Adhyaya 264
रामस्य पम्पातीरगमनम्, सुग्रीवसख्यं, वालिवधः, सीतारक्षणवृत्तान्तश्च (Rāma at Pampā; alliance with Sugrīva; Vālin’s fall; Sītā’s guarded captivity)
Upa-parva: Rāmopākhyāna (Narrative of Rāma) — within Āraṇyaka Parva
Mārkaṇḍeya narrates Rāma’s movement to the lotus-filled Pampā while distressed by Sītā’s abduction. Lakṣmaṇa redirects Rāma from lamentation toward purposive action, advising approach to Sugrīva and offering steadfast support as disciple, servant, and ally. After meeting Hanumān and then Sugrīva, Rāma establishes friendship, presents identifying tokens connected to Sītā, and secures Sugrīva’s kingship. Mutual obligations are formalized: Rāma undertakes to neutralize Vālin, while Sugrīva commits to Sītā’s recovery. The narrative proceeds to the confrontation where Vālin and Sugrīva engage in close combat; a distinguishing garland enables Rāma to identify the target, leading to Vālin’s mortal wounding and collapse. In parallel, the chapter shifts to Laṅkā: Sītā is confined near the Aśoka grove under armed rākṣasī surveillance, resists coercion through vows and austerity, and receives consoling counsel from Trijaṭā, who cites protective constraints on Rāvaṇa and reports ominous dreams forecasting his decline and Sītā’s eventual reunion with Rāma.
Chapter Arc: वनवास के कठिन दिनों में, अकस्मात् दुर्वासा ऋषि अपने शिष्यों सहित पाण्डव-आश्रम पर अतिथि-रूप में आ पहुँचते हैं—और समय ऐसा कि रसोई का साधन लगभग समाप्त हो चुका है। → युधिष्ठिर अपनी मर्यादा के अनुसार भाइयों सहित अतिथि-सत्कार को आगे बढ़ते हैं, पर भीतर-ही-भीतर संकट बढ़ता है: इतने मुनियों को भोजन कैसे कराया जाए? द्रौपदी, असहाय स्थिति में, भक्तवत्सल जगत्पति को स्तुति करके स्मरण करती है। → द्रौपदी की पुकार सुनकर देवदेव श्रीकृष्ण प्रकट होते हैं; उसके संकट को जानकर ऐसा उपाय करते हैं कि दुर्वासा और समस्त मुनिगण तृप्त हो जाएँ—अतिथि-धर्म की लाज भी रहे और पाण्डवों की प्रतिष्ठा भी। → सहदेव शीघ्रता से स्नानार्थ गए दुर्वासा आदि मुनियों को भोजन के लिए बुलाने जाता है; उधर श्रीकृष्ण के अनुग्रह से वे तृप्त होकर संकट टल जाता है। अंत में श्रीकृष्ण भक्त-हित साधने की प्रेरणा देकर विदा होते हैं और पाण्डव द्रौपदी सहित प्रसन्नचित्त होकर वन-वन विहार करते हैं।
Shlokas
Verse 1
हि >> आय >> (0) हि २ 7 त्रिषष्ट्याधिकद्विशततमो<् ध्याय: दुर्वासाका पाण्डवोंके आश्रमपर असमयमें आतिथ्यके लिये जाना
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ನಂತರ ಒಮ್ಮೆ, ಆ ವನದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರು ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು, ಕೃಷ್ಣಾ (ದ್ರೌಪದಿ) ಭೋಜನ ಮಾಡಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಾಗಿರುವುದನ್ನೂ ತಿಳಿದು, ಮುನಿ ದುರ್ವಾಸನು ಅಲ್ಲಿ ಬಂದನು।
Verse 2
दृष्टवा5<यान्तं तमतिर्थिं स च राजा युधिषिर:
ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಅತಿಥಿಯನ್ನು ಕಂಡು, ಶ್ರೀಮಾನ್ ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಸಹೋದರರೊಡನೆ ಎದುರಿಗೆ ಹೋಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದನು. ಅವನು ಎಂದಿಗೂ ಮರ್ಯಾದೆಯಿಂದ ಚ್ಯುತನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆ ಅತಿಥಿದೇವತೆಯನ್ನು ಒಳಗೆ ಕರೆತಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಗೌರವದಿಂದ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದನು. ತದನಂತರ ಅತಿಥಿಸತ್ಕಾರಾರ್ಥವಾಗಿ ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ಹೀಗೆಂದನು—“ಭಗವನ್! ನಿಮ್ಮ ನಿತ್ಯನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ, ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಭೋಜನಾರ್ಥವಾಗಿ ಬನ್ನಿರಿ.”
Verse 3
जगामाभिमुख: श्रीमान् सह भ्रातृभिरच्युत: । तस्मै बद्धवाञ्जलिं सम्यगुपवेश्य वरासने
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಮರ್ಯಾದೆಯಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಚ್ಯುತನಾಗದ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ರಾಜನು ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಅತಿಥಿಯನ್ನು ಎದುರುಗೊಳ್ಳಲು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಕೈಜೋಡಿಸಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಅವನನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಗೌರವದಿಂದ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ, ಅತಿಥಿಯನ್ನು ದೇವಸಮಾನವೆಂದು ತಿಳಿದು ಆತಿಥ್ಯಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದನು.
Verse 4
विधिवत् पूजयित्वा तमातिथ्येन न्यमन्त्रयत् । आह्रिकं भगवन् कृत्वा शीघ्रमेहीति चाब्रवीत्
ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ ರಾಜನು ಅವನನ್ನು ಆತಿಥ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ—“ಭಗವನ್! ನಿಮ್ಮ ನಿತ್ಯಕರ್ಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬನ್ನಿರಿ” ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.
