Adhyaya 107
आचारप्रशंसा (Praise of Ācāra as the Basis of Longevity, Fame, and Prosperity)
Upa-parva: Ācāra–Āyuḥ–Kīrti–Śrī Anuśāsana (Conduct and the Causes of Longevity, Fame, and Prosperity)
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma why humans—despite the Vedic ideal of a hundred-year lifespan—often die young, and by what means one gains longevity, fame, and prosperity: through austerity, celibacy, mantra, sacrifice, medicines, birth, or behavior. Bhīṣma responds with a programmatic claim: ācāra (regulated conduct) is the generator of āyus and śrī, and the foundation of kīrti both in this world and beyond. He contrasts durācāra—marked by fear-inducing behavior, impiety, and transgression of guru and śāstra—with the long-lived person characterized by non-anger, truthfulness, non-violence, and absence of envy. The chapter then catalogs practical injunctions spanning daily routine (waking at brāhma-muhūrta, sandhyā observances), cleanliness and waste-disposal norms, etiquette toward elders and teachers, speech ethics (avoiding harsh or humiliating words), dietary and hospitality rules, sexual restraint and prohibited relations, and household/ritual proprieties. The discourse culminates in a summarizing refrain: ācāra produces well-being, increases reputation, supports dharma, and removes inauspiciousness—presented as a compassionate, universal guideline for all social groups.
Chapter Arc: युधिष्ठिर पितामह भीष्म से पूछते हैं—मनुष्य दीर्घायु कैसे होता है, अल्पायु क्यों होता है, कीर्ति और श्री (समृद्धि) किससे मिलती है? (V2) → भीष्म उत्तर को केवल ‘धर्म’ के सिद्धान्तों तक सीमित नहीं रखते; वे जीवन-व्यवहार के सूक्ष्म नियमों—यज्ञ-परम्परा (शम्या फेंककर वेदी-सीमा), तप-ब्रह्मचर्य-जप-होम, मन-वाणी-शरीर की शुद्धि, क्रोध-नियंत्रण, शयन-आहार-वस्त्र-आचरण की मर्यादाएँ—एक-एक कर रखते जाते हैं। (V1, V3, V37, V49, V85, V93, V863) → भीष्म ‘आचरण-धर्म’ को निर्णायक बताते हैं: क्रोध में किसी पर दण्ड न उठाना, केवल पुत्र/शिष्य को भी शिक्षा-हेतु मर्यादित ताड़न की अनुमति (V37); शयन, वस्त्र, स्नानोत्तर लेपन, भोजन-नियम, और ‘दूसरे के वस्त्र’ न पहनने जैसे निषेध (V49, V85, V93, V863)—ये सब दीर्घायु, कीर्ति और श्री के प्रत्यक्ष कारण बनते हैं। → अध्याय का निष्कर्ष यह बनता है कि उन्नति चाहने वाला बुद्धिमान पुरुष हर कार्य का शुभारम्भ ब्राह्मण द्वारा विधिपूर्वक (वास्तुपूजन आदि) कराए और शौच-शुद्धि को भोजन के आदि-अन्त तक हितकर माने। (V1176, V1310) → युधिष्ठिर के प्रश्नों का विस्तार अगले उपदेशों की ओर संकेत करता है—शौच, आहार, गृह-धर्म और सामाजिक मर्यादा के और सूक्ष्म विधान आगे कैसे व्यवस्थित होंगे?
Shlokas
Verse 1
ऑपन-माज बक। अपि्-छऋाज > यज्ञकर्ता पुरुष 'शम्या' नामक एक काठका डंडा खूब जोर लगाकर फेंकता है, वह जितनी दूरपर जाकर गिरता है उतने दूरमें यज्ञकी वेदी बनायी जाती है; उस वेदीपर जो यज्ञ किया जाता है उसे “शम्याक्षेप" अथवा “शम्याप्रास” यज्ञ कहते हैं। चतुरधिकशततमो< ध्याय: हि 388 वृद्धि और क्षय करनेवाले शुभाशुभ कर्मोके गृहस्थाश्रमके कर्तव्योंका विस्तारपूर्वक निरूपण युधिछिर उवाच शतायुरुक्त: पुरुष: शतवीर्यश्व॒ जायते । कस्मान्म्रियन्ते पुरुषा बाला अपि पितामह,युधिष्ठिरने कहा--पितामह! शास्त्रोंमें कहा गया है कि “मनुष्यकी आयु सौ वर्षोकी होती है। वह सैकड़ों प्रकारकी शक्ति लेकर जन्म धारण करता है।” किंतु देखता हूँ कि कितने ही मनुष्य बचपनमें ही मर जाते हैं। ऐसा क्यों होता है?
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು— ಪಿತಾಮಹ! ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನು ಶತಾಯು, ಶತವೀರ್ಯದಿಂದ ಜನ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಅನೇಕರು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ಮರಣ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು?
Verse 2
आयुष्मान् केन भवति अल्पायुर्वापि मानव: | केन वा लभते कीर्ति केन वा लभते श्रियम्,मनुष्य किस उपायसे दीर्घायु होता है अथवा किस कारणसे उसकी आयु कम हो जाती है? क्या करनेसे वह कीर्ति पाता है या क्या करनेसे उसे सम्पत्तिकी प्राप्ति होती है?
ಮನುಷ್ಯನು ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ? ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಲ್ಪಾಯುಷ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ? ಯಾವದರಿಂದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ? ಯಾವದರಿಂದ ಶ್ರೀ—ಸಂಪತ್ತನ್ನು—ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ?
Verse 3
तपसा ब्रह्मचर्येण जपहोमैस्तथौषधै: । कर्मणा मनसा वाचा तने ब्रूहि पितामह,पितामह! मनुष्य मन, वाणी अथवा शरीरके द्वारा तप, ब्रह्मचर्य, जप, होम तथा औषध आदिमेंसे किसका आश्रय ले, जिससे वह श्रेयका भागी हो, वह मुझे बताइये
ಪಿತಾಮಹ! ತಪಸ್ಸು, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಜಪ, ಹೋಮ ಹಾಗೂ ಔಷಧೋಪಾಯಗಳು—ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಯಾವುದನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಬೇಕು? ಮನಸ್ಸು, ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಕರ್ಮ (ದೇಹ) ಮೂಲಕ ಹೇಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡರೆ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿನ ಪಾಲುದಾರನಾಗುತ್ತಾನೋ ನನಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Verse 4
भीष्म उवाच अत्र तेहहं प्रवक्ष्यामि यन्मां त्वमनुपृच्छसि । अल्पायुर्येन भवति दीर्घायुर्वापि मानव:
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳಿದುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ—ಯಾವ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಅಲ್ಪಾಯುಷ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಯಾವ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 5
येन वा लभते कीर्ति येन वा लभते श्रियम् यथा वर्तयन् पुरुष: श्रेयसा सम्प्रयुज्यते
ಯಾವ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೋ, ಯಾವ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ಶ್ರೀ—ಸಂಪತ್ತನ್ನು—ಪಡೆಯುತ್ತಾನೋ; ಅವನು ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 6
भीष्मजीने कहा--युधिष्ठिर! तुम मुझसे जो पूछ रहे हो, इसका उत्तर देता हूँ। मनुष्य जिस कारणसे अल्पायु होता है, जिस उपायसे दीर्घायु होता है, जिससे वह कीर्ति और सम्पत्तिका भागी होता है तथा जिस बर्तावसे पुरुषको श्रेयका संयोग प्राप्त होता है, वह सब बताता हूँ, सुनो ।। आचाराल्लभते हायुराचाराल्लभते श्रियम् | आचारात् कीर्तिमाप्रोति पुरुष: प्रेत्य चेह च,सदाचारसे ही मनुष्यको आयुकी प्राप्ति होती है, सदाचारसे ही वह सम्पत्ति पाता है तथा सदाचारसे ही उसे इहलोक और परलोकमें भी कीर्तिकी प्राप्ति होती है
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಯುಧಿಷ್ಠಿರಾ! ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿರುವದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಯಾವ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಅಲ್ಪಾಯುಷ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೋ, ಯಾವ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೋ, ಹೇಗೆ ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಗೆ ಪಾಲುದಾರನಾಗುತ್ತಾನೋ, ಮತ್ತು ಯಾವ ನಡೆ-ನುಡಿಗಳಿಂದ ಪುರುಷನು ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿನ ಸಂಗಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೋ—ಅದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೇಳು. ಸದಾಚಾರದಿಂದಲೇ ಆಯುಷ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ; ಸದಾಚಾರದಿಂದಲೇ ಶ್ರೀ (ಸಂಪತ್ತು) ಲಭಿಸುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ಸದಾಚಾರದಿಂದಲೇ ಮನುಷ್ಯನು ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 7
दुराचारो हि पुरुषो नेहायुर्विन्दते महत् । त्रसन्ति यस्माद् भूतानि तथा परिभवन्ति च
ದುರಾಚಾರಿಯಾದ ಪುರುಷನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಅವನಿಂದ ಜೀವಿಗಳು ಭಯದಿಂದ ನಡುಗುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಅವನು ತಾನೇ ನಂತರ ತಿರಸ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಅವಮಾನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 8
दुराचारी पुरुष, जिससे समस्त प्राणी डरते और तिरस्कृत होते हैं, इस संसारमें बड़ी आयु नहीं पाता ।। तस्मात् कुर्यादिहाचारं यदीच्छेद् भूतिमात्मन: । अपि पापशरीरस्य आचारो हन्त्यलक्षणम्,अतः यदि मनुष्य अपना कल्याण करना चाहता हो तो उसे इस जगत्में सदाचारका पालन करना चाहिये। जिसका सारा शरीर ही पापमय है, वह भी यदि सदाचारका पालन करे तो वह उसके शरीर और मनके बुरे लक्षणोंको दबा देता है
ದುರಾಚಾರಿಯಾದ ಪುರುಷನು—ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಭಯಂಕರನಾಗಿ ತಿರಸ್ಕೃತನಾಗಿರುವವನು—ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಯಾರಿಗೆ ತನ್ನ ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಅಭ್ಯುದಯ ಬೇಕೋ, ಅವನು ಇಲ್ಲಿ ಸದಾಚಾರವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಪಾಪಮಯ ದೇಹವಿರುವವನಿಗೂ ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧ ಸದಾಚಾರವು ದೇಹ-ಮನಸ್ಸಿನ ಅಶುಭ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ದುಷ್ಟ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 9
आचारलक्षणो धर्म: संतश्षारित्रलक्षणा: । साधूनां च यथावृत्तमेतदाचारलक्षणम्,सदाचार ही धर्मका लक्षण है। सच्चरित्रता ही श्रेष्ठ पुरुषोंकी पहचान है। श्रेष्ठ पुरुष जैसा बर्ताव करते हैं; वही सदाचारका स्वरूप अथवा लक्षण है
ಸದಾಚಾರವೇ ಧರ್ಮದ ಲಕ್ಷಣ. ಸಚ್ಚರಿತ್ರವೇ ಸತ್ಪುರುಷರ ಗುರುತು. ಸಾಧುಜನರು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೋ—ಅದೇ ಸದಾಚಾರದ ಸ್ವರೂಪ, ಅದೇ ಧರ್ಮದ ಚಿಹ್ನೆ.
