Adhyaya 55: Observance of the Auspicious Dvādaśī Vow and the Sacred Account of the Kubjākāmra Tīrtha
Śubha-vrata (Dvādaśī-vrata) vidhiḥ tathā Kubjākāmra-tīrtha-māhātmya
Ritual-Manual and Tīrtha-Māhātmya (Vow Instruction with Sacred Geography)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವರಾಹ–ಪೃಥಿವೀ ಸಂವಾದದೊಳಗೆ ವೈಷ್ಣವ ‘ಶುಭವ್ರತ’ ಅಂದರೆ ದ್ವಾದಶೀ ವ್ರತದ ವಿಧಿ ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷದಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತಿಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ, ದ್ವಾದಶೀನಂದು ಹರಿನಾಮ-ಜಪಸಹಿತ ಪೂಜೆ, ಆಹ್ವಾನಿತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ದಾನ, ಹಾಗೆಯೇ ‘ಭೂಮಿ-ರೂಪಗಳ’ ಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜನ ದೃಷ್ಟಾಂತ—ಅವನು ವ್ರತ ಆಚರಿಸಿ ವಿಷ್ಣುದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ವಿದ್ಯಾವಂತ ಸದ್ಗುಣ ಪುತ್ರನನ್ನೂ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶುಭಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಬೇಡಿ, ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾವಿನ ಮರ ‘ಕುಬ್ಜ’ವಾದುದರಿಂದ ಕುಬ್ಜಾಕಾಮ್ರ ತೀರ್ಥ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಮರಣವೂ ಮುಕ್ತಿದಾಯಕವೆಂದು ತೀರ್ಥಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ।
Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 55
Verse 1
अगस्त्य उवाच । शृणु राजन् महाभाग व्रतानामुत्तमं व्रतम् । येन सम्प्राप्यते विष्णुः शुभेनैव न संशयः ॥ ५५.१ ॥
ಅಗಸ್ತ್ಯನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ ರಾಜನೇ, ವ್ರತಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ವ್ರತವನ್ನು ಕೇಳು; ಶುಭ ಆಚರಣೆಯಿಂದಲೇ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ।
Verse 2
मार्गशीर्षेऽथ मासे तु प्रथमह्नात् समारभेत् । एकभक्तं सिते पक्षे यावत् स्याद् दशमी तिथिः ॥ ५५.२ ॥
ನಂತರ ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ದಿನದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಬೇಕು; ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಏಕಭಕ್ತ (ಒಮ್ಮೆ ಭೋಜನ) ಮಾಡುತ್ತಾ ದಶಮೀ ತಿಥಿ ಬರುವವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕು।
Verse 3
ततो दशम्यां मध्याह्ने स्नात्वा विष्णुं समर्च्य च । भक्त्या संकल्पयेत् प्राग्वद् द्वादशीं पक्षतो नृप ॥ ५५.३ ॥
ನಂತರ ದಶಮೀ ತಿಥಿಯ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ಪೂಜಿಸಿ, ಹೇ ನೃಪನೇ, ಹಿಂದಿನಂತೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಕ್ಷಾನುಸಾರ ದ್ವಾದಶೀ ವ್ರತದ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 4
तामप्येवमुषित्वा च यवान् विप्राय दापयेत् । कृष्णायेति हरिर्वाच्यो दाने होमे तथार्च्चने ॥ ५५.४ ॥
ಆ ವ್ರತವನ್ನೂ ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆಚರಿಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಯವ (ಜೋಳ/ಬಾರ್ಲಿ) ದಾನ ಕೊಡಬೇಕು; ದಾನ, ಹೋಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಚನೆಯಲ್ಲಿ ‘ಕೃಷ್ಣಾಯ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು।
Verse 5
चातुर्मास्यमथैवं तु क्षपित्वा राजसत्तम । चैत्रादिषु पुनस्तद्वदुपोष्य प्रयतः सुधीः । सक्तुपात्राणि विप्राणां सहिरण्यानि दापयेत् ॥ ५५.५ ॥
ಹೇ ರಾಜಸತ್ತಮನೇ, ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ, ನಿಯಮಪಾಲಕನಾದ ಜ್ಞಾನಿ ಚೈತ್ರಾದಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಬೇಕು; ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಸತ್ತು (ಭಜ್ಜಿದ ಹಿಟ್ಟು) ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಚಿನ್ನದೊಂದಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು।
Verse 6
श्रावणादिषु मासेषु तद्वच्छालिं प्रदापयेत् । त्रिषु मासेषु यावच्च कार्त्तिकस्यादिरागतः ॥ ५५.६ ॥
ಶ್ರಾವಣಾದಿ ಮಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ಕೊಡಿಸಬೇಕು. ಕಾರ್ತ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಆರಂಭ ಬರುವವರೆಗೆ ಮೂರು ತಿಂಗಳು ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕು.
Verse 7
तमप्येवं क्षपित्वा तु दशम्यां प्रयतः शुचिः । अर्चयित्वा हरिं भक्त्या मासनाम्ना विचक्षणः ॥ ५५.७ ॥
ಆ ಅವಧಿಯನ್ನೂ ಹೀಗೆ ಕಳೆಯಿಸಿ, ನಂತರ ದಶಮಿಯಂದು ನಿಯಮಪಾಲಕನಾಗಿ ಶುದ್ಧನಾಗಿ, ವಿವೇಕಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾಸನಾಮ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಹರಿಯನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು.
