Adhyaya 28
Brāhmaṇya-प्रश्नः — The Inquiry into Attaining Brāhmaṇya (Mataṅga–Gardabhī Itihāsa)
Upa-parva: Varṇa–Brāhmaṇya Anuśāsana (Didactic unit on Brāhmaṇya, conduct, and eligibility)
Yudhiṣṭhira questions Bhīṣma regarding the means by which a kṣatriya, vaiśya, or śūdra might attain brāhmaṇya—through great austerity (tapas), action (karma), or learning (śruta). Bhīṣma responds that brāhmaṇya is extremely difficult for the three other varṇas to obtain and introduces an ancient illustrative narrative: the dialogue between Mataṅga and a she-donkey (gardabhī). Mataṅga, described as possessing qualities comparable to a dvija, travels for ritual work; he repeatedly strikes a young donkey, prompting the mother to accuse him of being a caṇḍāla and to contrast this cruelty with the expected friendliness of a brāhmaṇa. Mataṅga challenges the accusation and asks how he is known as a caṇḍāla and why brāhmaṇya is denied to him; the gardabhī attributes his status to his birth circumstances. Mataṅga returns, confronts his father, resolves to perform severe austerities, and undertakes prolonged tapas in a forest. Indra (Purandara/Hari-vāhana) offers a boon, but when Mataṅga requests brāhmaṇya, Indra denies it, asserting that what is considered supremely pure among gods, asuras, and humans is not attainable for one born in a caṇḍāla womb, as represented in this chapter’s received passage.
Chapter Arc: युधिष्ठिर, भरतभूषण, पृथ्वी के पुण्यतीर्थों का नाम-क्रम और उनके व्रत-नियम पूछते हैं—कौन-से तीर्थ किस पाप का क्षय करते हैं और किस साधना से स्वर्ग/ब्रह्मलोक का द्वार खुलता है। → भीष्म ‘तीर्थवंश’ का उपदेश आरम्भ करते हैं—स्नान, उपवास, निराहार-व्रत, देव-ऋषि-पूजन, और विशिष्ट काल (विशेषतः माघ-प्रयाग) की महिमा बताते हुए यह भी संकेत करते हैं कि ब्रह्महत्या जैसे महापापों का प्रायश्चित्त भी तीर्थ-आचरण से संभव है; श्रोता के मन में प्रश्न उठता है कि क्या केवल तीर्थ-सेवन से पाप कट सकता है या आचरण-शुद्धि अनिवार्य है। → प्रायश्चित्त की चरम घोषणा: भृगुतुङ्ग-क्षेत्र के ‘महाह्रद’ आदि तीर्थों में लोभ-त्याग सहित स्नान कर त्रिरात्र-उपवास करने से ब्रह्महत्या से मुक्ति; और माघ-मास में प्रयाग-स्नान को अन्नदान से भी अधिक फलदायी बताकर तीर्थ-धर्म की सर्वोच्चता स्थापित करना। → भीष्म तीर्थ-सेवन को केवल यात्रा नहीं, बल्कि नियम, संयम, उपवास, देवता-ऋषि-वंदन और वैराग्य से संयुक्त साधना बताते हैं; वेदान्त-ज्ञ द्विज के लिए ‘जीवन नाशवान’ जानकर पूजन-व्रत से सिद्धि और सनातन ब्रह्मलोक-गमन का फल भी जोड़ा जाता है। → तीर्थ-क्रम आगे भी चलता है—अगले प्रसंग में और तीर्थ, उनके विशिष्ट विधान तथा दान-धर्म के सूक्ष्म भेद विस्तार से आने का संकेत।
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमह्ाभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें ब्रह्महत्यारोंका कथनविषयक चौबीसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ २४ ॥। ऑपनआक्राता (_ अर: 2 पञ्चविशो<€ ध्याय: विभिन्न तीर्थोंके माहात्म्यका वर्णन युधिषछिर उवाच तीर्थानां दर्शन श्रेय: स्नानं च भरतर्षभ । श्रवण च महाप्राज्ञ श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः,युधिष्ठिरने पूछा--महाज्ञानी भरतश्रेष्ठ! तीर्थोका दर्शन, उनमें किया जानेवाला स्नान और उनकी महिमाका श्रवण श्रेयस्कर बताया गया है। अतः मैं तीर्थोका यथावत् रूपसे वर्णन सुनना चाहता हूँ
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ, ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ! ತೀರ್ಥಗಳ ದರ್ಶನ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಶ್ರವಣ ಮಾಡುವುದು—ಇವು ಶ್ರೇಯಸ್ಕರವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ತತ್ತ್ವತಃ, ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ, ತೀರ್ಥಗಳ ಸಮ್ಯಕ್ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 2
पृथिव्यां यानि तीर्थानि पुण्यानि भरतर्षभ । वक्तुमहसि मे तानि श्रोतास्मि नियतं प्रभो,भरतभूषण! इस पृथ्वीपर जो-जो पवित्र तीर्थ हैं, उन्हें मैं नियमपूर्वक सुनना चाहता हूँ। आप उन्हें बतलानेकी कृपा करें
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ! ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪುಣ್ಯಪ್ರದ ತೀರ್ಥಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನನಗೆ ಹೇಳುವಂತೆ ಕೃಪೆಮಾಡಿ. ಓ ಪ್ರಭು! ನಾನು ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿ, ಏಕಾಗ್ರವಾಗಿ, ಅವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ.
Verse 3
भीष्म उवाच इममड्विरसा प्रोक्त तीर्थवंशं महाद्युते श्रोतुमर्हसि भद्रं ते प्राप्स्यसे धर्ममुत्तमम्,भीष्मजीने कहा--महातेजस्वी नरेश! पूर्वकालमें अंगिरामुनिने तीर्थसमुदायका वर्णन किया था। तुम्हारा भला हो, तुम उसीको सुनो। इससे तुम्हें उत्तम धर्मकी प्राप्ति होगी
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಮಹಾದ್ಯುತಿಯ ರಾಜನೇ! ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಂಗಿರ ಋಷಿಯು ಹೇಳಿದ ತೀರ್ಥಸಮೂಹದ ಈ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ನೀನು ಕೇಳಲು ಯೋಗ್ಯನು; ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ. ಇದನ್ನು ಶ್ರವಣ ಮಾಡಿದರೆ ನಿನಗೆ ಉತ್ತಮ ಧರ್ಮಪ್ರಾಪ್ತಿ ಆಗುವುದು.
Verse 4
तपोवनगतं विप्रमभिगम्य महामुनिम् । पप्रच्छाज्िरसं धीर॑ गौतम: संशितव्रत:,एक समयकी बात है, महामुनि विप्रवर धैर्यवान् अंगिरा अपने तपोवनमें विराजमान थे। उस समय कठिन व्रतका पालन करनेवाले महर्षि गौतमने उनके पास जाकर पूछा --
ಒಮ್ಮೆ ತಪೋವನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಹಾಮುನಿ ಧೀರ ಅಂಗಿರಸನ ಬಳಿಗೆ ಕಠೋರ ವ್ರತಪಾಲಕ ಮಹರ್ಷಿ ಗೌತಮನು ಹೋಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು.
Verse 5
अस्ति मे भगवन वक्षित्तीर्थेभ्यो धर्मसंशय: । तत् सर्व श्रोतुमिच्छामि तन्मे शंस महामुने,'भगवन्! महामुने! मुझे तीर्थोंके सम्बन्धमें कुछ धर्मविषयक संदेह है। वह सब मैं सुनना चाहता हूँ। आप कृपया मुझे बताइये
ಗೌತಮನು ಹೇಳಿದರು—ಭಗವನ್, ಮಹಾಮುನೇ! ತೀರ್ಥಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಧರ್ಮಸಂಬಂಧವಾದ ಸಂಶಯವಿದೆ. ಅದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ; ದಯವಿಟ್ಟು ನನಗೆ ವಿವರಿಸಿ.