Verse 10
अप्यदृष्टं श्रवादेव पुरुषं धर्मचारिणम् | भूतिकर्माणि कुर्वाणं तं जना: कुर्वते प्रियम्,जो मनुष्य धर्मका आचरण करता और लोक-कल्याणके कार्यमें लगा रहता है, उसका दर्शन न हुआ हो तो भी मनुष्य केवल नाम सुनकर उससे प्रेम करने लगते हैं
ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಿ ಲೋಕಹಿತಕರ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿರುವ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಜನರು ಕಂಡಿರದಿದ್ದರೂ, ಅವನ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅವನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 11
ये नास्तिका निष्क्रियाश्व गुरुशास्त्राभिलड्घिन: । अधर्मज्ञा दुराचारास्ते भवन्ति गतायुष:,जो नास्तिक, क्रियाहीन, गुरु और शास्त्रकी आज्ञाका उल्लंघन करनेवाले, धर्मको न जाननेवाले और दुराचारी हैं, उन मनुष्योंकी आयु क्षीण हो जाती है
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಯಾರು ನಾಸ್ತಿಕರು, ವಿಧಿಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯರು, ಗುರು-ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಲಂಘಿಸುವವರು, ಧರ್ಮವನ್ನು ಅರಿಯದ ದುರುಚಾರಿಗಳು—ಅವರ ಆಯುಷ್ಯ ಕ್ಷೀಣವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 12
विशीला भिजन्नमर्यादा नित्यं संकीर्णमैथुना: । अल्पायुषो भवन्तीह नरा निरयगामिन:,जो मनुष्य शीलहीन, सदा धर्मकी मर्यादा भंग करनेवाले तथा दूसरे वर्णकी स्त्रियोंके साथ सम्पर्क रखनेवाले हैं; वे इस लोकमें अल्पायु होते और मरनेके बाद नरकमें पड़ते हैं
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಶೀಲಹೀನರು, ಧರ್ಮಮರ್ಯಾದೆಯನ್ನು ಸದಾ ಭಂಗಿಸುವವರು, ನಿಷಿದ್ಧ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಅಕ್ರಮ ಮೈಥುನದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ತೊಡಗುವವರು—ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಾಯುಷ್ಯರು; ಮರಣಾನಂತರ ನರಕಗಾಮಿಗಳು.
Verse 13
सर्वलक्षणहीनो5पि समुदाचारवान् नर: । श्रद्दधानोडनसूयुश्च॒ शतं वर्षाणि जीवति,सब प्रकारके शुभ लक्षणोंसे हीन होनेपर भी जो मनुष्य सदाचारी, श्रद्धालु और दोषदृष्टिसे रहित होता है, वह सौ वर्षोतक जीवित रहता है
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಎಲ್ಲ ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸದಾಚಾರವಂತನಾದ, ಶ್ರದ್ಧಾವಂತನಾದ, ದೋಷದೃಷ್ಟಿರಹಿತನಾದ ಮನುಷ್ಯನು ನೂರು ವರ್ಷ ಜೀವಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 14
अक्रोधन: सत्यवादी भूतानामविहिंसक: । अनसूयुरजिद्दाश्व शतं वर्षाणि जीवति,जो क्रोधहीन, सत्यवादी, किसी भी प्राणीकी हिंसा न करनेवाला, अदोषदर्शी और कपटशून्य है, वह सौ वर्षोतक जीवित रहता है सायंप्रातश्व भूज्जीत नानतराले समाहित: । वालेन तु न भुज्जीत परश्राद्धं तथैव च
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಕ್ರೋಧರಹಿತನು, ಸತ್ಯವಾಡಿ, ಸರ್ವಭೂತಗಳಿಗೂ ಅಹಿಂಸಕನು, ದೋಷದೃಷ್ಟಿರಹಿತನು, ಕಪಟರಹಿತನು—ಅವನು ನೂರು ವರ್ಷ ಜೀವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತದಿಂದ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ಮಾತ್ರ ಭೋಜನ ಮಾಡಲಿ; ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತಿನ್ನಬಾರದು. ಬಲವಂತವಾಗಿ/ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಭೋಜನ ಮಾಡಬಾರದು; ಪರರ ಶ್ರಾದ್ಧದ ಅನ್ನವನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸಬಾರದು.
Verse 15
लोष्ठमर्दी तृणच्छेदी नखखादी च यो नर: । नित्योच्छिष्ट: संकुसुको नेहायुर्विन्दते महत्,जो ढेले फोड़ता, तिनके तोड़ता, नख चबाता तथा सदा ही उच्छिष्ट (अशुद्ध) एवं चंचल रहता है, ऐसे कुलक्षणयुक्त मनुष्यको दीर्घायु नहीं प्राप्त होती
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಮಣ್ಣಿನ ಗುಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ನುಚ್ಚುಮರೆಯುವವನು, ಹುಲ್ಲಿನ ಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವವನು, ನಖಗಳನ್ನು ಕಚ್ಚುವವನು, ಸದಾ ಉಚ್ಛಿಷ್ಟ/ಅಶುದ್ಧನಾಗಿ ಚಂಚಲನಾಗಿರುವವನು—ಅಂತಹ ದುಲಕ್ಷಣವಂತನು ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 16
ब्राह्मे मुहूर्ते बुध्येत धर्मार्थों चानुचिंतयेत् । उत्थायाचम्य तिषछेत पूर्वा संध्यां कृताज्जलि:,प्रतिदिन ब्राह्ममुहूर्तमें (अर्थात् सूर्योदयसे दो घड़ी पहले) जागे तथा धर्म और अर्थके विषयमें विचार करे। फिर शय्यासे उठकर शौच-स्नानके पश्चात् आचमन करके हाथ जोड़े हुए प्रातः:कालकी संध्या करे
ಬ್ರಾಹ್ಮಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು ಧರ್ಮಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಮನನ ಮಾಡಬೇಕು. ನಂತರ ಹಾಸಿಗೆಯಿಂದ ಎದ್ದು ಆಚಮನ ಮಾಡಿ, ಅಂಜಲಿ ಬದ್ಧವಾಗಿ ನಿಂತು ಪೂರ್ವದ ಪ್ರಾತಃಸಂಧ್ಯೆಯನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಆಚರಿಸಬೇಕು.
Verse 17
एवमेवापरां संध्यां समुपासीत वाग्यत: । नेक्षेतादित्यमुद्यन्तं नास्तं यान््तं कदाचन,इसी प्रकार सायंकालमें भी मौन रहकर संध्योपासना करे। उदय और अस्तके समय सूर्यकी ओर कदापि न देखे
ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ವಾಕ್ಸಂಯಮದಿಂದ ಸಾಯಂಕಾಲದ ಸಂಧ್ಯೆಯನ್ನೂ ಉಪಾಸಿಸಬೇಕು. ಸೂರ್ಯನು ಉದಯಿಸುವಾಗಲೂ ಅಸ್ತಮಿಸುವಾಗಲೂ ಅವನತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡಬಾರದು.
Verse 18
नोपसूष्टं न वारिस्थं न मध्यं नभसो गतम् | ऋषयो नित्यसंध्यत्वाद् दीर्घमायुरवाप्तुवन्
ಋಷಿಗಳು ಅಶುದ್ಧ-ದುಷಿತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ; ನೀರು ನಿಂತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಆಕಾಶಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಲಿಲ್ಲ. ನಿತ್ಯ ಸಂಧ್ಯಾಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅವರು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದರು.
Verse 19
ये न पूर्वामुपासन्ते द्विजा: संध्यां न पश्चिमाम्
ಯಾವ ದ್ವಿಜರು ಪ್ರಾತಃಕಾಲದ ಪೂರ್ವ ಸಂಧ್ಯೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಉಪಾಸಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಸಾಯಂಕಾಲದ ಪಶ್ಚಿಮ ಸಂಧ್ಯೆಯನ್ನೂ ಅಲ್ಲ,
Verse 20
परदारा न गन्तव्या सर्ववर्णेषु कहिचित्,किसी भी वर्णके पुरुषको कभी भी परायी स्त्रियोंसे संसर्ग नहीं करना चाहिये। परस्त्री- सेवनसे मनुष्यकी आयु जल्दी ही समाप्त हो जाती है। संसारमें परस्त्री-समागमके समान पुरुषकी आयुको नष्ट करनेवाला दूसरा कोई कार्य नहीं है
ಯಾವ ವರ್ಣದ ಪುರುಷನಾದರೂ ಎಂದಿಗೂ ಪರಸ್ತ್ರೀಯರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಬಾರದು; ಪರಸ್ತ್ರೀ-ಸೇವನೆಯಿಂದ ಮನುಷ್ಯನ ಆಯುಷ್ಯ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ತ್ರೀ-ಸಮಾಗಮದಂತೆ ಪುರುಷನ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಮತ್ತೊಂದು ಕರ್ಮವೇ ಇಲ್ಲ.
