Adhyaya 15
ຜູ້ປາຖະໜາຊະນະ (vijigīṣu) ຊະນະໄດ້ໂດຍບໍ່ຮັບການລໍ້ລວງທີ່ມີກັບດັກໃຫ້ເຂົ້າໄປໃນດິນແດນສັດຕູ, ຮັກສາ yogakṣema (ຄວາມປອດໄພແລະຄວາມຜາສຸກ), ແລະໃຊ້ saṃdhi (ສັນຍາສັນຕິ) ແບບມີເງື່ອນໄຂ ຫຼືການຖອນຕົວຢ່າງເປັນລະບຽບ ເພື່ອປົກປ້ອງ saptāṅga (ອົງປະກອບ 7 ຂອງລັດ) ໃນຂະນະທີ່ລໍຖ້າຄວາມໄດ້ປຽບທີ່ຕັດສິນໄດ້. ພື້ນທີ່ທີ່ສັດຕູເລືອກ (ປ້ອມ/ປ່າ/ເສັ້ນທາງຫຍຸ້ງຍາກ) ເພີ່ມ kṣaya-vyaya (ການສູນເສຍແລະຄ່າໃຊ້ຈ່າຍ) ຜ່ານການສຶກຫຼໍ່, ໂລກໄພ, ແລະການຂາດສະໜອງ. ຄວາມອົດທົນທາງຍຸດທະສາດ: ຍຶດພື້ນທີ່ທີ່ເປັນປະໂຫຍດ, ຮັກສາກຳລັງໃຫ້ຮວບຮວມ ຫຼືແຈກຢາຍຢ່າງປອດໄພ, ແລະໃຫ້ສັດຕູເມື່ອຍລ້າ ຫຼືມາຮອດບໍ່ຖືກເວລາ. ກົດຕັດສິນແມ່ນແບບມີເງື່ອນໄຂ: ທົດສອບຄວາມເໝາະສົມຂອງທັງສອງຝ່າຍກ່ອນເຮັດ saṃdhi. ເມື່ອເໝາະສົມ ໃຊ້ dūta (ທູດ) ສະຫຼຸບ saṃdhi ດ້ວຍການຍອມຈຳນົນທີ່ຄວບຄຸມໄດ້ ເພື່ອໄດ້ປຽບໂດຍບໍ່ລໍ້າເກີນ. ເມື່ອບໍ່ເໝາະສົມ ຫຼືເງື່ອນໄຂກັບຕາລະປັດ ໃຫ້ເລືອກ vikrama (ການເຄື່ອນໄຫວ/ບຸກຕີ) ໃນເງື່ອນໄຂທີ່ເປັນປະໂຫຍດ ຫຼືຖອນຕົວຢ່າງເປັນລະບຽບເພື່ອຮັກສາ “ອົງການຂອງລັດ”. ການພິຊິດຊະນະເດີນໜ້າດ້ວຍຄວາມໄດ້ປຽບລະດັບລະບົບ ບໍ່ແມ່ນການພຸ້ນເຂົ້າໄປຢ່າງບໍ່ຮອບຄອບ “ເຫມືອນແມງເຂົ້າໄຟ”.
Sutras
Sutra 1
दुर्बलो राजा बलवताभियुक्तस्तद्विशिष्टबलमाश्रयेत यमितरो मन्त्रशक्त्या नातिसंदध्यात् ॥ कZ_०७.१५.०१ ॥
ກະສັດທີ່ອ່ອນແອ ເມື່ອຖືກກະສັດທີ່ແຂງແຮງກວ່າໂຈມຕີ ຄວນໄປພຶ່ງພາອໍານາດທີ່ເໜືອກວ່າຜູ້ໂຈມຕີນັ້ນ; ແລະບໍ່ຄວນອາໄສແຕ່ຄໍາປຶກສາ/ກົນລະຍຸດເທົ່ານັ້ນ ໄປຜູກມັດຕົນເອງຢ່າງເກີນໄປກັບທາງເລືອກອື່ນທີ່ບໍ່ມີກໍາລັງເໜືອກວ່ານັ້ນ.