Verse 6
उपस्पृश्य फल कि स्यात्तेषु तीर्थेषु वै मुने । प्रेत्यभावे महाप्राज्ञ तद् यथास्ति तथा वद,“महाज्ञानी मुनीश्वर! उन तीर्थोंमें स्नान करनेसे मृत्युके बाद किस फलकी प्राप्ति होती है? इस विषयमें जैसी वस्तुस्थिति है, वह बताइये”
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಮುನಿಯೇ! ಆ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಮರಣಾನಂತರ ಯಾವ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ? ಓ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನೇ! ಯಥಾರ್ಥವು ಹೇಗಿದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಹೇಳು।
Verse 7
अजड्रिय उवाच सप्ताहं चन्द्रभागां वै वितस्तामूर्मिमालिनीम् | विगाहा वै निराहारो निर्मलो मुनिवद् भवेत्,अंगिराने कहा--मुने! मनुष्य उपवास करके चन्द्रभागा (चनाव) और तरंगमालिनी वितस्ता (झेलम)-में सात दिनतक स्नान करे तो मुनिके समान निर्मल हो जाता है
ಅಜಡ್ರಿಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಮುನಿಯೇ! ಉಪವಾಸದಿಂದ, ಆಹಾರವಿಲ್ಲದೆ, ಚಂದ್ರಭಾಗಾ ಮತ್ತು ಅಲೆಮಾಲೆಯಂತಿರುವ ವಿತಸ್ತಾ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ದಿನ ಮುಳುಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವನು ಮುನಿಯಂತೆ ನಿರ್ಮಲನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 8
काश्मीरमण्डले नद्यो या: पतन्ति महानदम् | ता नदी: सिन्धुमासाद्य शीलवान् स्वर्गमाप्तुयात्,काश्मीर प्रान्तकी जो-जो नदियाँ महानद सिन्धुमें मिलती हैं, उनमें तथा सिन्धुमें स्नान करके शीलवान् पुरुष मरनेके बाद स्वर्गमें जाता है
ಅಜಡ್ರಿಯನು ಹೇಳಿದನು—ಕಾಶ್ಮೀರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಮಹಾನದಿಯಾದ ಸಿಂಧುವಿಗೆ ಸೇರುವ ಯಾವ ಯಾವ ನದಿಗಳಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸಿಂಧುವಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ಶೀಲವಂತನು ಮರಣಾನಂತರ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 9
पुष्करं च प्रभासं च नैमिषं सागरोदकम् | देविकामिन्द्रमार्ग च स्वर्णबिन्दूं विगाह्ू च
ಅಜಡ್ರಿಯನು ಹೇಳಿದನು—ಪುಷ್ಕರ, ಪ್ರಭಾಸ, ನೈಮಿಷ, ಸಮುದ್ರಜಲದ ಪವಿತ್ರ ಸ್ನಾನಸ್ಥಾನಗಳು; ದೇವಿಕಾ, ಇಂದ್ರಮಾರ್ಗ, ಸ್ವರ್ಣಬಿಂದು ಮತ್ತು ‘ವಿಗಾಹು’ ಎಂಬ ತೀರ್ಥವೂ (ಭೇಟಿ ನೀಡಬೇಕಾದವು)।
Verse 10
हिरण्यबिन्दुं विक्षोभ्य प्रयतश्नाभिवाद्य च
ಹಿರಣ್ಯಬಿಂದುವನ್ನು ಕದಲಿಸಿ (ಅಥವಾ ಉದ್ರೇಕಗೊಳಿಸಿ), ನಂತರ ಆತ್ಮಸಂಯಮದಿಂದ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು।
Verse 11
इन्द्रतोयां समासाद्य गन्धमादनसंनिधौ,गन्धमादन पर्वतके निकट इन्द्रतोया नदीमें और कुरंग क्षेत्रके भीतर करतोया नदीमें संयतचित्त एवं शुद्धभावसे स्नान करके तीन रात उपवास करनेवाला मनुष्य अश्वमेध यज्ञका फल पाता है
ಅಜದ್ರಿಯನು ಹೇಳಿದನು—ಗಂಧಮಾದನ ಪರ್ವತದ ಸಮೀಪದ ಇಂದ್ರತೋಯಾ ನದಿಗೂ, ಕುರಂಗ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗಿನ ಕರತೋಯಾ ನದಿಗೂ ಹೋಗಿ, ಸಂಯತಚಿತ್ತನಾಗಿ ಶುದ್ಧಭಾವದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳು ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದವನು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 12
करतोयां कुरड्ले च त्रिरात्रोपोषितो नर: । अश्वमेधमवाप्रोति विगाहा[ प्रयत: शुचि:,गन्धमादन पर्वतके निकट इन्द्रतोया नदीमें और कुरंग क्षेत्रके भीतर करतोया नदीमें संयतचित्त एवं शुद्धभावसे स्नान करके तीन रात उपवास करनेवाला मनुष्य अश्वमेध यज्ञका फल पाता है
ಕುರಂಗ ಪ್ರದೇಶದ ಕರತೋಯಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಸಂಯಮದಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳು ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದವನು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞಸಮಾನ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 13
गड्जद्वारे कुशावर्ते बिल्वके नीलपर्वते । तथा कनखले स्नात्वा धूतपाप्मा दिवं व्रजेत्,गंगाद्वार, कुशावर्त, बिल्वक तीर्थ, नील पर्वत तथा कनखलमें स्नान करके पापरहित हुआ मनुष्य स्वर्गलोकको जाता है
ಗಂಗಾದ್ವಾರ, ಕುಶಾವರ್ತ, ಬಿಲ್ವಕ ತೀರ್ಥ, ನೀಲಪರ್ವತ ಹಾಗೂ ಕನಖಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದವನು ಪಾಪವಿಮುಕ್ತನಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ।
Verse 14
अपां हृद उपस्पृश्य वाजिमेधफलं लभेत् | ब्रह्मचारी जितक्रोध: सत्यसंधस्त्वहिंसक:,यदि कोई क्रोधहीन, सत्यप्रतिज्ञ और अहिंसक होकर ब्रह्मचर्यके पालनपूर्वक सलिलहद नामक तीर्थमें डुबकी लगाये तो उसे अश्वमेध यज्ञका फल मिलता है
ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯಾಗಿ, ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಸತ್ಯವ್ರತಸ್ಥನಾಗಿ, ಅಹಿಂಸಕನಾಗಿ ‘ಅಪಾಂ ಹೃದ’ (ಸಲಿಲಹದ) ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದವನು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 15
यत्र भागीरथी गड्जा पतते दिशमुत्तराम् । महेश्वरस्य त्रिस्थाने यो नरस्त्वभिषिच्यते
ಭಾಗೀರಥೀ ಗಂಗೆಯು ಉತ್ತರದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹರಿಯುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ—ಮಹೇಶ್ವರನ ತ್ರಿಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಅಭಿಷೇಕಿತರಾಗುವರೋ, ಅವರು ಶುದ್ಧಿಯನ್ನೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉನ್ನತಿಯನ್ನುೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ।
Verse 16
सप्तगड़े त्रिगड़े च इन्द्रमार्गे च तर्पपन्
ಅಜದ್ರಿಯನು ಹೇಳಿದನು— ‘ಸಪ್ತಗಡ ಮತ್ತು ತ್ರಿಗಡ ಎಂಬ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಇಂದ್ರಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ತರ್ಪಣಮಾಡಿ ತೃಪ್ತಿಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುವವನು ದೈವಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ.’
Verse 17
महाश्रम उपस्पृश्य योडग्निहोत्रपर: शुचि:
ಅಜದ್ರಿಯನು ಹೇಳಿದನು— ‘ಮಹಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಉಳಿದು, ನಿತ್ಯ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಕ್ಕೆ ಪರನಾಗಿರುವವನು—ಅವನೇ ನಿಯಮಬದ್ಧ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಆಚರಣೆಯ ಮೂರ್ತರೂಪ.’