Verse 21
न हीदृशमनायुष्यं लोके किंचन विद्यते । यादृशं पुरुषस्येह परदारोपसेवनम्,किसी भी वर्णके पुरुषको कभी भी परायी स्त्रियोंसे संसर्ग नहीं करना चाहिये। परस्त्री- सेवनसे मनुष्यकी आयु जल्दी ही समाप्त हो जाती है। संसारमें परस्त्री-समागमके समान पुरुषकी आयुको नष्ट करनेवाला दूसरा कोई कार्य नहीं है
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗಮದಷ್ಟು ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವದು ಮತ್ತೊಂದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಪುರುಷನಿಗೆ ಪರದಾರೋಪಸೇವನೆಯಂತೆ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ಜೀವಿತವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುವ ಇನ್ನಾವ ಕರ್ಮವೂ ಇಲ್ಲ.
Verse 22
यावन्तो रोमकूपाः स्युः स्त्रीणां गात्रेषु निर्मिता: । तावद् वर्षसहस्राणि नरकं पर्युपासते,स्त्रियोंके शरीरमें जितने रोमकूप होते हैं, उतने ही हजार वर्षोंतक व्यभिचारी पुरुषोंको नरकमें रहना पड़ता है
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಸ್ತ್ರೀಯರ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ರೋಮಕೂಪಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿವೆಯೋ, ಅಷ್ಟೇ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ವ್ಯಭಿಚಾರಿಗಳು ನರಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
Verse 23
प्रसाधनं च केशानामज्जनं दन्तधावनम् | पूर्वाह्न एव कार्याणि देवतानां च पूजनम्,केशोंको सँवारना, आँखोंमें अंजन लगाना, दाँत-मुँह धोना और देवताओंकी पूजा करना--ये सब कार्य दिनके पहले प्रहरमें ही करने चाहिये
ಕೇಶಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುವುದು, ಕಣ್ಣಿಗೆ ಅಂಜನ ಹಚ್ಚುವುದು, ದಂತ-ಮುಖ ಶುದ್ಧಿ ಮಾಡುವುದು ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜೆ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪೂರ್ವಾಹ್ನದಲ್ಲೇ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 24
पुरीषमूत्रे नोदीक्षेत्राधितिषछ्ठेत् कदाचन । नातिकल्यं नातिसायं न च मध्यन्दिने स्थिते
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಮಲಮೂತ್ರದಿಂದ ಅಶುದ್ಧವಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬಾರದು, ಅಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲಿಯೂ ಇರಬಾರದು. ಹಾಗೆಯೇ ಅಸಮಯದಲ್ಲೂ ಅಲ್ಲ—ಅತಿಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲೂ ಅಲ್ಲ, ಅತಿಸಾಯಂಕಾಲದಲ್ಲೂ ಅಲ್ಲ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೊಂಡೂ ಅಲ್ಲ.
Verse 25
पन्था देयो ब्राह्म॒णाय गोभ्यो राजभ्य एव च
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ, ಗೋವುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ರಾಜರಿಗೆ ಸಹ ದಾರಿ ಬಿಡಬೇಕು.
Verse 26
प्रदक्षिणं च कुर्वीत परिज्ञातान् वनस्पतीन्
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಬೇಕು; ತಿಳಿದಿರುವ ವನಸ್ಪತಿಗಳನ್ನೂ ಗೌರವಿಸಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
Verse 27
चतुष्पथान् प्रकुर्वीत सवनिव प्रदक्षिणान् । मार्गमें चलते समय अश्वत्थ आदि परिचित वृक्षों तथा समस्त चौराहोंको दाहिने करके जाना चाहिये ।। मध्यन्दिने निशाकाले अर्धरात्रे च सर्वदा
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಚತುರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ದಾಟುವಾಗ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು, ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಗೌರವದಿಂದ ಸಾಗಬೇಕು. ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಅಶ್ವತ್ಥಾದಿ ಪರಿಚಿತ ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನೂ, ಎಲ್ಲ ಸಂಧಿಸ್ಥಳಗಳನ್ನೂ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಹೋಗಬೇಕು. ಮಧ್ಯಾಹ್ನ, ರಾತ್ರಿ, ಅರ್ಧರಾತ್ರಿ—ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಈ ನಿಯಮ ಪಾಲ್ಯ.
Verse 28
चतुष्पथ्थं न सेवेत उभे संध्ये तथैव च । दोपहरमें, रातमें, विशेषत:ः आधी रातके समय और दोनों संध्याओंके समय कभी चौराहोंपर न रहे ।। उपानहौ च वस्त्र च धृतमन्यैर्न धारयेत्,दूसरोंके पहने हुए वस्त्र और जूते न पहने। सदा ब्रह्मचर्यका पालन करे। पैरसे पैरको न दबावे। सभी पक्षोंकी अमावास्या, पौर्णमासी, चतुर्दशी और अष्टमी तिथिको सदा ब्रह्मचारी रहे--स्त्री-समागम न करे। किसीकी निंदा, बदनामी और चुगली न करे
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಎರಡು ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ (ಬೆಳಗಿನ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ) ಚತುರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ತಂಗುವುದೂ, ಅವನ್ನು ಮರುಮರು ಸೇರುವುದೂ ಬೇಡ. ಹಾಗೆಯೇ ಇತರರು ಧರಿಸಿದ ಪಾದರಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಬಾರದು.
Verse 29
ब्रह्मचारी च नित्य॑ं स्यात् पादं पादेन नाक्रमेत् अमावास्यां पौर्णमास्यां चतुर्दश्यां च सर्वश:,दूसरोंके पहने हुए वस्त्र और जूते न पहने। सदा ब्रह्मचर्यका पालन करे। पैरसे पैरको न दबावे। सभी पक्षोंकी अमावास्या, पौर्णमासी, चतुर्दशी और अष्टमी तिथिको सदा ब्रह्मचारी रहे--स्त्री-समागम न करे। किसीकी निंदा, बदनामी और चुगली न करे
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಮನುಷ್ಯನು ನಿತ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯಾಗಿರಬೇಕು; ಒಂದು ಪಾದದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಪಾದವನ್ನು ಒತ್ತುವುದು/ತುಳಿಯುವುದು ಬೇಡ. ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ, ಪೌರ್ಣಿಮೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ದಶಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಸಂಯಮದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಪಾಲಿಸಬೇಕು.
Verse 30
अष्टम्यां सर्वपक्षाणां ब्रह्मचारी सदा भवेत् | आक्रोशं परिवादं च पैशुन्यं च विवर्जयेत्,दूसरोंके पहने हुए वस्त्र और जूते न पहने। सदा ब्रह्मचर्यका पालन करे। पैरसे पैरको न दबावे। सभी पक्षोंकी अमावास्या, पौर्णमासी, चतुर्दशी और अष्टमी तिथिको सदा ब्रह्मचारी रहे--स्त्री-समागम न करे। किसीकी निंदा, बदनामी और चुगली न करे
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳ ಅಷ್ಟಮಿಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಆಕ್ರೋಶ, ಪರಿವಾದ (ನಿಂದೆ) ಮತ್ತು ಪೈಶುನ್ಯ (ಚಾಡಿ)ಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.
Verse 31
नारुन्तुदः स्यान्न नृशंसवादी न हीनत: परमभ्याददीत । ययास्य वाचा पर उद्विजेत नतां वदेद् रुशतीं पापलोक्याम्,दूसरोंके मर्मपर आघात न करे। क्रूरतापूर्ण बात न बोले, औरोंको नीचा न दिखावे। जिसके कहनेसे दूसरोंको उद्वेग होता हो वह रुखाईसे भरी हुई बात पापियोंके लोकमें ले जानेवाली होती है। अत: वैसी बात कभी न बोले
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಇತರರ ಮರ್ಮಕ್ಕೆ ಗಾಯಮಾಡುವವನಾಗಬಾರದು; ಕ್ರೂರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಬಾರದು. ಯಾರನ್ನಾದರೂ ತಗ್ಗಿಸಿ ತಾನು ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಬಾರದು. ಇತರರಿಗೆ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ಉಂಟುಮಾಡುವ ರುಕ್ಷ ವಾಣಿ ಪಾಪಲೋಕದ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅಂಥ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಹೇಳಬಾರದು.
Verse 32
वाक्सायका वदनान्निष्पतन्ति यैराहत: शोचति रात्र्यहानि । परस्य वा मर्मसु ये पतन्ति तान् पण्डितो नावसूजेत् परेषु,वचनरूपी बाण मुँहसे निकलते हैं, जिनसे आहत होकर मनुष्य रात-दिन शोकमें पड़ा रहता है। अतः जो दूसरोंके मर्मस्थानोंपर चोट करते हैं, ऐसे वचन विद्वान् पुरुष दूसरोंके प्रति कभी न कहे
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಮಾತೆಂಬ ಬಾಣಗಳು ಬಾಯಿಂದ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳಿಂದ ಆಘಾತಗೊಂಡವನು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಶೋಕಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇತರರ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಚುಚ್ಚುವಂತಹ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನಿ ಎಂದಿಗೂ ಇತರರ ಮೇಲೆ ಎಸೆಯಬಾರದು.
Verse 33
रोहते सायकैरिंद्ध वनं परशुना हतम् । वाचा दुरुक्तं बीभत्सं न संरोहति वाक्क्षतम्,बाणोंसे बिंधा और फरसेसे कटा हुआ वन पुन: अंकुरित हो जाता है, किंतु दुर्वचनरूपी शस्त्रसे किया हुआ भयंकर घाव कभी नहीं भरता है
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಬಾಣಗಳಿಂದ ಚುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟೂ, ಪರಶುವಿನಿಂದ ಕಡಿದುಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟೂ ಇರುವ ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತೆ ಬೆಳೆದುಬರುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ದುರ್ವಚನವೆಂಬ ಶಸ್ತ್ರದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಭೀಕರ ವಾಕ್-ಗಾಯ ಎಂದಿಗೂ ಗುಣವಾಗದು.