Verse 8
संकल्पं पूर्ववद् भक्त्या द्वादश्यां संयतेन्द्रियः । एकादश्यां यथाशक्त्या कारयेत् पृथिवीं नृप ॥ ५५.८ ॥
ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಹಾಗೂ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಹಿಂದಿನಂತೆ ದ್ವಾದಶಿಯಂದು ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು; ಓ ನೃಪ, ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಪೃಥಿವೀ (ದೇವಿ/ಪ್ರತಿಮೆ) ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಧಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿಸಬೇಕು.
Verse 9
काञ्चनाङ्गां च पातालकुलपर्वतसंयुताम् । भूमिन्यासविधानेन स्थापयेत् तां हरेः पुरः ॥ ५५.९ ॥
ಸುವರ್ಣಾಂಗಿಯಾಗಿಯೂ ಪಾತಾಳ ಸಂಬಂಧಿತ ಕುಲಪರ್ವತಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿಯೂ ಇರುವ ಆ (ಪೃಥಿವೀ-ಪ್ರತಿಮೆ)ಯನ್ನು ಭೂಮಿನ್ಯಾಸ ವಿಧಾನದಂತೆ ಹರಿಯ ಮುಂದೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.
Verse 10
सितवस्त्रयुगच्छन्नां सर्वबीजसमन्विताम् । सम्पूज्य प्रियदत्तेति पञ्चरत्नैर्विचक्षणः ॥ ५५.१० ॥
ಬಿಳಿ ವಸ್ತ್ರಗಳ ಜೋಡಿಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲಾ ಬೀಜಗಳಿಂದ ಸಮನ್ವಿತವಾದ (ಅವಳನ್ನು) ಸಮ್ಯಕ್ ಪೂಜಿಸಿ, ವಿವೇಕಿ ‘ಪ್ರಿಯದತ್ತಾ’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಪಂಚರತ್ನಗಳೊಂದಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.
Verse 11
जागरं तत्र कुर्वीत प्रभाते तु पुनर्द्विजान् । आमन्त्र्य संख्यया राजंśचतुर्विंशति यावतः ॥ ५५.११ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾತದಲ್ಲಿ, ಓ ರಾಜನೇ, ಸಂಖ್ಯೆಯಂತೆ ದ್ವಿಜರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆಹ್ವಾನಿಸಬೇಕು—ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ವರೆಗೆ।
Verse 12
तेषां एकैकशो गां च अनड्वाहं च दापयेत् । एकैकं वस्त्रयुग्मं च अङ्गुलीयकम् एव च ॥ ५५.१२ ॥
ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನಿಗೂ ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಒಂದು ಹಸು ಮತ್ತು ಒಂದು ಎತ್ತನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ಕೊಡಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನಿಗೂ ಒಂದು ಜೋಡಿ ವಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಒಂದು ಉಂಗುರವನ್ನೂ ನೀಡಬೇಕು।
Verse 13
कटकार्णि च सौवर्णकर्णाभरणकानि च । एकैकं ग्राममेतॆषां राजा राजन् प्रदापयेत् ॥ ५५.१३ ॥
ಕಂಕಣಗಳನ್ನೂ ಹಾಗೂ ಸ್ವರ್ಣ ಕರ್ಣಾಭರಣಗಳನ್ನೂ ನೀಡಬೇಕು; ಮತ್ತು ಓ ರಾಜನೇ, ರಾಜನು ಇವರಿಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನಿಗೂ ಒಂದೊಂದು ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಸಹ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು।
Verse 14
तन्मध्यमं सयुग्मं तु सर्वमाद्यं प्रदापयेत् । स्वशक्त्याभरणं चैव दरिद्रस्य स्वशक्तितः ॥ ५५.१४ ॥
ಮಧ್ಯಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮೊದಲು ಜೋಡಿಗಳಾಗಿ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ದರಿದ್ರನಿಗೆ ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಆಭರಣಗಳನ್ನೂ ನೀಡಬೇಕು।
Verse 15
यथाशक्त्या महीṃ कृत्वा काञ्चनीं गोयुगं तथा । वस्त्रयुग्मं च दातव्यं यथाविभवशक्तितः ॥ ५५.१५ ॥
ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸ್ವರ್ಣಮಯ ಭೂಮಿಯ ಪ್ರತಿರೂಪವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಗೋಯುಗ (ಎರಡು ಹಸುಗಳು) ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ, ವಸ್ತ್ರಯುಗ್ಮವನ್ನೂ ತನ್ನ ವೈಭವಶಕ್ತಿಯಂತೆ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 16
गां युग्माभरणात् सर्वं सहिरण्यं च कारयेत् । एवं कृते तथा कृष्णशुक्लद्वादश्यमेव च ॥ ५५.१६ ॥
ಹಸುವನ್ನು ಜೋಡಿ ಆಭರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ದಾನಾರ್ಥವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ, ಚಿನ್ನದೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನೂ ತಯಾರಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಸಿದ್ಧವಾದ ಮೇಲೆ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷವಾಗಲಿ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷವಾಗಲಿ ದ್ವಾದಶಿ ತಿಥಿಯಲ್ಲೇ ಈ ಕರ್ಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು.