Verse 5
)/% ४ ॥2///7//“/ >>. जगाम च मुनि: सो5पि स्नातुं शिष्यै: सहानघ: । भोजयेत् सहशिष्यं मां कथमित्यविचिन्तयन्
ಆ ನಿರ್ದೋಷಿ ಮುನಿಯೂ ಶಿಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಹೋದನು; “ನನ್ನನ್ನು ಶಿಷ್ಯರೊಡನೆ ಹೇಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸುವರು?” ಎಂಬ ಚಿಂತೆಯನ್ನೇ ಮಾಡದೆ.
Verse 6
एतस्मिन्नन्तरे राजन् द्रौपदी योषितां वरा
ಅದೇ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ, ಓ ರಾಜನೇ, ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾದ ದ್ರೌಪದಿ (ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಳು).
Verse 7
सा चिन्तयन्ती च सदा नान्नहेतुमविन्दत
ಅವಳು ಸದಾ ಚಿಂತಿಸಿದರೂ, ಅನ್ನದ ಅಭಾವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನೂ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.
Verse 8
मनसा चिन्तयामास कृष्णं कंसनिषूदनम् | जब बहुत सोचने-विचारनेपर भी उसे अन्न मिलनेका कोई उपाय नहीं सूझा, तब वह मन-ही-मन कंसनिकन्दन आनन्दकन्द भगवान् श्रीकृष्णचन्द्रका स्मरण करने लगी-- ।।
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಅವಳು ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಕಂಸನಿಷೂದನನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಚಿಂತಿಸತೊಡಗಿದಳು. ಅನ್ನ ದೊರಕುವ ಯಾವ ಉಪಾಯವೂ ಎಷ್ಟೇ ಯೋಚಿಸಿದರೂ ಕಾಣದಾಗ, ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಆ ಶರಣ್ಯ ದೇವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಳು.
Verse 9
वासुदेव जगन्नाथ प्रणतार्तिविनाशन । विश्वात्मन् विश्वजनक विश्वहर्त: प्रभोडव्यय
“ಓ ವಾಸುದೇವಾ! ಓ ಜಗನ್ನಾಥಾ! ನಮಸ್ಕರಿಸಿದವರ ಆರ್ಥಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನೇ! ಓ ವಿಶ್ವಾತ್ಮಾ, ವಿಶ್ವಜನಕ, ವಿಶ್ವಹರ್ತಾ, ಅವ್ಯಯ ಪ್ರಭು! ನೀನೇ ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಅಂತರಾತ್ಮ; ನೀನೇ ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವವನು, ನೀನೇ ಅದನ್ನು ಲಯಗೊಳಿಸುವವನು. ಶರಣಾಗತರ ರಕ್ಷಕ, ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಜೆಯ ಪಾಲಕ, ಪರಾತ್ಪರ ಪರಮೇಶ್ವರ ನೀನೇ.”
Verse 10
प्रपन्नपाल गोपाल प्रजापाल परात्पर । आकूतीनां च चित्तीनां प्रवर्तक नतास्मि ते
“ಓ ಶರಣಾಗತಪಾಲಕ ಗೋಪಾಲಾ! ಓ ಪ್ರಜಾಪಾಲಕಾ! ಓ ಪರಾತ್ಪರಾ! ಓ ಆಕೂತಿಗಳೂ ಚಿತ್ತಿಗಳೂ ಪ್ರವರ್ತಕನೇ! ನಿನಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.”
Verse 11
वरेण्य वरदानन्त अगतीनां गतिर्भव । पुराणपुरुष प्राणमनोवृत्त्याद्यगोचर
“ಓ ವರೆಣ್ಯನೇ! ಓ ವರದಾನ ನೀಡುವ ಅನಂತನೇ! ಗತಿಯಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ನೀನೇ ಗತಿಯಾಗು. ಓ ಪುರಾಣಪುರುಷನೇ! ಪ್ರಾಣವೂ ಮನೋವೃತ್ತಿಗಳೂ ತಲುಪಲಾರದ ಅಗೋಚರನು ನೀನು. ಓ ಸರ್ವಸಾಕ್ಷಿ ಪರಮಾತ್ಮನೇ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಶರಣು ಸೇರುತ್ತೇನೆ. ಓ ಶರಣಾಗತವತ್ಸಲ ದೇವನೇ! ಕೃಪೆಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು.”
Verse 12
सर्वाध्यक्ष पराध्यक्ष त्वामहं शरणं गता । पाहि मां कृपया देव शरणागतवत्सल
“ಓ ಸರ್ವಾಧ್ಯಕ್ಷನೇ! ಓ ಪರಾಧ್ಯಕ್ಷನೇ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಶರಣು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ಓ ಶರಣಾಗತವತ್ಸಲ ದೇವನೇ! ಕೃಪೆಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು.”
Verse 13
अभ्यागच्छत् परिवृत: शिष्यैरयुतसम्मितै: । वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! तदनन्तर एक दिन महर्षि दुर्वासा इस बातका पता लगाकर कि पाण्डवलोग भोजन करके सुखपूर्वक बैठे हैं और द्रौपदी भी भोजनसे निवृत्त हो आराम कर रही है
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಅನಂತರ ಒಂದು ದಿನ, ಪಾಂಡವರು ಭೋಜನಮಾಡಿ ಸುಖವಾಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ದ್ರೌಪದಿಯೂ ಭೋಜನ ಮುಗಿಸಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಶಿಷ್ಯರಿಂದ ಪರಿವೃತನಾದ ಮಹರ್ಷಿ ದುರ್ವಾಸನು ಆ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದನು।
Verse 14
त्वमादिरन्तो भूतानां त्वमेव च परायणम् | परात्परतरं ज्योतिर्विश्वात्मा सर्वतोमुख:
ನೀನೇ ಸಕಲ ಭೂತಗಳ ಆದಿ ಮತ್ತು ಅಂತ; ನೀನೇ ಪರಮಾಶ್ರಯ. ನೀನು ಪರಾತ್ಪರವಾದ ಜ್ಯೋತಿ, ವಿಶ್ವಾತ್ಮ, ಸರ್ವತೋಮುಖನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನು.
