Adhyaya 224

Verse 1

इत्य् आग्नेये महाओपुराणे स्त्रीरक्षादिकामशास्त्रं नाम त्रयोविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ चतुर्विंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः राजधर्माः पुष्कर उवाच राजपुत्रस्य रक्षा च कर्तव्या पृथिवीक्षिता धर्मार्थकामशास्त्राणि धनुर्वेदञ्च शिक्षयेत्

ດັ່ງນີ້ໃນ ອັກນິມະຫາປຸຣານະ ບົດທີ 223 ຊື່ «ຄຳສອນວ່າດ້ວຍການຄຸ້ມຄອງຍິງ ແລະເລື່ອງທີ່ເກີ່ຍວກັບກາມະສາດ» ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ. ບັດນີ້ເລີ່ມບົດທີ 224 ວ່າດ້ວຍ ຣາຊະທັມມະ (ໜ້າທີ່ຂອງກະສັດ). ພຸສກະຣະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປົກຄອງແຜ່ນດິນ, ການຄຸ້ມຄອງພະຣາຊະບຸດຕ້ອງເຮັດໃຫ້ໝັ້ນຄົງ; ແລະຄວນສອນຄຳພີທັມມະ, ອັດຖະ, ກາມະ ພ້ອມທັງ ທະນຸຣະເວດ (ວິຊາທະນູ ແລະສົງຄາມ)»។

Verse 2

शिल्पानि शिक्षयेच्चैवमाप्तैर् मिथ्याप्रियंवदैः शरीररक्षाव्याजेन रक्षिणो ऽस्य नियोजयेत्

ດັ່ງນັ້ນ ຄວນໃຫ້ລາວຮຽນຮູ້ສິລະປະວິຊາຕ່າງໆ ໂດຍຜູ້ທີ່ໄວ້ໃຈໄດ້ ຜູ້ທີ່ເວົ້າຄຳພູດທີ່ນ່າຟັງ ແມ່ນແຕ່ອາດບໍ່ຈິງໃຈ; ແລະໃນນາມຂອງການປົກປ້ອງຮ່າງກາຍ ຄວນແຕ່ງຕັ້ງຍາມຄຸ້ມກັນໃຫ້ລາວ.

Verse 3

न चास्य सङ्गो दातव्यः क्रुद्धलुब्धविमानितैः अशक्यन्तु गुणाधानं कर्तुं तं बन्धयेत् मुखैः

ບໍ່ຄວນໃຫ້ເຂົາຄົບຄືນກັບຄົນທີ່ໂກດງ່າຍ ໂລບ ແລະຖືຕົນ. ຖ້າບໍ່ອາດປູກຝັງຄຸນທຳໃຫ້ເຂົາໄດ້ ກໍໃຫ້ກັ້ນໄວ້ດ້ວຍຄຳຕັກເຕືອນແຂງຄັດ ແລະການຕຳນິຕິຕຽນ.

Verse 4

अधिकारेषु सर्वेषु विनीतं विनियोजयेत् मृगयां पानमक्षांश् च राज्यनाशंस्त्यजेन्नृपः

ໃນຕຳແໜ່ງຮັບຜິດຊອບທັງປວງ ກະສັດຄວນແຕ່ງຕັ້ງຜູ້ມີວິໄນ ແລະຝຶກຝົນດີ. ຜູ້ປົກຄອງຄວນລະທິ້ງການລ່າສັດ ການດື່ມເຫຼົ້າ ແລະການພະນັນລູກເຕົ໋າ—ເປັນໂທດທີ່ນຳໄປສູ່ຄວາມພິນາດຂອງອານາຈັກ.

Verse 5

दिवास्वप्नं वृथाट्याञ्च वाक्पारुष्यं विवर्जयेत् निन्दाञ्च दण्डपारुष्यमर्थदूषणमुत्सृजेत्

ຄວນຫຼີກເວັ້ນການນອນກາງວັນ ການທ່ອງໄປຢ່າງໄຮ້ປະໂຫຍດ ແລະຄຳເວົ້າຫຍາບຄາຍ; ອີກທັງຄວນລະທິ້ງການນິນທາ ຄວາມໂຫດຮ້າຍໃນການລົງໂທດ ແລະການບິດເບືອນທຣັບສິນ (ຍັກຍອກ).