Sutra 2
तुल्यमन्त्रशक्तीनामायत्तसम्पदो वृद्धसम्योगाद्वा विशेषः ॥ कZ_०७.१५.०२ ॥
ໃນບັນດາຜູ້ທີ່ມີພະລັງຂອງການປຶກສາທຽບເທົ່າກັນ ຄວາມໄດ້ເປັນປຽບເກີດຈາກຊັບພະຍາກອນທີ່ສາມາດຄວບຄຸມໄດ້ຫຼາຍກວ່າ—ຫຼືຈາກການຄົບຫາສົມາຄົມກັບຜູ້ເຖົ້າແກ່ທີ່ມີປະສົບການ।
Sutra 3
विशिष्टबलाभावे समबलैस्तुल्यबलसंघैर्वा बलवतः सम्भूय तिष्ठेद् यान्न मन्त्रप्रभावशक्तिभ्यामतिसंदध्यात् ॥ कZ_०७.१५.०३ ॥
ຖ້າບໍ່ມີກຳລັງທີ່ເໜືອກວ່າ ລາວຄວນຢືນຮ່ວມກັນຕໍ່ຕ້ານອຳນາດທີ່ແຂງແຮງກວ່າ ກັບຜູ້ທີ່ມີກຳລັງເທົ່າກັນ ຫຼືກັບສະຫະພັນຂອງລັດທີ່ມີກຳລັງໃກ້ຄຽງກັນ; ລາວບໍ່ຄວນຜູກມັດເກີນໄປໂດຍຄິດວ່າ ຄຳປຶກສາແລະອິດທິພົນຢ່າງດຽວຈະພໍ.
Sutra 4
तुल्यमन्त्रप्रभावशक्तीनां विपुलारम्भतो विशेषः ॥ कZ_०७.१५.०४ ॥
ໃນບັນດາຜູ້ທີ່ມີພະລັງຂອງການປຶກສາ ອິດທິພົນ ແລະ ຄວາມສາມາດ ເທົ່າກັນ ຄວາມໄດ້ເປັນປຽບເກີດຈາກການກະກຽມແລະການລົງມືດຳເນີນການໃນຂະໜາດໃຫຍ່ກວ່າ.
Sutra 5
समबलाभावे हीनबलैः शुचिभिरुत्साहिभिः प्रत्यनीकभूतैर्बलवतः सम्भूय तिष्ठेद् यान्न मन्त्रप्रभावोत्साहशक्तिभिरतिसंदध्यात् ॥ कZ_०७.१५.०५ ॥
ຖ້າແມ່ນແຕ່ພັນທະມິດທີ່ມີກຳລັງເທົ່າກັນກໍບໍ່ມີ ລາວຄວນຢືນຮ່ວມກັນຕໍ່ຕ້ານອຳນາດທີ່ແຂງແຮງກວ່າ ກັບພັນທະມິດທີ່ອ່ອນກວ່າແຕ່ມີວິໄນ ຂະຫຍັນຫມັ້ນເພີຍ ແລະສາມາດເປັນແນວຕ້ານທີ່ມີປະສິດທິຜົນ; ລາວບໍ່ຄວນຜູກມັດເກີນໄປໂດຍອາໄສແຕ່ຄຳປຶກສາ ອິດທິພົນ ຄວາມຮືບຮື້ ແລະຄວາມສາມາດເທົ່ານັ້ນ.
Sutra 6
तुल्योत्साहशक्तीनां स्वयुद्धभूमिलाभाद्विशेषः ॥ कZ_०७.१५.०६ ॥
ໃນບັນດາຜູ້ທີ່ມີຄວາມຮືບຮື້ແລະຄວາມສາມາດເທົ່າກັນ ຄວາມໄດ້ເປັນປຽບເກີດຈາກການໄດ້ຄອບຄອງສະໜາມຮົບທີ່ຕົນເລືອກເອງ.
Sutra 7
तुल्यभूमीनां स्वयुद्धकाललाभाद्विशेषः ॥ कZ_०७.१५.०७ ॥
ເມື່ອພື້ນທີ່ເທົ່າກັນ ຄວາມໄດ້ເປັນປຽບເກີດຈາກການກຳນົດເວລາຮົບໃຫ້ເປັນໄປຕາມເງື່ອນໄຂຂອງຕົນເອງ។
Sutra 8
तुल्यदेशकालानां युग्यशस्त्रावरणतो विशेषः ॥ कZ_०७.१५.०८ ॥
ເມື່ອດິນແດນ ແລະ ລະດູການເທົ່າກັນ, ຄວາມເຫນືອກວ່າຖືກກຳນົດໂດຍຄວາມເໝາະສົມຂອງການລຳລຽງ/ຂົນສົ່ງ (ການຜູກເທົ່າ/ການຂົນຍ້າຍ), ອາວຸດ, ແລະ ເຄື່ອງປ້ອງກັນ/ເກາະ.
