຕິຍານແລະຄວາມປະພຶດ (pativrata)».

Verse 41

अर्ध भार्या मनुष्यस्य भार्या श्रेष्ठतम: सखा । भार्या मूल॑ त्रिवर्गस्य भार्या मूल तरिष्यत:

«ພັນລະຍາແມ່ນຄືຄຶ່ງໜຶ່ງຂອງຊາຍ. ພັນລະຍາແມ່ນມິດທີ່ດີທີ່ສຸດ. ພັນລະຍາແມ່ນຮາກຖານຂອງຕຣິວັກຄະ—ທັມມະ, ອັດຖະ, ກາມະ—ແລະສຳລັບຊາຍຜູ້ປາຖະໜາຈະຂ້າມທະເລແຫ່ງສັງສານ ພັນລະຍານີ້ແຫຼະແມ່ນຫົວໃຈຂອງເຄື່ອງຊ່ວຍ.»

Verse 42

भार्यावन्त: क्रियावन्त: सभार्या गृहमेधिन: । भार्यावन्त:ः प्रमोदन्ते भार्यावन्त: श्रियान्विता:

ດຸສຍັນຕະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ຊາຍທີ່ມີພັນລະຍາ ເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງສາມາດປະກອບພິທີກຳຕາມທຳນຽມ ແລະການບູຊາຍັດຍະໄດ້. ຜູ້ຊາຍທີ່ຢູ່ຄູ່ກັບພັນລະຍາ ຈຶ່ງເປັນຄົນເຮືອນ (ຄຣືສຖະ) ຢ່າງແທ້ຈິງ. ຜູ້ມີພັນລະຍາ ຢູ່ດ້ວຍຄວາມຍິນດີແລະສຸກສະບາຍ; ແລະຜູ້ທີ່ໄດ້ພັນລະຍາ ກໍເຫມືອນໄດ້ຮັບຄວາມຮັ່ງມີ—ເພາະພັນລະຍາແມ່ນ “ລັກສະມີ” ຂອງເຮືອນ».

Verse 43

सखाय: प्रविविक्तेषु भवन्त्येता: प्रियंवदा: । पितरो धर्मकार्येषु भवन्त्यार्तस्य मातर:

ດຸສຍັນຕະ ກ່າວວ່າ: «ໃນຍາມສ່ວນຕົວ ນາງເຫຼົ່ານີ້ເປັນຄູ່ຄອງຜູ້ເວົ້າຄຳຫວານ ແລະເປັນມິດແທ້. ໃນການປະກອບທຳ ແລະວຽກເຮືອນ ນາງຢືນຄຽງຂ້າງຊາຍເຫມືອນບິດາ—ນຳພາໄປສູ່ຄວາມຖືກຕ້ອງແລະປະໂຫຍດ. ແລະເມື່ອເຂົາທຸກທ້ອນ ນາງກໍເປັນເຫມືອນແມ່—ແບ່ງປັນຄວາມໂສກ ແລະພະຍາຍາມຂັບໄລ່ຄວາມທຸກ».

Verse 44

कान्तारेष्वपि विश्रामो जनस्यथाध्वनिकस्य वै | यः सदार: स विश्वास्यस्तस्माद्‌ दारा: परा गति:

ດຸສຍັນຕະ ກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແຕ່ໃນປ່າດົງດິບ ນັກເດີນທາງກໍພົບການພັກຜ່ອນແລະຄວາມສະບາຍໄດ້ ເມື່ອພັນລະຍາຢູ່ຄຽງຂ້າງ. ໃນການຄົບຄ້າສັງຄົມທົ່ວໄປ ຜູ້ຊາຍທີ່ມີພັນລະຍາກໍຖືກເຫັນວ່າເປັນຄົນນ່າເຊື່ອຖື; ດັ່ງນັ້ນ ພັນລະຍາແມ່ນທີ່ພຶ່ງພາ ແລະທີ່ຫຼົບໄພອັນສູງສຸດຂອງຜູ້ຊາຍ».

Verse 45

संसरन्तमपि प्रेतं विषमेष्वेकपातिनम्‌ । भार्यवान्वेति भर्तारें सततं या पतिव्रता,“पति संसारमें हो या मर गया हो अथवा अकेले ही नरकमें पड़ा हो; पतिव्रता स्त्री ही सदा उसका अनुगमन करती है

ດຸສຍັນຕະ ກ່າວວ່າ: «ບໍ່ວ່າຜົວຈະຍັງເຄື່ອນໄຫວຢູ່ໃນວົງວຽນແຫ່ງສັງສານ, ຫຼືຈະຕາຍໄປແລ້ວ, ຫຼືແມ່ນແຕ່ນອນຢູ່ຜູ້ດຽວໃນນະລົກອັນນ່າຢ້ານ—ພັນລະຍາຜູ້ມັ່ນຄົງໃນວຣະຕະແຫ່ງຄວາມສັດຊື່ຕໍ່ຜົວ (patīvratā) ຍ່ອມຕິດຕາມແລະຢູ່ຄຽງຂ້າງນາຍຂອງນາງຢູ່ເສມອ».

Verse 46

प्रथम संस्थिता भार्या पतिं प्रेत्य प्रतीक्षते । पूर्व मृतं च भर्तारें पश्चात्‌ साध्व्यनुगच्छति

ດຸສຍັນຕະ ກ່າວວ່າ: «ຖ້າພັນລະຍາຕາຍກ່ອນ ນາງໄປຮອດໂລກໜ້າແລ້ວຄອຍຖ້າຜົວຢູ່ທີ່ນັ້ນ. ແລະຖ້າຜົວຕາຍກ່ອນ ພັນລະຍາຜູ້ດີງາມ ແລະສັດຊື່ ຍ່ອມຕາມໄປພາຍຫຼັງ».

Verse 47

एतस्मात्‌ कारणादू राजन्‌ पाणिग्रहणमिष्यते । यदाप्रोति पतिर्भार्यामिहलोके परत्र च

«ຂ້າແຕ່ພະຣາຊາ, ເພາະເຫດນີ້ແຫຼະ ການຈັບມືເຈົ້າສາວໃນພິທີແຕ່ງງານ (ປານິຄຣະຫະນະ) ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ຄວນປາດຖະໜາ; ເພາະສາມີຈະໄດ້ພົບພາລະຍາຜູ້ສັດຊື່ຂອງຕົນ ທັງໃນໂລກນີ້ ແລະໃນໂລກໜ້າ»។

Verse 48

आत्मा55त्मनैव जनित: पुत्र इत्युच्यते बुधैः । तस्माद्‌ भार्या नर: पश्येन्मातृवत्‌ पुत्रमातरम्‌

ດຸສະຍັນຕະກ່າວວ່າ: «ນັກປັນຍາກ່າວວ່າ ບຸດແມ່ນອາຕະມາຂອງຕົນເອງ ເກີດຈາກຕົນເອງ. ດັ່ງນັ້ນ ຊາຍຄວນເບິ່ງພັນລະຍາຂອງຕົນ—ຜູ້ກາຍເປັນແມ່ຂອງລູກ—ເຫມືອນແມ່ຂອງຕົນ»។

Verse 49

(अन्तरात्मैव सर्वस्य पुत्रनाम्नोच्यते सदा । गती रूपं च चेष्टा च आवर्ता लक्षणानि च॒ ।।

ດຸສະຍັນຕະກ່າວວ່າ: «ບຸດຖືກເວົ້າເຖິງເສມອວ່າເປັນອັນຕະຣາຕະມາຂອງຄົນ. ການຍ່າງ, ຮູບພັນ, ທ່າທາງ, ຄວາມເຄື່ອນໄຫວ ແລະເຄື່ອງໝາຍລັກສະນະຂອງພໍ່—ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນກໍປາກົດໃນບຸດເຊັ່ນກັນ. ແລະດ້ວຍການຄົບຄົນກັບພໍ່ ບຸດທັງຫຼາຍຈຶ່ງໄດ້ຮັບນິໄສ, ຈາຣິຍາ ແລະຄຸນສົມບັດ ທັງດີແລະຊົ່ວ. ເຫມືອນເບິ່ງໃບໜ້າຕົນໃນກະຈົກ, ພໍ່ເມື່ອເຫັນບຸດທີ່ເກີດຈາກພັນລະຍາ ເຫມືອນອາຕະມາຂອງຕົນປາກົດໃຫ້ເຫັນ ກໍຊື່ນບານ—ດັ່ງຄົນມີບຸນທີ່ໄດ້ບັນລຸສະຫວັນ»។

Verse 50

दहामाना मनोदु:खैव्यधिकभ्रि श्षातुरा नरा: | ह्वादन्ते स्वेषु दारेषु घर्मार्ता: सलिलेष्विव

ດຸສະຍັນຕະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ຊາຍທີ່ຖືກເຜົາໄໝ້ໂດຍໄຟແຫ່ງຄວາມໂສກໃນໃຈ ແລະຜູ້ທີ່ຖືກທຸກທໍລະມານດ້ວຍໂຣກພະຍາດຢ່າງໜັກ ຈະໄດ້ຮັບຄວາມສົດຊື່ນແລະຄວາມຍິນດີເມື່ອຢູ່ໃກ້ພັນລະຍາຂອງຕົນ—ເຫມືອນຜູ້ຖືກຄວາມຮ້ອນທຸກທໍລະມານໄດ້ລົງນ້ຳເຢັນແລ້ວພົບຄວາມສະຫງົບ»។

Verse 51

(विप्रवासकृशा दीना नरा मलिनवासस: । तेडपि स्वदारांस्तुष्यन्ति दरिद्रा धनलाभवत्‌ ।।

ດຸສະຍັນຕະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ຊາຍທີ່ຢູ່ແດນໄກຈົນຊູບຜອມ ທຸກຍາກ ແລະນຸ່ງຜ້າເປື້ອນ—ແມ່ນແຕ່ຄົນຈົນ—ເມື່ອໄດ້ກັບມາພົບພັນລະຍາຂອງຕົນ ກໍພໍໃຈດັ່ງໄດ້ຊັບສົມບັດ. ດັ່ງນັ້ນ ຊາຍເຖິງແມ່ນຈະໂກດກ້າ ກໍບໍ່ຄວນປະພຶດສິ່ງທີ່ບໍ່ພໍໃຈຕໍ່ພັນລະຍາ; ເພາະເມື່ອພິຈາລະນາວ່າ ຄວາມສຸກແຫ່ງຮັກ, ຄວາມປິຕິ ແລະທຳມະ ລ້ວນອາໄສນາງ ກໍຄວນຂົນຂວາຍຕົນໃຫ້ສະຫງົບ»។

Verse 52

(आत्मनो<र्थमिति श्रौतं सा रक्षति धन प्रजा: । शरीरं लोकयात्रां वै धर्म स्वर्गमृषीन्‌ पितृन्‌ ।।

ດຸສຍັນຕະ ກ່າວວ່າ: «ໃນເວດະໄດ້ປະກາດໄວ້ວ່າ ພັນລະຍາເປັນເພື່ອປະໂຫຍດຂອງຕົນເອງ—ແທ້ຈິງນາງແມ່ນເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງຕົນ. ນາງຄຸ້ມຄອງຊັບສິນແລະລູກຫຼານ; ນາງຄ້ຳຈຸນກາຍ ແລະການດຳເນີນຊີວິດໃນໂລກ; ນາງປົກປ້ອງທັມມະ ແລະຄວາມຫວັງເຖິງສະຫວັນ, ພ້ອມທັງຮັກສາພິທີກຳທີ່ພຶງຖວາຍແກ່ລະສີ ແລະບັນພະບຸລຸດ. ຍິງແມ່ນນາທີ່ສັກສິດແຕ່ໂບຮານ ທີ່ໃນນັ້ນ “ອາດມາ” ຂອງຊາຍເກີດໃໝ່ຜ່ານລູກຫຼານ. ແມ່ນແຕ່ລະສີ—ຈະມີພະລັງອັນໃດທີ່ຈະສ້າງລູກຫຼານໄດ້ ໂດຍບໍ່ມີຍິງ?»