Verse 17
रौप्यां वा पृथिवीं कृत्वा यथाविभवशक्तितः । दापयेद् ब्राह्मणानां तु तथा तेषां च भोजनम् । उपानहौ यथाशक्त्या पादुके छत्रिकां तथा ॥ ५५.१७ ॥
ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬೆಳ್ಳಿಯಿಂದ ಭೂಮಿಯ (ಪ್ರತಿಮೆ) ರೂಪಿಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನವನ್ನು ಕೊಡಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಅವರಿಗೆ ಭೋಜನವನ್ನೂ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಇನ್ನೂ ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಪಾದುಕ/ಚಪ್ಪಲಿ ಮತ್ತು ಛತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಸಹ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 18
एतान् दत्त्वा वदेदेवं कृष्णो दामोदरॊ मम । प्रीयतां सर्वदा देवो विश्वरूपो हरिर्मम ॥ ५५.१८ ॥
ಇವುಗಳನ್ನು ದಾನಮಾಡಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಬೇಕು— “ಕೃಷ್ಣ ದಾಮೋದರನು ನನ್ನವನು; ವಿಶ್ವರೂಪನಾದ ದೇವ ಹರಿ ಸದಾ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರಲಿ.”
Verse 19
दाने च भोजने चैव कृत्वा यत् फलमाप्यते । तन्न शक्यं सहस्रेण वर्षाणामपि कीर्तितुम् ॥ ५५.१९ ॥
ದಾನ ಮತ್ತು ಭೋಜನವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದಾಗ ದೊರೆಯುವ ಫಲವನ್ನು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವರ್ಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
Verse 20
तथाप्युद्देशतः किञ्चित् फलं वक्ष्यामि तेऽनघ । व्रतस्यास्य पुरा वृत्तं शुभान्यस्य शृणुष्व तत् ॥ ५५.२० ॥
ಆದರೂ, ಹೇ ನಿರಪರಾಧಿ, ಈ ವ್ರತದ ಫಲವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ವ್ರತ ಹೇಗೆ ಆಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂಬ ಶುಭ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನೂ ಕೇಳು.
Verse 21
आसीदादियुगे राजा ब्रह्मवादी दृढव्रतः । स पुत्रकामः पप्रच्छ ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् । तस्येदं व्रतमाचख्यौ ब्रह्मा स कृतवांस्तथा ॥ ५५.२१ ॥
ಆದಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮವಾದದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠನಾಗಿಯೂ ದೃಢವ್ರತನಾಗಿಯೂ ಇದ್ದ ಒಬ್ಬ ರಾಜನಿದ್ದನು. ಪುತ್ರಕಾಮನೆಯಿಂದ ಅವನು ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು; ಬ್ರಹ್ಮನು ಈ ವ್ರತವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದನು, ರಾಜನು ಸಹ ಹಾಗೆಯೇ ಆಚರಿಸಿದನು.
Verse 22
तस्य व्रतान्ते विश्वात्मा स्वयं प्रत्यक्षतां ययौ । तुष्टश्चोवाच भो राजन् वरो मे व्रियतां वरः ॥ ५५.२२ ॥
ಆ ವ್ರತಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾತ್ಮನು ಸ್ವಯಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು. ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ ಹೇಳಿದನು—“ಓ ರಾಜನೇ, ನನ್ನಿಂದ ವರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡು; ನಿನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ವರವನ್ನು ಬೇಡು.”
Verse 23
राजोवाच । पुत्रं मे देहि देवेश वेदमन्त्रविशारदम् । याजकं यजनासक्तं कीर्त्या युक्तं चिरायुषम् । असंख्यातगुणं चैव ब्रह्मभूतमकल्मषम् ॥ ५५.२३ ॥
ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು—“ಹೇ ದೇವೇಶ, ನನಗೆ ವೇದಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಾರದನಾದ ಪುತ್ರನನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು. ಯಜ್ಞಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾದ ಯಾಜಕನಾಗಿ, ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ, ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಗುಣಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧನಾಗಿ, ಬ್ರಹ್ಮಭಾವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ, ಕಲ್ಮಷರಹಿತನಾಗಿರಲಿ.”
Verse 24
एवमुक्त्वा ततो राजा पुनर्वचनमब्रवीत् । ममाप्यन्ते शुभं स्थानं प्रयच्छ परमेश्वर । यत्तन्मुनिपदं नाम यत्र गत्वा न शोचति ॥ ५५.२४ ॥
ಇಂತೆ ಹೇಳಿ ರಾಜನು ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದರು—“ಹೇ ಪರಮೇಶ್ವರ, ನನ್ನ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನನಗೂ ಶುಭಸ್ಥಾನವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು; ಅದನ್ನು ‘ಮುನಿಪದ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಹೋದವನು ಶೋಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ.”