Sutra 9
सहायाभावे दुर्गमाश्रयेत यत्रामित्रः प्रभूतसैन्योऽपि भक्तयवसेन्धनोदकोपरोधं न कुर्यात्स्वयं च क्षयव्ययाभ्यां युज्येत ॥ कZ_०७.१५.०९ ॥
ເມື່ອບໍ່ມີພັນທະມິດ ຄວນໄປພຶງພາປ້ອມປາການທີ່ ແມ່ນແຕ່ສັດຕູມີກອງທັບໃຫຍ່ກໍບໍ່ສາມາດປິດລ້ອມການສະໜອງອາຫານ ອາຫານສັດ ເຊື້ອໄຟ ແລະນ້ຳໄດ້ຢ່າງມີປະສິດທິຜົນ ແລະທີ່ນັ້ນສັດຕູຈະຖືກບີບໃຫ້ເກີດການສູນເສຍແລະຄ່າໃຊ້ຈ່າຍ (kṣaya–vyaya) ເອງ.
Sutra 10
तुल्यदुर्गाणां निचयापसारतो विशेषः ॥ कZ_०७.१५.१० ॥
ໃນບັນດາປ້ອມທີ່ແຂງແຮງເທົ່າກັນ ຄວາມແຕກຕ່າງທີ່ຕັດສິນຜົນຢູ່ທີ່ (1) ຄວາມສາມາດໃນການກັກຕຸນ/ສະສົມ ແລະ (2) ຄວາມສາມາດໃນການຖອນຕົວ/ອົບພະຍົບ (apasāra).
Sutra 11
निचयापसारसम्पन्नं हि मनुष्यदुर्गमिच्छेदिति कौटिल्यः ॥ कZ_०७.१५.११ ॥
ເກົາຕິລະຍະກ່າວວ່າ: ຄວນເລືອກ «ປ້ອມມະນຸດ»—ການປ້ອງກັນທີ່ປະກອບດ້ວຍຄົນທີ່ໄວ້ໃຈໄດ້ແລະການຈັດອົງການ—ໂດຍມີສະບຽງສະສົມແລະແຜນການຖອນຕົວພ້ອມ (apasāra).
Sutra 12
विरुद्धदेशकालमिहागतो वा स्वयमेव क्षयव्ययाभ्यां न भविष्यति महाक्षयव्ययाभिगम्योऽयं देशो दुर्गाटव्यपसारबाहुल्यात् ॥ कZ_०७.१५.१२f ॥
Even if he has come here in an unsuitable territory and season, he will not necessarily suffer attrition and expense by himself; this region is one that entails great losses and great costs because it abounds in forts, forests, and opportunities for withdrawal/escape routes.
Sutra 13
कारणाभावे बलसमुच्छ्रये वा परस्य दुर्गमुन्मुच्यापगच्छेत् ॥ कZ_०७.१५.१३ ॥
ຖ້າເຫດຜົນເດີມຫາຍໄປ ຫຼືຖ້າກຳລັງຂອງສັດຕູເພີ່ມຂຶ້ນຢ່າງໂດດເດັ່ນ ຄວນປ່ອຍປ້ອມຂອງສັດຕູ (ຢຸດການກົດດັນ) ແລະຖອນຕົວກັບ.
Sutra 14
अग्निपतङ्गवदमित्रे वा प्रविशेत् ॥ कZ_०७.१५.१४ ॥
ຄວນເຂົ້າໄປໃນ (ເຂດ) ຂອງສັດຕູ ເຫມືອນແມງມອດເຂົ້າໄປໃນໄຟ—ໝາຍຄວາມວ່າ ຕ້ອງຮູ້ເຕັມທີ່ເຖິງອັນຕະລາຍ ແລະຄວາມເປັນໄປໄດ້ຂອງການພິນາດ (ຖ້າເຮັດໂດຍບໍ່ມີການປ້ອງກັນ).
Sutra 15
अन्यतरसिद्धिर्हि त्यक्तात्मनो भवति इत्याचार्याः ॥ कZ_०७.१५.१५ ॥
ອາຈານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ: ຄວາມສຳເລັດຂອງຝ່າຍໃດຝ່າຍໜຶ່ງ ເກີດຈາກຜູ້ທີ່ຍອມສະຫຼະຕົນເອງ (ພ້ອມສະຫຼະເພື່ອພາລະກິດ).