Verse 53

प्रतिपद्य यदा सूनुर्धरणीरेणुगुण्ठित: । पितुराश्लिष्यते5ड्रानि किमस्त्यभ्यधिकं तत:

ດຸສຍັນຕະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອລູກຊາຍຜູ້ມີກາຍຖືກຝຸ່ນດິນຫຸ້ມຄຸມ ເຂົ້າມາຫາພໍ່ ແລ້ວກອດກຸ້ມແນບອວຍວະຂອງພໍ່—ຄວາມປິຕິໃດຈະຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ?»

Verse 54

स त्वं स्वयमभिप्राप्तं साभिलाषमिमं सुतम्‌ | प्रेक्षमाणं कटाक्षेण किमर्थमवमन्यसे

ດຸສຍັນຕະ ກ່າວວ່າ: «ລູກຊາຍຂອງເຈົ້າຜູ້ນີ້ ມາຫາເຈົ້າດ້ວຍຕົນເອງ ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມອາລົມອາວອນ. ລາວເບິ່ງເຈົ້າດ້ວຍສາຍຕາອ່ອນໂຍນຂ້າງໆ ແລະຢາກນັ່ງໃນຕັກຂອງເຈົ້າ—ເປັນຫຍັງຈຶ່ງເຈົ້າດູໝິ່ນລາວ? ແມ່ນແຕ່ມົດກໍຍັງຖະນອມໄຂ່ຂອງຕົນ ບໍ່ໄດ້ບີບທຳລາຍ. ເຈົ້າຜູ້ຮູ້ທັມມະ ຈະປະຕິເສດການອຸປະຖຳ ແລະລ້ຽງດູລູກຂອງຕົນໄດ້ແນວໃດ?»

Verse 55

अण्डानि बिश्रति स्वानि न भिन्दन्ति पिपीलिका: । न भरेथा: कथं नु त्वं धर्मज्ञ: सन्‌ स्वमात्मजम्‌

ດຸສຍັນຕະ ກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແຕ່ມົດກໍຍັງຖະນອມໄຂ່ຂອງຕົນ ບໍ່ໄດ້ບີບທຳລາຍ. ເຈົ້າຜູ້ຮູ້ທັມມະ ຈະບໍ່ອຸປະຖຳ ແລະລ້ຽງດູລູກຊາຍຂອງຕົນໄດ້ແນວໃດ?»

Verse 56

(ममाण्डानीति वर्धन्ते कोकिलानपि वायसा: । किं पुनस्त्वं न मन्येथा: सर्वज्ञ: पुत्रमीदूशम्‌ ।।

ດຸສຍັນຕະ ກ່າວວ່າ: «ໂດຍຄິດວ່າ ‘ນີ້ແມ່ນໄຂ່ຂອງຂ້ອຍ’ ແມ່ນແຕ່ກາກໍຍັງລ້ຽງໄຂ່ຂອງນົກກຸກກູ. ແລ້ວເຈົ້າຜູ້ຮູ້ທຸກສິ່ງ ຈະບໍ່ຍອມຮັບຮູ້ ແລະໃຫ້ກຽດແກ່ລູກຊາຍຜູ້ສົມຄວນນີ້ ຜູ້ເກີດຈາກເຈົ້າເອງ ໄດ້ແນວໃດ? ຜູ້ຄົນເວົ້າວ່າ ໄມ້ຈັນທະນາຈາກພູມະລະຍະ ເຢັນຢ່າງຍິ່ງ; ແຕ່ການສຳຜັດຂອງທາຣົກທີ່ຖືກກອດແນບໃນອ້ອມອົງ ເຢັນ ແລະປອບໂຍນຍິ່ງກວ່າໄມ້ຈັນທະນາ. ບໍ່ແມ່ນຜ້າອ່ອນລະມຸນ, ບໍ່ແມ່ນນາງອັນເປັນທີ່ຮັກ, ແລະບໍ່ແມ່ນນ້ຳເຢັນ—ຈະໃຫ້ສຳຜັດເຊັ່ນນັ້ນໄດ້; ການກອດລູກນ້ອຍຂອງຕົນເອງ ແມ່ນຄວາມສຸກທີ່ສຸດ.»

Verse 57

ब्राह्मणों द्विपदां श्रेष्ठो गौर्वरिष्ठा चतुष्पदाम्‌ । गुरुर्गरीयसां श्रेष्ठ: पुत्र: स्पर्शवतां वर:

ໃນບັນດາສັດສອງຂາ ພຣາຫມັນເປັນຜູ້ສູງສຸດ; ໃນບັນດາສັດສີ່ຂາ ງົວເປັນຜູ້ສູງສຸດ; ໃນບັນດາຜູ້ຄວນເຄົາລົບ ແລະມີນ້ຳໜັກແຫ່ງອຳນາດ ຄູ (ກຸຣຸ) ເປັນຜູ້ສູງສຸດ; ແລະໃນບັນດາສິ່ງຂອງທີ່ຈັບຕ້ອງໄດ້ ລູກຊາຍເປັນສິ່ງປະເສີດສຸດ.

Verse 58

स्पृशतु त्वां समाश्शलिष्य पुत्रो5यं प्रियदर्शन: । पुत्रस्पर्शात्‌ सुखतर: स्पर्शो लोके न विद्यते

ຂໍໃຫ້ເດັກນ້ອຍຜູ້ງາມນີ້—ລູກຊາຍຂອງເຈົ້າ—ໂອບກອດເຈົ້າ ແລະແຕະຕ້ອງເຈົ້າ. ໃນໂລກນີ້ ບໍ່ມີການແຕະຕ້ອງໃດທີ່ສຸກຊື່ນກວ່າການແຕະຕ້ອງຂອງລູກຕົນເອງ.

Verse 59

त्रिषु वर्षेषु पूर्णेषु प्रजाताहमरिंदम । इमं कुमार राजेन्द्र तव शोकविनाशनम्‌

ໂອ ຜູ້ປາບສັດຕູ, ເມື່ອສາມປີເຕັມຖ້ວນຜ່ານໄປ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ໃຫ້ກຳເນີດເດັກນ້ອຍນີ້. ໂອ ຈອມກະສັດຜູ້ປະເສີດ, ເຈົ້າຊາຍນີ້ຈະລົບລ້າງຄວາມໂສກຂອງເຈົ້າ.

Verse 60

आहर्ता वाजिमेधस्य शतसंख्यस्य पौरव । इति वागन्तरिक्षे मां सूतके5 भ्यवदत्‌ पुरा

ໂອ ຜູ້ສືບສາຍພູຣຸ (ປໍຣະວະ), ໃນເວລາຄອດລູກ ຄັ້ງໜຶ່ງມີສຽງຈາກຟ້າໄດ້ກ່າວກັບຂ້າພະເຈົ້າວ່າ: “ເດັກນີ້ຈະເປັນຜູ້ປະກອບພິທີອັດສະວະເມດະ (Aśvamedha) ໜຶ່ງຮ້ອຍຄັ້ງ.”

Verse 61

ननु नामाड्कमारोप्य स्नेहाद्‌ ग्रामान्तरं गता: | मूर्श्नि पुत्रानुपाप्राय प्रतिनन्दन्ति मानवा:

ບໍ່ແມ່ນເຫັນກັນເປັນປົກກະຕິດອກຫຼື ວ່າເມື່ອຜູ້ຄົນເດີນທາງໄປບ້ານອື່ນແລ້ວກັບມາ ພວກເຂົາຈະອຸ້ມລູກຂຶ້ນນັ່ງໃນຕັກດ້ວຍຄວາມຮັກ ດົມກິ່ນທີ່ຫົວລູກ ແລະຊື່ນບານ? ດັ່ງນັ້ນແຫຼະ ຄວາມຮັກຍ່ອມແສວງຫາການກັບມາພົບພາ ແລະການຮັບຮູ້ລູກຂອງຕົນເອງໂດຍທຳມະຊາດ.