Verse 6

आकाराणां समुछेदो दुर्गादीनामसत्क्रिया अर्थानां दूषणं प्रोक्तं विप्रकीर्णत्वमेव च

ການຕັດທອນຮູບຄຳໃຫ້ພິການ, ການຈັດການຄຳທີ່ຍາກ ຫຼືຄຳທີ່ຄ້າຍກັນຢ່າງບໍ່ຖືກ, ແລະການເຮັດໃຫ້ຄວາມໝາຍເສຍ—ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຖືກປະກາດໄວ້; ແລະຄວາມຟຸ້ງຊ່ານກະຈັດກະຈາຍ ບໍ່ກົງກັນກໍຖືກນັບດ້ວຍ.

Verse 7

अदेशकाले यद्दानमपात्रे दानमेव च अर्थेषु दूषणं प्रोक्तमसत्कर्मप्रवर्तनं

ທານທີ່ໃຫ້ໃນສະຖານທີ່ ແລະເວລາບໍ່ຄວນ, ແລະທານທີ່ໃຫ້ແກ່ຜູ້ບໍ່ສົມຄວນ—ນີ້ຖືກປະກາດວ່າເປັນມົນທິນໃນທຣັບສິນ ແລະກາຍເປັນການຊັກຈູງໃຫ້ເຮັດກຳຊົ່ວ.

Verse 8

कामं क्रोधं मदं मानं लोभं दर्पञ्च वर्जयेत् ततो भृत्यजयङ्कृत्वा पौरजानपदं जयेत्

ຄວນລະທິ້ງກາມ, ໂກດ, ຄວາມເມົາ, ຄວາມຖືຕົນ, ຄວາມໂລບ ແລະ ຄວາມອວດອ້າງ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ໃຫ້ທຳໃຫ້ຂ້າຮັບໃຊ້ແລະຜູ້ຕິດຕາມມີຄວາມຈົ່ງຮັກພັກດີແລະວິໄນກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງຊະນະໃຈຊາວເມືອງແລະຊາວຊົນນະບົດ.

Verse 9

जयेद्वाह्यानरीन् पश्चाद्वाह्याश् च त्रिविधारयः गुरवस्ते यथा पूर्वं कुल्यानन्तरकृत्रिमाः

ເມື່ອຊະນະສັດຕູພາຍນອກກ່ອນແລ້ວ ຈຶ່ງຄວນຈັດການແນວປ້ອງກັນພາຍນອກໃຫ້ໝັ້ນຄົງ ໂດຍຄູນ້ຳສາມປະເພດ. ຄວາມກວ້າງແລະຄວາມເລິກໃຫ້ເປັນຕາມທີ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ກ່ອນ; ຄູນ້ຳໃຫ້ຈັດວາງຕາມລຳດັບ ຮວມທັງຄູທີ່ຂຸດຂຶ້ນໂດຍຈົ່ງໃຈ.

Verse 10

पितृपैतामहं मित्रं सामन्तञ्च तथा रिपोः कृत्रिमञ्च महाभाग मित्रन्त्रिविधमुच्यते

ໂອ ຜູ້ມີບຸນຍາບາລີ, ມິດຖືກກ່າວວ່າມີສາມປະເພດ: (1) ມິດສືບທອດມາຈາກພໍ່ແລະປູ່; (2) ມິດເພື່ອນບ້ານ/ພັນທະມິດຂ້າງເຄີຍ (ຜູ້ປົກຄອງຕິດຊາຍແດນ); ແລະ (3) ມິດທີ່ສ້າງຂຶ້ນໂດຍກົນລະຍຸດ, ແມ່ນແຕ່ຈາກສັດຕູກໍສາມາດເຮັດໃຫ້ເປັນມິດໄດ້.

Verse 11

स्वाम्यमात्यञ्जनपदा दुर्गं दण्दस्तथैव च कोषो मित्रञ्च धर्मज्ञ सप्ताङ्गं राज्यमुच्यते

ໂອ ຜູ້ຮູ້ທຳມະ, ອານາຈັກຖືກກ່າວວ່າມີອົງປະກອບເຈັດປະການ: ພະຣາຊາ/ຜູ້ປົກຄອງ, ອຳມາດ/ລັດຖະມົນຕີ, ປະຊາຊົນແລະແດນດິນ, ປ້ອມປະການ, ອຳນາດບັງຄັບ (ທັນດະ/ກອງທັບ), ຄັງຫຼວງ, ແລະ ມິດພັນທະມິດ.

