Adhyaya 232
Yātrā-Maṇḍala-Cintā and Rājya-Rakṣaṇa: Auspicious Travel Rules and the Twelve-King Mandala
ບົດນີ້ເປີດດ້ວຍການເຊື່ອມ “ຍາຕຣາ” ການເດີນທາງອອກສົງຄາມຂອງພະມະຫາກະສັດ ແລະກອງທັບ ກັບຣາຊະທັມ ໂດຍຖືວ່າການເຄື່ອນໄຫວເປັນກິດທາງທັມທີ່ຕ້ອງພິຈາລະນາດ້ວຍຍໂຕິຫະສາດ ແລະລາງບອກ. ມັນລະບຸເງື່ອນໄຂທີ່ຄວນຫຼີກລ້ຽງການເດີນທາງ: ດາວອ່ອນກໍາລັງ, ການເຄື່ອນໄຫວບໍ່ດີ, ການຖືກຮົບກວນ, ຣາສີທີ່ເປັນສັດຕູ, ໂຍກອັບມົງຄຸນ (Vaidhṛti, Vyatīpāta), ກະຣະນະ, ອັນຕະລາຍນັກສັດຕຣະ (janma, gaṇḍa) ແລະຕິຖິຣິກຕາ. ທິດທາງຖືກຈັດລະບົບດ້ວຍຄູ່ພັນທະມິດຂອງທິດ (ເໜືອ–ຕາເວັນອອກ; ຕາເວັນຕົກ–ໃຕ້) ແລະການຈັບຄູ່ນັກສັດຕຣະກັບທິດ, ພ້ອມການນັບເງົາດ້ວຍເຄື່ອງວັດເງົາຕາມດວງສະຫວ່າງ/ວັນ, ສະທ້ອນການນໍາຍໂຕິຫະສາດເຂົ້າສູ່ນະໂຍບາຍ. ເມື່ອເຄື່ອງໝາຍດີ ພະມະຫາກະສັດອອກໄປເພື່ອຊະນະ ໂດຍລະລຶກພຣະຫຣິ, ແລ້ວຫັນໄປສູ່ການປົກປ້ອງລັດ: ທິດສະດີສັບຕາງຄະ ແລະຫຼັກມັນດະລະວ່າດ້ວຍຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງລັດ. ມັນອະທິບາຍມັນດະລະກະສັດ 12, ປະເພດສັດຕູ, ພະຍຸກຄຸກຄາມຈາກດ້ານຫຼັງ (pārṣṇigrāha), ຮູບແບບຍຸດທະສາດ (ākranda, āsāra) ແລະອຸດົມຄະຕິຜູ້ປົກຄອງແຂງແກ່ງເປັນຜູ້ຕັດສິນກາງ ທັງລົງໂທດແລະໃຫ້ພອນ. ທ້າຍສຸດຍ້ຳຈັນຍາບັນແຫ່ງການພິຊິດດ້ວຍທັມ: ເພີ່ມອໍານາດໂດຍບໍ່ຂູ່ຂວັນຜູ້ບໍ່ແມ່ນສັດຕູ, ຮັກສາຄວາມເຊື່ອໃຈປະຊາຊົນ, ແລະຊະນະໃຈຄົນດ້ວຍຊະນະອັນຊອບທັມ.