Verse 62

वेदेष्वपि वदन्तीमें मन्त्रग्रामं द्विजातय: । जातकर्मणि पुत्राणां तवापि विदितं तथा,'पुत्रोंके जातकर्म संस्कारके समय वेदज्ञ ब्राह्मण जिस वैदिक मन्त्रसमुदायका उच्चारण करते हैं, उसे आप भी जानते हैं

ດຸສຽນຕະກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແຕ່ໃນເວດາ ພວກທະວິຊະ (ພຣາຫມັນ) ກໍສວດມົນຕຣະຊຸດນີ້ໃນເວລາປະກອບພິທີຊາຕະກັມ (ພິທີເກີດ) ສໍາລັບລູກຊາຍ. ເຈົ້າກໍຮູ້ດີເຊັ່ນກັນ»។

Verse 63

अड्भादज़ात्‌ सम्भवसि हृदयादधिजायसे । आत्मा वै पुत्रनामासि स जीव शरद: शतम्‌

ດຸສຽນຕະກ່າວວ່າ: «ລູກນ້ອຍເອີຍ, ເຈົ້າເກີດຂຶ້ນຈາກອະວັຍວະຂອງຂ້າ ແລະເກີດຈາກຫົວໃຈຂອງຂ້າ. ເຈົ້າແທ້ໆແມ່ນຕົນຂອງຂ້າ ທີ່ຮູ້ຈັກກັນໃນນາມ ‘ລູກຊາຍ’; ດັ່ງນັ້ນ ລູກຮັກເອີຍ, ຈົ່ງມີຊີວິດຢູ່ໃຫ້ຄົບຮ້ອຍລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ»។

Verse 64

जीवितं त्वदधीनं मे संतानमपि चाक्षयम्‌ | तस्मात्‌ त्वं जीव मे पुत्र सुसुखी शरदां शतम्‌

ດຸສຽນຕະກ່າວວ່າ: «ຊີວິດຂອງຂ້າພຶ່ງພາເຈົ້າ, ແລະສາຍສືບທາຍາດອັນບໍ່ຂາດຕອນກໍພຶ່ງພາເຈົ້າເຊັ່ນກັນ. ດັ່ງນັ້ນ ລູກຊາຍເອີຍ, ຈົ່ງມີຊີວິດຕໍ່ໄປ—ຂໍໃຫ້ເຈົ້າຢູ່ຢ່າງສຸກສະບາຍຍິ່ງ ຄົບຮ້ອຍລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ»។

Verse 65

त्ववज्भेभ्य: प्रसूतो5यं पुरुषात्‌ पुरुषो5पर: । सरसीवामले&5त्मानं द्वितीयं पश्य वै सुतम्‌

«ເດັກນ້ອຍນີ້ເກີດຈາກອະວັຍວະຂອງທ່ານ; ດັ່ງກັບວ່າຈາກຊາຍຄົນໜຶ່ງ ເກີດຊາຍອີກຄົນໜຶ່ງ. ເຫມືອນເງົາສະທ້ອນໃນສະລະນ້ໍາອັນໃສສະອາດ, ຈົ່ງເບິ່ງລູກຊາຍນີ້—ອັນເປັນຕົນທີສອງຂອງທ່ານ»។

Verse 66

यथा हवाहवनीयोड<ग्निर्गा्हपत्यात्‌ प्रणीयते । तथा त्वत्त: प्रसूतो5यं त्वमेक: सन्‌ द्विधा कृत:

ດຸສຽນຕະກ່າວວ່າ: «ເຫມືອນທີ່ໄຟອາຫະວະນີຍະ (Āhavanīya) ຖືກນໍາອອກມາຈາກໄຟກາຣະຫະປັດຍະ (Gārhapatya), ລູກນ້ອຍນີ້ກໍເກີດຈາກເຈົ້າ. ແມ່ນເຈົ້າເປັນຄົນດຽວ ແຕ່ບັດນີ້ປາກົດເປັນສອງ—ເຈົ້າເອງ ແລະລູກຊາຍຂອງເຈົ້າ»។

Verse 67

मृगावकृष्टेन पुरा मृगयां परिधावता । अहमासादिता राजन्‌ कुमारी पितुराश्रमे

Duṣyanta said: “O King, once, while you were hunting and running in pursuit, drawn onward by a deer, you came to my father’s hermitage. There you encountered me, a maiden, and took me as your wife by the Gandharva form of marriage. From you this child has been born—just as the āhavanīya fire is brought forth from the gārhapatya fire—so it is as though you, though one, have now appeared in two forms.”

Verse 68

उर्वशी पूर्वचित्तिश्न॒ सहजन्या च मेनका । विश्वाची च घृताची च षडेवाप्सरसां वरा:,“उर्वशी, पूर्वचित्ति, सहजन्या, मेनका, विश्वाची और घृताची--ये छ: अप्सराएँ ही अन्य सब अप्सराओंसे श्रेष्ठ हैं

Duṣyanta said: “Urvashī, Pūrvacitti, Sahajanyā, Menakā, Viśvācī, and Ghṛtācī—these six apsarases are regarded as the foremost among all the celestial nymphs.”

Verse 69

तासां सा मेनका नाम ब्रह्मायोनिर्वराप्सरा: । दिव: सम्प्राप्य जगतीं विश्वामित्रादजीजनत्‌

“Among those celestial nymphs, the one named Menakā is the foremost, for she is born from Brahmā himself. Descending from heaven to the earth, she came into union with Viśvāmitra and gave birth to me.”

Verse 70

(श्रीमानृषिर्धर्मपरो वैश्वानर इवापर: । ब्रह्मयोनि: कुशो नाम विश्वामित्रपितामह: ।।

Duṣyanta said: “O great king, in former times there was a glorious sage named Kuśa—devoted to dharma, blazing like another Vaiśvānara (Agni). Born from Brahmā, he was the great-grandfather of Viśvāmitra. Kuśa’s mighty son was Kuśanābha, a righteous man. His son, O king, was Gādhi, and from Gādhi was born Viśvāmitra. Such is the noble lineage of my father; and Menakā is my excellent mother. That apsaras Menakā bore me on the slopes of Himavat; yet, acting without virtue, she abandoned me there and went away, as though I were someone else’s child.”

Verse 71

(पक्षिण: पुण्यवन्तस्ते सहिता धर्मतस्तदा । पक्षैस्तैरभिगुप्ता च तस्मादस्मि शकुन्तला ।।

Śakuntalā speaks: “Those birds were blessed indeed—gathering together, they protected me then in accordance with dharma with their very wings. Because the śakuntas (birds) guarded me, I came to be called Śakuntalā. Thereafter the great sage Kaṇva, descendant of Kaśyapa, saw me when he had gone to fetch water for his agnihotra. Seeing him, the birds entrusted me to that compassionate seer as though I were a sacred deposit. He carried me to his hermitage like a fire-stick (araṇi) and raised me there. Out of pity that great ṛṣi cherished me as his own daughter. O king, I am the daughter of Viśvāmitra, but I was nurtured and brought up by the sage Kaṇva. You saw me when I had come of age—alone in the forest hermitage, within the leaf-hut, in an empty place, with my father absent—when fate impelled events. With gentle words you persuaded me to union for the sake of offspring; you stayed in the hermitage with your mind set upon dharma, artha, and kāma. By the rite of the gāndharva marriage you took my hand. Therefore today, placing before you my lineage, conduct, truthfulness, and my own dharma, I have come seeking your protection. Having once promised ‘so be it,’ you ought not now make your word false. You are the lord of the people; I stand before you without offense—do not cast me off by setting dharma behind you. What evil deed did I commit in some former birth, that I was abandoned by my kin in childhood and now am abandoned by you as well?”

Verse 72

काम त्वया परित्यक्ता गमिष्यामि स्वमाश्रमम्‌ । इमं तु बाल संत्यक्तुं नार्हस्थात्मजमात्मन:

«ມະຫາຣາຊາ! ຖ້າພຣະອົງເລືອກຈະລະທິ້ງຂ້າພະເຈົ້າ ຂ້າພະເຈົ້າຈະກັບໄປອາສຣົມຂອງຕົນ. ແຕ່ພຣະອົງບໍ່ຄວນລະທິ້ງເດັກນ້ອຍນີ້—ລູກຊາຍຂອງພຣະອົງເອງ ຜູ້ເກີດຈາກພຣະອົງ»។

Verse 73

इस प्रकार श्रीमह्याभारत आदिपर्वके अन्तर्गत सम्भवपर्वमें शकुन्तलोपाख्यानविषयक तिहत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ

ດຸສຍັນຕະກ່າວວ່າ: «ໂອ ສະກຸນຕະລາ! ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ຍອມຮັບຮູ້ລູກຊາຍນີ້ວ່າເກີດຈາກເຈົ້າ. ຜູ້ຄົນມັກກ່າວຫາວ່າຍິງມັກເວົ້າບໍ່ຈິງ—ແລ້ວໃຜຈະເຊື່ອຖືຄໍາເຈົ້າ?»

Verse 74

मेनका निरनुक्रोशा बन्धकी जननी तव । यया हिमवत: पृष्ठे निर्माल्यमिव चोज्झिता

ດຸສຍັນຕະກ່າວວ່າ: «ແມ່ຂອງເຈົ້າ ເມນະກາ ໄຮ້ເມດຕາ ເປັນນາງບໍລິການໃນວັງ; ນາງນັ້ນແຫຼະທີ່ໂຍນເຈົ້າທິ້ງໄວ້ເທິງຫຼັງພູຫິມະວັນ ດັ່ງພວງດອກໄມ້ທີ່ຖືກທິ້ງ»។

Verse 75

स चापि निरनुक्रोश: क्षत्रयोनि: पिता तव | विश्वामित्रो ब्राह्मणत्वे लुब्ध: कामवशं गत:

«ແລະພໍ່ຂອງເຈົ້າດ້ວຍ—ເກີດໃນສາຍກະສັດກະສັດຕຣິຍະ—ກໍເຫັນຄືຈະໄຮ້ເມດຕາ: ວິສະວາມິດຕະ ຜູ້ໂລບຢາກໄດ້ສະຖານະພຣາຫມັນ ເມື່ອເຫັນເມນະກາກໍຕົກຢູ່ໃຕ້ອໍານາດແຫ່ງຕັນຫາ»។

Verse 76

मेनकाप्सरसां श्रेष्ठा महर्षीणां पिता च ते । तयोरपत्यं कस्मात्‌ त्वं पुंश्नलीव प्रभाषसे

ດຸສຍັນຕະກ່າວວ່າ: «ເມນະກາໂດງດັງວ່າເປັນຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນຫມູ່ອັບສະຣາ ແລະພໍ່ຂອງເຈົ້າ ວິສະວາມິດຕະ ກໍຖືກນັບວ່າເປັນມະຫາຣິສີຜູ້ຍິ່ງ. ເປັນລູກຂອງທັງສອງຜູ້ສູງສົ່ງນັ້ນ ເຫດໃດເຈົ້າຈຶ່ງເວົ້າຄືຍິງສໍາສ່ອນ—ປັ້ນແຕ່ຄໍາຕົວະ?»

Verse 77

अश्रद्धेयमिदं वाक्यं कथयन्ती न लज्जसे । विशेषतो मत्सकाशे दुष्टतापसि गम्यताम्‌

ຄໍາທີ່ເຈົ້າເວົ້ານີ້ ບໍ່ນ່າເຊື່ອເລີຍ. ເວົ້າແບບນີ້ ເຈົ້າບໍ່ອາຍບໍ? ໂດຍສະເພາະຢູ່ຕໍ່ໜ້າຂ້ອຍ ເຈົ້າຄວນຈະອາຍແລະຢ້ານໃຈ. ນາງຕາປະສິນີຊົ່ວ! ຈົ່ງໄປຈາກນີ້ເສຍ.