Verse 12

मूलं स्वामी स वै रक्ष्यस्तस्माद्राज्यं विशेषतः राज्याङ्गद्रोहिणं हन्यात्काले तीक्ष्णो मृदुर्भवेत्

ຜູ້ປົກຄອງແມ່ນຮາກຖານອັນແທ້ຈິງ; ດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງຕ້ອງຖືກປົກປ້ອງແນ່ນອນ, ແລະດ້ວຍເຫດນີ້ອານາຈັກຈຶ່ງຄວນຖືກຮັກສາເປັນພິເສດ. ຜູ້ທີ່ທໍລະຍົດຕໍ່ອົງປະກອບຂອງລັດ ຄວນຖືກລົງໂທດ ແມ່ນແຕ່ຖຶງຂັ້ນປະຫານ; ແຕ່ຕາມເວລາແລະສະພາບການ ຄວນເຂັ້ມງວດຫຼືອ່ອນໂຍນ.

Verse 13

एवं लोकद्वयं राज्ञो भृत्यैर् हासं विवर्जयेत् भृत्याः परिभवन्तीह नृपं हर्षणसत्कथं

ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າລາຊການຂອງພະຣາຊາ ພຶງຫຼີກເວັ້ນການຫຼິ້ນຕະຫຼົກຫຼືຢອກຢ້ານຕໍ່ພະອົງ ເພາະມັນທຳໃຫ້ສະຫວັດດີພາບຂອງພະອົງເສຍຫາຍທັງໃນໂລກນີ້ແລະໂລກໜ້າ. ແທ້ຈິງ ຂ້າລາຊການມັກຈະດູໝິ່ນຜູ້ປົກຄອງ ເມື່ອມີຄຳຍ້ອງຍໍປະຈົບປະແຈງເພື່ອໃຫ້ພະອົງຫົວເຮາະ.

Verse 14

लोकसङ्ग्रहणार्थाय कृतकव्यसनो भवेत् स्मितपूर्वाभिभाषी स्यात् लोकानां रञ्जनं चरेत्

ເພື່ອຮວບຮວມໃຈປະຊາຊົນ ແລະຮັບການໜຸນຫຼັງ ຄວນເປັນຜູ້ຝຶກຝົນໃນວັນນະຄະດີອັນປະນີດ. ຄວນເວົ້າຫຼັງຈາກຍິ້ມກ່ອນ ແລະປະພຶດການງານທີ່ເຮັດໃຫ້ປະຊາຊົນຊື່ນຊົມແລະພໍໃຈ.

Verse 15

दीर्घसूत्रस्य नृपतेः कर्महानिर्ध्रुवं भवेत् रागे दर्पे च माने च द्रोहे पापे च कर्मणि

ສຳລັບພະຣາຊາຜູ້ຊັກຊ້າ ແລະຍືດເລື່ອງງານ ຄວາມເສຍຫາຍໃນການປົກຄອງເປັນສິ່ງແນ່ນອນ—ໂດຍສະເພາະເມື່ອການກະທຳຖືກຂັບເຄື່ອນໂດຍຄວາມຕິດພັນ, ຄວາມຫຍິ່ງຍະໂສ, ຄວາມຖືຕົນ, ການທໍລະຍົດ ແລະກຳມະຊົ່ວ.

Verse 16

अप्रिये चैव वक्तव्ये दीर्घसूत्रः प्रशस्यते सुप्तमन्त्रो भवेद्राजा नापदो गुप्तमन्त्रतः

ແມ່ນແຕ່ເມື່ອຈຳເປັນຕ້ອງເວົ້າສິ່ງທີ່ບໍ່ນ່າພໍໃຈ ຜູ້ທີ່ດຳເນີນດ້ວຍຄວາມຮອບຄອບກໍຖືກສັນລະເສີນ. ພະຣາຊາຄວນປິດບັງຄຳປຶກສາຂອງຕົນ; ຈາກຄຳປຶກສາທີ່ຖືກປົກປ້ອງ ບໍ່ເກີດພິບັດໄພໃດໆ.