Verse 34
कर्णिनालीकनाराचान् निर्हरन्ति शरीरत: । वाक्शल्यस्तु न निर्हर्तु शक्यो हृदिशयो हि सः,कर्णि, नालीक और नाराच--ये शरीरमें यदि गड़ जायेँ तो चिकित्सक मनुष्य इन्हें शरीरसे निकाल देते हैं, किंतु वचनरूपी बाणको निकालना असंभव होता है; क्योंकि वह हृदयके भीतर चुभा होता है
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಕರ್ಣಿ, ನಾಳೀಕ, ನಾರಾಚ ಎಂಬ ಬಾಣಗಳು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡರೆ ವೈದ್ಯರು ಅವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದುಬಿಡುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಮಾತೆಂಬ ಶಲ್ಯವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಹೃದಯದಲ್ಲೇ ನೆಲಸಿರುತ್ತದೆ.
Verse 35
हीनांगानतिरिक्तांगान् विद्याहीनान् विगर्हितान् | रूपद्रविणहीनांश्व सत्त्वहीनांश्व नाक्षिपेत्,हीनांग (अंधे-काने आदि), अधिकांग (छांगुर आदि), विद्याहीन, निन्दित, कुरूप, निर्धन और निर्बल मनुष्योंपर आक्षेप करना उचित नहीं है
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಅಂಗವೈಕಲ್ಯವಿರುವವರನ್ನು, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಂಗವಿರುವವರನ್ನು, ವಿದ್ಯಾಹೀನರನ್ನು, ನಿಂದಿತರನ್ನು, ರೂಪ-ಧನರಹಿತರನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ಬಲ-ಧೈರ್ಯರಹಿತರನ್ನು ದೂಷಿಸುವುದು ಯುಕ್ತಿಯಲ್ಲ.
Verse 36
नास्तिक्यं वेदनिन्दां च देवतानां च कुत्सनम् । देषस्तम्भो5भिमानं च तैक्ष्ण्यं च परिवर्जयेत्,नास्तिकता, वेदोंकी निंदा, देवताओंको कोसना, द्वेष, उद्ण्डता, अभिमान और कठोरता--इन दुर्गुणोंका त्याग कर देना चाहिये
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ನಾಸ್ತಿಕ್ಯ, ವೇದನಿಂದೆ, ದೇವತೆಗಳ ನಿಂದನೆ, ದ್ವೇಷ, ಹಠ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಕಠೋರತೆ—ಈ ದೋಷಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ ಇವು ಧರ್ಮವನ್ನು ಕ್ಷಯಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.
Verse 37
परस्य दण्डं नोद्यच्छेत् क्रुद्धो नैन॑ निपातयेत् । अन्यत्र पुत्राच्छिष्याच्च शिक्षार्थ ताडनं स्मृतम्,क्रोधमें आकर पुत्र या शिष्यके सिवा दूसरे किसीको न तो डंडा मारे, न उसे पृथ्वीपर ही गिरावे। हाँ, शिक्षाके लिये पुत्र या शिष्यको ताड़ना देना उचित माना गया है
ಕೋಪದಿಂದ ಇತರರ ಮೇಲೆ ದಂಡ ಎತ್ತಬಾರದು; ಅವನನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳಿಸಬಾರದು. ಆದರೆ ಶಿಕ್ಷಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಪುತ್ರನಿಗಾಗಲಿ ಶಿಷ್ಯನಿಗಾಗಲಿ ತಾಡನೆ ನೀಡುವುದು ಶಾಸ್ತ್ರಸಮ್ಮತವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 38
न ब्राह्मणान् परिवदेन्नक्षत्राणि न निर्दिशेत् । तिथिं पक्षस्य न ब्रूयात् तथास्यायुर्न रिष्यते,ब्राह्मणोंकी निंदा न करे, घर-घर घूम-घूमकर नक्षत्र और किसी पक्षकी तिथि न बताया करे। ऐसा करनेसे मनुष्यकी आयु क्षीण नहीं होती है
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ನಿಂದಿಸಬಾರದು; ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾ ಅಲೆದಾಡಬಾರದು; ಪಕ್ಷದ ತಿಥಿಯನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತಿರಬಾರದು. ಹೀಗೆ ಇದ್ದರೆ ಅವನ ಆಯುಷ್ಯ ಹಾನಿಯಾಗದು.
Verse 39
(अमावास्यामृते नित्यं दंतधावनमाचरेत् । इतिहासपुराणानि दान वेदं च नित्यश: ।। गायत्रीमनन नित्य॑ कुर्यात् संध्यां समाहित: ।) अमावास्याके सिवा प्रतिदिन दन्तधावन करना चाहिये। इतिहास, पुराणोंका पाठ, वेदोंका स्वाध्याय, दान, एकाग्रचित्त होकर संध्योपासना और गायत्रीमंत्रका जप--ये सब कर्म नित्य करने चाहिये ।। कृत्वा मूत्रपुरीषे तु रथ्यामाक्रम्य वा पुन: । पादप्रक्षालनं कुर्यात् स्वाध्याये भोजने तथा,मल-मूत्र त्यागने और रास्ता चलनेके बाद तथा स्वाध्याय और भोजन करनेके पहले पैर धो लेने चाहिये
ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಪ್ರತಿದಿನ ದಂತಧಾವನ ಮಾಡಬೇಕು. ಇತಿಹಾಸ-ಪುರಾಣ ಪಠಣ, ವೇದಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ದಾನ—ಇವು ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳು. ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತದಿಂದ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆ ಮಾಡಿ, ಪ್ರತಿದಿನ ಗಾಯತ್ರೀಮಂತ್ರದ ಜಪ-ಮನನ ಮಾಡಬೇಕು. ಮೂತ್ರ-ಪುರೀಷ ವಿಸರ್ಜನೆಯ ನಂತರ ಹಾಗೂ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದು ಬಂದ ಬಳಿಕ, ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಭೋಜನಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಪಾದಪ್ರಕ್ಷಾಳನ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 40
त्रीणि देवा: पवित्राणि ब्राह्णानामकल्पयन् । अदृष्टमद्धिर्निर्णिक्ते यच्च वाचा प्रशस्यते
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ದೇವರುಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗಾಗಿ ಮೂರು ಪವಿತ್ರಕಾರಕಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಅದೃಷ್ಟ (ಸತ್ಕರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ), ತೊಳೆಯುವುದರಿಂದ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವ ಜಲ, ಮತ್ತು ವಾಕ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಿತವಾಗಿ ಪವಿತ್ರವಾಗುವುದು.
Verse 41
जिसपर किसीकी दूषित दृष्टि न पड़ी हो, जो जलसे धोया गया हो तथा जिसकी ब्राह्मणलोग वाणीद्वारा प्रशंसा करते हों--ये ही तीन वस्तुएँ देवताओं ने ब्राह्मणोंके उपयोगमें लाने योग्य और पवित्र बतायी हैं ।। संयावं कृसरं मांसं शष्कुलीं पायसं तथा । आत्मार्थ न प्रकर्तव्यं देवार्थ तु प्रकल्पयेत्,जौके आटेका हलवा, खिचड़ी, फलका गूदा, पूड़ी और खीर--ये सब वस्तुएँ अपने लिये नहीं बनानी चाहिये। देवताओंको अर्पण करनेके लिये ही इनको तैयार करना चाहिये
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಸಂಯಾವ, ಕೃಸರ (ಖಿಚಡಿ), ಮಾಂಸ, ಶಷ್ಕುಲೀ (ಪೂರಿ/ಕೇಕು) ಮತ್ತು ಪಾಯಸ—ಇವುಗಳನ್ನು ಸ್ವಭೋಗಕ್ಕಾಗಿ ತಯಾರಿಸಬಾರದು; ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಲೇ ತಯಾರಿಸಬೇಕು।
Verse 42
नित्यमग्निं परिचरेद् भिक्षां दद्याच्च नित्यदा | वाग्यतो दन्तकाषछं च नित्यमेव समाचरेत्
ನಿತ್ಯ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪರಿಚರಿಸಬೇಕು, ಪ್ರತಿದಿನ ಭಿಕ್ಷೆ/ದಾನ ನೀಡಬೇಕು. ವಾಕ್ಸಂಯಮದಿಂದಿದ್ದು, ದಂತಕಾಷ್ಠದಿಂದ ನಿತ್ಯ ದಂತಧಾವನ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 43
प्रतिदिन अग्निकी सेवा करे, नित्यप्रति भिक्षुको भिक्षा दे और मौन होकर प्रतिदिन दन्तथधावन किया करे ।। (न संध्यायां स्वपेन्नित्यं स््नायाच्छुद्ध: सदा भवेत् ।) न चाभ्युदितशायी स्यात् प्रायश्चित्ती तथा भवेत् । मातापितरमुत्थाय पूर्वमेवाभिवादयेत्
ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ನಿದ್ರಿಸಬಾರದು; ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಸದಾ ಶುದ್ಧನಾಗಿರಬೇಕು. ಸೂರ್ಯೋದಯವಾದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿ ನಿದ್ರಿಸಬಾರದು; ಹಾಗಾದರೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಮಾಡಬೇಕು. ಎದ್ದು ಮೊದಲು ತಾಯಿ-ತಂದೆಗೆ ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು।
Verse 44
आचार्यमथवाप्यन्यं तथायुर्विन्दते महत् | सायंकालमें न सोये, नित्य स्नान करे और सदा पवित्रतापूर्वक रहे। सूर्योदय होनेतक कभी न सोये। यदि किसी दिन ऐसा हो जाय तो प्रायश्षित्त करे। प्रतिदिन प्रातःकाल सोकर उठनेके बाद पहले माता-पिताको प्रणाम करे। फिर आचार्य तथा अन्य गुरुजनोंका अभिवादन करे। इससे दीर्घायु प्राप्त होती है || ४३ $ ।। वर्जयेद् दन्तकाष्ठानि वर्जनीयानि नित्यश:
ಆಚಾರ್ಯನನ್ನಾಗಲಿ ಇತರ ಗುರುಜನರನ್ನಾಗಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಮೀಪಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿದರೆ ಮಹತ್ತಾದ ದೀರ್ಘಾಯು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ವರ್ಜ್ಯವಾದ ದಂತಕಾಷ್ಠಗಳನ್ನು ನಿತ್ಯವೂ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು।
Verse 45
उदड़्मुखश्नव सततं शौचं कुर्यात् समाहित:
ಉತ್ತರಮುಖವಾಗಿ ಸದಾ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು; ಸಮಾಹಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನಿರಂತರ ಶೌಚ-ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು।
Verse 46
अकृत्वा देवपूजां च नाभिगच्छेत् कदाचन । अन्यत्र तु गुरुं वृद्ध धार्मिक वा विचक्षणम्,देवपूजा किये बिना गुरु, वृद्ध, धार्मिक तथा विद्वान् पुरुषको छोड़कर दूसरे किसीके पास न जाय
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ದೇವಪೂಜೆ ಮಾಡದೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಯಾರನ್ನೂ ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಹೋಗಬಾರದು. ಗುರು, ವೃದ್ಧ, ಧರ್ಮಿಷ್ಠ ಅಥವಾ ವಿವೇಕಿ ಪುರುಷನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವುದು ಮಾತ್ರ ಅಪವಾದ.