Verse 78

क्व महर्षि: स चैवाग्रय: साप्सरा: क्व च मेनका । क्व च त्वमेवं कृपणा तापसीवेषधारिणी

ມະຫາລິສີຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ຜູ້ນັ້ນຢູ່ໃສ? ແລະເມນະກາ ອັບສະຣາຜູ້ເລີດລໍ້າຢູ່ໃສ? ແລ້ວເຈົ້າ—ຜູ້ນ່າສົງສານ ສວມຮູບແບບນາງຕາປະສິນີ—ຢູ່ໃສກັນ?

Verse 79

अतिकायश्ष ते पुत्रो बालोडइतिबलवानयम्‌ | कथमल्पेन कालेन शालस्तम्भ इवोद्गत:

ລູກຊາຍຂອງເຈົ້ານີ້ ຮ່າງກາຍໃຫຍ່ໂຕຫຼາຍ. ແມ່ນຍັງເປັນເດັກ ແຕ່ກໍເບິ່ງແຂງແຮງຢ່າງຫາທຽບບໍ່ໄດ້. ໃນເວລາສັ້ນເທົ່ານີ້ ເຂົາຈຶ່ງສູງຂຶ້ນດັ່ງເສົາໄມ້ສາລາໄດ້ແນວໃດ?

Verse 80

सुनिकृष्टा च ते योनि: पुंश्वलीव प्रभाषसे । यदृच्छया कामरागाज्जाता मेनकया हासि

ຊາດກໍ່ກໍາເນີດຂອງເຈົ້າຕໍ່າຕໍ່າ. ເຈົ້າເວົ້າຄໍາຄືຍິງສໍາສ່ອນ. ເບິ່ງຄືວ່າ ເມນະກາໄດ້ໃຫ້ກໍ່ກໍາເນີດເຈົ້າໂດຍບັງເອີນ ເມື່ອນາງຖືກກາມະຣາຄະຄອບງໍາ.

Verse 81

तुम जो कुछ कहती हो, वह सब मेरी आँखोंके सामने नहीं हुआ है। तापसी! मैं तुम्हें नहीं पहचानता। तुम्हारी जहाँ इच्छा हो, वहीं चली जाओ

ສິ່ງທີ່ເຈົ້າເວົ້າທັງໝົດ ບໍ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນຕໍ່ໜ້າຕາຂ້ອຍ. ນາງຕາປະສິນີ! ຂ້ອຍບໍ່ຮູ້ຈັກເຈົ້າ. ເຈົ້າປາດຖະໜາໄປທີ່ໃດ ກໍຈົ່ງໄປຕາມໃຈ.

Verse 82

शकुन्तलोवाच राजन्‌ सर्षपमात्राणि परच्छिद्राणि पश्यसि । आत्मनो बिल्वमात्राणि पश्यन्नपि न पश्यसि

ສະກຸນຕະລາ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ! ທ່ານເຫັນຄວາມຜິດຂອງຄົນອື່ນນ້ອຍດັ່ງເມັດມັດສະຕາດໄດ້ງ່າຍ ແຕ່ຄວາມຜິດຂອງຕົນເອງໃຫຍ່ດັ່ງຜົນບິລວາ ກັບເບິ່ງຢູ່ກໍບໍ່ເຫັນແທ້»។

Verse 83

सर्वमेतत्‌ परोक्ष॑ मे यत्‌ त्वं वदसि तापसि । नाहं त्वामभिजानामि यथेष्टं गम्यतां त्वया

ດຸສຍັນຕະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ນາງຜູ້ຖືຕະປະ, ທຸກຢ່າງທີ່ເຈົ້າເວົ້ານັ້ນ ຢູ່ນອກເຫນືອການຮູ້ເຫັນໂດຍກົງຂອງຂ້າ. ຂ້າບໍ່ຮູ້ຈັກເຈົ້າ; ດັ່ງນັ້ນ ເຈົ້າຈົ່ງໄປຕາມໃຈປາຖະໜາ. ເມນະກາ ຢູ່ໃນຫມູ່ເທວະ ແລະເທວະທັງຫຼາຍກໍຕາມເມນະກາດ້ວຍການນັບຖື. ຂ້າເກີດຈາກເມນະການັ້ນ; ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ພະຣາຊາດຸສຍັນຕະ, ກຳເນີດແລະວົງສາຂອງຂ້າສູງກວ່າຂອງທ່ານ»។

Verse 84

क्षितावटसि राजेन्द्र अन्तरिक्षे चराम्यहम्‌ आवयोरन्तरं पश्य मेरुसर्षपयोरिव

ດຸສຍັນຕະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງກະສັດ, ທ່ານເຄື່ອນໄຫວຢູ່ແຕ່ເທິງພື້ນດິນ; ແຕ່ຂ້າສາມາດເຄື່ອນໄຫວໃນອາກາດໄດ້. ຈົ່ງເບິ່ງໃຫ້ດີຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງເຮົາ—ດັ່ງຊ່ອງຫ່າງລະຫວ່າງພູເມຣຸ ແລະເມັດມັດສະຕາດ»។

Verse 85

महेन्द्रस्य कुबेरस्थ यमस्य वरुणस्य च । भवनान्यनुसंयामि प्रभाव पश्य मे नूप,नरेश्वर! मेरे प्रभावको देख लो। मैं इन्द्र, कुबेर, यम और वरुण--सभीके लोकोंमें निरन्तर आने-जानेकी शक्ति रखती हूँ

ດຸສຍັນຕະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ນາຣະເວສະວະຣະ, ຈົ່ງເບິ່ງອຳນາດບາຣະມີຂອງຂ້າ. ຂ້າສາມາດໄປມາໄດ້ຢ່າງເສຣີ ແລະຕໍ່ເນື່ອງ ເຖິງວິມານສະຫວັນຂອງອິນທຣະ, ກຸເບຣະ, ຍະມະ ແລະວະຣຸນະ»។

Verse 86

विक्रमेणौजसा चैव बलेन च समन्वित: । “यह सब जीवोंका दमन करता है

ເດັກນ້ອຍນັ້ນມີຄວາມກ້າຫານ ພະລັງອຳນາດ ແລະກຳລັງຄົບຖ້ວນ. ແລ້ວມີການປະກາດວ່າ: «ເນື່ອງຈາກເຂົາປາບປະຫານສັດມີຊີວິດທັງປວງໄດ້ ຈົ່ງໃຫ້ເຂົາໂດງດັງດ້ວຍນາມ ‘ສະຣະວະດະມະນະ’ (ຜູ້ປາບທັງປວງ)»। ຈາກນັ້ນມາ ເດັກນ້ອຍນັ້ນຈຶ່ງຖືກເອີ້ນວ່າ ສະຣະວະດະມະນະ ຜູ້ມີວິກຣະມະ ຕະເຈະ ແລະພະລັງ. ແລ້ວ (ຜູ້ເວົ້າ) ກ່າວຕໍ່ວ່າ: «ໃນໂລກມີສຳນວນໜຶ່ງທີ່ໂດງດັງ—ແລະກໍເປັນຄວາມຈິງ—ຂ້າຈະເວົ້າໃຫ້ທ່ານຟັງເປັນຕົວຢ່າງ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍຄວາມຊັງ. ໂອ ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ, ຟັງແລ້ວຈົ່ງອະໄພໃຫ້»។

Verse 87

विरूपो यावदादर्शे नात्मन: पश्यते मुखम्‌ । मन्यते तावदात्मानमन्येभ्यो रूपवत्तरम्‌,कुरूप मनुष्य जबतक आइनेमें अपना मुँह नहीं देख लेता, तबतक वह अपनेको दूसरोंसे अधिक रूपवान्‌ समझता है

ທຸສະຍັນຕະ ກ່າວວ່າ: «ຕາບໃດທີ່ຄົນໜ້າຂີ້ຮ້າຍຍັງບໍ່ເຫັນໜ້າຕົນໃນກະຈົກ ຕາບນັ້ນເຂົາຈະຄິດວ່າຕົນງາມກວ່າຄົນອື່ນ».

Verse 88

यदा स्वमुखमादर्शे विकृतं सो$भिवीक्षते । तदान्तरं विजानीते आत्मानं चेतरं जनम्‌,किंतु जब कभी आइनेमें वह अपने विकृत मुखका दर्शन कर लेता है, तब अपने और दूसरोंमें क्या अन्तर है, यह उसकी समझमें आ जाता है

«ແຕ່ເມື່ອໃດທີ່ເຂົາເຫັນໜ້າຕົນໃນກະຈົກວ່າບິດເບືອນ ເມື່ອນັ້ນເຂົາຈຶ່ງຮູ້ວ່າຕົນແລະຄົນອື່ນແຕກຕ່າງກັນແນວໃດ».

Verse 89

अतीवरूपसम्पन्नो न कंचिदवमन्यते । अतीव जल्पन्‌ दुर्वाचो भवतीह विहेठक:

ທຸສະຍັນຕະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ມີຄວາມງາມຢ່າງຍິ່ງ ບໍ່ດູຖູກໃຜ. ແຕ່ຜູ້ບໍ່ງາມແທ້ ແຕ່ກັບເວົ້າອວດຕົນຫຼາຍ ຈະເວົ້າຄໍາຊົ່ວ ແລະກາຍເປັນຜູ້ທໍາຮ້າຍຄົນອື່ນໃນໂລກນີ້».

Verse 90

मूर्खो हि जल्पतां पुंसां श्रुत्वा वाच: शुभाशुभा: | अशुभ वाक्यमादत्ते पुरीषमिव सूकर:

ທຸສະຍັນຕະ ກ່າວວ່າ: «ຄົນໂງ່ ໄດ້ຍິນຄໍາດີແລະຄໍາຊົ່ວໃນການສົນທະນາຂອງຜູ້ຄົນ ແຕ່ກັບຈັບເອົາແຕ່ຄໍາຮ້າຍ—ເຫມືອນໝູ ທັງໆທີ່ມີອາຫານອື່ນ ກໍຍັງເລືອກກິນຂີ້ເປັນອາຫານ».

Verse 91

प्राज्ञस्तु जल्पतां पुंसां श्रुत्वा वाच: शुभाशुभा: । गुणवद्‌ वाक्यमादत्ते हंस: क्षीरमिवाम्भस:

ທຸສະຍັນຕະ ກ່າວວ່າ: «ແຕ່ຜູ້ມີປັນຍາ ໄດ້ຍິນຄໍາດີແລະຄໍາຊົ່ວຈາກຜູ້ເວົ້າຫຼາຍຄົນ ກໍຮັບເອົາແຕ່ຄໍາທີ່ມີຄຸນຄ່າ—ເຫມືອນຫົງທີ່ປະຖິ້ມນໍ້າ ແລະເອົາແຕ່ນົມ».