Shlokas
Verse 1
एये महापुराणे शकुनानि नाम एकत्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः वामं दक्षिणेत्यादिः, सम्मुखमारुतादित्यन्तः पाठः झ पुस्तके नास्ति अथ द्वात्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः यात्रामण्डलचिन्तादिः पुष्कर उवाच सर्वयात्रां प्रवक्ष्यामि राजधर्मसमाश्रयात् अस्तङ्गते नीचगते विकले रिपुराशिगे
ໃນມະຫາປຸຣານະນີ້ ມີບົດທີ 231 ຊື່ວ່າ “ຊະກຸນະ (ນິມິດ)” ເລີ່ມດ້ວຍຄຳວ່າ “ຊ້າຍ, ຂວາ …”; ຂໍ້ຄວາມຈາກ “ລົມພັດສວນໜ້າ …” ຫາ “ດວງອາທິດ …” ບໍ່ພົບໃນຕົ້ນສະບັບ Jha. ຕໍ່ມາແມ່ນບົດທີ 232 ເລີ່ມດ້ວຍ “ການພິຈາລະນາມັນດະລະແຫ່ງການເດີນທາງ (yātrā‑maṇḍala) …”. ພຸສກະຣະກ່າວວ່າ: “ອາໄສຫຼັກຣາຊະທັມ (rājadharma) ຂ້າພະເຈົ້າຈະອະທິບາຍກົດເກນການເດີນທາງ/ການອອກທັບທັງປວງ. (ຄວນຫຼີກລ້ຽງ ຫຼື ຖືວ່າບໍ່ມົງຄຸນ) ເມື່ອດາວທີ່ກ່ຽວຂ້ອງຕົກດັບ, ຢູ່ໃນພາວະຕົກຕ່ຳ, ຖືກທຳລາຍ/ບົກພ່ອງ, ຫຼື ຢູ່ໃນຣາສີຂອງສັດຕູ.”
Verse 2
प्रतिलोमे च विध्वस्ते शुक्रे यात्रां विसर्जयेत् प्रतिलोमे बुधे यात्रां दिक्पतौ च तथा च ग्रहे
ຖ້າດາວສຸກຣະ (Venus) ເຄື່ອນທາງກົງກັນຂ້າມ (pratiloma) ແລະ ຖືກທຳລາຍ ຄວນລະທິ້ງການເດີນທາງ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ເມື່ອດາວພຸດ (Mercury) ເຄື່ອນທາງກົງກັນຂ້າມ ກໍຄວນລະທິ້ງການເດີນທາງ; ແລະ ເມື່ອທ່ານເຈົ້າແຫ່ງທິດ (dikpati) ກັບດາວທີ່ກ່ຽວຂ້ອງຢູ່ໃນພາວະຕໍ່ຕ້ານ ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ.
Verse 3
वैधृतौ च व्यतीपाते नागे च शकुनौ तथा चतुष्पादे च किन्तुघ्ने तथा यात्रां विवर्जयेत्
ຄວນຫຼີກເວັ້ນການເດີນທາງໃນເວລາຍົກະອັບມົງຄົນ Vaidhṛti ແລະ Vyatīpāta ພ້ອມທັງໃນເວລາ Nāga ແລະ Śakuni ແລະຍັງມີ Catuṣpāda ແລະ Kintughna; ໃນເວລາເຫຼົ່ານັ້ນຄວນງດເດີນທາງ.
Verse 4
विपत्तारे नैधने च प्रत्यरौ चाथ जन्मनि गण्डे विवर्जयेद्यात्रां रिक्तायाञ्च तिथावपि
ເມື່ອມີ Vipattārā, Naidhana ຫຼື Pratyarī ປາກົດ ຄວນຫຼີກເວັ້ນການເດີນທາງ; ອີກທັງໃນເວລາ Janma (ດາວເກີດ), ໃນ Gaṇḍa (ຈຸດຕໍ່ອັນອັນຕະລາຍ) ແລະໃນວັນ Riktā tithi (ທິຖີວ່າງ) ກໍຄວນງດເດີນທາງ.
Verse 5
उदीची च तथा प्राची तयोरैक्यं प्रकीर्तितं पश्चिमा दक्षिणा या दिक् तयोरैक्यं तथैव च
ທິດເໜືອ ແລະ ທິດຕາເວັນອອກ ຖືກກ່າວວ່າເປັນຄູ່ພັນທະ (ເປັນໜ່ວຍດຽວ). ເຊັ່ນດຽວກັນ ທິດຕາເວັນຕົກ ແລະ ທິດໃຕ້ ກໍເປັນຄູ່ພັນທະເຊັ່ນກັນ.
Verse 6
वाय्वग्निदिक्समुद्भूतं परिघन्न तु लङ्घयेत् आदित्यचन्द्रशौरास्तु दिवसाश् च न शोभनाः
ອຸປະສັກປະເພດ parigha ທີ່ເກີດຈາກລົມ, ໄຟ ຫຼືຈາກທິດໃດໜຶ່ງ ຄວນກ້າວຂ້າມ (ບໍ່ຄວນຜ່ານກາງ) ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນ. ວັນທີ່ຖືກກະທົບໂດຍດວງອາທິດ, ດວງຈັນ ຫຼືອິດທິພົນດາວເຄາະ (śaura) ກໍບໍ່ເປັນມົງຄົນ.