Verse 17

तस्माद्राष्ट्रमिति ख , ग , घ , छ , ज , ञ , ट च ज्ञायते हि कृतं कर्म नारब्धं तस्य राज्यकं आकारैर् इङ्गितैर् गत्या चेष्टया भाषितेन च

ດັ່ງນັ້ນ ຈາກພະຍັນຊະນະ kha, ga, gha, cha, ja, ña ແລະ ṭa ຈຶ່ງເຂົ້າໃຈຄຳວ່າ ‘rāṣṭra’ (ອານາຈັກ/ລັດ). ແລະແທ້ຈິງ ກຳມະທີ່ພະຣາຊາໄດ້ກະທຳແລ້ວ ແລະກິດການຫຼວງທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ເລີ່ມ ຮູ້ໄດ້ຈາກຮູບໜ້າ, ທ່າທາງ, ການຍ່າງ, ການເຄື່ອນໄຫວ ແລະຄຳເວົ້າ.

Verse 18

नेत्रवक्तविकाराभ्यां गृह्यते ऽन्तर्गतं पुनः नैकस्तु मन्त्रयेन् मन्त्रं न राजा बहुभिः सह

ສິ່ງທີ່ກັກໄວ້ພາຍໃນ ຍ້ອນການປ່ຽນແປງຂອງດວງຕາ ແລະ ອາການໃບໜ້າ ຈຶ່ງຖືກອະນຸມານໄດ້ອີກ. ດັ່ງນັ້ນ ບໍ່ຄວນປຶກສາມັນຕຣາຄົນດຽວ ແລະ ກະສັດບໍ່ຄວນປຶກສາກັບຄົນຫຼາຍພ້ອມກັນ.

Verse 19

बहुभिर्मन्त्रयेत् कामं राजा मन्त्रान् पृथक् पृथक् मन्त्रिणामपि नो कुर्यान् मन्त्री मन्त्रप्रकाशनं

ກະສັດອາດປຶກສານະໂຍບາຍກັບທີ່ປຶກສາຫຼາຍຄົນຕາມທີ່ເຫັນຄວນ ໂດຍແຍກເປັນເລື່ອງໆ. ແຕ່ລັດຖະມົນຕີ ແມ່ນບໍ່ຄວນເຜີຍແຜ່ມັນຕຣາຂອງກະສັດ ແມ່ນແມ່ນຢູ່ທ່າມກາງລັດຖະມົນຕີດ້ວຍກັນກໍຕາມ.

Verse 20

क्वापि कस्यापि विश्वासो भवतीह सदा नृणां निश् चयश् च तथा मन्त्रे कार्य एकेन सूरिणा

ໃນໂລກນີ້ ມະນຸດອາດໄວ້ໃຈຜູ້ໃດຜູ້ໜຶ່ງໄດ້ໃນບາງຄັ້ງ; ແຕ່ໃນເລື່ອງມັນຕຣາ (ຄຳປຶກສາ) ການຕັດສິນອັນໝັ້ນຄົງຄວນໃຫ້ຜູ້ຮູ້ປັນຍາຄົນດຽວດຳເນີນ.

Verse 21

नश्येदविनयाद्राजा राज्यञ्च विनयाल्लभेत् त्रैविद्येभ्यस्त्रयीं विद्यां दण्डनीतिञ्च शाश्वतीं

ກະສັດຍ່ອມພິນາດເນື່ອງຈາກຂາດວິໄນ; ແລະດ້ວຍວິໄນຈຶ່ງໄດ້ຮັບອຳນາດອະທິປະໄຕ. ຈາກຜູ້ຮູ້ຊຳນານໃນສາມເວດ ພຶງຮຽນຮູ້ວິຊາເວດສາມປະການ ແລະວິຊາດັນຑະນີຕິ (ວິທະຍາການປົກຄອງດ້ວຍການລົງໂທດ) ອັນຖາວອນ.

Verse 22

आन्वीक्षिकीञ्चार्थविद्यां वार्तारम्भांश् च लोकतः जितेन्द्रियो हि शक्नोति वशे स्थापयितुं प्रजाः

ເພາະມີແຕ່ຜູ້ຊະນະອິນທຣີ (jiteindriya) ເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງສາມາດໂດຍອານວີກສິກີ (ວິຊາການສືບສວນ), ອັດຖະວິທະຍາ (ວິຊາການເມືອງແລະຊັບສິນ), ແລະ ວາຣຕາ (ກິດຈະການຫາລ້ຽງຊີບ) ທີ່ຮຽນຈາກໂລກ ຈຶ່ງນຳປະຊາຊົນໃຫ້ຢູ່ໃນລະບຽບການປົກຄອງໄດ້.