Verse 15
त्वामेवाहु: परं बीज॑ निधानं सर्वसम्पदाम् । त्वया नाथेन देवेश सर्वापद्भ्यो भयं न हि
ಜ್ಞಾನಿಗಳು ನಿನ್ನನ್ನೇ ಜಗತ್ತಿನ ಪರಮ ಬೀಜವೆಂದು, ಸರ್ವಸಂಪತ್ತಿಗಳ ನಿಧಿಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ದೇವೇಶ! ನೀನು ನನ್ನ ನಾಥನಾಗಿದ್ದರೆ, ಎಲ್ಲ ಆಪತ್ತುಗಳಿಗೂ ನನಗೆ ಭಯವಿಲ್ಲ.
Verse 16
दुःशासनाद हं पूर्व सभायां मोचिता यथा । तथैव संकटादस्मान्मामुद्धर्तुमिहाहसि,'भगवन्! पहले कौरव-सभामें दुःशासनके हाथसे जैसे तुमने मुझे बचाया था, उसी प्रकार इस वर्तमान संकटसे भी मेरा उद्धार करो”
ಭಗವನ್! ಹಿಂದೆ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ದುಃಶಾಸನನ ಕೈಯಿಂದ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಿಡಿಸಿದ್ದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂಕಟದಿಂದಲೂ ನನ್ನನ್ನು—ನಮ್ಮನ್ನೂ—ಉದ್ಧರಿಸು.
Verse 17
वैशग्पायन उवाच एवं स्तुतस्तदा देव: कृष्णया भक्तवत्सल: । द्रौपद्या: संकटं ज्ञात्वा देवदेवो जगत्पति:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಈ ರೀತಿ ಕೃಷ್ಣಾ (ದ್ರೌಪದಿ) ಸ್ತುತಿಸಿದಾಗ, ಭಕ್ತವತ್ಸಲನಾದ ದೇವದೇವ ಜಗತ್ಪತಿ ಭಗವಂತನು ದ್ರೌಪದಿಯ ಸಂಕಟವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡನು.
Verse 18
पार्श्वस्थां शयने त्यक्त्वा रुक्मिणीं केशव: प्रभु: । तत्राजगाम त्वरितो हाुचिन्त्यगतिरीश्वर:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಮಲಗಿದ್ದ ರುಕ್ಮಿಣಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಅಚಿಂತ್ಯಗತಿಯುಳ್ಳ ಪ್ರಭು ಕೇಶವನು ಭಕ್ತನಿಗೆ ಆಪತ್ತು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದು ತಕ್ಷಣ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದನು।
Verse 19
ततस्तं द्रौपदी दृष्टवा प्रणम्य परया मुदा । अब्रवीद् वासुदेवाय मुनेरागमनादिकम्,भगवानको आया देख द्रौपदीको बड़ा आनन्द हुआ। उसने उन्हें प्रणाम करके दुर्वासा मुनिके आने आदिका सारा समाचार कह सुनाया
ಆಮೇಲೆ ದ್ರೌಪದಿ ಅವರನ್ನು ಕಂಡು ಪರಮಾನಂದದಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ವಾಸುದೇವನಿಗೆ ಮುನಿಯ ಆಗಮನಾದಿ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದಳು।
Verse 20
ततस्तामब्रवीत् कृष्ण: क्षुधितो5स्मि भृशातुर: । शीघ्रं भोजय मां कृष्णे पश्चात् सर्व करिष्यसि
ಆಗ ಕೃಷ್ಣನು ಅವಳಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ನಾನು ಹಸಿದಿದ್ದೇನೆ, ಬಹಳ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಓ ಕೃಷ್ಣೆ, ಬೇಗ ನನಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸು; ನಂತರ ನೀನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡಬಹುದು.”
Verse 21
निशम्य तद्वच: कृष्णा लज्जिता वाक्यमब्रवीत् । स्थाल्यां भास्करदत्तायामन्नं मद्भोजनावधि
ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಕೃಷ್ಣಾ ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ಹೇಳಿದಳು—“ಭಾಸ್ಕರನು ಕೊಟ್ಟ ಆ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅನ್ನವು ನನ್ನ ಭೋಜನದವರೆಗೂ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ.”
Verse 22
भुक्तवत्यस्म्यहं देव तस्मादन्न न विद्यते । तब भगवान् श्रीकृष्णने द्रौपदीसे कहा--“कृष्णे! इस समय मुझे बड़ी भूख लगी है; मैं भूखसे अत्यन्त पीड़ित हो रहा हूँ। पहले मुझे जल्दी भोजन करा; फिर सारा प्रबन्ध करती रहना।” उनकी यह बात सुनकर द्रौपदीको बड़ी लज्जा हुई। वह बोली--'भगवन्! सूर्यनारायणकी दी हुई बटलोईसे तभीतक भोजन मिलता है जबतक मैं भोजन न कर लूँ। देव! आज तो मैं भी भोजन कर चुकी हूँ; अतः अब उसमें अन्न नहीं रह गया है” || २०-२१ >॥ ततः प्रोवाच भगवान् कृष्णां कमललोचन:
ದ್ರೌಪದಿ ಹೇಳಿದಳು—“ದೇವ, ನಾನು ಭೋಜನ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ಅನ್ನವಿಲ್ಲ.”