Verse 47
अवलोक्यो न चादर्शो मलिनो बुद्धिमत्तरै: । न चाज्ञातां स्त्रियं गच्छेद् गर्भिणीं वा कदाचन,अत्यन्त बुद्धिमान् पुरुषोंको मलिन दर्पणमें कभी अपना मुँह नहीं देखना चाहिये। अपरिचित तथा गर्भिणी स्त्रीके पास भी न जाय
ಭೀಷ್ಮನು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು—ಅತಿಬುದ್ಧಿವಂತನು ಮಲಿನ ದರ್ಪಣದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಬಾರದು. ಅಜ್ಞಾತ ಸ್ತ್ರೀಯ ಬಳಿಗೂ, ಗರ್ಭಿಣಿ ಸ್ತ್ರೀಯ ಬಳಿಗೂ ಎಂದಿಗೂ ಹೋಗಬಾರದು.
Verse 48
(दारसंग्रहणात् पूर्व नाचरेन्मैथुनं बुध: । अन्यथा त्ववकीर्ण: स्यात् प्रायश्षित्तं समाचरेत् ।। नोदीक्षेत् परदारांश्व रहस्येकासनो भवेत् । इन्द्रियाणि सदा यच्छेत् स्वप्ने शुद्धमना भवेत् ।।) विद्वान् पुरुष विवाहसे पहले मैथुन न करे, अन्यथा वह ब्रह्मचर्य-व्रतको भंग करनेका अपराधी माना जाता है। ऐसी दशामें उसे प्रायश्चित्त करना चाहिये। वह परायी स्त्रीकी ओर न तो देखे और न एकान्तमें उसके साथ एक आसनपर बैठे ही। इन्द्रियोंको सदा अपने वशमें रखे। स्वप्रमें भी शुद्ध मनवाला होकर रहे ।। उदक्शिरा न स्वपेत तथा प्रत्यकुशिरा न च । प्राकृशिरास्तु स्वपेद् विद्वानथवा दक्षिणाशिरा:,उत्तर तथा पश्चिमकी ओर सिर करके न सोये। विद्वान् पुरुषको पूर्व अथवा दक्षिणकी ओर सिर करके ही सोना चाहिये
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮೊದಲು ಜ್ಞಾನಿಯು ಮೈಥುನವನ್ನು ಆಚರಿಸಬಾರದು; ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಭಂಗಕ (ಅವಕೀರ್ಣ) ಎನಿಸಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಪರಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ನೋಡಬಾರದು; ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕೂತಿರಬಾರದು. ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಸದಾ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿಯೂ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶುದ್ಧವಾಗಿರಿಸಬೇಕು. ಉತ್ತರ ಅಥವಾ ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡೆ ತಲೆ ಇಟ್ಟು ಮಲಗಬಾರದು; ಪಂಡಿತನು ಪೂರ್ವ ಅಥವಾ ದಕ್ಷಿಣದ ಕಡೆ ತಲೆ ಇಟ್ಟು ಮಲಗಬೇಕು.
Verse 49
न भग्ने नावशीर्णे च शयने प्रस्वपीत च । नान्तर्थाने न संयुक्ते न च तिर्यक् कदाचन,टूटी और ढीली खाटपर नहीं सोना चाहिये। अँधेरेमें पड़ी हुई शय्यापर भी सहसा शयन करना उचित नहीं है (उजाला करके उसे अच्छी तरह देख लेना चाहिये)। किसी दूसरेके साथ एक खाटपर न सोये। इसी तरह पलंगपर कभी तिरछा होकर नहीं, सदा सीधे ही सोना चाहिये
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಮುರಿದ ಅಥವಾ ಸಡಿಲವಾದ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗಬಾರದು. ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ನೋಡದೆ ಮಲಗಬಾರದು; ಬೆಳಕು ತಂದು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೊಬ್ಬರೊಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಬಾರದು. ಹಾಗೆಯೇ ಎಂದಿಗೂ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಸದಾ ನೇರವಾಗಿ ಮಲಗಬೇಕು.
Verse 50
न चापि गच्छेत् कार्येण समयाद् वापि नास्तिकै: । आसन तु पदा55कृष्य न प्रसज्जेत् तथा नर:,नास्तिकोंके साथ काम पड़नेपर भी न जाय। उनके शपथ खाने या प्रतिज्ञा करनेपर भी उनके साथ यात्रा न करे। आसनको पैरसे खींचकर मनुष्य उसपर न बैठे
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಕಾರ್ಯವಶವಾಗಿದ್ದರೂ ನಾಸ್ತಿಕರ ಸಂಗದಲ್ಲಿ ಹೋಗಬಾರದು; ಅವರು ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೂ ಅಥವಾ ಶಪಥ ಮಾಡಿದರೂ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬಾರದು. ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಲಿನಿಂದ ಎಳೆದು ತಂದ ಆಸನದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬಾರದು.
Verse 51
न नग्न: कर्तहिचित् स्नायान्न निशायां कदाचन । स्नात्वा च नावमृज्येत गात्राणि सुविचक्षण:,विद्वान पुरुष कभी नग्न होकर स्नान न करे। रातमें भी कभी न नहाय। स्नानके पश्चात् अपने अंगोंमें तैल आदिकी मालिश न करावे
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಜ್ಞಾನಿ ಪುರುಷನು ಎಂದಿಗೂ ನಗ್ನನಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬಾರದು; ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಎಂದಿಗೂ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬಾರದು. ಸ್ನಾನವಾದ ಬಳಿಕ ವಿವೇಕಿಯು ಎಣ್ಣೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಒರೆಸಿ ಮರ್ಧನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು.
Verse 52
न चानुलिम्पेदस्नात्वा स्नात्वा वासो न निर्धुनेत् । न चैवार्द्राणि वासांसि नित्यं सेवेत मानव:,स्नान किये बिना अपने अंगोंमें चन्दन या अंगराग न लगावे। स्नान कर लेनेपर गीले वस्त्र न झटकारे। मनुष्य भीगे वस्त्र कभी न पहने
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಸ್ನಾನ ಮಾಡದೆ ಚಂದನ ಅಥವಾ ಅಂಗರಾಗ ಮೊದಲಾದ ಲೇಪನಗಳನ್ನು ದೇಹಕ್ಕೆ ಹಚ್ಚಬಾರದು. ಸ್ನಾನವಾದ ಮೇಲೆ ಒದ್ದೆಯಾದ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಝಟ್ಕಿಸಿ ಬಡಿದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಹಾಗೆಯೇ ಮನುಷ್ಯನು ಸದಾ ಒದ್ದೆ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಬಾರದು.
Verse 53
स्रजश्न नावकृष्येत न बहिर्धारयीत च । उदक्यया च सम्भाषां न कुर्वीत कदाचन,गलेमें पड़ी हुई मालाको कभी न खींचे। उसे कपड़ेके ऊपर न धारण करे। रजस्वला सत्रीके साथ कभी बातचीत न करे
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಕಂಠದಲ್ಲಿರುವ ಹಾರವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಎಳೆಯಬಾರದು; ಅದನ್ನು ಬಟ್ಟೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೊರಗೆ ಕಾಣುವಂತೆ ಧರಿಸಬಾರದು. ಹಾಗೆಯೇ ರಜಸ್ವಲೆಯಾದ ಸ್ತ್ರೀಯೊಂದಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಸಂಭಾಷಣೆ ಮಾಡಬಾರದು.
Verse 54
नोत्सूजेत पुरीषं च क्षेत्रे ग्रामस्य चान्तिके । उभे मूत्रपुरीषे तु नाप्सु कुर्यात् कदाचन,बोये हुए खेतमें, गाँवके आस-पास तथा पानीमें कभी मल-मूत्रका त्याग न करे
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಬಿತ್ತಿದ ಹೊಲದಲ್ಲಿಯೂ ಗ್ರಾಮದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿಯೂ ಮಲವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡಬಾರದು. ಹಾಗೆಯೇ ಮೂತ್ರ ಮತ್ತು ಮಲ—ಎರಡನ್ನೂ ಎಂದಿಗೂ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜಿಸಬಾರದು.