Verse 23

पूज्या देवा द्विजाः सर्वे दद्याद्दानानि तेषु च द्विजे दानञ्चाक्षयो ऽयं निधिः कैश्चिन्न नाश्यते

ເທວະທັງປວງ ແລະ ດວິຊະ (ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ) ທັງປວງ ຄວນແກ່ການນະມັດສະການ; ຄວນໃຫ້ທານແກ່ພວກເຂົາ. ທານທີ່ໃຫ້ແກ່ດວິຊະ ເປັນຄັງສົມບັດບໍ່ໝົດ—ບໍ່ສູນຫາຍໂດຍປະການໃດໆ.

Verse 24

सङ्ग्रामेष्वनिवर्तित्वं प्रजानां परिपालनं दानानि ब्राह्मणानाञ्च राज्ञो निःश्रेयसम्परं

ສໍາລັບກະສັດ: ຄວາມໝັ້ນຄົງບໍ່ຖອຍໃນສົງຄາມ, ການປົກປ້ອງແລະປົກຄອງປະຊາຊົນໃຫ້ຖືກທໍາ, ແລະການໃຫ້ທານ ໂດຍພິເສດແກ່ພຣາຫມັນ—ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນຫົນທາງສູງສຸດນໍາໄປສູ່ ນິຫສເຣຍສະ (ຄວາມດີສຸດທ້າຍ).

Verse 25

कृपणानाथवृद्धानां विधवानाञ्च योषितां योगक्षेमञ्च वृत्तिञ्च तथैव परिकल्पयेत्

ຄວນຈັດໃຫ້ຖືກຄວນທັງການຄຸ້ມຄອງປົກປ້ອງ ແລະ ການອຸປະຖໍາລ້ຽງຊີບ; ພ້ອມທັງຈັດຫາວິທີຫາກິນ ໃຫ້ແກ່ຜູ້ຂັດສົນ, ຜູ້ບໍ່ມີທີ່ພຶ່ງ, ຜູ້ເຖົ້າແກ່, ແລະແມ່ຫມ້າຍ.

Verse 26

वर्णाश्रमव्यवस्थानं कार्यन्तापसपूजनं न विश्वसेच्च सर्वत्र तापसेषु च विश्वसेत्

ຄວນຮັກສາລະບຽບວັນນະ-ອາສຣະມະໃຫ້ຖືກຕ້ອງ ແລະ ຄວນນະມັດສະການບູຊາພວກຕາປະສະ (ນັກບໍາເພັນຕະບະ). ແຕ່ບໍ່ຄວນໄວ້ໃຈທຸກແຫ່ງໂດຍບໍ່ພິຈາລະນາ; ຄວນໄວ້ໃຈຕາປະສະຜູ້ມີວິໄນແທ້.

Verse 27

विश्वासयेच्चापि परन्तत्त्वभूतेन हेतुना तस्य कर्मकमिति ख क्वचित् कस्यापि इति ख , ग , घ , ज , ट च वकविच्चिन्तयेदर्थं सिंहवच्च पराक्रमेत्

ຄວນເຮັດໃຫ້ຜູ້ອື່ນເກີດຄວາມໄວ້ໃຈດ້ວຍເຫດຜົນທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນຕັດຕະວະສູງສຸດ; ນີ້ແມ່ນແນວປະພຶດອັນຄວນຂອງເຂົາ. ໃນບາງກໍລະນີ (ຕາມການອ່ານທີ່ແຕກຕ່າງ) ຜູ້ມີວາຈາຄົມຄາຍ ແລະ ຮູ້ຈັກພິຈາລະນາ ຄວນຄິດໄຕ່ຕອງເປົ້າໝາຍ ແລ້ວຈຶ່ງກະທໍາດ້ວຍຄວາມກ້າຫານດັ່ງສິງ.