Verse 23
कृष्णे न नर्मकालो<यं क्षुच्छुमेणातुरे मयि । शीघ्र गच्छ मम स्थालीमानीय त्वं प्रदर्शय
“ಕೃಷ್ಣೇ! ಇದು ಪರिहासದ ಕಾಲವಲ್ಲ. ಹಸಿವು ಮತ್ತು ಶ್ರಮದಿಂದ ನಾನು ಕಾತರನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಬೇಗ ಹೋಗಿ—ನನ್ನ ಸ್ಥಾಲಿ (ಪಾತ್ರೆ) ತಂದು ನನಗೆ ತೋರಿಸು.”
Verse 24
इति निर्बन्धतः स्थालीमानाय्य स यदूद्वह: । स्थाल्या: कण्ठेडथ संलग्नं शाकाजन्नं वीक्ष्य केशव:
ಹೀಗೆ ಅವರ ಹಠದ ಒತ್ತಾಯದಿಂದ ಯದುವಂಶಶ್ರೇಷ್ಠನು ಸ್ಥಾಲಿಯನ್ನು ತಂದನು. ಆಗ ಕೇಶವನು ನೋಡಿದನು—ಸ್ಥಾಲಿಯ ಕಂಠಕ್ಕೆ ಸೊಪ್ಪು-ಅನ್ನದ ಸ್ವಲ್ಪ ಅವಶೇಷ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿತ್ತು.
Verse 25
उपयुज्याब्रवीदेनामनेन हरिरी श्वर: । विश्वात्मा प्रीयतां देवस्तुष्टश्चास्त्विति यज्ञभुक्
ಅದನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಯಜ್ಞಭುಕ್ ಹರಿ-ಈಶ್ವರನು ಅವಳಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ವಿಶ್ವಾತ್ಮನಾದ ದೇವ ಹರಿ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಲಿ; ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಭುಜಿಸುವ ದೇವನು ತೃಪ್ತನಾಗಲಿ.”
Verse 26
यह सुनकर कमलनयन भगवान् श्रीकृष्णने द्रौपदीसे फिर कहा--“कृष्णे! मैं तो भूख और थकावटसे आतुर हो रहा हूँ और तुझे हँसी सूझती है। यह परिहासका समय नहीं है। जल्दी जा और बटलोई लाकर मुझे दिखा। इस प्रकार हठ करके भगवानने द्रौपदीसे बटलोई मँगवायी। उसके गलेमें जरा-सा साग लगा हुआ था। उसे देखकर श्रीकृष्णने लेकर खा लिया और द्रौपदीसे कहा--“इस सागसे सम्पूर्ण विश्वके आत्मा यज्ञभोक्ता सर्वेश्वर आकारय मुनीन् शीघ्रं भोजनायेति चाब्रवीत् । सहदेवं महाबाहु: कृष्ण: क्लेशविनाशन:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಕಮಲನಯನನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ದ್ರೌಪದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದನು—“ಕೃಷ್ಣೇ! ಹಸಿವು ಮತ್ತು ಶ್ರಮದಿಂದ ನಾನು ಕಾತರನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ನಿನಗೆ ನಗು ಬರುತ್ತಿದೆಯೇ? ಇದು ಪರिहासದ ಕಾಲವಲ್ಲ. ಬೇಗ ಹೋಗಿ ಪಾತ್ರೆ (ಹಾಂಡಿ) ತಂದು ನನಗೆ ತೋರಿಸು.” ಹೀಗೆ ಹಠ ಹಿಡಿದು ಭಗವಂತನು ದ್ರೌಪದಿಯಿಂದ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ತರಿಸಿದನು. ಅದರ ಕಂಠಕ್ಕೆ ಸೊಪ್ಪಿನ ಅತಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಲೇಪ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಸ್ವತಃ ಅದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತಿಂದನು; ದ್ರೌಪದಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ಈ ಸೊಪ್ಪಿನ ಈ ಕಣದಿಂದ ವಿಶ್ವಾತ್ಮ, ಯಜ್ಞಭುಕ್, ಸರ್ವೇಶ್ವರನು ತೃಪ್ತನಾಗಲಿ.” ಇಷ್ಟು ಹೇಳಿ, ಎಲ್ಲರ ಕ್ಲೇಶವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಮಹಾಬಾಹು ಕೃಷ್ಣನು ಸಹದೇವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ನೀನು ತಕ್ಷಣ ಹೋಗಿ ಮುನಿಗಳನ್ನು ಕರೆಯು; ‘ಭೋಜನಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಗ ಬನ್ನಿ’ ಎಂದು ಹೇಳು.”
Verse 27
ततो जगाम त्वरित: सहदेवो महायशा: । आकारितु तु तान् सर्वान् भोजनार्थ नृपोत्तम
ಆಮೇಲೆ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಸಹದೇವನು, ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠನ ಆದೇಶದಂತೆ, ಅವರನ್ನೆಲ್ಲ ಭೋಜನಾರ್ಥವಾಗಿ ಕರೆಯಲು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹೊರಟನು.