Verse 18
महाह्दद उपस्पृश्य भृगुतुज़ त्वलोलुप:
ಅಜದ್ರಿಯನು ಹೇಳಿದನು— ‘ಮಹಾಹ್ರದವನ್ನು ಉಪಸ್ಪೃಶಿಸಿ (ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಸ್ಪರ್ಶಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ) ಲೋಭರಹಿತನಾದ ಭೃಗುವಂಶಜನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದನು.’ ಈ ಸಾಲು ಜಲಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಲೋಭತೆಯೇ ನಿಜ ತಪಸ್ಸಿನ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 19
कन्याकूप उपस्पृश्य बलाकायां कृतोदक:,कन्याकूपमें स्नान करके बलाका तीर्थमें तर्पण करनेवाला पुरुष देवताओंमें कीर्ति पाता है और अपने यशसे प्रकाशित होता है
ಅಜದ್ರಿಯನು ಹೇಳಿದನು— ‘ಕನ್ಯಾಕೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಬಲಾಕಾ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ತರ್ಪಣ ಮಾಡುವವನು ದೇವರಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ತನ್ನ ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ.’
Verse 20
देवेषु लभते कीर्ति यशसा च विराजते,कन्याकूपमें स्नान करके बलाका तीर्थमें तर्पण करनेवाला पुरुष देवताओंमें कीर्ति पाता है और अपने यशसे प्रकाशित होता है
ಅಜದ್ರಿಯನು ಹೇಳಿದನು— ‘ಕನ್ಯಾಕೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಬಲಾಕಾ ಎಂಬ ತೀರ್ಥಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತರ್ಪಣ ಅರ್ಪಿಸುವವನು ದೇವರಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ತನ್ನ ಸತ್ಕರ್ಮಜನ್ಯ ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ.’
Verse 21
देविकायामुपस्पृश्य तथा सुन्दरिकाहदे । अश्रिन्यां रूपवर्चस्कं प्रेत्य वै लभते नर:,देविकामें स्नान करके सुन्दरिकाकुण्ड और अश्विनीतीर्थमें स्नान करनेपर मृत्युके पश्चात् दूसरे जन्ममें मनुष्यको रूप और तेजकी प्राप्ति होती है
ದೇವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಸುಂದರಿಕಾ ಕುಂಡದಲ್ಲೂ ಅಶ್ವಿನೀ ತೀರ್ಥದಲ್ಲೂ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದವನು, ಮರಣಾನಂತರ ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ರೂಪಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 22
महागड़्मुपस्पृश्य कृत्तिकाड्रारके तथा | पक्षमेकं निराहार: स्वर्गमाप्रोति निर्मल:,महागड़ा और कृतिकाज्ञारक तीर्थमें स्नान करके एक पक्षतक निराहार रहनेवाला मनुष्य निर्मल--निष्पाप होकर स्वर्गलोकमें जाता है
ಮಹಾಗಡಾ ತೀರ್ಥದಲ್ಲೂ ಕೃತ್ತಿಕಾಡ್ರಾರಕ ತೀರ್ಥದಲ್ಲೂ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಒಂದು ಪಕ್ಷಕಾಲ ನಿರಾಹಾರವಾಗಿರುವವನು ನಿರ್ಮಲನಾಗಿ—ಪಾಪರಹಿತನಾಗಿ—ಸ್ವರ್ಗಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 23
वैमानिक उपस्पृश्य किडकिणीकाश्रमे तथा । निवासे>प्सरसां दिव्ये कामचारी महीयते,जो वैमानिक और किड्किणीकाश्रमतीर्थमें स्नान करता है, वह अप्सराओंके दिव्यलोकमें जाकर सम्मानित होता और इच्छानुसार विचरता है
ವೈಮಾನಿಕ ತೀರ್ಥದಲ್ಲೂ ಕಿಡಕಿಣೀಕಾಶ್ರಮ ತೀರ್ಥದಲ್ಲೂ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವನು, ಮರಣಾನಂತರ ಅಪ್ಸರೆಯರ ದಿವ್ಯ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಸಂಚರಿಸುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 24
कालिकाश्रममासाद्य विपाशायां कृतोदक: । ब्रह्मचारी जितक्रोधस्त्रिसत्रं मुच्यते भवात्,जो कालिकाश्रममें स्नान करके विपाशा (व्यास) नदीमें पितरोंका तर्पण करता है और क्रोधको जीतकर ब्रह्मचर्यका पालन करते हुए तीन रात वहाँ निवास करता है, वह जन्म- मरणके बन्धनसे छूट जाता है
ಕಾಲಿಕಾಶ್ರಮವನ್ನು ಸೇರಿ ವಿಪಾಶಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಜಲಕರ್ಮಗಳನ್ನು (ತರ್ಪಣಾದಿ) ನೆರವೇರಿಸಿ, ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದವನು ಭವಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 25
आश्रमे कृत्तिकानां तु स्नात्वा यस्तर्पयेत् पितृन् । तोषयित्वा महादेवं निर्मला: स्वर्गमाप्तुयात्,जो कृत्तिकाश्रममें स्नान करके पितरोंका तर्पण करता है और महादेवजीको संतुष्ट करता है, वह पापमुक्त होकर स्वर्गलोकमें जाता है इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि आड्धिरसतीर्थयात्रायां पज्चविंशो5 ध्याय: इस प्रकार श्रीमहाभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें आड़िरसतीर्थयात्राविषयक पच्चीसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/
ಕೃತ್ತಿಕರ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಮಹಾದೇವನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವವನು ಪಾಪರಹಿತನಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 26
महापुर उपस्पृश्य त्रिरात्रोपोषित: शुचि: । त्रसानां स्थावराणां च द्विपदानां भयं त्यजेत्,महापुरतीर्थमें स्नान करके पवित्रतापूर्वक तीन रात उपवास करनेसे मनुष्य चराचर प्राणियों तथा मनुष्योंसे प्राप्त होनेवाले भयको त्याग देता है
ಮಹಾಪುರ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳು ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದವನು ಚರಾಚರ ಸರ್ವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದಲೂ ಹಾಗೂ ದ್ವಿಪಾದಿಗಳಿಂದಲೂ (ಮಾನವರಿಂದಲೂ) ಉಂಟಾಗುವ ಭಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 27
देवदारुवने स्नात्वा धूतपाप्मा कृतोदक: । देवलोकमवाप्रोति सप्तरात्रोषित: शुचि:
ದೇವದಾರು ವನದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಉದಕಕರ್ಮ (ಜಲಕ್ರೀಯೆ) ನೆರವೇರಿಸಿದವನು ಪಾಪಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಏಳು ರಾತ್ರಿಗಳು ವಾಸಿಸಿದವನು ದೇವಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 28
जो देवदारुवनमें स्नान करके तर्पण करता है, उसके सारे पाप धुल जाते हैं तथा जो वहाँ सात राततक निवास करता है, वह पवित्र हो मृत्युके पश्चात् देवलोकमें जाता है ।। शरस्तम्बे कुशस्तम्बे द्रोणशर्मपदे तथा । अपां प्रपतनासेवी सेव्यते सो5प्सरोगणै:,जो शरसाम्ब, कुशसाम्ब और द्रोणशर्मपदतीर्थके झरनोंमें स्नान करता है वह स्वर्गमें अप्सराओंद्वारा सेवित होता है
ದೇವದಾರು ವನದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ತರ್ಪಣವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದವನ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳು ತೊಳೆದುಹೋಗುತ್ತವೆ. ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಏಳು ರಾತ್ರಿಗಳು ವಾಸಿಸಿದವನು ಪವಿತ್ರನಾಗಿ ಮರಣಾನಂತರ ದೇವಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಶರಸ್ತಂಬ, ಕುಶಸ್ತಂಬ ಮತ್ತು ದ್ರೋಣಶರ್ಮಪದ ಎಂಬ ತೀರ್ಥಗಳ ಜಲಪಾತಗಳು ಹಾಗೂ ಊಟಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದವನು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅಪ್ಸರೋಗಣಗಳಿಂದ ಸೇವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 29
चित्रकूटे जनस्थाने तथा मन्दाकिनीजले । विगाहा वै निराहारो राजलक्ष्म्या निषेव्यते,जो चित्रकूटमें मन्दाकिनीके जलमें तथा जनस्थानमें गोदावरीके जलमें स्नान करके उपवास करता है वह पुरुष राजलक्ष्मीसे सेवित होता है
ಚಿತ್ರಕೂಟದಲ್ಲಿ ಮಂದಾಕಿನಿ ಜಲದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಜನಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ (ಗೋದಾವರಿ) ಜಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವವನು ರಾಜಲಕ್ಷ್ಮಿಯಿಂದ ಅನುಗ್ರಹಿತನಾಗಿ ಸೇವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 30
श्यामायास्त्वाश्रमं गत्वा उषित्वा चाभिषिच्य च । एकपक्ष निराहारस्त्वन्तर्धानफलं लभेत्,श्यामाश्रममें जाकर वहाँ स्नान, निवास तथा एक पक्षतक उपवास करनेवाला पुरुष अन्तर्धानके फलको प्राप्त कर लेता है
ಶ್ಯಾಮೆಯ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡಿ, ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಅಭಿಷೇಕಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಪಕ್ಸಕಾಲ ನಿರಾಹಾರ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವವನು ಅಂತರ್ಧಾನಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 31
कौशिकीं तु समासाद्य वायुभक्षस्त्वलोलुप: । एकविंशतिरात्रेण स्वर्गमारोहते नर:,जो कौशिकी नदीमें स्नान करके लोलुपता त्यागकर इक्कीस रातोंतक केवल हवा पीकर रह जाता है वह मनुष्य स्वर्गको प्राप्त होता है
ಕೌಶಿಕೀ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಲೋಭವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ರಾತ್ರಿಗಳು ಕೇವಲ ವಾಯುಭಕ್ಷಣದಿಂದ ಇರುವವನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತಾನೆ.