Verse 25
एवमस्त्विति तं देवः प्रोक्त्वा चादर्शनं गतः । तस्यापि राज्ञः पुत्रोऽभूद्वत्सप्रीर्नाम नामतः ॥ ५५.२५ ॥
ದೇವನು “ಏವಮಸ್ತು (ತಥಾಸ್ತು)” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅಂತರಧಾನನಾದನು. ಆ ರಾಜನಿಗೂ ಒಬ್ಬ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸಿದನು; ಅವನ ಹೆಸರು ವತ್ಸಪ್ರೀ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.
Verse 26
वेदवेदाङ्गसम्पन्नो यज्ञयाजी बहुश्रुतः । तस्य कीर्त्तिर्महाराज विस्तृता धरणीतले ॥ ५५.२६ ॥
ವೇದ ಹಾಗೂ ವೇದಾಂಗಗಳ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾಗಿ, ಯಜ್ಞಯಾಜಕನಾಗಿ, ಬಹುಶ್ರುತನಾಗಿದ್ದ ಅವನ ಕೀರ್ತಿ, ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭೂಮಿತಲದಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು.
Verse 27
राजाऽपि तं सुतं लब्ध्वा विष्णुदत्तं प्रतापिनम् । जगाम तपसे युक्तः सर्वद्वन्द्वान् प्रहाय सः ॥ ५५.२७ ॥
ರಾಜನೂ ಆ ಪ್ರತಾಪಶಾಲಿಯಾದ ವಿಷ್ಣುದತ್ತನೆಂಬ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪಡೆದು ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಹೊರಟನು. ತಪೋನಿಷ್ಠನಾಗಿ ಸುಖದುಃಖಾದಿ ಎಲ್ಲ ದ್ವಂದ್ವಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು.
Verse 28
आराधयामास हरिं निराहारो जितेन्द्रियः । हिमवत्पर्वते रम्ये स्तुतिं कुर्वंस्तदा नृपः ॥ ५५.२८ ॥
ಆಗ ರಾಜನು ನಿರಾಹಾರನಾಗಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಹರಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದನು. ರಮ್ಯವಾದ ಹಿಮವತ್ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 29
भद्राश्व उवाच । कीदृशी सा स्तुतिर्ब्रह्मन् यां चकार स पार्थिवः । किं च तस्याभवद् देवं स्तुवतः पुरुषोत्तमम् ॥ ५५.२९ ॥
ಭದ್ರಾಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಆ ರಾಜನು ಮಾಡಿದ ಸ್ತುತಿ ಹೇಗಿತ್ತು? ಮತ್ತು ಪುರುಷೋತ್ತಮ ದೇವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವನಿಗೆ ಏನು ಸಂಭವಿಸಿತು?
Verse 30
दुर्वासा उवाच । हिमवन्तं समाश्रित्य राजा तद्गतमानसः । स्तुतिं चकार देवाय विष्णवे प्रभविष्णवे ॥ ५५.३० ॥
ದುರ್ವಾಸನು ಹೇಳಿದನು—ಹಿಮವಂತನ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ಲೀನಗೊಳಿಸಿದ ರಾಜನು ದೇವ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ—ಪರಮಶಕ್ತನಾದ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ—ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದನು.
Verse 31
राजोवाच । क्षराक्षरं क्षीरसमुद्रशायिनं क्षितीधरं मूर्तिमतां परं पदम् । अतीन्द्रियं विश्वभुजां पुरः कृतं निराकृतं स्तौमि जनार्दनं प्रभुम् ॥ ५५.३१ ॥
ರಾಜನು ಹೇಳಿದರು—ಕ್ಷರ-ಅಕ್ಷರ ಎರಡೂ ಸ್ವರೂಪನಾದ, ಕ್ಷೀರಸಾಗರಶಯನನಾದ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಧರಿಸುವ, ಮೂರ್ತಿಮಂತರಲ್ಲಿ ಪರಮಪದನಾದ, ಇಂದ್ರಿಯಾತೀತನಾದ, ವಿಶ್ವಪೋಷಣೆಯ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತನಾದ, ಆದರೂ ನಿರಾಕಾರ ನಿರುಪಾಧಿಯಾದ ಜನಾರ್ದನ ಪ್ರಭುವನ್ನು ನಾನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 32
त्वमादिदेवः परमार्थरूपी विभुः पुराणः पुरुषोत्तमश्च । अतीन्द्रियो वेदविदां प्रधानः प्रपाहि मां शङ्खगदास्त्रपाणे ॥ ५५.३२ ॥
ನೀನು ಆದಿದೇವ, ಪರಮಾರ್ಥಸ್ವರೂಪ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ, ಪುರಾತನ ಮತ್ತು ಪುರುಷೋತ್ತಮ. ಇಂದ್ರಿಯಾತೀತ, ವೇದವಿದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ—ಶಂಖ, ಗದೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದವನೇ, ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು।
Verse 33
कृतं त्वया देव सुरासुराणां संकीर्त्यतेऽसौ च अनन्तमूर्ते । सृष्ट्यर्थमेतत् तव देव विष्णो न चेष्टितं कूटगतस्य तत्स्यात् ॥ ५५.३३ ॥