Verse 28
ते चावतीर्णा: सलिले कृतवन्तोडघमर्षणम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಮುನಿಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಇಳಿದು ಅಘಮರ್ಷಣ ವಿಧಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು. ಅಚಾನಕವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಪರಿಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತಿ ಉಂಟಾಯಿತು; ಮರುಮರು ಅನ್ನರಸದಿಂದ ತುಂಬಿದಂತೆ ಡಕಾರಗಳು ಬಂದವು, ಅವರು ಈಗಾಗಲೇ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಭೋಜನ ಮಾಡಿದಂತಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ಅವರು ನೀರಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಪರಸ್ಪರ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ನೋಡಿದರು; ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ಸ್ಥಿತಿ ಬಂದಿತ್ತು. ನಂತರ ದುರ್ವಾಸರ ಕಡೆ ದೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿ ಅವರು ಹೇಳಿದರು—“ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷೇ! ನಾವು ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ಭೋಜನ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಬಂದೆವು; ಆದರೆ ಈಗ ಕಂಠದವರೆಗೆ ಅನ್ನ ತುಂಬಿದಂತೆ ತೃಪ್ತಿ ಆಗುತ್ತಿದೆ. ಈಗ ನಾವು ಹೇಗೆ ಊಟ ಮಾಡುವುದು? ನಾವು ಮಾಡಿಸಿದ ಪಾಕ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?”
Verse 29
दृष्टवोद्गारान् सान्नरसांस्तृप्त्या परमया युता: । उत्तीर्य सलिलात् तस्माद् दृष्टवन्त: परस्परम्
ಅನ್ನರಸದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಡಕಾರಗಳನ್ನು ಕಂಡು, ಅಪೂರ್ವ ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆ ಮುನಿಗಳು ಆ ನೀರಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ನೋಡಿದರು; ಏಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ಸ್ಥಿತಿ ಬಂದಿತ್ತು. ನಂತರ ದುರ್ವಾಸರ ಕಡೆ ದೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿ ಅವರು ಹೇಳಿದರು—“ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷೇ! ನಾವು ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ಭೋಜನ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಬಂದೆವು; ಆದರೆ ಈಗ ಕಂಠದವರೆಗೆ ಅನ್ನ ತುಂಬಿದಂತೆ ತೃಪ್ತಿ. ಈಗ ನಾವು ಹೇಗೆ ಊಟ ಮಾಡುವುದು? ನಾವು ಮಾಡಿಸಿದ ಪಾಕ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?”
Verse 30
दुर्वाससमभिप्रेक्ष्य ते सर्वे मुनयोब्रुवन् । राज्ञा हि कारयित्वान्नं वयं स्नातुं समागता:
ದುರ್ವಾಸರನ್ನು ನೋಡಿ ಆ ಎಲ್ಲ ಮುನಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—“ನಾವು ರಾಜನಿಂದ ಭೋಜನ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದೇವೆ.”
Verse 31
आकण्तठतृप्ता विप्रर्षे किंस्विद् भुउ्जामहे वयम् । वृथा पाक: कृतो<स्माभिस्तत्र कि करवामहे
“ವಿಪ್ರರ್ಷೇ! ನಾವು ಕಂಠದವರೆಗೆ ತೃಪ್ತರಾಗಿದ್ದೇವೆ—ಇನ್ನು ನಾವು ಏನು ತಿನ್ನಬೇಕು? ನಾವು ಮಾಡಿಸಿದ ಪಾಕ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿದೆ; ಈಗ ಅದಕ್ಕೆ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?”
Verse 32
दुर्वाया उवाच वृथा पाकेन राजर्षेरपराध: कृतो महान् | मास्मानधाक्षु्दृष्टवैव पाण्डवा: क्रूरचक्षुषा
ದುರ್ವಾಸರು ಹೇಳಿದರು—“ನಿಜಕ್ಕೂ, ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಪಾಕವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿ ನಾವು ರಾಜರ್ಷಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ಭಾರೀ ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿದ್ದೇವೆ. ಪಾಂಡವರು ಕೇವಲ ಕ್ರೂರ ದೃಷ್ಟಿ ಹಾಕಿದಷ್ಟೇ ನಮಗೆ ಭಸ್ಮವಾಗುವಂತಾಗಬಾರದು. ಪರಮ ಬುದ್ಧಿವಂತ ರಾಜರ್ಷಿ ಅಂಬರೀಷನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಶ್ರೀಹರಿಯ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಶರಣಾದ ಭಕ್ತರನ್ನು ನಾನು ಸದಾ ಭಯಪಡುತ್ತೇನೆ. ಈ ಪಾಂಡವರು ಎಲ್ಲರೂ ಮಹಾಮನಸ್ಸುಳ್ಳವರು—ಧರ್ಮಪರಾಯಣರು, ಪಂಡಿತರು, ಶೂರರು, ವ್ರತಧಾರಿಗಳು, ತಪಸ್ವಿಗಳು; ಸದಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರು, ವಾಸುದೇವನನ್ನೇ ಪರಮಾಶ್ರಯವೆಂದು ತಿಳಿದವರು. ಅವರು ಕೋಪಗೊಂಡರೆ ಅಗ್ನಿ ಹತ್ತಿಯ ರಾಶಿಯನ್ನು ಸುಡುವಂತೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಭಸ್ಮ ಮಾಡಬಲ್ಲರು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಶಿಷ್ಯರೇ! ಪಾಂಡವರನ್ನು ಕೇಳದೇಯೇ ತಕ್ಷಣ ಓಡಿ ಹೋಗಿರಿ.”
Verse 33
स्मृत्वानुभावं राजर्षेरम्बरीषस्य धीमत: । बिभेमि सुतरां विप्रा हरिपादाश्रयाज्जनात्
ದುರ್ವಾಸನು ಹೇಳಿದನು— ಧೀಮಂತ ರಾಜರ್ಷಿ ಅಂಬರೀಷನ ಮಹಾನ್ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ, ಹರಿಪಾದಾಶ್ರಯ ಪಡೆದ ಭಕ್ತಜನರನ್ನು ನಾನು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಭಯಪಡುತ್ತೇನೆ. ಭಗವಂತನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಶರಣಾದ ಭಕ್ತರನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ ವರ್ತಿಸುವುದು ಯುಕ್ತವಲ್ಲ; ಅವರ ಭಕ್ತಿಯೇ ಧರ್ಮತೇಜಸ್ಸಾಗಿ ಅಹಂಕಾರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಶೀಘ್ರ ಫಲವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ.