Verse 32
मतड्वाप्यां यः स्नायादेकरात्रेण सिद्ध्यति । विगाहति हाुनालम्बमन्धकं वै सनातनम्,जो मतड़वापी तीर्थमें स्नान करता है, उसे एक रातमें सिद्धि प्राप्त होती है। जो अनालम्ब, अन्धक और सनातन तीर्थमें गोता लगाता है तथा नैमिषारण्यके स्वर्गतीर्थमें स्नान करके इन्द्रिय-संयमपूर्वक एक मासतक पितरोंको जलाञ्जलि देता है उसे पुरुषमेधयज्ञका फल प्राप्त होता है
ಮಟಡ್ವಾಪೀ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಸ್ನಾನಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಒಂದೇ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಾಚೀನ ‘ಆನಾಲಂಬ’—ಅದು ‘ಅಂಧಕ’ ಮತ್ತು ‘ಸನಾತನ’ ಎಂದೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ—ಅಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವವನು ಕೂಡ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 33
नैमिषे स्वर्गतीर्थे च उपस्पृश्य जितेन्द्रिय: । फलं पुरुषमेधस्य लभेन्मासं कृतोदक:,जो मतड़वापी तीर्थमें स्नान करता है, उसे एक रातमें सिद्धि प्राप्त होती है। जो अनालम्ब, अन्धक और सनातन तीर्थमें गोता लगाता है तथा नैमिषारण्यके स्वर्गतीर्थमें स्नान करके इन्द्रिय-संयमपूर्वक एक मासतक पितरोंको जलाञ्जलि देता है उसे पुरुषमेधयज्ञका फल प्राप्त होता है
ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯದ ಸ್ವರ್ಗತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿಕೊಂಡು, ಯಾರು ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಜಲಾಂಜಲಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಪುರುಷಮೇಧ ಯಜ್ಞಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 34
गड्राह्दद उपस्पृश्य तथा चैवोत्पलावने । अश्वमेधमवाप्नोति तत्र मासं कृतोदक:,जो गड़ाह्द और उत्पलावनतीर्थमें स्नान करके एक मासतक वहाँ पितरोंका तर्पण करता है, वह अश्वमेधयज्ञका फल पाता है
ಗಡಾಹ್ರದ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ಉತ್ಪಲಾವನದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣಜಲ ಅರ್ಪಿಸುವವನು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 35
गड्ायमुनयोस्तीर्थे तथा कालग्जरे गिरौ । दशाश्वमेधानाप्रोति तत्र मासं कृतोदकः,गड़ा-यमुनाके सड्न्भमतीर्थमें तथा कालज्जरतीर्थमें एक मासतक स्नान और तर्पण करनेसे दस अश्वमेध-यज्ञोंका फल प्राप्त होता है
ಗಡಾ-ಯಮುನಾ ಸಂಗಮ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಲಗ್ಜರ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿಯೂ, ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣಜಲ ಅರ್ಪಿಸುವವನು ಹತ್ತು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞಗಳ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 36
षष्टिहद उपस्पृश्य चान्नदानाद् विशिष्यते । दशतीर्थसहस्त्राणि तिसत्र: कोट्यस्तथा परा:
ಷಷ್ಟಿಹದದಲ್ಲಿ ಜಲಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಅನ್ನದಾನ ಮಾಡುವವನು ವಿಶೇಷ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆ ದಾನದ ಫಲವು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ತೀರ್ಥಸ್ನಾನಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವೆಂದೂ, ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಇನ್ನೂ ಮೂರು ಕೋಟಿ ಅಧಿಕವೆಂದೂ ಹೇಳಿ—ಅನ್ನದಾನವನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧರ್ಮದಾನವೆಂದು ಹೊಗಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 37
माघमासं प्रयागे तु नियत: संशितव्रत:
ಮಾಘಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಗದಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿಯಮಬದ್ಧನಾಗಿ, ದೃಢವಾದ ನಿಶ್ಚಿತ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದೆನು.
Verse 38
मरुद्गण उपस्पृश्य पितृणामाश्रमे शुचि:
ಮರುದ್ಗಣ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಜಲಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಶುದ್ಧನಾಗಿ, ಅವನು ಪಿತೃಗಳ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದನು.