ಹೇ ಅನಂತಮೂರ್ತಿಯ ದೇವಾ! ದೇವರು ಮತ್ತು ಅಸುರರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ಮಾಡಿದ ಈ ಕೃತ್ಯವು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಹೇ ದೇವ ವಿಷ್ಣೋ, ಇದು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಹಿತಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ; ಕೂಟಸ್ಥ ಅವ್ಯಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದವನಿಗೆ ಇಂತಹ ಚೇಷ್ಟಿತವನ್ನು ಆಪಾದಿಸಲಾಗದು।
Verse 34
तथैव कूर्मत्वमृगत्वमुच्चैस् त्वया कृतं रूपमनेक रूप । सर्वज्ञभावादसकृच्छ जन्म संकीर्त्यते तेऽच्युत नैतदस्ति ॥ ५५.३४ ॥
ಹೇ ಅನೇಕರೂಪನೇ! ಹಾಗೆಯೇ ಕೂರ್ಮತ್ವ ಮತ್ತು ಮೃಗತ್ವ ಎಂಬ ಉನ್ನತ ರೂಪಗಳನ್ನೂ ನೀನು ಧರಿಸಿದ್ದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸರ್ವಜ್ಞತ್ವದಿಂದ ನಿನ್ನ ಜನ್ಮವು ಪುನಃಪುನಃ ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಹೇ ಅಚ್ಯುತ, ನಿಜವಾಗಿ ಅದು ಹಾಗಲ್ಲ।
Verse 35
नृसिंह नमो वामन जमदग्निनाम दशास्यगोत्रान्तक वासुदेव । नमोऽस्तु ते बुद्ध कल्किन् खगेश शम्भो नमस्ते विबुधारिनाशन ॥ ५५.३५ ॥
ನೃಸಿಂಹನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ, ವಾಮನನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ, ಜಮದಗ್ನಿನಾಮ (ಪರಶುರಾಮ)ನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ದಶಾಸ್ಯ (ರಾವಣ) ವಂಶಾಂತಕ ವಾಸುದೇವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ। ಹೇ ಬುದ್ಧ, ಹೇ ಕಲ್ಕಿನ್, ಹೇ ಖಗೇಶ (ಗರುಡ), ಹೇ ಶಂಭೋ—ವಿಬುಧಾರಿನಾಶನ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।
Verse 36
नमोऽस्तु नारायण पद्मनाभ नमो नमस्ते पुरुषोत्तमाय । नमः समस्तामरसङ्घपूज्य नमोऽस्तु ते सर्वविदां प्रधान ॥ ५५.३६ ॥
ಹೇ ನಾರಾಯಣ ಪದ್ಮನಾಭ, ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಹೇ ಪುರುಷೋತ್ತಮ, ಪುನಃ ಪುನಃ ನಮೋ ನಮಃ. ಸಮಸ್ತ ಅಮರಸಂಘದಿಂದ ಪೂಜ್ಯನಾದ ನಿಮಗೆ ನಮಃ; ಸರ್ವವಿದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ, ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
Verse 37
नमः करालास्य नृसिंहमूर्त्ते नमो विशालाद्रिसमान कूर्म । नमः समुद्रप्रतिमान मत्स्य नमामि त्वां क्रोडरूपिननन्त ॥ ५५.३७ ॥
ಭಯಾನಕ ಮುಖವಿರುವ ನರಸಿಂಹಮೂರ್ತಿಗೆ ನಮಃ; ವಿಶಾಲ ಪರ್ವತಸಮಾನ ಕೂರ್ಮಮೂರ್ತಿಗೆ ನಮಃ. ಸಮುದ್ರಸಮಾನ ಮತ್ಸ್ಯಮೂರ್ತಿಗೆ ನಮಃ; ಹೇ ಅನಂತ, ವರಾಹರೂಪಧಾರಿಯೇ, ನಿಮಗೆ ನಾನು ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
Verse 38
सृष्ट्यर्थमेतत्तव देव चेष्टितं न मुख्यपक्षे तव मूर्तिता विभो । अजानता ध्यानमिदं प्रकाशितं नैभिर्विना लक्ष्यसे त्वं पुराण ॥ ५५.३८ ॥
ಹೇ ದೇವ, ಸೃಷ್ಟಿಗಾಗಿ ಇದೊಂದು ನಿಮ್ಮ ಚೇಷ್ಟಿತ; ಹೇ ವಿಭೋ, ನಿಮ್ಮ ಮೂರ್ತಿಧಾರಣೆ ನಿಮ್ಮ ಮೂಲಸ್ವರೂಪದ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಿತಿ ಅಲ್ಲ. ತಿಳಿಯದವರಿಗಾಗಿ ಈ ಧ್ಯಾನೋಪದೇಶ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ; ಈ ಉಪಾಯಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಹೇ ಪುರಾಣ, ನೀವು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 39
आद्यो मखस्त्वं स्वयमेव विष्णो मखाङ्गभूतोऽसि हविस्त्वमेव । पशुर्भवानृत्विगिज्यं त्वमेव त्वां देवसङ्घा मुनयो यजन्ति ॥ ५५.३९ ॥
ಹೇ ವಿಷ್ಣೋ, ನೀವೇ ಸ್ವಯಂ ಆದ್ಯ ಯಜ್ಞ (ಮಖ); ನೀವೇ ಯಜ್ಞಾಂಗವೂ, ನೀವೇ ಹವಿಸ್ (ಆಹುತಿಯೂ). ನೀವೇ ಪಶು (ಯಜ್ಞಬಲಿ); ನೀವೇ ಋತ್ವಿಜರಿಂದ ಪೂಜ್ಯ ಯಾಜಕತತ್ತ್ವ. ದೇವಸಂಘಗಳೂ ಮುನಿಗಳೂ ನಿನ್ನನ್ನೇ ಯಜಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 40
यदेतस्मिन् जगद्ध्रुवं चलाचलं सुरादिकालानलसंस्थमुत्तमम् । न त्वं विभक्तोऽसि जनार्दनेश प्रयच्छ सिद्धिं हृदयेप्सितां मे ॥ ५५.४० ॥
ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಜಗತ್ತು—ಚಲ-ಅಚಲವೆಲ್ಲವೂ—ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಧ್ರುವವಾಗಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ, ಯುಗಾಂತಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇ ಜನಾರ್ದನೇಶ, ನೀನು ಅದರಿಂದ ವಿಭಕ್ತನಲ್ಲ. ನನ್ನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ನನಗೆ ದಯಪಾಲಿಸು.