Sutra 17
संधेयतामात्मनः परस्य चोपलभ्य संदधीत ॥ कZ_०७.१५.१७ ॥
ເມື່ອໄດ້ກວດສອບໃຫ້ແນ່ໃຈເຖິງ «ຄວາມເໝາະສົມສຳລັບສັນຕິພາບ» (ຄວາມເໝາະສົມສຳລັບການຕົກລົງ) ຂອງຕົນແລະຂອງອີກຝ່າຍແລ້ວ ຄວນທຳສັນຍາ/ສົນທິສັນຍາ.
Sutra 18
विपर्यये विक्रमेण संधिमपसारं वा लिप्सेत ॥ कZ_०७.१५.१८ ॥
ເມື່ອສະຖານະການກາຍເປັນບໍ່ເປັນໃຈ ຄວນໃຊ້ຄວາມພະຍາຍາມຢ່າງກະຕືລືລົ້ນ ເພື່ອສະແຫວງຫາທັງການເຮັດສັນຍາສັນຕິພາບ ຫຼືການຖອນຕົວຢ່າງມີຍຸດທະສາດ।
Sutra 19
संधेयस्य वा दूतं प्रेषयेत् ॥ कZ_०७.१५.१९ ॥
ຫຼືຄວນສົ່ງທູດໄປຫາຝ່າຍທີ່ຈະເຮັດສັນຕິພາບດ້ວຍ।
Sutra 20
तेन वा प्रेषितमर्थमानाभ्यां सत्कृत्य ब्रूयात् इदं राज्ञः पण्यागारमिदं देवीकुमाराणाम् देवीकुमारवचनात् इदं राज्यमहं च त्वदर्पणः इति ॥ कZ_०७.१५.२० ॥
ຫຼືຮັບຜູ້ທີ່ລາວສົ່ງມາດ້ວຍຂອງຂວັນແລະການໃຫ້ກຽດ ແລ້ວກ່າວວ່າ: «ນີ້ແມ່ນຄັງເງິນຂອງກະສັດ; ນີ້ເປັນຂອງບຸດຂອງພຣະມະເຫສີ; ຕາມຄໍາສັ່ງຂອງບຸດພຣະມະເຫສີ ອານາຈັກນີ້—ແລະຕົວຂ້ອຍເອງ—ຖືກມອບໄວ້ໃຫ້ທ່ານ»។
Sutra 21
लब्धसंश्रयः समयाचारिकवद्भर्तरि वर्तेत ॥ कZ_०७.१५.२१ ॥
ເມື່ອໄດ້ຮັບທີ່ພຶ່ງພາ (ຜູ້ອຸປະຖຳ) ແລ້ວ ຄວນປະພຶດຕົນຕໍ່ນາຍເຫມືອນຜູ້ທີ່ຮັກສາຂໍ້ຕົກລົງ ແລະພັນທະທີ່ໄດ້ກໍານົດໄວ້ຢ່າງເຂັ້ມງວດ।
Sutra 22
दुर्गादीनि च कर्माणि आवाहविवाहपुत्राभिषेकाश्वपण्यहस्तिग्रहणसत्त्रयात्राविहारगमनानि चानुज्ञातः कुर्वीत ॥ कZ_०७.१५.२२ ॥
ແລະວຽກງານກ່ຽວກັບປ້ອມປາການ ແລະກິດການໃຫຍ່ອື່ນໆ—ການລະດົມກຳລັງ, ການແຕ່ງງານເພື່ອພັນທະມິດ, ການສະຖາປະນາບຸດ, ການຄ້າມ້າ, ການຈັບ/ໄດ້ມາຊ້າງ, ພິທີບູຊາຕໍ່ເນື່ອງ, ການເດີນທາງໄປສັກກະລະ, ການອອກທ່ຽວພັກຜ່ອນ, ແລະການເດີນທາງ—ຄວນເຮັດໄດ້ກໍ່ຕໍ່ເມື່ອໄດ້ຮັບອະນຸຍາດເທົ່ານັ້ນ।
Sutra 23
स्वभूम्यवस्थितप्रकृतिसंधिमुपघातमपसृतेषु वा सर्वमनुज्ञातः कुर्वीत ॥ कZ_०७.१५.२३ ॥
ຖ້າໄດ້ຮັບອະນຸຍາດ ລາວຄວນດໍາເນີນມາດຕະການໃດໆ—ທັງເພື່ອລົບກວນພັນທະມິດ ແລະ ກໍາລັງສະໜັບສະໜູນພາຍໃນຂອງສັດຕູທີ່ຢູ່ໃນດິນແດນຂອງຕົນ ຫຼື (ເມື່ອພວກນັ້ນໄດ້ຖອນອອກໄປ) ໂຈມຕີພວກນັ້ນບ່ອນໃດກໍໄດ້ທີ່ພົບເຫັນ।
Sutra 24
दुष्टपौरजानपदो वा न्यायवृत्तिरन्यां भूमिं याचेत ॥ कZ_०७.१५.२४ ॥
ຖ້າປະຊາຊົນໃນເມືອງແລະຊົນນະບົດເປັນຄົນຊົ່ວ/ເປັນປໍລະປັກ ຜູ້ທີ່ຍຶດຖືການປະພຶດຕາມຄວາມຍຸດຕິທໍາຄວນຂໍດິນແດນອື່ນ (ເພື່ອຢູ່ອາໄສ/ປົກຄອງ)។