Verse 39
वैवस्वतस्य तीर्थे च तीर्थभूतो भवेन्नर: । जो पवित्र भावसे मरुद्गण तीर्थ, पितरोंके आश्रम तथा वैवस्वततीर्थमें स्नान करता है, वह मनुष्य स्वयं तीर्थरूप हो जाता है || ३८ $ ।। तथा ब्रह्मसरो गत्वा भागीरथ्यां कृतोदक:,जो ब्रह्मसरोवर (पुष्करतीर्थ) और भागीरथी गड़ामें स्नान करके पितरोंका तर्पण करता और वहाँ एक मासतक निराहार रहता है उसे चन्द्रलोककी प्राप्ति होती है
ವೈವಸ್ವತ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿಯೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಭಾವಸ-ತೀರ್ಥ, ಮರುದ್ಗಣ-ತೀರ್ಥ ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವನು ತಾನೇ ತೀರ್ಥಸ್ವರೂಪನಾಗುತ್ತಾನೆ—ಅವನ ಸನ್ನಿಧಿಯೇ ಪಾವನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ, ಬ್ರಹ್ಮಸರೋವರ (ಪುಷ್ಕರ)ಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಭಾಗೀರಥಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಅಲ್ಲಿ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ತಿಂಗಳು ನಿರಾಹಾರವಾಗಿ ಇರುವವನು ಸೋಮಲೋಕ (ಚಂದ್ರಲೋಕ)ವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 40
एकमासं निराहार: सोमलोकमवाप्लुयात्,जो ब्रह्मसरोवर (पुष्करतीर्थ) और भागीरथी गड़ामें स्नान करके पितरोंका तर्पण करता और वहाँ एक मासतक निराहार रहता है उसे चन्द्रलोककी प्राप्ति होती है
ಅಜದ್ರಿಯನು ಹೇಳಿದನು—ಪುಷ್ಕರದ ಬ್ರಹ್ಮಸರೋವರದಲ್ಲಿಯೂ ಭಾಗೀರಥಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ತಿಂಗಳು ನಿರಾಹಾರವಾಗಿ ಇರುವವನು ಸೋಮಲೋಕ (ಚಂದ್ರಲೋಕ)ವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 41
उत्पातके नर: स्नात्वा अष्टावक्रे कृतोदक: । द्वादशाहं निराहारो नरमेधफलं लभेत्,उत्पातक तीर्थमें स्नान और अष्टावक्र तीर्थमें तर्पण करके बारह दिनोंतक निराहार रहनेसे नरमेधयज्ञका फल प्राप्त होता है
ಉತ್ಪಾತಕ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಅಷ್ಟಾವಕ್ರ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ತರ್ಪಣ ನೆರವೇರಿಸಿ, ಹನ್ನೆರಡು ದಿನ ನಿರಾಹಾರವಾಗಿರುವವನು ನರಮೇಧ ಯಾಗದ ಸಮಾನ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 42
अभ्मपृष्ठे गयायां च निरविन्दे च पर्वते । तृतीयां क्रौज्चपद्यां च ब्रह्म॒हत्यां विशुध्यते,गयामें अश्मपृष्ठ (प्रेतशिला)-पर पितरोंको पिण्ड देनेसे पहली, निरविन्द पर्वतपर पिण्डदान करनेसे दूसरी तथा क्रौज्चपदी नामक तीर्थमें पिण्ड अर्पित करनेसे तीसरी ब्रह्महत्याको दूर करके मनुष्य सर्वथा शुद्ध हो जाता है
ಗಯಾದ ಅಶ್ಮಪೃಷ್ಠದಲ್ಲಿ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಪಿಂಡದಾನ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ನಿರವಿಂದ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಪಿಂಡದಾನ ಮಾಡಿ, ಮೂರನೇ ಬಾರಿ ಕ್ರೌಂಚಪದೀ ಎಂಬ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪಿಂಡ ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ, ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆಯಂತಹ ಮಹಾಪಾಪದಿಂದಲೂ ಮನುಷ್ಯನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 43
कलविड्क उपस्पृश्य विद्याच्च बहुशो जलम् | अग्ने: पुरे नर: स्नात्वा अग्निकन्यापुरे वसेत्,कलविड्क तीर्थमें स्नान करनेसे अनेक तीर्थोमें गोते लगानेका फल मिलता है। अग्निपुर तीर्थमें स्नान करनेसे अग्निकन्यापुरका निवास प्राप्त होता है
ಕಲವಿಡ್ಕ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಿಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಿ, ನೀರನ್ನು ಪುನಃಪುನಃ ಆಚಮನವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರೆ ಅನೇಕ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ಸಮಾನ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಅಗ್ನೇಃಪುರದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದವನು ಅಗ್ನಿಕನ್ಯಾಪುರದಲ್ಲಿ ವಾಸವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 44
करवीरपुरे स्नात्वा विशालायां कृतोदकः । देवह्द उपस्पृश्य ब्रह्मभूतो विराजते,करवीरपुरमें स्नान, विशालामें तर्पण और देवह्दमें मज्जन करनेसे मनुष्य ब्रह्मरूप हो जाता है
ಕರವೀರಪುರದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ವಿಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ತರ್ಪಣ ಮಾಡಿ, ದೇವಹ್ರದದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಶುದ್ಧಿಗೊಂಡರೆ ಮನುಷ್ಯನು ಬ್ರಹ್ಮಭಾವವನ್ನು ಪಡೆದು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 45
पुनरावर्तनन्दां च महानन्दां च सेव्य वै | नन्दने सेव्यते दान्तस्त्वप्सरोभिरहिंसक:,जो सब प्रकारकी हिंसाका त्याग करके जितेन्द्रिय-भावसे आवर्तनन्दा और महानन्दा तीर्थका सेवन करता है उसकी स्वर्गस्थ नन्दनवनमें अप्सराएँ सेवा करती हैं
ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹದಿಂದ, ಆವರ್ತನಂದಾ ಮತ್ತು ಮಹಾನಂದಾ ತೀರ್ಥಗಳನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸೇವಿಸುವ ಅಹಿಂಸಕ, ದಾಂತನು ಸ್ವರ್ಗದ ನಂದನವನದಲ್ಲಿ ಅಪ್ಸರಸರಿಂದ ಸೇವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।
Verse 46
उर्वशीं कृत्तिकायोगे गत्वा चैव समाहित: । लौहित्ये विधिवत् स्नात्वा पुण्डरीकफलं लभेत्,जो कार्तिककी पूर्णिमाको कृत्तिकाका योग होनेपर एकाग्रचित्त हो उर्वशी तीर्थ और लौहित्य तीर्थमें विधिपूर्वक स्नान करता है उसे पुण्डरीक यज्ञका फल मिलता है
ಕೃತ್ತಿಕಾ ನಕ್ಷತ್ರದ ಶುಭಯೋಗದಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತನಾಗಿ ಉರ್ವಶೀ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ನಂತರ ಲೌಹಿತ್ಯ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಿಧಿವಿಧಾನವಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದವನು ಪುಂಡರೀಕ ಯಜ್ಞಫಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 47
रामह्द उपस्पृश्य विपाशायां कृतोदकः । द्वादशाहं निराहार: कल्मषादू विप्रमुच्यते,रामहद (परशुराम-कुण्ड)-में स्नान और विपाशा नदीमें तर्पण करके बारह दिनोंतक उपवास करनेवाला पुरुष सब पापोंसे छूट जाता है
ರಾಮಹ್ರದದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ವಿಪಾಶಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ವಿಧಿವಿಧಾನವಾಗಿ ಜಲಕರ್ಮ (ತರ್ಪಣ) ನೆರವೇರಿಸಿ, ಹನ್ನೆರಡು ದಿನ ನಿರಾಹಾರವಾಗಿರುವವನು ಎಲ್ಲ ಕಲ್ಮಷ (ಪಾಪ)ಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 48
महाह्द उपस्पृश्य शुद्धेन मनसा नर: । एकमासं निराहारो जमदग्निगतिं लभेत्,महाहृदमें स्नान करके यदि मनुष्य शुद्ध चित्तसे वहाँ एक मासतक निराहार रहे तो उसे जमदग्निके समान सदगति प्राप्त होती है
ಮಹಾಹ್ರದದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಶುದ್ಧಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ನಿರಾಹಾರವಾಗಿರುವವನು ಜಮದಗ್ನಿಯ ಸಮಾನ ಸದ್ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 49
विन्ध्ये संताप्य चात्मानं सत्यसंधस्त्वहिंसक: । विनयात्तप आस्थाय मासेनैकेन सिध्यति,जो हिंसाका त्याग करके सत्यप्रतिज्ञ होकर विन्ध्याचलमें अपने शरीरको कष्ट दे विनीतभावसे तपस्याका आश्रय लेकर रहता है उसे एक महीनेमें सिद्धि प्राप्त हो जाती है
ಅಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ಸತ್ಯಸಂಕಲ್ಪನಾಗಿ ವಿಂಧ್ಯ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಕಷ್ಟಪಡಿಸಿ, ವಿನಯದಿಂದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದವನು ಒಂದೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 50