Verse 55
(देवालये5थ गोवन्दे चैत्ये सस्येषु विश्रमे । भक्ष्यान् भूक्त्वा क्षुतेअध्वानं गत्वा मूत्रपुरीषयो: ।। द्विराचामेद् यथान्यायं हृदगतं तु पिबन्नपः ।) देवमन्दिर, गौओंके समुदाय, देवसम्बन्धी वृक्ष और विश्रामस्थानके निकट तथा बढ़ी हुई खेतीमें भी मल-मूत्रका त्याग नहीं करना चाहिये। भोजन कर लेनेपर, छींक आनेपर, रास्ता चलनेपर तथा मल-मूत्रका त्याग करनेपर यथोचित शुद्धि करके दो बार आचमन करे। आचमनमें इतना जल पीये कि वह हृदयतक पहुँच जाय ।। अन्न बुभुक्षमाणस्तु त्रिर्मुखेन स्पशेदप: । भुक््त्वा चान्न॑ तथैव त्रिर्द्धि: पुनः परिमार्जयेत्,भोजन करनेकी इच्छावाला पुरुष पहले तीन बार मुखसे झलका स्पर्श (आचमन) करे। फिर भोजनके पश्चात् भी तीन आचमन करे। फिर अंगुष्ठके मूलभागसे दो बार मुँहको पोंछे
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ದೇವಾಲಯದ ಸಮೀಪ, ಗೋವೃಂದದ ನಡುವೆ, ಚೈತ್ಯ/ಪವಿತ್ರಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಪೂಜೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವೃಕ್ಷಗಳ ಬಳಿ, ವಿಶ್ರಾಂತಿಸ್ಥಾನದ ಸಮೀಪ ಹಾಗೂ ಬೆಳೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಮೂತ್ರ–ಮಲ ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡಬಾರದು. ಊಟ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ತும್ಮಿದ ನಂತರ, ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರ–ಮಲ ವಿಸರ್ಜನೆಯ ನಂತರ, ವಿಧಿಯಂತೆ ಶುದ್ಧಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಎರಡು ಬಾರಿ ಆಚಮನ ಮಾಡಬೇಕು—ನೀರು ಹೃದಯವರೆಗೆ ತಲುಪಿದಂತೆ ಅನಿಸುವಷ್ಟು ಕುಡಿಯಬೇಕು. ಊಟಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗುವವನು ಮೊದಲು ಮೂರು ಬಾರಿ ಬಾಯಿಂದ ನೀರನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ (ಆಚಮನ) ಮಾಡಬೇಕು; ಊಟದ ನಂತರವೂ ಹಾಗೆಯೇ ಮೂರು ಬಾರಿ ಆಚಮನ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಎರಡು ಬಾರಿ ಬಾಯಿಯನ್ನು ಒರೆಸಬೇಕು.
Verse 56
प्राडमुखो नित्यमश्रीयाद् वाग्यतो5न्नमकुत्सयन् । प्रस्कन्दयेच्च मनसा भुक्त्वा चाग्निमुपस्पृशेत्,भोजन करनेवाला पुरुष प्रतिदिन पूर्वकी ओर मुँह करके मौन भावसे भोजन करे। भोजन करते समय परोसे हुए अन्नकी निन्दा न करे। किंचिन्मात्र अन्न थालीमें छोड़ दे और भोजन करके मन-ही-मन अग्निका स्मरण करे
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಭೋಜನ ಮಾಡುವವನು ಪ್ರತಿದಿನ ಪೂರ್ವಮುಖನಾಗಿ, ಮೌನ ಹಾಗೂ ಸಂಯಮದಿಂದ ಊಟ ಮಾಡಬೇಕು. ಬಡಿಸಿದ ಅನ್ನವನ್ನು ನಿಂದಿಸಬಾರದು. ಸ್ವಲ್ಪ ಅನ್ನವನ್ನು ಉಳಿಸಿ, ಊಟವಾದ ಬಳಿಕ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು.
Verse 57
आयुष्य॑ प्राड्मुखो भुड्क्ते यशस्यं दक्षिणामुख: । धन्य पश्चान्मुखो भुड्क्ते ऋतं भुड्क्ते उदडमुख:
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಪೂರ್ವಮುಖನಾಗಿ ಊಟ ಮಾಡಿದರೆ ಆಯುಷ್ಯ ವೃದ್ಧಿ; ದಕ್ಷಿಣಮುಖನಾಗಿ ಮಾಡಿದರೆ ಯಶಸ್ಸು; ಪಶ್ಚಿಮಮುಖನಾಗಿ ಮಾಡಿದರೆ ಧನ-ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಳ; ಉತ್ತರಮುಖನಾಗಿ ಮಾಡಿದರೆ ಸತ್ಯಪ್ರಾಪ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
Verse 58
जो मनुष्य पूर्व दिशाकी ओर मुँह करके भोजन करता है, उसे दीर्घायु, जो दक्षिणकी ओर मुँह करके भोजन करता है उसे यश, जो पश्चिमकी ओर मुख करके भोजन करता है उसे धन और जो उत्तराभिमुख होकर भोजन करता है उसे सत्यकी प्राप्ति होती है ।। अग्निमालभ्य तोयेन सर्वान् प्राणानुपस्पृशेत् । गात्राणि चैव सर्वाणि नाभिं पाणितले तथा,(मनसे) अग्निका स्पर्श करके जलसे सम्पूर्ण इन्द्रियोंका, सब अंगोंका, नाभिका और दोनों हथेलियोंका स्पर्श करे
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಪೂರ್ವಮುಖನಾಗಿ ಊಟ ಮಾಡಿದವನು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ದಕ್ಷಿಣಮುಖನಾಗಿ ಮಾಡಿದವನು ಯಶಸ್ಸು; ಪಶ್ಚಿಮಮುಖನಾಗಿ ಮಾಡಿದವನು ಧನ; ಉತ್ತರಮುಖನಾಗಿ ಮಾಡಿದವನು ಸತ್ಯಪ್ರಾಪ್ತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ, ನೀರಿನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಗಳು (ಇಂದ್ರಿಯಗಳು), ದೇಹದ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳು, ನಾಭಿ ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಕರತಲಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಶುದ್ಧಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
Verse 59
नाधितिषछेत् तुषं जातु केशभस्मकपालिका: । अन्यस्य चाप्यवस्नातं दूरत: परिवर्जयेत्,भूसी, भस्म, बाल और मुर्देकी खोपड़ी आदिपर कभी न बैठे। दूसरेके नहाये हुए जलका दूरसे ही त्याग कर दे
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಹೊಟ್ಟು (ತೂಷ), ಕೂದಲು, ಭಸ್ಮ ಅಥವಾ ಕಪಾಲ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಎಂದಿಗೂ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಹಾಗೆಯೇ ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ನೀರನ್ನು ದೂರದಿಂದಲೇ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು—ಅದರಿಂದ ದೂರವಿರಬೇಕು.
Verse 60
शान्तिहोमांश्व॒ कुर्वीत सावित्राणि च धारयेत् । निषण्णश्नापि खादेत न तु गच्छन् कदाचन,शान्ति-होम करे, सावित्रसंज्ञक मन्त्रोंका जप और स्वाध्याय करे। बैठकर ही भोजन करे, चलते-फिरते कदापि भोजन नहीं करना चाहिये
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಶಾಂತಿ-ಹೋಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು; ಸಾವಿತ್ರೀ (ಗಾಯತ್ರಿ) ಮೊದಲಾದ ಮಂತ್ರಗಳ ಜಪ-ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಧಾರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಊಟವನ್ನು ಸದಾ ಕುಳಿತುಕೊಂಡೇ ಮಾಡಬೇಕು; ನಡೆಯುತ್ತಾ ಎಂದಿಗೂ ಊಟ ಮಾಡಬಾರದು.
Verse 61
मूत्रं नोत्तिषठतता कार्य न भस्मनि न गोव्रजे । आर्द्रपादस्तु भुंजीत नार्द्रपादस्तु संविशेत्,खड़ा होकर पेशाब न करे। राखमें और गोशालामें भी मूत्र त्याग न करे, भीगे पैर भोजन तो करे, परंतु शयन न करे
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು— ನಿಂತುಕೊಂಡೇ ಮೂತ್ರವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡಬಾರದು; ಭಸ್ಮದ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಗೋಶಾಲೆಯೊಳಗೆ ಮೂತ್ರವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡಬಾರದು. ಪಾದಗಳು ತೇವವಾಗಿದ್ದರೂ ಭೋಜನ ಮಾಡಬಹುದು; ಆದರೆ ತೇವಪಾದಗಳಿಂದ ನಿದ್ರೆಗೆ ಮಲಗಬಾರದು।
Verse 62
आर्द्रपादस्तु भुंजानो वर्षाणां जीवते शतम् । त्रीणि तेजांसि नोच्छिष्ट आलभेत कदाचन
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು— ತೇವಪಾದಗಳಿಂದ ಭೋಜನ ಮಾಡುವವನು ನೂರು ವರ್ಷ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅಶುದ್ಧ (ಉಚ್ಛಿಷ್ಟ) ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ತೇಜಸ್ಸು/ಅಗ್ನಿಗಳನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬಾರದು, ಉಪಯೋಗಿಸಬಾರದು।
Verse 63
त्रीणि तेजांसि नोच्छिष्ट उदीक्षेत्र कदाचन
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು— ಹೇ ಅನಉಚ್ಛಿಷ್ಟನೇ! ಮೂರು ತೇಜಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ತಿರಸ್ಕಾರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಬೇಡ।
Verse 64
ऊर्ध्व प्राणा ह्ुत्क्रामन्ति यून: स्थविर आयति
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು— ಯುವನ ಪ್ರಾಣಗಳು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಹೊರಡುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ; ವೃದ್ಧನ ಪ್ರಾಣಗಳು ಮಂದಗತಿಯಾಗಿ ಚಲಿಸಿ ಕಷ್ಟದಿಂದಲೇ ಬರುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತವೆ।
Verse 65
प्रत्युत्थानाभिवादा भ्यां पुनस्तान् प्रतिपद्यते । वृद्ध पुरुषके आनेपर तरुण पुरुषके प्राण ऊपरकी ओर उठने लगते हैं। ऐसी दशामें जब वह खड़ा होकर वृद्ध पुरुषोंका स्वागत और उन्हें प्रणाम करता है, तब वे प्राण पुनः पूर्वावस्थामें आ जाते हैं |। ६४ ई ।। अभिवादयीत वृद्धांश्व॒ दद्याच्चैवासनं स्वयम्
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು— ಎದ್ದು ಸ್ವಾಗತಿಸಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುವುದರಿಂದ ಆ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿ ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವೃದ್ಧರಿಗೆ ಅಭಿವಾದನೆ ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ತಾನೇ ಅವರಿಗೆ ಆಸನ ನೀಡಬೇಕು।
Verse 66
कृतांजलिरुपासीत गच्छन्तं पृष्ठतो5न्वियात् । इसलिये जब कोई वृद्ध पुरुष अपने पास आवे, तब उसे प्रणाम करके बैठनेकी आसन दे और स्वयं हाथ जोड़कर उसकी सेवामें उपस्थित रहे। फिर जब वह जाने लगे, तब उसके पीछे-पीछे कुछ दूरतक जाय ।। न चासीतासने भिन्ने भिन्नकांस्यं च वर्जयेत्
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಹಿರಿಯನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ವಿನಯದಿಂದ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರಬೇಕು; ಅವನು ಹೊರಟಾಗ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರವರೆಗೆ ಅವನ ಹಿಂದೆ ಹಿಂದೆ ಅನುಸರಿಸಬೇಕು. ಹಿರಿಯನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬಾರದು; ಬೇರೆ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನೂ ಬಳಸಬಾರದು—ಇದೇ ಹಿರಿಯರ प्रति ವಿನಯ, ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸೇವಾಭಾವ.