Verse 34
पाण्डवाश्ष महात्मान: सर्वे धर्मपरायणा: । शूराश्न कृतविद्याश्न व्रतिनस्तपसि स्थिता:
ದುರ್ವಾಸನು ಹೇಳಿದನು— ಪಾಂಡವರು ಎಲ್ಲರೂ ಮಹಾತ್ಮರು, ಸಂಪೂರ್ಣ ಧರ್ಮಪರಾಯಣರು—ಶೂರರು, ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು, ವ್ರತಧಾರಿಗಳು, ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರು. ಅಂಥವರ ಮೇಲೆ ಅಪಕಾರ ಮಾಡುವುದು ಮಹಾ ಅಪಾಯವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವುದೇ; ಧರ್ಮ-ಸಂಯಮದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಅವರ ತೇಜಸ್ಸು ಅವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ, ಅಪರಾಧಿಯನ್ನು ದಹಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠರಿಗೂ ಸಂಯತರಿಗೋ ಅನ್ಯಾಯ ಮಾಡದೆ, ವಿನಯ ಮತ್ತು ಸಂಯಮದಿಂದ ವರ್ತಿಸಬೇಕು.
Verse 35
सदाचाररता नित्यं वासुदेवपरायणा: । क्रुद्धास्ते निर्दहियुर्वे तूलराशिमिवानल: । तत एतानपृष्टवैव शिष्या: शीघ्रं पलायत
ಅವರು ಸದಾ ಸದಾಚಾರದಲ್ಲಿ ರತರಾಗಿ ವಾಸುದೇವನನ್ನೇ ಪರಮಾಶ್ರಯವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಕ್ರುದ್ಧರಾದರೆ ಬೆಂಕಿ ಹತ್ತಿಯ ರಾಶಿಯನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕುವಂತೆ ನಮ್ಮನ್ನೂ ಭಸ್ಮಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಶಿಷ್ಯರೇ, ಅವರನ್ನು ಕೇಳದೇಯೇ ತಕ್ಷಣ ಓಡಿ ಹೋಗಿರಿ.
Verse 36
वैशम्पायन उवाच इत्युक्तास्ते द्विजा: सर्वे मुनिना गुरुणा तदा । पाण्डवेभ्यो भृशं भीता दुद्गुवुस्ते दिशो दश
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಗುರುಮುನಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಆ ಎಲ್ಲ ದ್ವಿಜರು ಪಾಂಡವರ ಭಯದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಭೀತರಾಗಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಓಡಿ ಚದುರಿದರು.
Verse 37
सहदेवो देवनद्यामपश्यन् मुनिसत्तमान् | तीर्थेष्वितस्ततस्तस्या विचचार गवेषयन्,सहदेवने जब देवनदीमें उन श्रेष्ठ मुनियोंको नहीं देखा, तब वे वहाँके तीर्थोंमें इधर-उधर खोजते हुए विचरने लगे
ಸಹದೇವನು ದೇವನದಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮುನಿಗಳನ್ನು ಕಾಣದೆ, ಅವರನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಆ ನದಿಯ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ-ಅಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದನು.
Verse 38
तत्रस्थेभ्यस्तापसेभ्य: श्रुत्वा तांश्वैव विद्रुतान् । युधिषिरमथाभ्येत्य त॑ वृत्तान्तं न््यवेदयत्
ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದ್ದ ತಪಸ್ವಿ ಋಷಿಗಳಿಂದ ಅವರು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಓಡಿ ಹೋದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸಹದೇವನು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಬಳಿಗೆ ಮರಳಿ ಬಂದು ನಡೆದ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನೂ ತಿಳಿಸಿದನು।
Verse 39
ततस्ते पाण्डवा: सर्वे प्रत्यागमनकाड्क्षिण: । प्रतीक्षन्त: कियत्कालं जितात्मानोडवतस्थिरे,तदनन्तर मनको वशमें करनेवाले सब पाण्डव उनके लौट आनेकी आशासे कुछ देरतक उनकी प्रतीक्षा करते रहे
ನಂತರ ಅವನು ಮರಳಿ ಬರುವುದನ್ನು ಕಾತರದಿಂದ ಕಾಯುತ್ತಾ, ಪಾಂಡವರಾದ ಎಲ್ಲರೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದರು; ಆತ್ಮಸಂಯಮಿಗಳಾಗಿ, ಸ್ಥಿರಚಿತ್ತದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದರು।
Verse 40
निशी्थे<भ्येत्य चाकस्मादस्मान् स छलयिष्यति । कथं च निस्तरे मास्मात् कृच्छाद् दैवोपसादितात्
ಪಾಂಡವರು ಚಿಂತಿಸಿದರು—“ದುರ್ವಾಸ ಮುನಿಯು ಅಚಾನಕ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದು ನಮ್ಮನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವನು. ದೈವವಶಾತ್ ಬಂದ ಈ ಭಾರೀ ಸಂಕಟದಿಂದ ನಾವು ಹೇಗೆ ಪಾರಾಗುವುದು?”