नर्मदायामुपस्पृश्य तथा शूर्पारकोदके । एकपक्षं निराहारो राजपुत्रो विधीयते,नर्मदा नदी और शूर्परिक क्षेत्रके जलमें स्नान करके एक पक्षतक निराहार रहनेवाला मनुष्य दूसरे जन्ममें राजकुमार होता है
ನರ್ಮದಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಶೂರ್ಪಾರಕ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಒಂದು ಪಕ್ಷ (ಹದಿನೈದು ದಿನ) ನಿರಾಹಾರವಾಗಿರುವವನು ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರನಾಗಿ ಜನ್ಮಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 51
जम्बूमार्गे त्रिभिमसि: संयत: सुसमाहित: । अहोरात्रेण चैकेन सिद्धि समधिगच्छति,साधारण भावसे तीन महीनेतक जम्बूमार्गमें स्नान करनेसे तथा इन्द्रिय-संयमपूर्वक एकाग्रचित्त हो वहाँ एक ही दिन स्नान करनेसे भी मनुष्य सिद्धि प्राप्त कर लेता है
ಅಜದ್ರಿಯನು ಹೇಳಿದನು— ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸುಸಮಾಹಿತವಾಗಿ ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ ಜಂಬೂಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ತಿಂಗಳು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದವನು ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಅದೇ ಸಂಯಮ ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಅಹೋರಾತ್ರ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೂ ಅದೇ ಸಿದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
Verse 52
कोकामुखे विगाह्याथ गत्वा चाञज्जलिकाश्रमम् | शाकभक्षश्षीरवासा: कुमारीविन्दते दश,जो कोकामुख तीर्थमें स्नान करके अजञ्जलिकाश्रम-तीर्थमें जाकर सागका भोजन करता हुआ चीरवस्त्र धारण करके कुछ कालतक निवास करता है उसे दस बार कन्याकुमारी तीर्थके सेवनका फल प्राप्त होता है तथा उसे कभी यमराजके घर नहीं जाना पड़ता। जो कन्याकुमारी तीर्थमें निवास करता है वह मृत्युके पश्चात् देवलोकमें जाता है
ಕೋಕಾಮುಖ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಅಂಜಲಿಕಾಶ್ರಮ-ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಕೆಲಕಾಲ ಶಾಕಾಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾ ಚೀರವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ ವಾಸಿಸುವವನು, ಕನ್ಯಾಕುಮಾರೀ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಹತ್ತು ಬಾರಿ ಸೇವಿಸಿದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 53
वैवस्वतस्य सदनं न स गच्छेत् कदाचन । यस्य कन्याह्दे वासो देवलोक॑ स गच्छति,जो कोकामुख तीर्थमें स्नान करके अजञ्जलिकाश्रम-तीर्थमें जाकर सागका भोजन करता हुआ चीरवस्त्र धारण करके कुछ कालतक निवास करता है उसे दस बार कन्याकुमारी तीर्थके सेवनका फल प्राप्त होता है तथा उसे कभी यमराजके घर नहीं जाना पड़ता। जो कन्याकुमारी तीर्थमें निवास करता है वह मृत्युके पश्चात् देवलोकमें जाता है
ಯಾರದು ಕನ್ಯಾಹ್ರದದಲ್ಲಿ ವಾಸವೋ, ಅವನು ವೈವಸ್ವತ (ಯಮ)ನ ಸದನಕ್ಕೆ ಎಂದಿಗೂ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ; ಮರಣಾನಂತರ ದೇವಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.
Verse 54
प्रभासे त्वेकरात्रेण अमावास्यां समाहित: । सिध्यते तु महाबाहो यो नरो जायतेडमर:,महाबाहो! जो एकाग्रचित्त होकर अमावास्याको प्रभास-तीर्थका सेवन करता है उसे एक ही रातमें सिद्धि मिल जाती है तथा वह मृत्युके पश्चात् देवता होता है
ಮಹಾಬಾಹೋ! ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಒಂದೇ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ ಸಮಾಹಿತನಾಗಿ ನಿಯಮದಿಂದ ಇರುವವನು, ಆ ಒಂದೇ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಮರಣಾನಂತರ ಅಮರಗಣಗಳಲ್ಲಿ (ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ) ಜನ್ಮ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.
Verse 55
उज्जानक उपस्पृश्य आर्टिषेणस्य चाश्रमे । पिड़ायाश्षाश्रमे स्नात्वा सर्वपापै: प्रमुच्यते,उज्जानकतीर्थमें स्नान करके आर्टिषिणके आश्रम तथा पिड़ाके आश्रममें गोता लगानेसे मनुष्य सब पापोंसे छुटकारा पा जाता है
ಉಜ್ಜಾನಕ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಪರ್ಶನ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಆರ್ಟಿಷೇಣನ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ ಪಿಡಾ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದವನು ಸರ್ವಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 56
कुल्यायां समुपस्पृश्य जप्त्वा चैवाघमर्षणम् | अश्वमेधमवाप्रोति त्रिरात्रोपोषितो नर:,जो मनुष्य कुल्यामें स्नान करके अघमर्षण मन्त्रका जप करता है तथा तीन राततक वहाँ उपवासपूर्वक रहता है उसे अश्वमेधयज्ञका फल मिलता है
ಕುಲ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಅಘಮರ್ಷಣ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳು ಉಪವಾಸಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವಾಸಿಸುವ ಮನುಷ್ಯನು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 57
पिण्डारक उपस्पृश्य एकरात्रोषितो नर: । अग्निष्टोममवाप्रोति प्रभातां शर्वरीं शुचि:,जो मानव पिण्डारक तीर्थमें स्नान करके वहाँ एक रात निवास करता है वह प्रात:काल होते ही पवित्र होकर अग्निष्टोमयज्ञका फल प्राप्त कर लेता है
ಪಿಣ್ಡಾರಕ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾತ್ರಿಯಷ್ಟು ವಾಸಿಸಿದ ಮನುಷ್ಯನು, ಪ್ರಭಾತವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ ಯಜ್ಞಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 58
तथा ब्रह्मुसरो गत्वा धर्मारण्योपशोभितम् | पुण्डरीकमवाप्नोति उपस्पृश्य नर: शुचि:,धर्मारण्यसे सुशोभित ब्रह्मसर तीर्थमें जाकर वहाँ स्नान करके पवित्र हुआ मनुष्य पुण्डरीकयज्ञका फल पाता है
ಅದೇ ರೀತಿ ಧರ್ಮಾರಣ್ಯದಿಂದ ಶೋಭಿತವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಸರಸ್ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶುದ್ಧನಾದ ಮನುಷ್ಯನು ಪುಂಡರೀಕ ಯಜ್ಞಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 59
मैनाके पर्वते स्नात्वा तथा संध्यामुपास्य च | काम॑ जित्वा च वै मासं सर्वयज्ञफलं लभेत्,मैनाक पर्वतपर एक महीनेतक स्नान और संध्योपासन करनेसे मनुष्य कामको जीतकर समस्त यज्ञोंका फल पा लेता है
ಮೈನಾಕ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಸಂಧ್ಯೋಪಾಸನೆ ನೆರವೇರಿಸಿ, ಕಾಮವನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನು ಸಮಸ್ತ ಯಜ್ಞಗಳ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 60
कालोदकं नन्दिकुण्डं तथा चोत्तरमानसम् | अभ्येत्य योजनशताद्ू भ्रूणहा विप्रमुच्यते,सौ योजन दूरसे आकर कालोदक, नन्दि-कुण्ड तथा उत्तरमानस तीर्थमें स्नान करनेवाला मनुष्य यदि भ्रूणहत्यारा भी हो तो वह उस पापसे मुक्त हो जाता है
ನೂರು ಯೋಜನ ದೂರದಿಂದ ಬಂದು ಕಾಲೋದಕ, ನಂದಿಕುಂಡ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರಮಾನಸ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವನು, ಭ್ರೂಣಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದವನಾದರೂ ಆ ಪಾಪದಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 61
नन्दीश्वरस्य मूर्ति तु दृष्टवा मुच्येत किल्बिषै: । स्वर्गमार्गे नरः स्नात्वा ब्रह्मलोक॑ स गच्छति,वहाँ नन्दीश्वरकी मूर्तिका दर्शन करके मनुष्य सब पापोंसे मुक्त हो जाता है। स्वर्गमार्गमें स्नान करनेसे वह ब्रह्मलोकमें जाता है
ನಂದೀಶ್ವರನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಮನುಷ್ಯನು ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ‘ಸ್ವರ್ಗಮಾರ್ಗ’ವೆಂಬ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದವನು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.