Verse 67
स्वप्तव्यं नैव नग्नेन न चोच्छिष्टोडपि संविशेत्
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ನಗ್ನವಾಗಿ ನಿದ್ರಿಸಬಾರದು; ಉಚ್ಛಿಷ್ಟ (ಅಶುದ್ಧ) ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಮಲಗಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಬಾರದು. ಇದು ದೇಹಸಂಯಮ ಮತ್ತು ನಿತ್ಯಶೌಚದ ಧರ್ಮೋಪದೇಶ.
Verse 68
उच्छिष्टो न स्पृशेच्छीर्ष सर्वे प्राणास्तदा श्रया: । नंगे होकर न सोये। उच्छिष्ट अवस्थामें भी शयन न करे। जूठे हाथसे मस्तकका स्पर्श न करे; क्योंकि समस्त प्राण मस्तकके ही आश्रित हैं ।। ६७ $ ।। केशग्रहं प्रहारांश्न शिरस्येतान् विवर्जयेत्,सिरके बाल पकड़कर खींचना और मस्तकपर प्रहार करना वर्जित है। दोनों हाथ सटाकर उनसे अपना सिर न खुजलावे। बारंबार मस्तकपर पानी न डाले। इन सब बातोंके पालनसे मनुष्यकी आयु क्षीण नहीं होती है
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಉಚ್ಛಿಷ್ಟ ಕೈಗಳಿಂದ ತಲೆಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬಾರದು; ಏಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಗಳ ಆಶ್ರಯ ತಲೆಯೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕೂದಲು ಹಿಡಿದು ಎಳೆಯುವುದು ಮತ್ತು ತಲೆಗೆ ಹೊಡೆಯುವುದು—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ವಜ್ರ್ಯ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 69
न संहताभ्यां पाणिभ्यां कण्डूयेदात्मन: शिर: । न चाभीक्ष्णं शिर: स्नायात् तथास्यायुर्न रिष्यते,सिरके बाल पकड़कर खींचना और मस्तकपर प्रहार करना वर्जित है। दोनों हाथ सटाकर उनसे अपना सिर न खुजलावे। बारंबार मस्तकपर पानी न डाले। इन सब बातोंके पालनसे मनुष्यकी आयु क्षीण नहीं होती है
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಎರಡು ಕೈಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ತಲೆಯನ್ನು ಕೆರಕಬಾರದು; ಹಾಗೆಯೇ ಮರುಮರು ತಲೆಯನ್ನು ಸ್ನಾನದಿಂದ ನೆನೆಸಬಾರದು. ಈ ಸಂಯಮ ಪಾಲಿಸಿದರೆ ಆಯುಷ್ಯ ಕ್ಷೀಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 70
शिर:स्नातस्तु तैलैश्व नांगं किंचिदपि स्पृशेत् । तिलसृष्टं न चाश्नीयात् तथास्यायुर्न रिष्यते,सिरपर तेल लगानेके बाद उसी हाथसे दूसरे अंगोंका स्पर्श नहीं करना चाहिये और तिलके बने हुए पदार्थ नहीं खाने चाहिये। ऐसा करनेसे मनुष्यकी आयु क्षीण नहीं होती है
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ತಲೆಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಎಣ್ಣೆ ಹಚ್ಚಿದ ನಂತರ ಅದೇ ಕೈಯಿಂದ ದೇಹದ ಇತರ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬಾರದು; ಹಾಗೆಯೇ ಎಳ್ಳಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ತಿನ್ನಬಾರದು. ಈ ಸಂಯಮ ಪಾಲಿಸಿದರೆ ಆಯುಷ್ಯ ಕ್ಷೀಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 71
नाध्यापयेत् तथोच्छिष्टो नाधीयीत कदाचन । वाते च पूतिगन्धे च मनसापि न चिन्तयेत्,जूठे मुँह न पढ़ाये तथा उच्छिष्ट अवस्थामें स्वयं भी कभी स्वाध्याय न करे। यदि दुर्गन्धयुक्त वायु चले, तब तो मनसे स्वाध्यायका चिन्तन भी नहीं करना चाहिये
ಉಚ್ಛಿಷ್ಟ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ (ಜೂಠಿ ಬಾಯಿಂದ) ಇರುವವನು ವೇದಪಾಠವನ್ನು ಬೋಧಿಸಬಾರದು; ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯವನ್ನೂ ಎಂದಿಗೂ ಮಾಡಬಾರದು. ದುರ್ಗಂಧಯುಕ್ತ ಗಾಳಿ ಬೀಸುವಾಗ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಪಠಣವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಬಾರದು.
Verse 72
अत्र गाथा यमोदगीता: कीर्तयन्ति पुराविद: । आयुरस्य निकृन्तामि प्रजास्तस्थाददे तथा,प्राचीन इतिहासके जानकार लोग इस विषयमें यमराजकी गायी हुई गाथा सुनाया करते हैं। (यमराज कहते हैं--) “जो मनुष्य जूठे मुँह उठकर दौड़ता और स्वाध्याय करता है, मैं उसकी आयु नष्ट कर देता हूँ और उसकी संतानोंको भी उससे छीन लेता हूँ। जो द्विज मोहवश अनध्यायके समय भी अध्ययन करता है, उसके वैदिक ज्ञान और आयुका भी नाश हो जाता है।' अतः सावधान पुरुषको निषिद्ध समयमें कभी वेदोंका अध्ययन नहीं करना चाहिये
ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ ಕಥಾಜ್ಞರು ಯಮನು ಹಾಡಿದ ಗಾಥೆಯನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ—“ನಾನು ಅವನ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ಕಡಿದುಹಾಕುತ್ತೇನೆ; ಅವನ ಸಂತಾನವನ್ನೂ ಅವನಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ.”
Verse 73
उच्छिष्टो यः प्राद्रवति स्वाध्यायं चाधिगच्छति । यश्चानध्यायकाले5पि मोहादभ्यस्यति द्विज:,प्राचीन इतिहासके जानकार लोग इस विषयमें यमराजकी गायी हुई गाथा सुनाया करते हैं। (यमराज कहते हैं--) “जो मनुष्य जूठे मुँह उठकर दौड़ता और स्वाध्याय करता है, मैं उसकी आयु नष्ट कर देता हूँ और उसकी संतानोंको भी उससे छीन लेता हूँ। जो द्विज मोहवश अनध्यायके समय भी अध्ययन करता है, उसके वैदिक ज्ञान और आयुका भी नाश हो जाता है।' अतः सावधान पुरुषको निषिद्ध समयमें कभी वेदोंका अध्ययन नहीं करना चाहिये
ಉಚ್ಛಿಷ್ಟ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುತ್ತಾ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವವನು, ಹಾಗೆಯೇ ದ್ವಿಜನು ಮೋಹದಿಂದ ಅನಧ್ಯಾಯಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವವನು—
Verse 74
तस्य वेद: प्रणश्येत आयुश्च परिहीयते । तस्माद् युक्तो हानध्याये नाधीयीत कदाचन,प्राचीन इतिहासके जानकार लोग इस विषयमें यमराजकी गायी हुई गाथा सुनाया करते हैं। (यमराज कहते हैं--) “जो मनुष्य जूठे मुँह उठकर दौड़ता और स्वाध्याय करता है, मैं उसकी आयु नष्ट कर देता हूँ और उसकी संतानोंको भी उससे छीन लेता हूँ। जो द्विज मोहवश अनध्यायके समय भी अध्ययन करता है, उसके वैदिक ज्ञान और आयुका भी नाश हो जाता है।' अतः सावधान पुरुषको निषिद्ध समयमें कभी वेदोंका अध्ययन नहीं करना चाहिये
ಅವನಿಗೆ ವೇದಫಲ (ವೇದಜ್ಞಾನ) ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ; ಆಯುಷ್ಯವೂ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಯಮಶೀಲನು ಅನಧ್ಯಾಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬಾರದು.
Verse 75
प्रत्यादित्य॑ प्रत्यनलं प्रति गां च प्रति द्विजान् ये मेहन्ति च पन्थानं ते भवन्ति गतायुष:,जो सूर्य, अग्नि, गौ तथा ब्राह्मणोंकी ओर मुँह करके पेशाब करते हैं और जो बीच रास्तेमें मूतते हैं, वे सब गतायु हो जाते हैं
ಸೂರ್ಯನ ಕಡೆಗೆ, ಅಗ್ನಿಯ ಕಡೆಗೆ, ಹಸುವಿನ ಕಡೆಗೆ ಹಾಗೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಕಡೆಗೆ ಮುಖಮಾಡಿ ಮೂತ್ರವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡುವವರು, ಹಾಗೆಯೇ ದಾರಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೂತ್ರ ಮಾಡುವವರು—ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಅಲ್ಪಾಯುಷಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ.