Verse 7
कृत्तिकाद्यानि पूर्वेण मघाद्यानि च याम्यतः मैत्राद्यान्यपरे चाथ वासवाद्यानि वाप्युदक्
ນັກຂັດຕະ (ນັກສັດ) ທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ Kṛttikā ຈັດໄວ້ທາງທິດຕາເວັນອອກ; ທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ Maghā ທາງທິດໃຕ້; ທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ Maitrā (ແມ່ນ Anurādhā) ທາງທິດຕາເວັນຕົກ; ແລະທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ Vāsavā (ແມ່ນ Śravaṇā ຜູ້ມີ Vasus ເປັນເທວະປະທານ) ທາງທິດເໜືອ.
Verse 8
सर्वद्वाराणि शस्तानि छायामानं वदामि ते आदित्ये विंशतिर्ज्ञेयाश् चन्द्रे षोडश कीर्तिताः
ປະຕູທາງທິດທັງປວງຖືກນັບວ່າເປັນມົງຄຸນ. ຂ້ອຍຈະອະທິບາຍແກ່ເຈົ້າເຖິງວິຊາການວັດດ້ວຍເງົາ (gnomonics): ສໍາລັບພຣະອາທິດ ຄວນເຂົ້າໃຈ 20 (ໜ່ວຍ/ສ່ວນ); ສໍາລັບພຣະຈັນ ປະກາດໄວ້ 16.
Verse 9
भौमे पञ्चदशैवोक्ताश् चतुर्दश तथा बुधे विवर्जयेत् इति ख , ग , घ , ञ च दिक् पूर्वा या तथोदीचीति ज त्रयोदश तथा जीये शुक्रे द्वादश कीर्तिताः
ໃນວັນອັງຄານ ກ່າວໄວ້ 15; ໃນວັນພຸດ 14—ໂດຍໃຫ້ຫຼີກເວັ້ນກຸ່ມທີ່ເອີ້ນວ່າ kha, ga, gha ແລະ ña. ທິດຖືກກ່າວວ່າເປັນທິດຕາເວັນອອກ ແລະທິດເໜືອ ພ້ອມທັງ (ກຸ່ມ) ja. ໃນວັນພະຫັດ 13 ຖືກກ່າວ; ແລະໃນວັນສຸກ 12 ຖືກປະກາດ.
Verse 10
एकादश तथा सौरे सर्वकर्मसु कीर्तिताः जन्मलग्ने शक्रचापे सम्मुखे न व्रजेन्नरः
ວັນທີ 11 (ເອກາດະສີ) ແລະ ວັນສໍາລັບພຣະອາທິດ (Saura) ຖືກປະກາດວ່າສໍາຄັນສໍາລັບກິດທຸກຢ່າງ. ຖ້າໃນເວລາລັກນາເກີດ ຄັນທະນູຂອງພຣະອິນທຣະ (ຮຸ້ງ) ປາກົດຢູ່ຕໍ່ໜ້າ ຄົນບໍ່ຄວນອອກເດີນທາງ.
Verse 11
शकुनादौ शुभे यायाज्जयाय हरिमास्मरन् वक्ष्ये मण्डलचिन्तान्ते कर्तव्यं राजरक्षणं
ເມື່ອເຫັນນິມິດມົງຄຸນ ເຊັ່ນ ນິມິດນົກ (śakuna) ແລະອື່ນໆ ຜູ້ນັ້ນຄວນອອກເດີນທາງເພື່ອໄຊຊະນະ ໂດຍລະລຶກຮາຣິ (ພຣະວິສນຸ). ຕໍ່ໄປນີ້ ຂ້ອຍຈະອະທິບາຍການຄຸ້ມຄອງຂອງພຣະຣາຊາ ທີ່ຄວນປະຕິບັດຫຼັງຈາກການພິຈາລະນາມັນດະລະທາງການເມືອງ (ວົງລັດ).