Verse 92

अन्यान्‌ परिवदन्‌ साधुर्यथा हि परितप्यते । तथा परिवदन्नन्यांस्तुष्टो भवति दुर्जन:

ດຸສະຍັນຕະ ກ່າວວ່າ: «ຄົນດີ ເມື່ອມີໂອກາດຈະເວົ້າຮ້າຍຜູ້ອື່ນ ຈະເຈັບປວດລຶກໆ ດັ່ງຖືກໄຟເຜົາຢູ່ພາຍໃນ. ແຕ່ຄົນຊົ່ວ ເມື່ອໄດ້ໂອກາດດູຖູກຫຼືຕິຕຽນຜູ້ອື່ນ ກັບພໍໃຈ ແລະຍິນດີຢ່າງຫຼາຍ»។

Verse 93

अभिवाद्य यथा वृद्धान्‌ सन्‍तो गच्छन्ति निर्वतिम्‌ । एवं सज्जनमाक्रुश्य मूर्खो भवति निर्व॒त:ः

ດຸສະຍັນຕະ ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງທີ່ຄົນດີ ໄຫວ້ຄຳນົບຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ແລ້ວ ຈາກໄປດ້ວຍຄວາມອິ່ມໃຈ, ຄົນໂງ່ກໍຊື່ນໃຈເມື່ອໄດ້ດ່າທໍາລາຍຄົນມີຄຸນທໍາ. ຄົນດີແທ້ ດໍາລົງຊີວິດຢ່າງສຸກ ໂດຍບໍ່ອອກຕາມຫາຂໍ້ຜິດຂອງຜູ້ອື່ນ; ແຕ່ຄົນໂງ່ ມັກຈ້ອງແຕ່ຂໍ້ຜິດຂອງຄົນອື່ນຢູ່ເທົ່ານັ້ນ. ແລະຂໍ້ບົກພ່ອງທີ່ເຮັດໃຫ້ຄົນໃຈຊົ່ວຖືກຄົນດີຕິຕຽນນັ້ນ, ພວກເຂົາກັບນໍາໄປປ້າຍໃສ່ຄົນດີ ແລ້ວດ່າທໍາລາຍ»។

Verse 94

सुखं जीवन्त्यदोषज्ञा मूर्खा दोषानुदर्शिन: । यत्र वाच्या: परैः सन्त: परानाहुस्तथाविधान्‌

ດຸສະຍັນຕະ ກ່າວວ່າ: «ຄົນດີຢູ່ຢ່າງສຸກ ເພາະບໍ່ອອກຕາມຫາຂໍ້ຜິດ. ແຕ່ຄົນໂງ່ ຜູ້ຈ້ອງແຕ່ຂໍ້ບົກພ່ອງຂອງຄົນອື່ນ ກໍດໍາລົງຊີວິດດ້ວຍການຈັບຜິດ. ແລະໃນເລື່ອງດຽວກັນທີ່ຄົນດີຖືກຕິຕຽນໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ, ຄົນປະເພດນັ້ນກັບຫັນມາກ່າວໂທດຄົນດີ ເພື່ອໃຊ້ເປັນຂໍ້ອ້າງໃນການໃສ່ຮ້າຍ»។

Verse 95

अतो हास्यतरं लोके किंचिदन्यन्न विद्यते | यत्र दुर्जनमित्याह दुर्जन: सज्जनं स्वयम्‌,संसारमें इससे बढ़कर हँसीकी दूसरी कोई बात नहीं हो सकती कि जो दुर्जन हैं, वे स्वयं ही सज्जन पुरुषोंको दुर्जन कहते हैं

«ໃນໂລກນີ້ ບໍ່ມີສິ່ງໃດນ່າຂັນກວ່ານີ້: ຄົນຊົ່ວເອງກັບເອີ້ນຄົນດີວ່າ ‘ຄົນຊົ່ວ’»។

Verse 96

समयो यौवराज्यायेत्यब्रवीच्च शकुन्तलाम्‌ | महर्षि कण्वने उस कुमार और उसके लोकोत्तर कर्मको देखकर शकुन्तलासे कहा --“अब इसके युवराज-पदपर अभिषिक्त होनेका समय आया है

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນເດັກນ້ອຍນັ້ນ ແລະກິດການອັນລໍ້າເລີດຂອງເຂົາ, ມະຫາຣິສີ ກັນວະ ໄດ້ກ່າວກັບ ສະກຸນຕະລາ ວ່າ: «ເຖິງເວລາແລ້ວທີ່ຈະປະພິທີອະພິເສກໃຫ້ເຂົາເປັນຍຸວະຣາຊ (ຮາຊະທາຍາດ). ເພາະຜູ້ຊາຍທີ່ຫຼຸດພົ້ນຈາກທຳແຫ່ງຄວາມຈິງ ເມື່ອໂກດຂຶ້ນຈະນ່າຢ້ານດັ່ງງູພິດ. ແມ່ນແຕ່ຄົນບໍ່ເຊື່ອກໍຍັງຢ້ານ—ແລ້ວຄົນຜູ້ຍຶດທຳຈະຢ້ານປານໃດ»។

Verse 97

स्वयमुत्पाद्य वै पुत्र॑ं सदृशं यो न मन्यते । तस्य देवा: श्रियं घ्नन्ति न च लोकानुपाश्चते

ດຸສະຍັນຕະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດເກີດບຸດທີ່ຄ້າຍຕົນເອງດ້ວຍຕົນເອງ ແຕ່ບໍ່ຍອມຮັບຮູ້ ແລະບໍ່ໃຫ້ກຽດຕາມຄວນ—ເທວະດາຈະທຳລາຍສິຣິສົມບັດຂອງຜູ້ນັ້ນ ແລະຜູ້ນັ້ນບໍ່ອາດໄປເຖິງໂລກສູງໄດ້. ການປະຕິເສດລູກຂອງຕົນ ຈຶ່ງເປັນການລະເມີດທຳອັນໜັກ ນຳມາທັງຄວາມສູນເສຍໃນໂລກ ແລະຄວາມຕົກຕ່ຳທາງວິນຍານ».

Verse 98

कुलवंशप्रतिष्ठां हि पितर: पुत्रमब्रुवन्‌ । उत्तमं सर्वधर्माणां तस्मात्‌ पुत्र न संत्यजेत्‌

ດຸສະຍັນຕະ ກ່າວວ່າ: «ບັນພະບຸລຸດໄດ້ກ່າວໄວ້ວ່າ ບຸດແມ່ນຖານຮາກຂອງຕະກູນ ແລະສາຍເຊື້ອ. ດັ່ງນັ້ນ ໃນທຳທັງປວງ ທຳທີ່ເກືອບກັບການມີແລະອຸປະຖຳບຸດແມ່ນສູງສຸດ; ເພາະສະນັ້ນ ບໍ່ຄວນທິ້ງບຸດ».

Verse 99

स्वपत्नीप्रभवान्‌ पड्च लब्धान्‌ क्रीतान्‌ विवर्धितान्‌ । कृतानन्यासु चोत्पन्नान्‌ पुत्रान्‌ वै मनुरब्रवीत्‌

ດຸສະຍັນຕະ ກ່າວວ່າ: «ມະນູໄດ້ປະກາດວ່າ ບຸດມີຫ້າປະເພດ: (1) ບຸດທີ່ເກີດຈາກເມຍຖືກຕ້ອງຂອງຕົນ, ແລະ (2–5) ບຸດທີ່ກ່ຽວພັນກັບຍິງອື່ນ—ບຸດທີ່ໄດ້ຮັບ/ຮັບເອົາ, ບຸດທີ່ຊື້ມາ, ບຸດທີ່ລ້ຽງດູເປັນຂອງຕົນ, ແລະບຸດທີ່ຖືກຕັ້ງໃຫ້ເປັນບຸດດ້ວຍພິທີກຳ ເຊັ່ນ ພິທີອຸປະນະຍະນະ. ທັງໝົດນີ້ຮວມເປັນຫ້າປະເພດທີ່ຍອມຮັບ».

Verse 100

धर्मकीर्त्यावहा नृणां मनस: प्रीतिवर्धना: । त्रायन्ते नरकाज्जाता: पुत्रा धर्मप्लवा: पितृन्‌

ດຸສະຍັນຕະ ກ່າວວ່າ: «ບຸດນຳໃຫ້ມະນຸດໄດ້ທຳ ແລະກຽດຊື່ສຽງ ພ້ອມທັງເພີ່ມຄວາມປິຕິໃນໃຈ. ເກີດມາໃນຕະກູນ ພວກເຂົາກາຍເປັນ ‘ເຮືອແຫ່ງທຳ’ ທີ່ໂດຍມັນ ພວກເຂົາຊ່ວຍກູ້ບັນພະບຸລຸດອອກຈາກນະລົກ».

Verse 101

स त्वं नृपतिशार्दूल पुत्र न त्यक्तुमहसि । आत्मानं सत्यधर्मा च पालयन्‌ पृथिवीपते । नरेन्द्रसिंह कपटं न वोढुं त्वमिहाहसि

ໂອ ເສືອໃນຫມູ່ກະສັດ, ເຈົ້າບໍ່ຄວນທິ້ງບຸດ. ໂອ ເຈົ້າແຫ່ງພື້ນດິນ, ຈົ່ງຮັກສາຕົນເອງ, ຄວາມຈິງ, ແລະທຳ. ໃນບັດນີ້ ເຈົ້າບໍ່ສົມຄວນຈະແບກພາລະແຫ່ງການຫລອກລວງ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ຜູ້ປົກຄອງຜູ້ປະເສີດ, ຢ່າປະຖິ້ມລູກຂອງເຈົ້າເລີຍ.

Verse 102

वरं कूपशताद्‌ वापी वरं वापीशतात्‌ क्रतुः । वरं क्रतुशतात्‌ पुत्र: सत्यं पुत्रशतादू वरम्‌

ດຸສຍັນຕະກະສັດຕຣັດວ່າ: ດີກວ່າຂຸດບໍ່ນ້ຳຮ້ອຍບໍ່ ແມ່ນສ້າງບໍ່ນ້ຳຂັ້ນບັນໄດ (vāpi) ໜຶ່ງບໍ່; ດີກວ່າບໍ່ນ້ຳຂັ້ນບັນໄດຮ້ອຍບໍ່ ແມ່ນປະກອບພິທີຍັດ (kratu) ໜຶ່ງຄັ້ງ; ດີກວ່າພິທີຍັດຮ້ອຍຄັ້ງ ແມ່ນໄດ້ກຳເນີດບຸດໜຶ່ງຄົນ; ແຕ່ດີກວ່າບຸດຮ້ອຍຄົນອີກ ແມ່ນການຍຶດຖືຄວາມຈິງ (ສັດຍະ) ຢ່າງໝັ້ນຄົງ.