Verse 62
विख्यातो हिमवान् पुण्य: शड्करश्वशुरो गिरि: । आकर: सर्वरत्नानां सिद्धचारणसेवित:,भगवान् शंकरका श्वशुर हिमवान् पर्वत परम पवित्र और संसारमें विख्यात है। वह सब रत्नोंकी खान तथा सिद्ध और चारणोंसे सेवित है
ಪವಿತ್ರ ಹಿಮವಾನ್ ಪರ್ವತವು ಲೋಕವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಖ್ಯಾತಿಯಾಗಿದೆ; ಅದೇ ಶಂಕರನ ಶ್ವಶುರನಾದ ಗಿರಿ. ಅದು ಎಲ್ಲ ರತ್ನಗಳ ಗಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಚಾರಣರು ಅದನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 63
शरीरमुत्सूजेत् तत्र विधिपूर्वमनाशके । अध्रुवं जीवित ज्ञात्वा यो वै वेदान्तगो द्विज:,जो वेदान्तका ज्ञाता द्विज इस जीवनको नाशवान् समझकर उस पर्वतपर रहता और देवताओंका पूजन तथा मुनियोंको प्रणाम करके विधिपूर्वक अनशनके द्वारा अपने प्राणोंको त्याग देता है वह सिद्ध होकर सनातन ब्रह्मलोकको प्राप्त हो जाता है
ಅಲ್ಲಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಉಪವಾಸದಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಜೀವನ ಅಸ್ಥಿರವೆಂದು ತಿಳಿದ ವೇದಾಂತನಿಷ್ಠ ದ್ವಿಜನು ಹೀಗೆ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 64
अभ्यर्च्य देवतास्तत्र नमस्कृत्य मुनींस्तथा । ततः सिद्धो दिवं गच्छेद् ब्रह्मलोक॑ सनातनम्,जो वेदान्तका ज्ञाता द्विज इस जीवनको नाशवान् समझकर उस पर्वतपर रहता और देवताओंका पूजन तथा मुनियोंको प्रणाम करके विधिपूर्वक अनशनके द्वारा अपने प्राणोंको त्याग देता है वह सिद्ध होकर सनातन ब्रह्मलोकको प्राप्त हो जाता है
ಅಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಮುನಿಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ನಂತರ ಸಿದ್ಧನಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಶಾಶ್ವತ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 65
काम॑ क्रोधं च लोभं च यो जित्वा तीर्थमावसेत् । न तेन किज्विन्न प्राप्त तीर्थाभिगमनाद् भवेत्,जो काम, क्रोध और लोभको जीतकर तीर्थोमें स्नान करता है उसे उस तीर्थयात्राके पुण्यसे कोई वस्तु दुर्लभ नहीं रहती
ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನಿಗೆ, ತೀರ್ಥಾಭಿಗಮನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಯಾವುದೂ ಅಪ್ರಾಪ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 66
यान्यगम्यानि तीर्थाणि दुर्गाणि विषमाणि च | मनसा तानि गम्यानि सर्वतीर्थसमीक्षया,जो समस्त तीर्थोंके दर्शनकी इच्छा रखता हो, वह दुर्गण और विषम होनेके कारण जिन तीर्थोमें शरीरसे न जा सके, वहाँ मनसे यात्रा करे
ಎಲ್ಲಾ ತೀರ್ಥಗಳ ದರ್ಶನದ ಆಸೆ ಹೊಂದಿರುವವನು, ದುರ್ಗಮವೂ ವಿಷಮವೂ ಆದ ಕಾರಣ ದೇಹದಿಂದ ಹೋಗಲಾಗದ ತೀರ್ಥಗಳಿಗೆ, ಸರ್ವತೀರ್ಥಗಳ ಪರಾಮರ್ಶೆಯೊಂದಿಗೆ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಗಮಿಸಬೇಕು.
Verse 67
इदं मेध्यमिदं पुण्यमिदं स्वर्ग्यमनुत्तमम् । इदं रहस्यं वेदानामाप्लाव्यं पावनं तथा
ಅಜದ್ರಿಯನು ಹೇಳಿದನು—ಇದು ಶುದ್ಧಿಕರ, ಇದು ಪುಣ್ಯಪ್ರದ, ಇದು ಸ್ವರ್ಗಪ್ರಾಪ್ತಿಗೆ ಅನುತ್ತಮ ಸಾಧನ. ಇದು ವೇದಗಳ ಗುಹ್ಯ ರಹಸ್ಯ—ಸ್ನಾನದಂತೆ ಒಳಗನ್ನೆಲ್ಲ ತೊಳೆಯುವ, ಪಾವನಗೊಳಿಸುವುದು.
Verse 68
यह तीर्थ-सेवनका कार्य परम पवित्र, पुण्यप्रद, स्वर्गकी प्राप्तिका सर्वोत्तम साधन और वेदोंका गुप्त रहस्य है। प्रत्येक तीर्थ पावन और स्नानके योग्य होता है ।। इदं दद्याद् द्विजातीनां साधोरात्महितस्य च । सुहृदां च जपेत् कर्णे शिष्यस्यानुगतस्य च,तीर्थोका यह माहात्म्य द्विजातियोंके, अपने हितैषी श्रेष्ठ पुरुषके, सुह्दोंके तथा अनुगत शिष्यके ही कानमें डालना चाहिये
ತೀರ್ಥಸೇವನೆಯ ಈ ಕಾರ್ಯವು ಪರಮ ಪಾವನ, ಪುಣ್ಯಪ್ರದ, ಸ್ವರ್ಗಪ್ರಾಪ್ತಿಗೆ ಅನುತ್ತಮ ಸಾಧನ ಮತ್ತು ವೇದಗಳ ಗುಹ್ಯ ರಹಸ್ಯ; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತೀರ್ಥವೂ ಪವಿತ್ರವೂ ಸ್ನಾನಯೋಗ್ಯವೂ ಆಗಿದೆ. ಈ ತೀರ್ಥಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ದ್ವಿಜರಿಗೆ, ಆತ್ಮಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವ ಸಾಧುಪುರುಷನಿಗೆ, ಸುಹೃದರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಶಿಸ್ತುಪಾಲಿಸುವ ಅನುಗತ ಶಿಷ್ಯನ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಜಪಿಸಿ ತಿಳಿಸಬೇಕು.
Verse 69
दत्तवान् गौतमस्यैतदड्लिरा वै महातपा: । अज्धिरा: समनुज्ञात: काश्यपेन च धीमता,सबसे पहले महातपस्वी अड्जिराने गौतमको इसका उपदेश दिया। अ्-िराको बुद्धिमान् काश्यपजीसे इसका ज्ञान प्राप्त हुआ था
ಮಹಾತಪಸ್ವಿಯಾದ ಅಂಗಿರನು ಈ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಮೊದಲಾಗಿ ಗೌತಮನಿಗೆ ನೀಡಿದನು. ಅಂಗಿರನು ತಾನೂ ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ಕಾಶ್ಯಪನಿಂದ ಅನುಮತಿಯೊಡನೆ ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದನು.