Verse 12
स्वाम्यमात्यं तथा दुर्गं कोषो दण्डस्तथैव च मित्रञ्जनपदश् चैव राज्यं सप्ताङ्गमुच्यते
ລັດ (rājya) ຖືກກ່າວວ່າປະກອບດ້ວຍ 7 ອົງປະກອບ: ພຣະຣາຊາ/ຜູ້ເປັນເຈົ້າ (svāmin), ອາມາຕະ/ລັດຖະມົນຕີ (amātya), ປ້ອມປະການ (durga), ຄັງຫຼວງ (kośa), ອໍານາດບັງຄັບ/ອໍານາດລົງໂທດ (daṇḍa), ມິດຕະ/ພັນທະມິດ (mitra), ແລະ ແດນດິນພ້ອມປະຊາຊົນ (janapada).
Verse 13
सप्ताङ्गस्य तु राज्यस्य विघ्नकर्तॄन् विनाशयेत् मण्डलेषु च सर्वेषु वृद्धिः कार्या महीक्षिता
ເພື່ອປະໂຫຍດແຫ່ງອານາຈັກທີ່ມີອົງປະກອບ 7 ປະການ ກະສັດຄວນກຳຈັດຜູ້ກໍ່ອຸປະສັກ; ແລະໃນມະນະດາມັນດະລາທັງປວງ ຜູ້ປົກຄອງຄວນເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຮຸ່ງເຮືອງແລະການເຕີບໂຕ។
Verse 14
आत्ममण्डलमेवात्र प्रथमं मण्डलं भवेत् सामन्तास्तस्य विज्ञेया रिपवो मण्डलस्य तु
ໃນນີ້ ວົງອຳນາດຂອງຕົນເອງເທົ່ານັ້ນ ຄວນນັບເປັນມັນດະລາທຳອິດ; ບັນດາສາມັນຕະ (ເຈົ້າເມືອງຂ້າງເຄີຍ) ຂອງມັນ ຄວນເຂົ້າໃຈວ່າເປັນສັດຕູໃນລະບົບມັນດະລາ।
Verse 15
उपेतस्तु सुहृज् ज्ञेयः शत्रुमित्रमतः परं मित्रमित्रं ततो ज्ञेयं मित्रमित्ररिपुस्ततः
ຜູ້ທີ່ເຂົ້າມາຢູ່ຝ່າຍເຮົາ ຄວນຮູ້ວ່າເປັນສຸຫຣິດ (ມິດຜູ້ປາດຖະນາດີ/ພັນທະມິດ)। ຖັດໄປແມ່ນ ‘ມິດຂອງສັດຕູ’; ຕໍ່ມາຄວນຮູ້ ‘ມິດຂອງມິດ’; ແລະຕໍ່ຈາກນັ້ນ ‘ສັດຕູຂອງມິດຂອງມິດ’।
Verse 16
एतत्पुरस्तात् कथितं पश्चादपि निबोध मे पार्ष्णिग्राहस्ततः पश्चात्ततस्त्वाक्रन्द उच्यते
ນີ້ໄດ້ກ່າວໄວ້ກ່ອນແລ້ວ; ບັດນີ້ຈົ່ງເຂົ້າໃຈຈາກເຮົາສິ່ງທີ່ຕາມມາ. ຕໍ່ຈາກນັ້ນແມ່ນກົນລະຍຸດທີ່ເອີ້ນວ່າ ‘pārṣṇigrāha’ (ການຈັບສົ້ນຕີນ); ແລະຕໍ່ມາຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ‘ākranda’ ເປັນການເຄື່ອນໄຫວຍຸດທະສາດ।
Verse 17
आसारस्तु ततो ऽन्यः स्यादाक्रन्दासार उच्यते जिगीषोः शत्रुयुक्तस्य विमुक्तस्य तथा द्विज
ການຈັດວາງກຳລັງອີກປະເພດໜຶ່ງ ທີ່ແຕກຕ່າງຈາກກ່ອນ ເອີ້ນວ່າ ‘ākranda-āsāra’। ມັນໃຊ້ໂດຍຜູ້ປາດຖະນາຊະນະ ເມື່ອລາວກຳລັງປະຈັນໜ້າກັບສັດຕູ ຫຼືເມື່ອລາວຫຼຸດພົ້ນຈາກການລ້ອມກົດດັນ, ໂອ ທະວິຊະ (ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ)។
Verse 18
नात्रापि निश् चयः शक्यो वक्तुं मनुजपुङ्गव निग्रहानुग्रहे शक्तो मध्यस्थः परिकीर्तितः
ແມ່ນແຕ່ໃນທີ່ນີ້ກໍຕາມ ໂອ ຜູ້ດີເລີດໃນມະນຸດ ບໍ່ອາດກ່າວເປັນກົດຕາຍຕົວໄດ້; ຜູ້ທີ່ສາມາດທັງການຂັບຂີ່/ລົງໂທດ ແລະ ການອະນຸກຣະຫະ/ໃຫ້ພອນ ຖືກເອີ້ນວ່າ «ມັດຍະສະຖະ» ຜູ້ຕັດສິນຢ່າງກາງກາງ.