Verse 103

अश्वमेधसहस्रं च सत्यं च तुलया धृतम्‌ । अश्वमेधसहस्राद्धि सत्यमेव विशिष्यते

ດຸສຍັນຕະຕຣັດວ່າ: “ຖ້ານຳພິທີອັດສະວະເມດະ (Aśvamedha) ພັນຄັ້ງ ວາງໄວ້ຂ້າງໜຶ່ງຂອງຕາຊັ່ງ ແລະນຳຄວາມຈິງວາງອີກຂ້າງໜຶ່ງ ຄວາມຈິງນັ້ນເອງຈະໜັກກວ່າອັດສະວະເມດະພັນຄັ້ງ.”

Verse 104

सर्ववेदाधिगमनं सर्वतीर्थावगाहनम्‌ । सत्यं च वचन राजन्‌ सम॑ वा स्यान्न वा समम्‌

ດຸສຍັນຕະຕຣັດວ່າ: “ໂອ ພຣະຣາຊາ! ການຮຽນຮູ້ວິດທັງປວງ ແລະການອາບນ້ຳໃນທີ່ທິດ (tīrtha) ອັນສັກສິດທັງປວງ—ວ່າຈະເທົ່າທຽມກັບຄຳສັດຈິງໄດ້ຫຼືບໍ່ ກໍຍັງເປັນທີ່ນ່າສົງໄສ; ເພາະຄວາມຈິງສູງກວ່າສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ.”

Verse 105

नास्ति सत्यसमो धर्मो न सत्याद्‌ विद्यते परम्‌ न हि तीव्रतरं किंचिदनृतादिह विद्यते,सत्यके समान कोई धर्म नहीं है। सत्यसे उत्तम कुछ भी नहीं है और झूठसे बढ़कर तीव्रतर पाप इस जगत्‌में दूसरा कोई नहीं है

ດຸສຍັນຕະຕຣັດວ່າ: “ບໍ່ມີທຳໃດເທົ່າຄວາມຈິງ. ບໍ່ມີສິ່ງໃດສູງກວ່າຄວາມຈິງ. ແລະໃນໂລກນີ້ ບໍ່ມີບາບໃດຮ້າຍແຮງ ແລະບາດເຈັບກວ່າຄຳມຸສາ.”

Verse 106

राजन सत्य परं ब्रह्म सत्यं च समय: पर: । मा त्याक्षी: समयं राजन्‌ सत्यं संगतमस्तु ते

ດຸສຍັນຕະຕຣັດວ່າ: “ໂອ ພຣະຣາຊາ! ຄວາມຈິງແມ່ນພຣະພຣະຫມັນອັນສູງສຸດ. ຄວາມຈິງແມ່ນສັນຍາອັນສູງສຸດ. ຢ່າລະທິ້ງຄຳສັນຍາຂອງພຣະອົງເລີຍ, ໂອ ພຣະຣາຊາ. ຂໍໃຫ້ຄວາມຈິງຢູ່ຄູ່ກັບພຣະອົງ ເປັນສະຫາຍຊີວິດຕະຫຼອດໄປ.”

Verse 107

अनुते चेत्‌ प्रसड्रस्ते श्रद्धधासि न चेत्‌ स्वयम्‌ । आत्मना हन्त गच्छामि त्वादृशे नास्ति संगतम्‌

ຖ້າເຈົ້າບໍ່ສະຫງົບ ແລະບໍ່ເຊື່ອຖືຄໍາຂ້ອຍດ້ວຍໃຈຂອງເຈົ້າເອງ—ໂອ້ ນ່າສົງສານ—ຂ້ອຍຈະໄປໂດຍລໍາພັງ. ກັບຄົນເຊັ່ນເຈົ້າ ບໍ່ອາດມີຄວາມຄົງຄູ່ທີ່ຖືກທໍາໄດ້.

Verse 108

(पुत्रत्वे शड्कमानस्य बुद्धिरज्ञापकदीपना । गति: स्वर: स्मृति: सत्त्वं शीलविज्ञानविक्रमा: ।।

ດຸສຍັນຕະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອຜູ້ໃດສົງໄສວ່າເດັກນັ້ນແມ່ນລູກຂອງຕົນຫຼືບໍ່ ປັນຍາອັນຮູ້ແຈ້ງນີ້ແຫຼະທີ່ຕັດສິນ ແລະເປີດເຜີຍຄວາມຈິງ. ການຍ່າງ, ສຽງ, ຄວາມຈໍາ, ພະລັງໃຈ, ອຸປະນິໄສແລະສີນທໍາ, ຄວາມຮູ້, ວິລະກໍາ, ຄວາມກ້າຫານ, ອຸປະນິໄສແຕ່ເກີດ, ວົງຜົມ ແລະແນວຂົນຕາມກາຍ—ຖ້າສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຄ້າຍຄືກັນທຸກປະການກັບຜູ້ໃດ ເດັກນັ້ນແມ່ນລູກຂອງຜູ້ນັ້ນ ບໍ່ມີຂໍ້ສົງໄສ. ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ, ເດັກນີ້ປານດັ່ງພາບສະທ້ອນທີ່ຖອດອອກຈາກກາຍຂອງເຈົ້າ ແລະລາວເອີ້ນເຈົ້າວ່າ ‘ພໍ່’. ໂອ ພະຣາຊາ, ຢ່າເຮັດລາຍຄວາມຫວັງຂອງລາວໂດຍບໍ່ມີເຫດ».

Verse 109

(शकुन्तले तव सुतश्नक्रवर्ती भविष्यति । एवमुक्तो महेन्द्रेण भविष्यति न चान्यथा ।।

ອິນທຣະ ຈອມເທວະ ປະກາດວ່າ: «ໂອ ສະກຸນຕະລາ! ລູກຂອງເຈົ້າຈະເປັນຈັກກະວັດຕິ ຜູ້ປົກຄອງທົ່ວພິພົບ. ຄໍາຂອງມະເຫນທຣະນີ້ ບໍ່ອາດເປັນອື່ນ. ແມ່ນວ່າມີພະທູດແລະພະຍານອື່ນໆຫຼາຍ ແຕ່ໃນຂະນະນີ້ ພວກເຂົາບໍ່ເວົ້າແຍກວ່າອັນໃດແມ່ນຈິງ ຫຼືອັນໃດແມ່ນເທັດ. ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອຂາດພະຍານ ສະກຸນຕະລາຜູ້ອັບໂຊກນີ້ ຈະກັບໄປດັ່ງທີ່ນາງມາ»। ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: ເມື່ອນາງເວົ້າພຽງເທົ່ານີ້ກັບພະຣາຊາ ສະກຸນຕະລາກໍຕຽມຈະອອກໄປ. ແລ້ວຈາກອາກາດ ມີສຽງບໍ່ມີຮ່າງ ເອີ້ນຫາດຸສຍັນຕະ.

Verse 110

भस्त्रा माता पितु: पुत्रो येन जात: स एव सः

ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: «ແມ່ນັ້ນເປັນແຕ່ດັ່ງຖົງລົມຟືນໄຟ; ລູກຂອງພໍ່ແມ່ນຜູ້ທີ່ເກີດຈາກພໍ່ແທ້ໆ—ຜູ້ນັ້ນເທົ່ານັ້ນແມ່ນລູກແທ້».

Verse 111

भरस्व पुत्र दुष्यन्त मावमंस्था: शकुन्तलाम्‌ | (सर्वेभ्यो हाड़मड्लेभ्य: साक्षादुत्पद्यते सुत: | आत्मा चैष सुतो नाम तथैव तव पौरव ।।

ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: «ໂອ ດຸສຍັນຕະ ຜູ້ເປັນລູກເອີຍ, ຈົ່ງຮັບເດັກນີ້ ແລະຢ່າດູໝິ່ນສະກຸນຕະລາ. ຈາກອະໄວຍະວະທັງປວງຂອງພໍ່ແມ່ ລູກເກີດຂຶ້ນໂດຍກົງ; ແລະລູກນີ້ເອີ້ນວ່າ ‘ຕົນເອງ’ ຂອງຄົນ—ສໍາລັບເຈົ້າດ້ວຍ ໂອ ຜູ້ສືບສາຍພູຣຸ. ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອໄດ້ວາງຕົນເອງໄວ້ໃນລາວແລ້ວ ຈົ່ງປົກປ້ອງລູກນີ້. ຈົ່ງຄອຍພັນລະຍາຜູ້ສັດຊື່ຂອງເຈົ້າ; ຢ່າດູໝິ່ນສະກຸນຕະລາ. ຕາມທໍາ, ຜູ້ຍິງມີຄວາມບໍລິສຸດອັນຫາທຽບບໍ່ໄດ້: ເລືອດປະຈໍາເດືອນຂອງນາງ ຊໍາລະຄວາມຜິດອອກໄປເດືອນຕໍ່ເດືອນ. ລູກຊາຍ ຜູ້ຖືເຊື້ອພັນ ຍົກຊາຍຄົນໜຶ່ງ—ໂອ ພະຣາຊາ—ໃຫ້ພົ້ນຈາກອານາເຂດອັນບໍ່ສິ້ນສຸດຂອງຍະມະ (ຄວາມຕາຍ)».

Verse 112

त्वं चास्य धाता गर्भस्य सत्यमाह शकुन्तला । जाया जनयते पुत्रमात्मनोड्ुं द्विधा कृतम्‌

ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເຈົ້ານັ້ນແທ້ໆແມ່ນຜູ້ໃຫ້ກຳເນີດແກ່ເດັກນ້ອຍນີ້ໃນຄັນ—ສະກຸນຕະລາເວົ້າຄວາມຈິງ. ພັນລະຍາຜູ້ຖືກທຳນຽມທຳມະ ຍ່ອມໃຫ້ກຳເນີດບຸດ ຜູ້ເປັນດັ່ງຕົນຂອງຜົວ ທີ່ເຫມືອນຖືກແບ່ງເປັນສອງ».

Verse 113

“दुष्यन्त! माता तो केवल भाथी (धौंकनी)-के समान है। पुत्र पिताका ही होता है; क्योंकि जो जिसके द्वारा उत्पन्न होता है

ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ດຸສະຍັນຕະ ພະຣາຊາ, ຈົ່ງອຸ້ມຊູ ແລະ ລ້ຽງດູບຸດຜູ້ເກີດແຕ່ສະກຸນຕະລາ. ການພະຍາຍາມດຳລົງຊີວິດ ໃນຂະນະທີ່ປະຖິ້ມບຸດຂອງຕົນທີ່ຍັງມີຊີວິດ ແມ່ນຄວາມອັບໂຊກຢ່າງຫນັກ».