Verse 41
इति चिन्तापरान् दृष्टवा निःश्वसन्तो मुहुर्मुहु: । उवाच वचन श्रीमान् कृष्ण: प्रत्यक्षतां गत:
ಅವರನ್ನು ಹೀಗೆ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ, ಮರುಮರು ದೀರ್ಘ ನಿಶ್ವಾಸ ಬಿಡುತ್ತಿರಲು ಕಂಡು, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಕೃಷ್ಣನು ಅವರಿಗೆ ಮಾತು ಹೇಳಿದರು।
Verse 42
श्रीकृष्ण उवाच भवतामापदं ज्ञात्वा ऋषे: परमकोपनात् । द्रौपद्या चिन्तित: पार्था अहं सत्वरमागत:
ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಪಾರ್ಥಾ! ಋಷಿಯ ಪರಮ ಕೋಪದಿಂದ ನಿಮಗೆ ಬಂದ ಆಪತ್ತನ್ನು ತಿಳಿದು, ದ್ರೌಪದಿ ಚಿಂತೆಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದ ಕಾರಣ, ನಾನು ತಕ್ಷಣವೇ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದೆನು।
Verse 43
न भयं विद्यते तस्मादृषे्दुर्वाससो 5ल््पकम् | तेजसा भवतां भीत: पूर्वमेव पलायित:
ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ಋಷಿಯೇ! ದುರ್ವಾಸನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಮಾತ್ರವೂ ಭಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಿಲ್ಲ. ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರ ತೇಜಸ್ಸಿಗೆ ಭಯಪಟ್ಟು ಅವನು ಮೊದಲೇ ಓಡಿ ಹೋಗಿದ್ದಾನೆ.
Verse 44
श्रीकृष्ण बोले--कुन्तीकुमारो! परम क्रोधी महर्षि दुर्वाचासे आपलोगोंपर संकट आता जानकर द्रौपदीने मेरा स्मरण किया था, इसीलिये मैं तुरंत यहाँ आ पहुँचा। अब आपलोगोंको दुर्वासा मुनिसे तनिक भी भय नहीं है। वे आपके तेजसे डरकर पहले ही भाग गये हैं ।।
ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಕುಂತೀಪುತ್ರರೇ! ಪರಮ ಕ್ರೋಧಿಯಾದ ಮಹರ್ಷಿ ದುರ್ವಾಸನು ನಿಮಗೆ ಅಪಾಯ ತರುತ್ತಾನೆಂದು ತಿಳಿದು ದ್ರೌಪದಿ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದಳು; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ತಕ್ಷಣವೇ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದೆ. ಈಗ ದುರ್ವಾಸನ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮಗೆ ಅಲ್ಪಮಾತ್ರವೂ ಭಯವಿಲ್ಲ—ನಿಮ್ಮ ತೇಜಸ್ಸಿಗೆ ಭಯಪಟ್ಟು ಅವನು ಮೊದಲೇ ಓಡಿ ಹೋಗಿದ್ದಾನೆ. ಯಾರು ಸದಾ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾಗಿರುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈಗ ನಾನು ನಿಮಗಿಂದ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ಹೊರಡುತ್ತೇನೆ; ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ. ನಿಮಗೆ ನಿತ್ಯ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ.
Verse 45
वैशम्पायन उवाच श्रुत्वेरितं केशवस्य बभूवु: स्वस्थमानसा: । द्रौपद्या सहिता: पार्थास्तमूचुविंगतज्वरा:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಜನಮೇಜಯ! ಕೇಶವನ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ದ್ರೌಪದಿಯೊಡನೆ ಪಾಂಡವರ ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾಯಿತು. ಚಿಂತೆಯ ಜ್ವರ ತಣಿದು, ಅವರು ಪ್ರಭುವಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು—“ವಿಭೋ! ಗೋವಿಂದಾ! ನಿನ್ನನ್ನು ಸಹಾಯಕನಾಗಿಯೂ ರಕ್ಷകനಾಗಿಯೂ ಪಡೆದ ಕಾರಣ ನಾವು ದಾಟಲಾರದ ಮಹಾ ವಿಪತ್ತುಗಳನ್ನೂ ದಾಟಿದ್ದೇವೆ—ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಿರುವವರು ಹಡಗಿನ ಆಶ್ರಯದಿಂದ ಪಾರಾಗುವಂತೆ.”
Verse 46
त्वया नाथेन गोविन्द दुस्तरामापदं विभो | तीर्णा: प्लवमिवासाद्य मज्जमाना महार्णवे
ಹೇ ವಿಭೋ ಗೋವಿಂದಾ! ನೀನೇ ನಾಥನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ನಾವು ದಾಟಲಾರದ ಅಪತ್ತನ್ನು ದಾಟಿದ್ದೇವೆ—ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಿರುವವರು ದೋಣಿಯ ಆಶ್ರಯದಿಂದ ಪಾರಾಗುವಂತೆ.
Verse 47
पाण्डवाश्न महाभाग द्रौपद्या सहिता: प्रभो
ಹೇ ಪ್ರಭೋ! ದ್ರೌಪದಿಯೊಡನೆ ಆ ಮಹಾಭಾಗ್ಯಶಾಲಿ ಪಾಂಡವರೂ (ಒಟ್ಟಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ/ಮುಂದೆ) ಇದ್ದರು.
Verse 48
इति ते$भिह्ितं राजन् यत् पृष्टोडहमिह त्वया
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ರಾಜನೇ, ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಏನು ಕೇಳಿದೆಯೋ ಅದನ್ನೆಲ್ಲಾ ನಾನು ನಿನಗೆ ತಿಳಿಸಿದೆನು. ಹೀಗೆ ದುರುದ್ದೇಶದ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಪುತ್ರರು ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳಾದ ಪಾಂಡವರ ಮೇಲೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ಮೋಸ-ಕುತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದರೂ, ಅವೆಲ್ಲವೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಯಿತು.