Verse 19
निग्रहानुग्रहे शक्तः सर्वेषामपि यो भवेत् उदासीनः स कथितो बलवान् पृथिवीपतिः
ພຣະຣາຊາເຈົ້າແຜ່ນດິນນັ້ນ ຖືກເອີ້ນວ່າມີພະລັງອຳນາດແທ້ ເມື່ອທ່ານສາມາດຕໍ່ຄົນທັງປວງ ທັງລົງໂທດ/ຂັບຂີ່ ແລະ ໃຫ້ພອນ/ມອບລາງວັນ ແລະຍັງຄົງຄວາມກາງກາງ ບໍ່ເອີ້ນອະຄະຕິສ່ວນຕົວ.
Verse 20
मण्डलेषु च सर्वेषु सुरेश्वरसमा हि ते इत्य् अर्धश्लोक आसारस्त्वित्यस्य पूर्वं ट पुस्तके वर्तते, परन्त्वसंलग्नः न कस्यचिद्रिपुर्मित्रङ्कारणाच्छत्रुमित्रके मण्डलं तव सम्प्रोक्तमेतद् द्वादशराजकं
«ໃນມັນດະລາທັງປວງ ທ່ານເທົ່າທຽມກັບພຣະເຈົ້າແຫ່ງເທວະ»—ຄຳກອນຄື່ງນີ້ພົບຢູ່ກ່ອນໃນຕົ້ນສະບັບ Ṭa ແຕ່ບໍ່ເຊື່ອມກັບບົດບາດປັດຈຸບັນ. ເພາະບໍ່ມີໃຜເປັນສັດຕູ ຫຼື ເປັນມິດ ໂດຍບໍ່ມີເຫດ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ຜູ້ມີທັງສັດຕູແລະມິດ ມັນດະລາການເມືອງອັນປະກອບດ້ວຍກະສັດ 12 ອົງ ໄດ້ຖືກອະທິບາຍແກ່ທ່ານແລ້ວ.
Verse 21
त्रिविधा रिपवो ज्ञेयाः कुल्यानन्तरकृत्रिमाः पूर्वपूर्वो गुरुस्तेषां दुश्चिकित्स्यतमो मतः
ສັດຕູພຶງຮູ້ວ່າມີ 3 ປະເພດ: ສັດຕູຈາກວົງຕະກູນ/ຍາດພີ່ນ້ອງ, ສັດຕູທີ່ຢູ່ໃກ້ຊິດ/ຂ້າງເຄີຍ, ແລະສັດຕູທີ່ຖືກສ້າງຂຶ້ນໂດຍເຈດຕະນາ (ປຸ່ນແຕ່ງ/ຍຸຍົງ). ໃນບັນດານີ້ ປະເພດທີ່ກ່າວກ່ອນຫນັກກວ່າປະເພດທີ່ກ່າວຕໍ່ມາ ແລະຖືກເຫັນວ່າແກ້ໄຂຍາກທີ່ສຸດ.