Verse 114

शाकुन्तलं महात्मानं दौष्यन्तिं भर पौरव । भर्तव्यो5यं त्वया यस्मादस्माकं वचनादपि

ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ສືບສາຍພູຣຸ, ຈົ່ງອຸ້ມຊູ ແລະ ບຳລຸງຮັກສາ ສະກຸນຕະລາຜູ້ໃຈໃຫຍ່ ຜູ້ເປັນພັນລະຍາຂອງດຸສະຍັນຕະ. ເຈົ້າຈຳເປັນຕ້ອງຄຸ້ມຄອງນາງ, ເພາະນີ້ແມ່ນຄຳສັ່ງຕໍ່ເຈົ້າ—ແມ່ນແຕ່ດ້ວຍຖ້ອຍຄຳ (ແລະອຳນາດ) ຂອງພວກເຮົາດ້ວຍ».

Verse 115

(एवमुक्त्वा ततो देवा ऋषयश्न तपोधना: । पतिव्रतेति संहृष्टा: पुष्पवृष्टिं ववर्षिरे ।।

ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວ, ບັນດາເທວະ ແລະ ຣິສີຜູ້ມີຕະບະສູງ ກໍຍິນດີປະກາດນາງວ່າເປັນພັນລະຍາຜູ້ສັດຊື່ຕໍ່ຜົວ ແລະ ໂຮຍດອກໄມ້ລົງດັ່ງຝົນ. ເມື່ອກະສັດພອຣະວະ (ດຸສະຍັນຕະ) ໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄຳຂອງຜູ້ຢູ່ໃນສະຫວັນທັງສາມ, ພຣະອົງກໍປິຕິຍິນດີຢ່າງຫຼາຍ ແລະ ກຽມຈະກ່າວກັບປຸໂຣຫິດ ແລະ ອຳມາດຂອງພຣະອົງ».

Verse 116

पुरोहितममात्यां श्व सम्प्रहृष्टो <ब्रवीदिदम्‌ । शृण्वन्त्वेतद्‌ भवन्तो<5स्य देवदूतस्य भाषितम्‌

ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ກະສັດຜູ້ປິຕິຍິນດີ ໄດ້ກ່າວກັບປຸໂຣຫິດ ແລະ ອຳມາດຂອງພຣະອົງວ່າ: ‘ຂໍໃຫ້ທ່ານທັງຫຼາຍຟັງໃຫ້ດີ ຖ້ອຍຄຳທີ່ເທວະທູດນີ້ໄດ້ກ່າວ’».

Verse 117

अहं चाप्येवमेवैनं जानामि स्वयमात्मजम्‌ | यद्यहं वचनादस्या गृह्लीयामि ममात्मजम्‌

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າພະເຈົ້າກໍຮູ້ເຂົາແບບນີ້ເຊັ່ນກັນ—ເປັນລູກຊາຍຂອງຂ້າພະເຈົ້າແທ້ ດ້ວຍຕົນເອງ. ແຕ່ຖ້າຕາມຄໍາຂອງນາງ ຂ້າພະເຈົ້າຈະຮັບລູກຊາຍຂອງຂ້າພະເຈົ້າກັບຄືນ…»

Verse 118

वैशम्पायन उवाच तं विशोध्य तदा राजा देवदूतेन भारत । हृष्ट: प्रमुदितश्चापि प्रतिजग्राह तं सुतम्‌

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພາຣະຕະ! ໃນເວລານັ້ນ ພະຣາຊາດຸສຍັນຕະ ໄດ້ໃຫ້ທູດເທວະກວດສອບ ແລະຢືນຢັນຄວາມບໍລິສຸດຂອງເດັກນ້ອຍນັ້ນ; ເມື່ອພິສູດແລ້ວ ພະອົງກໍປິຕິຍິນດີ ແລະຮັບເອົາລູກຊາຍນັ້ນ».

Verse 119

ततस्तस्य तदा राजा पितृकर्माणि सर्वश: । कारयामास मुदित: प्रीतिमानात्मजस्य ह

ຕໍ່ມາ ໃນເວລານັ້ນ ພະຣາຊາ—ດ້ວຍຄວາມຍິນດີ ແລະຄວາມຮັກຕໍ່ລູກ—ໄດ້ໃຫ້ປະກອບພິທີທັງປວງທີ່ພໍ່ພຶງກະທໍາ ຢ່າງຄົບຖ້ວນ ຕາມທຳມະ ແລະຈາຣີດຂອງວົງຕະກູນ.

Verse 120

मूर्थ्नि चैनमुपाप्राय सस्नेहं परिषस्वजे । सभाज्यमानो विप्रैश्न स्तूयमानश्न वन्दिभि: । स मुद्दे परमां लेभे पुत्रसंस्पर्शजां नृप:

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພະຣາຊາໄດ້ດົມກິ່ນທີ່ສີສະຂອງເດັກນ້ອຍນັ້ນ ແລະກອດລາວໄວ້ດ້ວຍຄວາມຮັກອັນເລິກຊຶ້ງ. ໃນເວລານັ້ນ ພວກພຣາຫມັນໄດ້ໃຫ້ພອນ ແລະພວກນັກສັນລະເສີນໄດ້ຂັບຮ້ອງສັນລະເສີນຄຸນງາມ. ພະຣາຊາໄດ້ຮັບຄວາມປິຕິອັນສູງສຸດ ອັນເກີດຈາກການສຳຜັດຂອງລູກຊາຍ.

Verse 121

तां चैव भार्या दुष्यन्त: पूजयामास धर्मतः । अब्रवीच्चैव तां राजा सान्त्वपूर्वमिदं वच:,दुष्यन्तने अपनी पत्नी शकुन्तलाका भी धर्मपूर्वक आदर-सत्कार किया और उसे समझाते हुए कहा--

ແລະ ດຸສຍັນຕະ ກໍໄດ້ເຄົາລົບບູຊານາງ—ເປັນມະເຫສີ—ຕາມທຳມະ. ແລ້ວພະຣາຊາໄດ້ກ່າວກັບນາງດ້ວຍຖ້ອຍຄໍາປອບໃຈ ດັ່ງນີ້ວ່າ:

Verse 122

कृतो लोकपरोक्षो<यं सम्बन्धो वै त्वया सह । तस्मादेतन्मया देवि त्वच्छुद्धयर्थ विचारितम्‌

Vaiśampāyana said: “This bond that I formed with you was hidden from the eyes of the world. Therefore, O lady, it is precisely for the sake of your vindication and purity of reputation that I have devised and considered this course of action.”

Verse 123

(ब्राह्मणा: क्षत्रिया वैश्या: शूद्राश्वैव पृथग्विधा: । त्वां देवि पूजयिष्यन्ति निर्विशड्कं पतिव्रताम्‌ ।।

Vaiśampāyana said: “O goddess, you are beyond doubt a faithful wife. Brahmins, Kshatriyas, Vaishyas, and Shudras—each in their own way—will honor you without suspicion as a devoted wife. For otherwise, people would think that, driven by a woman’s impulse, you entered into a liaison with me, and that I too, under the sway of desire, resolved to place this son upon the throne. Since trust in the righteousness of our bond would not arise, this course was therefore devised.”

Verse 124

यच्च कोपितयात्यर्थ त्वयोक्तो<स्म्यप्रियं प्रिये । प्रणयिन्या विशालाक्षि तत्‌ क्षान्तं ते मया शुभे

And whatever exceedingly hurtful words you spoke to me in anger, O beloved—O large-eyed one—those were spoken only out of deep affection. Therefore, O auspicious lady, I have forgiven you for all of that.

Verse 125

(अनृतं वाप्यनिष्टं वा दुरुक्त वापि दुष्कृतम्‌ । त्वयाप्येवं विशालाक्षि क्षन्तव्यं मम दुर्वच: ।।

Vaiśampāyana said: “O large-eyed lady, even if my words have been untrue, unwelcome, harshly spoken, or sinful in deed, you should forgive these cruel utterances of mine. For by cultivating forbearance for the sake of her husband, a woman attains the vow and stature of devoted wifely conduct (pātivratya).” Having spoken thus to his beloved queen, the royal sage Duṣyanta honored her, O Bharata Janamejaya, with garments, food, drink, and other offerings.

Verse 126

(स मातरमुपस्थाय रथन्तर्यामभाषत । मम पुत्रो वने जातस्तव शोकप्रणाशन: ।।

Vaiśaṃpāyana said: Then he approached his mother Rathantarī and spoke: “Mother, this is my son, born in the forest; he will be the destroyer of your sorrow. O auspicious one, by obtaining this grandson of yours, today I am freed from the ancestral debt. This is the daughter of Viśvāmitra, and she was reared by Kaṇva. O noble lady, be gracious to Śakuntalā, your daughter-in-law.” Hearing her son’s words, Rathantarī embraced the grandson, and then, taking Śakuntalā—who had fallen at her feet—into her arms, she wept tears of joy. Noting the auspicious marks upon the child, she spoke truthfully: “O large-eyed one, your son will become a universal sovereign (cakravartin). May your husband become a conqueror of the three worlds. O fair one, may you continually attain divine enjoyments.” Thus addressed, Rathantarī was filled with supreme delight. Then the king, following the rites prescribed by the śāstras, installed Śakuntalā—adorned with all ornaments—as chief queen, and bestowed abundant wealth upon the brāhmaṇas and upon the soldiers. The episode underscores the restoration of rightful recognition, the healing of familial grief, and the dharmic fulfillment of lineage through a legitimate heir.

Verse 127

(भरते भारमावेश्य कृतकृत्यो5भवन्नूप: । ततो वर्षशतं पूर्ण राज्यं कृत्वा नराधिप: ।।

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອພຣະຣາຊາ ດຸສຍັນຕະ ໄດ້ມອບພາລະແຫ່ງການປົກຄອງໃຫ້ແກ່ ພຣະຣາຊາ ພາຣະຕະ ແລ້ວ ພຣະອົງກໍຮູ້ສຶກວ່າໄດ້ສຳເລັດພັນທະໃນຊີວິດ. ຫຼັງຈາກປົກຄອງຄົບໜຶ່ງຮ້ອຍປີ ອົງອະທິຣາດແຫ່ງມະນຸດໄດ້ທຳທານຫຼາຍປະການ ແລະໃນທ້າຍສຸດກໍໄດ້ເຂົ້າສູ່ສະຫວັນໂລກ. ແລ້ວຈັກຣາອັນລືຊື່ຂອງພຣະຣາຊາ ພາຣະຕະ ຜູ້ມີຈິດໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ ກໍເລີ່ມເຄື່ອນໄປທົ່ວທຸກທິດ—ສະຫວ່າງໄສ ດຸດດັ່ງເທວະ ບໍ່ອາດພິຊິດໄດ້—ແລະເຄື່ອນໄປພ້ອມສຽງຄຳຮ້ອງອັນກັງວານ ກ້ອງສະທ້ອນໄປທົ່ວໂລກ.