Sutra 25
दुष्यवदुपांशुदण्डेन वा प्रतिकुर्वीत ॥ कZ_०७.१५.२५ ॥
ຫຼືລາວຄວນຕອບໂຕພວກນັ້ນເຫມືອນເປັນຜູ້ກະທໍາຜິດ—ໂດຍໃຊ້ການລົງໂທດຢ່າງລັບໆ/ຢ່າງເງີຍໆ।
Sutra 26
उचितां वा मित्राद्भूमिं दीयमानां न प्रतिगृह्णीयात् ॥ कZ_०७.१५.२६ ॥
ແມ່ນແຕ່ຖ້າໝູ່ມິດມອບດິນແດນທີ່ເໝາະສົມໃຫ້ ລາວກໍບໍ່ຄວນຮັບເອົາ।
Sutra 27
मन्त्रिपुरोहितसेनापतियुवराजानामन्यतममदृश्यमाने भर्तरि पश्येत् यथाशक्ति चोपकुर्यात् ॥ कZ_०७.१५.२७ ॥
ເມື່ອຜູ້ເປັນເຈົ້ານາຍ/ຜູ້ປົກຄອງບໍ່ສາມາດເຂົ້າພົບໄດ້ ລາວຄວນເຂົ້າໄປພົບຜູ້ໃດຜູ້ໜຶ່ງໃນບັນດາ ລັດຖະມົນຕີ, ປະໂຣຫິດ, ຜູ້ບັນຊາການ, ຫຼື ອົງມົງກຸດຣາຊະກຸມານ ແລະຊ່ວຍເຫຼືອຕາມກໍາລັງທີ່ມີ।
Sutra 28
दैवतस्वस्तिवाचनेषु तत्परा आशिषो वाचयेत् ॥ कZ_०७.१५.२८ ॥
ໃນພິທີເຊີນເທວະດາ ແລະ ການອວຍພອນສາທາລະນະ ລາວຄວນໃຫ້ປະກາດຄຳອວຍພອນທີ່ມຸ່ງໄປຫາ (ເປົ້າໝາຍທາງການເມືອງ/ບຸກຄົນ) ດຽວກັນນັ້ນ.
Sutra 29
सर्वत्रात्मनिसर्गं गुणं ब्रूयात् ॥ कZ_०७.१५.२९ ॥
ທຸກບ່ອນ ລາວຄວນເວົ້າເຖິງຄຸນງາມຄວາມດີທີ່ຕິດຕົວມາແຕ່ເກີດຂອງຕົນ (ແລະ ຄວາມນ່າເຊື່ອຖື).
Sutra 30
वर्तेत दण्डोपनतो भर्तर्येवमवस्थितः ॥ कZ_०७.१५.३०च्द् ॥
ໃນສະພາບນັ້ນ ລາວຄວນປະພຶດຕົນຢ່າງນອບນ້ອມ ຢູ່ໃຕ້ການຄວບຄຸມທາງວິໄນ/ການລົງໂທດ ແລະ ຢູ່ກັບນາຍ (ບໍ່ຄວນກະທຳໂດຍອິດສະຫຼະ).
Frequently Asked Questions
It preserves internal stability by keeping the army usable (not exhausted or trapped), preventing fiscal hemorrhage (kṣaya-vyaya), and avoiding demographic loss through disease/attrition in hostile terrain—thereby securing the subjects’ safety and the king’s capacity to act later from strength.
This unit does not prescribe a fixed legal punishment; the ‘daṇḍa’ here is strategic consequence: a rash king suffers forced losses, entrapment, and inability to withdraw (‘praviṣṭo vā na nirgamiṣyati’). Administratively, such failure justifies removal/disgrace of reckless commanders/advisors under general Arthashāstra standards of dereliction causing state-loss.