Verse 22
अनन्तरो ऽपि यः शत्रुः सो ऽपि मे कृत्रिमो मतः पार्ष्णिग्राहो भवेच्छत्रोर्मित्राणि रिपवस् तथा
ແມ່ນແຕ່ສັດຕູທີ່ຢູ່ຕິດກັນທັນທີ ຕາມຄວາມເຫັນຂອງຂ້ອຍ ກໍເປັນສັດຕູທີ່ເກີດຈາກການປຸ່ນແຕ່ງ/ສະພາບການ. «ຜູ້ຈັບສົ້ນຕີນ» (ຜູ້ຈົມຕີຈາກດ້ານຫຼັງ) ກາຍເປັນພັນມິດຂອງສັດຕູ; ແລະພັນມິດຂອງສັດຕູນັ້ນ ກໍຄວນນັບເປັນສັດຕູຂອງຕົນເຊັ່ນກັນ.
Verse 23
पार्ष्णिग्राहमुपायैश् च शमयेच्च तथा स्वकं मित्रेण शत्रोरुच्छेदं प्रशंसन्ति पुरातनाः
ໂດຍໃຊ້ມາດຕະການທີ່ເໝາະສົມ ຄວນປະລອມ «ຜູ້ຈັບສົ້ນຕີນ» (ສັດຕູທີ່ຈູ່ໂຈມຈາກດ້ານຫຼັງ) ແລະດ້ວຍມິດຂອງຕົນ ຄວນເຮັດໃຫ້ສັດຕູຖືກກຳຈັດໃຫ້ໝົດສິ້ນ—ດັ່ງທີ່ບູຮານະຈານສັນລະເສີນ।
Verse 24
मित्रञ्च शत्रुतामेति सामन्तत्वादनन्तरं शत्रुं जिगोषुरुच्छिन्द्यात् स्वयं शक्नोति चेद्यदि
ມິດຄົນໜຶ່ງ ເມື່ອກາຍເປັນອຳນາດເພື່ອນບ້ານ ກໍຈະກາຍເປັນສັດຕູໃນໄວ. ດັ່ງນັ້ນ ຜູ້ປາດຖະໜາຈະປະຫັດປະຫານສັດຕູ ຄວນຕັດຂາດແລະກຳຈັດດ້ວຍຕົນເອງ—ຖ້າສາມາດເຮັດໄດ້।
Verse 25
प्रतापवृद्धौ तेनापि नामित्राज्जायते भयं यथास्य नोद्विजेल्लोको विश्वासश् च यथा भवेत्
ແມ່ນແຕ່ໃນຂະນະທີ່ເພີ່ມພູນອຳນາດແຫ່ງກະສັດ ກໍຄວນປະພຶດໃຫ້ບໍ່ເກີດຄວາມຢ້ານກົວຈາກຕົນໃນບັນດາຜູ້ທີ່ບໍ່ແມ່ນສັດຕູ ໃຫ້ປະຊາຊົນບໍ່ຫວາດຫວັນ ແລະໃຫ້ເກີດຄວາມໄວ້ວາງໃຈ।
Verse 26
जिगीषुर्धर्मविजयी तथा लोकं वशन्नयेत्
ຜູ້ປາດຖະໜາຈະຊະນະ ແລະຊະນະດ້ວຍທຳມະ ຄວນນຳພາປະຊາຊົນໃຫ້ຢູ່ໃນຄວາມຈົ່ງຮັກພັກດີຕໍ່ຕົນ ດ້ວຍວິທີນັ້ນເທົ່ານັ້ນ।
Frequently Asked Questions
Travel is discouraged when relevant planets are set, debilitated, afflicted/defective, or in enemy signs; when Venus or Mercury are in adverse motion (especially with affliction); and during inauspicious yogas (Vaidhṛti, Vyatīpāta), certain karaṇas (e.g., Catuṣpāda, Kiṃtughna), dangerous junctions (gaṇḍa), janma-nakṣatra, and riktā tithis.
It frames expedition-planning and inter-kingdom strategy (mandala doctrine, saptāṅga state theory, enemy management) as rājadharma, adding devotional orientation—setting out for victory while remembering Hari—and insisting on dharma-vijaya that preserves public trust and avoids terrorizing non-enemies.