Verse 41
नमः कमलपत्राक्ष मूर्तामूर्त नमो हरे । शरणं त्वां प्रपन्नोऽस्मि संसारान्मां समुद्धर ॥ ५५.४१ ॥
ಕಮಲಪತ್ರಾಕ್ಷನೇ! ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಮೂರ್ತ-ಅಮೂರ್ತ ಹರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಶರಣಾಗಿದ್ದೇನೆ—ನನ್ನನ್ನು ಸಂಸಾರಚಕ್ರದಿಂದ ಉದ್ಧರಿಸಿರಿ.
Verse 42
एवं स्तुतस्तदा देवस्तेन राज्ञा महात्मना । विशालाम्रतलस्थेन तुतोष परमेश्वरः ॥ ५५.४२ ॥
ಹೀಗೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಮಾವಿನ ತಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಜನು ಸ್ತುತಿಸಿದಾಗ ಪರಮೇಶ್ವರ ದೇವನು ಸಂತುಷ್ಟನಾದನು.
Verse 43
कुब्जरूपी ततो भूत्वा आजगाम हरिः स्वयम् । तस्मिन्नागत मात्रे तु सीप्याम्रः कुब्जकोऽभवत् ॥ ५५.४३ ॥
ನಂತರ ಹರಿ ಸ್ವತಃ ಕುಬ್ಜರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಬಂದನು. ಅವನು ಬಂದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಆ ಕುಬ್ಜಕನು ‘ಸೀಪ್ಯಾಮ್ರ’ವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತನಾದನು.
Verse 44
तं दृष्ट्वा महदाश्चर्यं स राजा संशितव्रतः । विशालस्य कथं कौब्ज्यमिति चिन्तापरोऽभवत् ॥ ५५.४४ ॥
ಆ ಮಹದಾಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ, ವ್ರತದಲ್ಲಿ ದೃಢನಾದ ರಾಜನು ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದನು—“ವಿಶಾಲನಿಗೆ ಕುಬ್ಜತ್ವ ಹೇಗೆ ಬಂದಿತು?”
Verse 45
तस्य चिन्तयतो बुद्धिर्बभौ तं ब्राह्मणं प्रति । अनेनागतमात्रेण कृतमेतन्न संशयः ॥ ५५.४५ ॥
ಅವನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಅವನ ಬುದ್ಧಿ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿತು—“ಇವನ ಆಗಮನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಇದು ನೆರವೇರಿದೆ; ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.”
Verse 46
तस्मादेषैव भविता भगवान् पुरुषोत्तमः । एवमुक्त्वा नमश्चक्रे तस्य विप्रस्य स नृपः ॥ ५५.४६ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಇವರೇ ಭಗವಾನ್ ಪುರುಷೋತ್ತಮರಾಗುವರು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ರಾಜನು ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು.
Verse 47
अनुग्रहाय भगवन् नूनं त्वं पुरुषोत्तमः । आगतोऽसि स्वरूपं मे दर्शयस्वाधुना हरे ॥ ५५.४७ ॥
ಹೇ ಭಗವನ್! ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನೀವು ಪುರುಷೋತ್ತಮರಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದೀರಿ. ಹೇ ಹರಿ, ಈಗ ನನಗೆ ನಿಮ್ಮ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸಿರಿ.
Verse 48
एवमुक्तस्तदा देवः शङ्खचक्रगदाधरः । बभौ तत्पुरतः सौम्यो वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ ५५.४८ ॥
ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಶಂಖ-ಚಕ್ರ-ಗದಾಧಾರಿಯಾದ ದೇವರು ಅವನ ಮುಂದೆ ಸೌಮ್ಯರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
Verse 49
वरं वृणीष्व राजेन्द्र यत्ते मनसि वर्तते । मयि प्रसन्ने त्रैलोक्य तिलमात्रमिदं नृप ॥ ५५.४९ ॥
ಹೇ ರಾಜೇಂದ್ರ! ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನೇ ವರವಾಗಿ ಬೇಡು. ಹೇ ನೃಪ, ನಾನು ಪ್ರಸನ್ನನಾದರೆ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯವೂ ತಿಲಮಾತ್ರವೇ (ಅಲ್ಪ) ಆಗುತ್ತದೆ.