Verse 49
एवंविधान्यलीकानि धार्त॑राष्ट्रर्दुरात्मभि: । पाण्डवेषु वनस्थेषु प्रयुक्तानि वृथाभवन्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ರಾಜನೇ, ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ದುರುದ್ದೇಶದ ಪುತ್ರರು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಪಾಂಡವರ ಮೇಲೆ ಇಂತಹ ಸುಳ್ಳುಗಳು ಮತ್ತು ಮೋಸಪೂರಿತ ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದರೂ, ಅವೆಲ್ಲವೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ನೀನು ಕೇಳಿದ್ದನ್ನೆಲ್ಲಾ ನಾನು ವಿವರಿಸಿದೆನು.
Verse 56
न््यमज्जत् सलिले चापि मुनिसड्घ: समाहित: । यह सुनकर वे निष्पाप मुनि अपने शिष्योंके साथ स्नान करनेके लिये चले गये। उन्होंने इस बातका तनिक भी विचार नहीं किया कि ये इस समय शिष्योंसहित मुझे भोजन कैसे दे सकेंगे। सारी मुनिमण्डलीने जलमें गोता लगाया
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಸಮಾಹಿತನಾದ ಮುನಿಸಂಘವು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿತು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ನಿರ್ದೋಷ ಮುನಿಗಳು ಶಿಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು; ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ನನಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ಹೇಗೆ ನೀಡುವರು ಎಂಬ ಚಿಂತೆಯೇ ಅವರಿಗೆ ಲೇಶಮಾತ್ರವೂ ಉಂಟಾಗಲಿಲ್ಲ. ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ, ಸಮಸ್ತ ಮುನಿಮಂಡಳಿ ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿತು.
Verse 63
चिन्तामवाप परमामन्नहेतो: पतिव्रता । राजन! इसी समय युवतियोंमें श्रेष्ठ पतिव्रता द्रौपदीको अन्नके लिये बड़ी चिन्ता हुई
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ರಾಜನೇ, ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಯುವತಿಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾದ ಪತಿವ್ರತೆ ದ್ರೌಪದಿ ಅನ್ನಕ್ಕಾಗಿ ಪರಮವಾದ ಚಿಂತೆಗೆ ಒಳಗಾದಳು.
Verse 262
इस प्रकार श्रीमहाभारत वनपर्वके अन्तर्गत द्रौपदीहरणपर्वमें दुर्वीचाका उपाख्यानविषयक दो सौ बासठवाँ अध्याय पूरा हुआ
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ವನಪರ್ವದ ಅಂತರಗತ ದ್ರೌಪದೀಹರಣಪರ್ವದಲ್ಲಿ ದುರ್ವೀಚೋಪಾಖ್ಯಾನವಿಷಯಕ ಎರಡೂ ನೂರ ಅರವತ್ತೆರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.
Verse 263
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि द्रौपदीहरणपर्वणि दुर्वासउपाख्याने त्रिषष्ट्यधिकद्विशततमो<ध्याय:
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ವನಪರ್ವದಲ್ಲಿ, ದ್ರೌಪದೀಹರಣಪರ್ವದ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿರುವ ದುರ್ವಾಸೋಪಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ, ಎರಡೂ ನೂರು ಅರವತ್ತಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.
Verse 273
स््नातुं गतान् देवनद्यां दुर्वास: प्रभृतीन् मुनीन् | नृपश्रेष्ठ! तब महायशस्वी सहदेव देवनदीमें स्नानके लिये गये हुए उन दुर्वासा आदि सब मुनियोंको भोजनके निमित्त बुलानेके लिये तुरंत गये
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ದೇವನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಹೋದ ದುರ್ವಾಸಾದಿ ಮುನಿಗಳನ್ನು ಭೋಜನಾರ್ಥವಾಗಿ ಆಹ್ವಾನಿಸಲು ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಸಹದೇವನು ತಕ್ಷಣವೇ ಹೊರಟನು.
Verse 463
स्वस्ति साधय भद्रं ते इत्याज्ञातो ययौ पुरीम् । “तुम्हारा कल्याण हो। इसी प्रकार भक्तोंका हित-साधन किया करो।” पाण्डवोंके इस प्रकार कहनेपर भगवान् श्रीकृष्ण द्वारकापुरीको चले गये
“ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ; ಇದೇ ರೀತಿ ಭಕ್ತರ ಹಿತವನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಿರು.” ಎಂದು ಪಾಂಡವರು ಹೇಳಿದಾಗ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ದ್ವಾರಕಾಪುರಿಗೆ ಹೊರಟನು.
Verse 4763
ऊषुः प्रह्दषष्मनसो विहरन्तो वनाद् वनम् । महाभाग जनमेजय! तत्पश्चात् द्रौपदीसहित पाण्डव प्रसन्नचित्त हो वहाँ एक वनसे दूसरे वनमें भ्रमण करते हुए सुखसे रहने लगे
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಮಹಾಭಾಗ ಜನಮೇಜಯನೇ! ನಂತರ ದ್ರೌಪದಿಯೊಡನೆ ಪಾಂಡವರು ಹರ್ಷಚಿತ್ತರಾದರು; ಒಂದು ಕಾಡಿನಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಕಾಡಿಗೆ ವಿಹರಿಸುತ್ತಾ ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಮಾಡತೊಡಗಿದರು.
Frequently Asked Questions
The chapter juxtaposes private grief with public duty: whether lamentation yields to counsel-driven action, and how alliance obligations authorize decisive intervention in a contested succession.
Lakṣmaṇa models grief-governance through strategy and support, while Trijaṭā models reassurance grounded in moral constraint and interpretive signs, sustaining resolve without denying danger.
No explicit phalaśruti is presented here; the chapter functions as narrative instruction, where meaning is carried by exemplified conduct (counsel, vows, alliance-keeping) rather than a stated recitational reward.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.