Verse 128

स विजित्य महीपालांक्ष॒कार वशवर्तिन: । चचार च सतां धर्म प्राप चानुत्तमं यश:,उन्होंने सब राजाओंको जीतकर अपने अधीन कर लिया तथा सत्पुरुषोंके धर्मका पालन और उत्तम यशका उपार्जन किया

ພຣະອົງໄດ້ພິຊິດບັນດາກະສັດແຫ່ງພື້ນດິນ ແລະນຳເຂົາເຈົ້າໃຫ້ຢູ່ໃຕ້ອຳນາດ. ແຕ່ພຣະອົງກໍດຳລົງຊີວິດຕາມທຳມະທີ່ຜູ້ດີງາມຍຶດຖື ແລະດ້ວຍເຫດນັ້ນຈຶ່ງໄດ້ຊື່ສຽງອັນສູງສຸດ.

Verse 129

स राजा चक्रवर्त्यासीत्‌ सार्वभौम: प्रतापवान्‌ । ईजे च बहुभिर्यज्ञैर्यथा शक्रो मरुत्पति:

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ກະສັດອົງນັ້ນເປັນຜູ້ມີອຳນາດກ້າຫານ ເປັນຈັກກະວັດຕິ ແລະເປັນອະທິຣາດທີ່ທົ່ວໂລກຍອມຮັບ. ເຊັ່ນດຽວກັບ ຊັກຣະ ອົງອິນທຣະ ເຈົ້າແຫ່ງມາຣຸດ ພຣະອົງໄດ້ປະກອບພິທີຍັດຫຼາຍປະການ ເພື່ອສະແດງພາລະຂອງກະສັດ ຄວາມເອື້ອເຟື້ອ ແລະອຸດົມຄະຕິແຫ່ງການປົກຄອງຕາມທຳມະ ຜ່ານພິທີສາທາລະນະ.

Verse 130

याजयामास तं कण्वो विधिवद्‌ भूरिदक्षिणम्‌ । श्रीमान्‌ गोविततं नाम वाजिमेधमवाप स: । यस्मिन्‌ सहस्नं पद्मानां कण्वाय भरतो ददौ

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍພິທີການຕາມຫຼັກບັນຍັດ ຤ິສີ ກັນວະ ໄດ້ເປັນອາຈານນຳໃຫ້ ພາຣະຕະ ປະກອບພິທີອັດສະວະເມດະ ຊື່ «ໂກວິຕະຕະ» ອັນອຸດົມດ້ວຍທານອັນຫຼາກຫຼາຍ. ພາຣະຕະຜູ້ສະຫງ່າງາມໄດ້ຮັບຜົນບຸນຂອງພິທີນັ້ນຢ່າງຄົບຖ້ວນ; ແລະໃນພິທີນັ້ນ ພຣະອົງໄດ້ຖວາຍແກ່ ກັນວະ ເປັນດັກຊິນາ ເງິນຄຳຈຳນວນໜຶ່ງພັນ «ປັດມະ». ຂໍ້ຄວາມນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນອຸດົມຄະຕິວ່າ ອຳນາດກະສັດຕ້ອງໃຊ້ພາຍໃຕ້ທຳມະ—ຜ່ານພິທີທີ່ຖືກຕ້ອງ ແລະການຕອບແທນອາຈານພຣາຫມະນ໌ຜູ້ປະກອບພິທີດ້ວຍຄວາມເອື້ອເຟື້ອແລະເຄົາລົບ.

Verse 131

भरतादू भारती कीर्तियेनेदं भारतं कुलम्‌ । अपरे ये च पूर्वे वै भारता इति विश्रुता:

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເນື່ອງດ້ວຍຊື່ສຽງອັນລືຊື່ຂອງ ພາຣະຕະ ວົງສານີ້ຈຶ່ງໄດ້ຮັບນາມວ່າ ວົງສາພາຣະຕະ. ແລະບັນດາກະສັດທີ່ມີມາກ່ອນ ກໍດີ, ທີ່ເກີດຕາມມາພາຍຫຼັງໃນຕະກູນດຽວກັນກໍດີ, ລ້ວນໄດ້ຮັບການຂານນາມວ່າ «ພາຣະຕະ»—ລູກຫຼານຂອງ ພາຣະຕະ. ດັ່ງນີ້ ອັດຕະລັກຂອງແຜ່ນດິນ ແລະຂອງລາຊະວົງ ຖືກຜູກໄວ້ກັບກຽດຊື່ອັນເປັນແບບຢ່າງຂອງບັນພະບຸລຸດຜູ້ຊອບທຳ ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຊື່ສຽງທີ່ຕັ້ງຢູ່ເທິງຄຸນທຳ ສ້າງຄວາມຈື່ຈຳຮ່ວມ ແລະຄວາມຊອບທຳຂອງອຳນາດການເມືອງໄດ້ແນວໃດ.

Verse 132

भरतस्यान्ववाये हि देवकल्पा महौजस: । बभूवुर्ब्रह्म कल्पा श्व बहवो राजसत्तमा:

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນສາຍວົງຂອງ ພະພາຣະຕະ ໄດ້ມີກະສັດຊັ້ນສູງເກີດຂຶ້ນຫຼາຍອົງ—ມີພະລັງດັ່ງເທວະ ແລະ ສະຫວ່າງໄສດັ່ງ ພຣະພຣົມ. ຊື່ຂອງພວກເຂົາທັງໝົດບໍ່ອາດນັບໃຫ້ຄົບໄດ້. ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ, ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈະເລົ່າໃຫ້ເຈົ້າຟັງແຕ່ອົງທີ່ໂດດເດັ່ນທີ່ສຸດ. ກະສັດຜູ້ມີບຸນຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ມີສະຫວ່າງໄສດັ່ງເທວະ ແລະ ໝັ້ນຄົງໃນທຳ—ອຸທິດໃຈໃຫ້ແກ່ຄວາມຈິງ ຄວາມຕົງ ແລະ ຄຸນທຳອື່ນໆ.

Verse 133

येषामपरिमेयानि नामधेयानि सर्वश: । तेषां तु ते यथामुख्यं कीर्तयिष्यामि भारत । महाभागान्‌ देवकल्पान्‌ सत्यार्जवपरायणान्‌

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພາຣະຕະ, ຊື່ຂອງກະສັດເຫຼົ່ານັ້ນມີຫຼາຍຢ່າງຫາຂອບເຂດບໍ່ໄດ້. ແຕ່ຂ້າພະເຈົ້າຈະເລົ່າໃຫ້ເຈົ້າຟັງຕາມລຳດັບ ແຕ່ອົງທີ່ເປັນຫົວໜ້າ—ຜູ້ມີຈິດໃຈສູງ, ສະຫວ່າງໄສດັ່ງເທວະ, ໝັ້ນຄົງໃນຄວາມຈິງ ແລະ ຄວາມຕົງ, ແລະ ອຸທິດໃຈໃຫ້ແກ່ທາງແຫ່ງທຳ.

Verse 1093

ऋषत्विक्पुरोहिताचार्यमन्त्रिभिश्व वृतं तदा | वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! राजा दुष्यन्तसे इतनी बातें कहकर शकुन्तला वहाँसे चलनेको उद्यत हुई। इतनेमें ही ऋत्विजू

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນເວລານັ້ນ ພຣະຣາຊາ ດຸສຍັນຕະ ຖືກຫ້ອມລ້ອມໂດຍພວກພຣະສະຫມຸດຜູ້ປະກອບພິທີ (ຣິດວິຈ), ພຣະປຸໂຣຫິດ, ອາຈານ ແລະ ມົນຕຣີ. ໃນຂະນະທີ່ ສະກຸນຕະລາ ໄດ້ກ່າວຖ້ອຍຄຳຫຼາຍແກ່ພຣະອົງ ແລະ ກຳລັງຈະອອກເດີນທາງ ກໍມີສຽງຈາກຟ້າເອີ້ນເຖິງພຣະຣາຊາ ດຸສຍັນຕະ.

Verse 1143

तस्माद्‌ भवत्वयं नाम्ना भरतो नाम ते सुतः । “पौरव! यह महामना बालक शकुन्तला और दृष्यन्त दोनोंका पुत्र है। हम देवताओंके कहनेसे तुम इसका भरण-पोषण करोगे, इसलिये तुम्हारा यह पुत्र भरतके नामसे विख्यात होगा”

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ດັ່ງນັ້ນ ຂໍໃຫ້ລູກຊາຍຂອງເຈົ້າຖືກເອີ້ນວ່າ ‘ພາຣະຕະ’. ເນື່ອງຈາກຕາມພຣະປະສົງຂອງເທວະ ເຈົ້າຈະຮັບໜ້າທີ່ອຸປະຖຳລ້ຽງດູ ແລະ ອົບຮົມເຂົາ; ດັ່ງນັ້ນ ເຂົາຈະໂດງດັງໃນນາມ ‘ພາຣະຕະ’.”

Verse 1173

भवेद्धि शड्क्यो लोकस्य नैव शुद्धों भवेदयम्‌ | “मैं भी अपने इस पुत्रको इसी रूपमें जानता हूँ। यदि केवल शकुन्तलाके कहनेसे मैं इसे ग्रहण कर लेता

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ແທ້ຈິງແລ້ວ ເດັກນ້ອຍນີ້ຈະກາຍເປັນສິ່ງທີ່ໂລກສົງໄສ ແລະ ຈະບໍ່ຖືກເຫັນວ່າບໍລິສຸດໃນສະຖານະ. ຂ້າພະເຈົ້າເອງກໍຮູ້ວ່າ ລູກນີ້ເປັນລູກຂອງຂ້າພະເຈົ້າຕາມນັ້ນ; ແຕ່ຖ້າຂ້າພະເຈົ້າຮັບເຂົາໄວ້ພຽງແຕ່ຕາມຄຳຂອງ ສະກຸນຕະລາ, ຜູ້ຄົນຈະສົງໄສ ແລະ ເດັກນີ້ຈະບໍ່ຖືກນັບວ່າປາດສະຈາກມົນທິນ.”