Verse 50
एवमुक्तस्ततो राजा हर्षोत्फुल्लितलोचनः । मोक्षं प्रयच्छ देवेशेत्युक्त्वा नोवाच किञ्चन ॥ ५५.५० ॥
ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದ ರಾಜನು ಹರ್ಷದಿಂದ ಅರಳಿದ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ, “ಹೇ ದೇವೇಶ, ನನಗೆ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿರಿ” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಮತ್ತೇನೂ ಮಾತನಾಡಲಿಲ್ಲ.
Verse 51
एवमुक्तः स भगवान् पुनर्वाक्यमुवाच ह । मय्यागते विशालोऽयमाम्रः कुब्जत्वमागतः ॥ यस्मात्तस्मात्तीर्थमिदं कुब्जकाम्रं भविष्यति ॥ ५५.५१ ॥
ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಭಗವಾನ್ ಮತ್ತೆ ವಚನ ಹೇಳಿದರು—“ನಾನು ಬಂದಾಗ ಈ ವಿಶಾಲ ಮಾವಿನ ಮರವು ಕುಬ್ಜವಾಗಿ (ವಂಗಿ) ಆಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ತೀರ್ಥವು ‘ಕುಬ್ಜಕ-ಆಮ್ರ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುವುದು.”
Verse 52
तिर्यग्योन्यादयोऽप्यस्मिन् ब्राह्मणान्ता यदि स्वकम् । कलेवरं त्यजिष्यन्ति तेषां पञ्चशतानि च । विमानानि भविष्यन्ति योगिनां मुक्तिरेव च ॥ ५५.५२ ॥
ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಿಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರವರೆಗೆ—ಈ (ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ) ತಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರೆ, ಅವರಿಗೆ ಐನೂರು ವಿಮಾನಗಳು ಉಂಟಾಗುವವು; ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮುಕ್ತಿಯೇ ಫಲ.
Verse 53
एवमुक्त्वा नृपं देवः शङ्खाग्रेण जनार्दनः । पस्पर्श स्पृष्टमात्रोऽसौ परं निर्वाणमाप्तवान् ॥ ५५.५३ ॥
ಹೀಗೆ ರಾಜನಿಗೆ ಹೇಳಿ ದೇವ ಜನಾರ್ದನನು ಶಂಖದ ಅಗ್ರದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದನು; ಸ್ಪರ್ಶಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಅವನು ಪರಮ ನಿರ್ವಾಣವನ್ನು ಪಡೆದನು.
Verse 54
तस्मात्त्वमपि राजेन्द्र तं देवं शरणं व्रज । येन भूयः पुनः शोच्यपदवीं नो प्रयास्यसि ॥ ५५.५४ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ರಾಜೇಂದ್ರ, ನೀನೂ ಆ ದೇವನ ಶರಣು ಹೋಗು; ಅದರಿಂದ ನೀನು ಮತ್ತೆ ಶೋಕಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 55
य इदं शृणुयान्नित्यं प्रातरुत्थाय मानवः । पठेद्यश्चरितं ताभ्यां मोक्षधर्मार्थदो भवेत् ॥ ५५.५५ ॥
ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಎದ್ದು ನಿತ್ಯ ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಈ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಪಠಿಸುವ ಮಾನವನು—ಮೋಕ್ಷ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವವನು (ಅಥವಾ ಪಡೆಯುವವನು) ಆಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 56
शुभव्रतमिदं पुण्यं यश्च कुर्याज्जनेश्वर । स सर्वसम्पदं चेह भुक्त्वेते तल्लयं व्रजेत् ॥ ५५.५६ ॥
ಹೇ ಜನೇಶ್ವರಾ! ಈ ಶುಭ ಹಾಗೂ ಪುಣ್ಯವ್ರತವನ್ನು ಯಾರು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸರ್ವಸಂಪತ್ತನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆ ಪರತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಲಯರಾಗುತ್ತಾರೆ।
Inside Adhyaya 55
How it unfolds
- Where it opens
In the Varāha–Pṛthivī teaching frame, the discourse opens as a practical dharma-upadeśa on a Vaiṣṇava Dvādaśī-vrata: calendrical discipline (Mārgaśīrṣa commencement; śukla pakṣa tithis), restraint, and the ethics of dāna and Brāhmaṇa-bhojana, with special attention to ritual care for ‘earth-forms’ through bhūmi-nyāsa/pṛthivī-karaṇa.
- Central event
A stepwise manual of the vow is laid out: initiation in Mārgaśīrṣa, regulated fasting across Daśamī–Ekādaśī–Dvādaśī, Hari-pūjā and japa/stuti (including avatāra-nāma enumeration and yajña-theology), followed by structured hospitality and gifting to invited Brāhmaṇas; the observance is contextualized within longer seasonal cycles (Cāturmāsya-linked continuity and month-to-month reiteration up to Kārttika).