Verse 28

वृकवच्चावलुम्पेत शशवच्च विनिष्पतेत् दृढप्रहरी च भवेत् तथा शूकरवन्नृपः

ດັ່ງໝາປ່າ ຄວນຈັບຍຶດແລະປົ່ນຊິງ; ດັ່ງກະຕ່າຍ ຄວນໂດດຫນີໄປຢ່າງວ່ອງໄວ; ຄວນເປັນຜູ້ຕີທີ່ແນ່ນອນແລະໜັກແນ່ນ—ແລະດັ່ງໝູປ່າ ພະຣາຊາຄວນບຸກຄືບໜ້າຢ່າງບໍ່ຍອມຖອຍ។

Verse 29

चित्रकारश् च शिखिवद् दृढभक्तिस् तथाश्ववत् भवेच्च मधुराभाषी तथा कोकिलवन्नृपः

ຊ່າງວາດຮູບຄວນມີຄວາມຈົ່ງຮັກພັກດີອັນໝັ້ນຄົງ ດັ່ງນົກຢູງ; ແລະດັ່ງມ້າ ຄວນມີວິໄນ ແລະໃຊ້ງານໄດ້. ພະຣາຊາກໍຄວນເວົ້າຈາຫວານ ດັ່ງນົກກຸກກູ.

Verse 30

काकशङ्की भवेन्नित्यमज्ञातां वसतिं वसेत् नापरीक्षितपूर्वञ्च भोजनं शयनं स्पृशेत्

ຄວນລະວັງຢູ່ເສມືອນນົກກາ; ຄວນຢູ່ອາໄສໃນບ່ອນທີ່ຮູ້ຈັກແລະເຂົ້າໃຈສະພາບ; ແລະບໍ່ຄວນກິນອາຫານ ຫຼືໃຊ້ທີ່ນອນ ທີ່ບໍ່ໄດ້ກວດກ່ອນ.

Verse 31

नाविज्ञातां स्त्रियं गच्छेन्नाज्ञातां नावमारुद्वेत् राष्ट्रकर्षी भ्रस्यते च राज्यार्थाच्चैव जीवितात्

ບໍ່ຄວນເຂົ້າໃກ້ຍິງທີ່ບໍ່ຮູ້ຈັກ ແລະບໍ່ຄວນຂຶ້ນເຮືອທີ່ບໍ່ຮູ້ຈັກ. ເພາະຜູ້ທີ່ຂູດຮີດອານາຈັກຈະຕົກຕ່ຳ—ເສຍທັງເປົ້າໝາຍແຫ່ງລາຊະອຳນາດ ແລະແມ່ນກະທັ້ງຊີວິດ.

Verse 32

भृतो वत्सो जातबलः कर्मयोग्यो यथा भवेत् तथा राष्ट्रं महाभाग भृतं कर्मसहं भवेत्

ດັ່ງລູກງົວທີ່ຖືກລ້ຽງດູ ເມື່ອແຂງແຮງແລ້ວ ຍ່ອມເໝາະສົມຕໍ່ການເຮັດວຽກ; ດັ່ງນັ້ນແຫຼະ ໂອ ຜູ້ມີບຸນຍິ່ງ, ອານາຈັກທີ່ຖືກບຳລຸງດີ ຍ່ອມສາມາດຮັບພາລະ ແລະສຳເລັດກິດງານໄດ້.

Verse 33

सर्वं कर्मेदमायत्तं विधाने दैवपौरुषे तयोर्दैवमचिन्त्यं हि पौरुषे विद्यते क्रिया

ການກະທຳທັງໝົດໃນໂລກນີ້ ອາໄສລະບຽບທີ່ຖືກກຳນົດ ອັນປະກອບດ້ວຍ ວາສະນາ (daiva) ແລະ ຄວາມພາກພຽນຂອງມະນຸດ (pauruṣa)। ໃນສອງນັ້ນ ວາສະນາຍາກຈະຄາດເດົາ; ແຕ່ໃນຄວາມພາກພຽນ ມີການກະທຳດ້ວຍເຈດຈຳນົງ।

Verse 34

जनानुरागप्रभवा राज्ञो राज्यमहीश्रियः

ອຳນາດອະທິປະໄຕຂອງກະສັດ ແລະ ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງອັນໃຫຍ່ຂອງອານາຈັກ ເກີດຈາກຄວາມຮັກໃຄ່ ແລະ ຄວາມເມດຕາຂອງປະຊາຊົນ।