Verse 70
महर्षीणामिदं जप्यं पावनानां तथोत्तमम् | जपंश्चाभ्युत्थित: शश्चन्निर्मल: स्वर्गमाप्रुयात्,यह कथा महर्षियोंके पढ़ने योग्य और पावन वस्तुओंमें परम पवित्र है। जो सावधान एवं उत्साहयुक्त होकर सदा इसका पाठ करता है वह सब पापोंसे मुक्त होकर स्वर्गलोकमें जाता है
ಈ ಕಥೆ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಜಪಿಸಿ ಪಠಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾದುದು; ಪಾವನ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಾವನ. ಶುದ್ಧನಾಗಿ, ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ, ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ನಿತ್ಯ ಇದನ್ನು ಜಪಿಸುವವನು ಪಾಪಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಲನಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 71
इदं यश्चापि शूणुयाद् रहस्यं त्वड्धिरोमतम् | उत्तमे च कुले जन्म लभेज्जातीश्व संस्मरेत्,जो अज्िरामुनिके इस रहस्यमय मतको सुनता है, वह उत्तम कुलमें जन्म पाता और पूर्वजन्मकी बातोंको स्मरण करता है
ಈ ಗುಪ್ತ ಧರ್ಮೋಪದೇಶವನ್ನು—ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿತವಚನವೆಂದು—ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳುವವನು ಉತ್ತಮ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನೂ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ।
Verse 93
विबोध्यते विमानस्थ: सो5प्सतेभिरभिष्ठत: । पुष्कर, प्रभास, नैमिषारण्य, सागरोदक (समुद्रजल), देविका, इन्द्रमार्ग तथा स्वर्णविन्दु --इन तीर्थोमें स्नान करनेसे मनुष्य विमानपर बैठकर स्वर्गमें जाता है और अप्सराएँ उसकी स्तुति करती हुई उसे जगाती हैं
ಅವನು ದಿವ್ಯವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾಗಿ ಅಪ್ಸರೆಯರಿಂದ ಪರಿವೃತನಾಗಿ ಜಾಗೃತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಪುಷ್ಕರ, ಪ್ರಭಾಸ, ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯ, ಸಾಗರೋದಕ, ದೇವಿಕಾ, ಇಂದ್ರಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಣವಿಂದು—ಈ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದವನು ವಿಮಾನಾರೂಢನಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ; ಅಪ್ಸರೆಯರು ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ ಅಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 106
कुशेशयं च देवं त॑ धूयते तस्य किल्बिषम् । जो मनुष्य मन और इन्द्रियोंको संयममें रखते हुए हिरण्यविन्दु तीर्थमें स्नान करके वहाँके प्रमुख देवता भगवान् कुशेशयको प्रणाम करता है, उसके सारे पाप धुल जाते हैं
ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಸಂಯಮದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಹಿರಣ್ಯವಿಂದು ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಅಲ್ಲಿ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ ದೇವರಾದ ಭಗವಾನ್ ಕುಶೇಶಯನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುವವನ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳು ತೊಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ।
Verse 156
एकमासं निराहार: स पश्यति हि देवता: । जहाँ उत्तर दिशामें भागीरथी गंगा गिरती हैं और वहाँ उनका स्रोत तीन भागोंमें विभक्त हो जाता है, वह भगवान् महेश्वरका त्रिस्थान नामक तीर्थ है। जो मनुष्य एक मासतक निराहार रहकर वहाँ स्नान करता है, उसे देवताओं का प्रत्यक्ष दर्शन होता है
ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಭಾಗೀರಥೀ ಗಂಗೆಯು ಇಳಿದು ಬಂದು ಅದರ ಧಾರೆ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ದೇವ ಮಹೇಶ್ವರನ ‘ತ್ರಿಸ್ಥಾನ’ ಎಂಬ ತೀರ್ಥವಿದೆ. ಒಬ್ಬನು ಒಂದು ತಿಂಗಳು ನಿರಾಹಾರವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ, ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ।
Verse 166
सुधां वै लभते भोक्तुं यो नरो जायते पुनः । सप्तगड़, त्रिगड़ और इन्द्रमार्गमें पितरोंका तर्पण करनेवाला मनुष्य यदि पुनर्जन्म लेता है तो उसे अमृत भोजन मिलता है (अर्थात् वह देवता हो जाता है।)
ಅಜಡ್ರಿಯನು ಹೇಳಿದನು—ಸಪ್ತಗಡ, ತ್ರಿಗಡ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣ ಮಾಡುವವನು, ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪಡೆದರೂ, ಸುದಾ (ಅಮೃತ) ಭೋಜನದ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ; ಅಂದರೆ ದೇವತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 173
एकमासं निराहार: सिद्धि मासेन स व्रजेत् । महाश्रम तीर्थमें स्नान करके प्रतिदिन पवित्र भावसे अग्निहोत्र करते हुए जो एक महीनेतक उपवास करता है, वह उतने ही समयमें सिद्ध हो जाता है
ಪೂರ್ಣ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಆಹಾರವಿಲ್ಲದೆ ಇರುವವನು, ಅದೇ ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಾಶ್ರಮ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಪ್ರತಿದಿನ ಪವಿತ್ರ ಭಾವದಿಂದ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವವನು, ಅದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಪೂರ್ಣನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 186
त्रिरात्रोपोषितो भूत्वा मुच्यते ब्रह्म॒हत्यया | जो लोभका त्याग करके भृगुतुड्ग-क्षेत्रके महाहदद नामक तीर्थमें स्नान करता है और तीन राततक भोजन छोड़ देता है, वह ब्रह्महत्याके पापसे मुक्त हो जाता है
ಮೂರು ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದವನು ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾ ಪಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಲೋಭವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಭೃಗುತುಂಗ ಕ್ಷೇತ್ರದ ‘ಮಹಾಹ್ರದ’ ಎಂಬ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಮೂರು ರಾತ್ರಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟವನು ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾ ಪಾಪದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.
Verse 366
समागच्छन्ति माध्यां तु प्रयागे भरतर्षभ । भरतश्रेष्ठ! षष्टिहदद नामक तीर्थमें स्नान करनेसे अन्नदानसे भी अधिक फल प्राप्त होता है। माघ-मासकी अमावास्याको प्रयागराजमें तीन करोड़ दस हजार अन्य तीर्थोंका समागम होता है
ಭರತರ್ಷಭನೇ! ಮಾಘ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಗದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಒಂದಾಗುತ್ತವೆ. ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ‘ಷಷ್ಟಿಹದ’ ಎಂಬ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಅನ್ನದಾನಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಮಾಘ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಪ್ರಯಾಗರಾಜದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕೋಟಿ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಇತರ ತೀರ್ಥಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 373
स्नात्वा तु भरतश्रेष्ठ निर्मल: स्वर्गमाप्तुयात् । भरतश्रेष्ठ) जो नियमपूर्वक उत्तम व्रतका पालन करते हुए माघके महीनेमें प्रयागमें स्नान करता है वह सब पापोंसे मुक्त होकर स्वर्गमें जाता है
ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದವನು ನಿರ್ಮಲನಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ನಿಯಮಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ಮಾಘ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವನು, ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
Frequently Asked Questions
The chapter stages a dharma-sankat between ethical character (e.g., compassion, restraint) and inherited status: whether brāhmaṇya should be accessible through tapas, conduct, and learning, or treated as categorically restricted by birth as the exemplum concludes.
The narrative uses a concrete incident of harm and accusation to argue that social identity claims are policed through both behavior and genealogy, while also preserving an ethical ideal that a brāhmaṇa ought to be maitri-oriented and non-cruel; the chapter records the tension rather than resolving it into a single universally applicable rule.
No explicit phalaśruti is present in the provided passage; the chapter’s meta-function is exemplificatory (itihāsa-udāharaṇa), positioning the Mataṅga story as interpretive evidence within Bhīṣma’s larger instructional archive on dharma.