- Climax resolution
An exemplum crowns the instruction: an ancient king performs the vow with firmness, receives Viṣṇu’s epiphany, petitions for a learned and virtuous son and an auspicious final station, and is granted both—his son (Vatsaprī) becomes Veda–Vedāṅga-competent, and the king attains liberation; the landscape is sacralized when a mango tree becomes ‘kubja,’ founding the Kubjākāmra tīrtha where death yields release.
- Closing phalashruti
The chapter’s implied phala emphasizes purification, prosperity through righteous giving, divine vision/approval, progeny endowed with learning and dharma, and mokṣa—especially through association with Kubjākāmra tīrtha, whose māhātmya promises release at death.
Geographical context
Himavat (Himalaya) is named as the ascetic setting; a sacred site is etiologized as Kubjākāmra-tīrtha (a mango-tree-associated tīrtha). No river system is explicitly identified in this adhyāya; the ‘pṛthivī’ motif appears through ritual installation (bhūmi-nyāsa) rather than cartographic description.
Tirtha focus
- Primary TirthaKubjākāmra-tīrtha
- Associated RegionHimavat (Himalayan ascetic landscape; precise sub-region not specified in the provided summary)
- Pilgrimage MeritThe tīrtha is presented as a liberation-conferring place: dying there is said to yield release (mokṣa), binding local ecology (the ‘kubja’ mango) to salvific geography and the merit of Vaiṣṇava observance.
Ritual instructions
- Primary RitualAuspicious Dvādaśī-vrata (Vaiṣṇava vow) with bhūmi-nyāsa/pṛthivī-karaṇa and Brāhmaṇa-bhojana/dāna
- BenefitPersonal purification and steadiness of conduct; social merit through feeding and gifting; divine favor culminating in Viṣṇu’s epiphany; blessings of virtuous, learned progeny; and liberation—reinforced by the Kubjākāmra tīrtha doctrine of release at death.
The narrative frame
- Varāha (with an authoritative transmission strand attributed to Agastya; the exemplum narrated in a Durvāsas-linked voice)Pṛthivī · Didactic, vrata-manual in tone, shifting into reverential hagiographic exemplum and tīrtha-māhātmya place-making.
The emotional journey
- Dominant RasaŚānta (devotional serenity) with Bhakti-inflected Adbhuta (wonder at epiphany)
- Emotional ProgressionFrom disciplined resolve and ethical sobriety (fasting, restraint, careful giving) → heightened devotion in pūjā/japa → awe and gratitude at Viṣṇu’s manifestation → quiet assurance in boons (progeny, auspicious end) → contemplative closure in mokṣa and tīrtha-sacrality.
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityTextually identifiable as Kubjākāmra-tīrtha, but the provided chapter summary does not supply enough geographic anchors (river, town, or kingdom) to map it confidently to a single modern site; feasible as a thematic/ritual pilgrimage (Dvādaśī observance at a Viṣṇu temple) unless further textual colophons or regional māhātmyas specify location.
- Best SeasonMārgaśīrṣa (for vow commencement) and the broader Vaiṣṇava auspicious seasonality culminating toward Kārttika; for travel comfort in Himalayan contexts, post-monsoon to early winter is generally favorable.
- Related FestivalDvādaśī observances in the Vaiṣṇava calendar (e.g., monthly śukla Dvādaśī; broadly compatible with Kārttika-related Vaiṣṇava devotional season), though no single named festival is specified in the provided summary.
Frequently Asked Questions
The text foregrounds disciplined observance (vrata) as a combined ethical–ritual program: regulated fasting, controlled senses, and socially oriented giving (dāna) and feeding (bhojana) are presented as mechanisms for personal purification and communal order. Philosophically, the narrative links devotion to Viṣṇu with a yajña-theology (Viṣṇu as sacrifice and its components) and culminates in a liberation-oriented model where correct practice and focused stuti lead to mokṣa.
The observance begins in Mārgaśīrṣa (Mārgaśīrṣe… māse) and is structured around the bright fortnight (śukla/sita pakṣa), with emphasis on Daśamī, Ekādaśī, and Dvādaśī tithis. The chapter also references Cāturmāsya and reiterative observances across months (e.g., Caitra and Śrāvaṇa sequences) up to Kārttika, indicating a sustained seasonal cycle of vow-keeping.
Environmental meaning is conveyed through ritualized “earth-forms” and place-making: the bhūmi-nyāsa procedure and the installation of a pṛthivī representation before Hari sacralize terrestrial space as an object of careful handling and gifting ethics. The etiological account of Kubjākāmra tīrtha further binds ecological markers (a mango tree’s transformation) to moral geography, presenting the landscape as a carrier of memory, merit, and regulated human action.
The chapter references Agastya as an authoritative transmitter of vrata knowledge and includes Durvāsas as the narrator of the king’s stuti episode. A paradigmatic ancient king (unnamed in the provided passage) is described as brahmavādī and dṛḍha-vrata; he receives a son named Vatsaprī, characterized by Veda–Vedāṅga learning and ritual competence. The narrative also invokes Viṣṇu’s avatāra names within the stuti (e.g., Nṛsiṃha, Vāmana, Rāma/Jamadagni lineage reference, Buddha, Kalkin), situating the episode within broader Purāṇic cultural memory.
Ask anything about Adhyaya 55 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.