Verse 76
उभे मूत्रपुरीषे तु दिवा कुर्यादुदड्मुख: । दक्षिणाभिमुखो रात्रौ तथा ह्ायुर्न रिष्यते,मल और मूत्र दोनोंका त्याग दिनमें उत्तराभिमुख होकर करे और रातमें दक्षिणाभिमुख। ऐसा करनेसे आयुका नाश नहीं होता
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಹಗಲು ಉತ್ತರಮುಖವಾಗಿ, ರಾತ್ರಿ ದಕ್ಷಿಣಮುಖವಾಗಿ ಮೂತ್ರ-ಮಲ ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಈ ಸದಾಚಾರವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದರೆ ಆಯುಷ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯಾಗದು.
Verse 77
त्रीन् कृशान् नावजानीयाद् दीर्घमायुर्जिजीविषु: । ब्राह्मण क्षत्रियं सर्प सर्वे ह्याशीविषास्त्रय:
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ದೀರ್ಘಾಯು ಬಯಸುವವನು ಮೂರು ‘ಕೃಶ’ ಎಂದು ಕಾಣುವವರನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ತಿರಸ್ಕರಿಸಬಾರದು—ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಸರ್ಪ; ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಮೂವರೂ ನಿಜಕ್ಕೂ ವಿಷಸರ್ಪಗಳಂತೆಯೇ.
Verse 78
जिसे दीर्घ कालतक जीवित रहनेकी इच्छा हो, वह ब्राह्मण, क्षत्रिय और सर्प--इन तीनोंके दुर्बल होनेपर भी इनको न छेड़े; क्योंकि ये सभी बड़े जहरीले होते हैं ।। दहत्याशीविष: क्रुद्धो यावत् पश्यति चक्षुषा | क्षत्रियोडपि दहेत् क्रुद्धो यावत् स्पृशति तेजसा,क्रोधमें भरा हुआ साँप जहाँतक आँखोंसे देख पाता है, वहाँतक धावा करके काटता है। क्षत्रिय भी कुपित होनेपर अपनी शक्तिभर शत्रुको भस्म करनेकी चेष्टा करता है; परंतु ब्राह्मण जब कुपित होता है, तब वह अपनी दृष्टि और संकल्पसे अपमान करनेवाले पुरुषके सम्पूर्ण कुलको दग्ध कर डालता है; इसलिये समझदार मनुष्यको यत्नपूर्वक इन तीनोंकी सेवा करनी चाहिये
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ದೀರ್ಘಾಯು ಬಯಸುವವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಸರ್ಪ—ಈ ಮೂವರನ್ನು ದುರ್ಬಲರೆಂದು ಕಂಡರೂ ಕೆರಳಿಸಬಾರದು; ಏಕೆಂದರೆ ಇವರು ಮೂವರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಘಾತಕರು. ಕ್ರುದ್ಧ ಸರ್ಪ ಕಣ್ಣು ತಲುಪುವಷ್ಟು ದೂರಕ್ಕೆ ಜಿಗಿದು ದಂಶಿಸುತ್ತದೆ; ಕ್ರುದ್ಧ ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ತನ್ನ ತೇಜೋಬಲದ ಮಿತಿವರೆಗೆ ಶತ್ರುವನ್ನು ಭಸ್ಮಗೊಳಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಕೋಪಗೊಂಡರೆ ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸಂಕಲ್ಪಬಲದಿಂದ ಅವಮಾನಿಸಿದವನ ಸಮಸ್ತ ವಂಶವನ್ನೇ ದಹಿಸಬಲ್ಲನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಜ್ಞಾನಿಯು ಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಈ ಮೂವರನ್ನೂ ಗೌರವಿಸಿ ಉಪಸೇವಿಸಬೇಕು.
Verse 79
ब्राह्मणस्तु कुलं हन्याद् ध्यानेनावेक्षितेन च । तस्मादेतत् त्रयं यत्नादुपसेवेत पण्डित:,क्रोधमें भरा हुआ साँप जहाँतक आँखोंसे देख पाता है, वहाँतक धावा करके काटता है। क्षत्रिय भी कुपित होनेपर अपनी शक्तिभर शत्रुको भस्म करनेकी चेष्टा करता है; परंतु ब्राह्मण जब कुपित होता है, तब वह अपनी दृष्टि और संकल्पसे अपमान करनेवाले पुरुषके सम्पूर्ण कुलको दग्ध कर डालता है; इसलिये समझदार मनुष्यको यत्नपूर्वक इन तीनोंकी सेवा करनी चाहिये
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ದೃಷ್ಟಿಮಾತ್ರದಿಂದಲೂ ಒಬ್ಬನ ವಂಶವನ್ನೇ ನಾಶಮಾಡಬಲ್ಲನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಜ್ಞಾನಿಯು ಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆ ಮೂವರತ್ತ ಯೋಗ್ಯ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು.
Verse 80
गुरुणा चैव निर्बन्धो न कर्तव्य: कदाचन । अनुमान्य: प्रसाद्यश्न गुरु: क्रुद्धो युधिष्ठिर
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ, ಗುರುವಿನೊಂದಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಹಠ ಅಥವಾ ವಾದ ಮಾಡಬಾರದು; ಗುರು ಕೋಪಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಅವರ ಗೌರವವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿ, ಅವರನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿ, ಸಂಧಾನದ ಮಾರ್ಗವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಬೇಕು.
Verse 81
गुरुके साथ कभी हठ नहीं ठानना चाहिये। युधिष्ठिर! यदि गुरु अप्रसन्न हों तो उन्हें हर तरहसे मान देकर मनाकर प्रसन्न करनेकी चेष्टा करनी चाहिये ।। सम्यड्मिथ्याप्रवृत्तेडपि वर्तितव्यं गुराविह । गुरुनिन्दा दहत्यायुर्मनुष्याणां न संशय:,गुरु प्रतिकूल बर्ताव करते हों तो भी उनके प्रति अच्छा ही बर्ताव करना उचित है; क्योंकि गुरुनिन्दा मनुष्योंकी आयुको दग्ध कर देती है, इसमें संशय नहीं है
ಗುರುವಿನೊಂದಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಹಠ ಹಿಡಿದು ವಿರೋಧಿಸಬಾರದು. ಓ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ! ಗುರು ಅಪ್ರಸನ್ನರಾದರೆ, ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಯಥೋಚಿತ ಗೌರವ ನೀಡಿ, ಮನವಿ ಮಾಡಿ, ಅವರನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು. ಗುರುಗಳ ನಡೆ ಸರಿಯೆ ಅಥವಾ ತಪ್ಪೆಂದು ತೋಚಿದರೂ, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವರ प्रति ಯೋಗ್ಯವಾಗಿಯೇ ವರ್ತಿಸಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ ಗುರುವಿನ ನಿಂದೆ ಮನುಷ್ಯರ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ದಹಿಸುತ್ತದೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ।
Verse 82
दूरादावसथान्मूत्रं दूरात् पादावसेचनम् | उच्छिष्टोत्सर्जनं चैव दूरे कार्य हितैषिणा,अपना हित चाहनेवाला मनुष्य घरसे दूर जाकर पेशाब करे, दूर ही पैर धोवे और दूरपर ही जूठे फेंके
ತನ್ನ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ವಾಸಸ್ಥಳದಿಂದ ದೂರ ಹೋಗಿ ಮೂತ್ರವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡಬೇಕು, ದೂರದಲ್ಲೇ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯಬೇಕು, ಹಾಗೆಯೇ ಉಚ್ಛಿಷ್ಟ/ಅಶುದ್ಧ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಮನೆಗೆ ದೂರದಲ್ಲೇ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು।
Verse 83
रक्तमाल्यं न धार्य स्याच्छुक्लं धार्य तु पण्डितै: । वर्जयित्वा तु कमलं तथा कुवलयं प्रभो,प्रभो! विद्वान् पुरुषको लाल फूलोंकी नहीं, श्वेत पुष्पोंकी माला धारण करनी चाहिये; परंतु कमल और कुवलयको छोड़कर ही यह नियम लागू होता है। अर्थात् कमल और कुवलय लाल हों तो भी उन्हें धारण करनेमें कोई हर्ज नहीं है
ಪ್ರಭು! ಪಂಡಿತರು ಕೆಂಪು ಹೂವಿನ ಹಾರವನ್ನು ಧರಿಸದೆ, ಬಿಳಿ ಪುಷ್ಪಹಾರವನ್ನೇ ಧರಿಸಬೇಕು. ಆದರೆ ಕಮಲ ಮತ್ತು ಕುವಲಯ (ನೀಲಕಮಲ) ವಿನಾಯಿತಿ—ಅವು ಕೆಂಪಾಗಿದ್ದರೂ ಧರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ದೋಷವಿಲ್ಲ।
Verse 84
रक्त शिरसि धार्य तु तथा वानेयमित्यपि । कांचनीयापि माला या न सा दुष्यति कहिचित्,लाल रंगके फूल तथा वन्य पुष्पको मस्तकपर धारण करना चाहिये। सोनेकी माला पहननेसे कभी अशुद्ध नहीं होती
ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಹೂಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾಡುಹೂಗಳನ್ನೂ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಧರಿಸಬಹುದು. ಹಾಗೆಯೇ ಚಿನ್ನದ ಹಾರವು ಎಂದಿಗೂ ಅಶುದ್ಧವಾಗುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 85
स्नातस्य वर्णकं नित्यमार्द्र दद्याद् विशाम्पते | विपर्ययं न कुर्वीत वाससो बुद्धिमान् नर:,प्रजानाथ! स्नानके पश्चात् मनुष्यको अपने ललाटपर गीला चन्दन लगाना चाहिये। बुद्धिमान् पुरुषको कपड़ोंमें कभी उलट-फेर नहीं करना चाहिये अर्थात् उत्तरीय वस्त्रको अधोवस्त्रके स्थानमें और अधोवस्त्रको उत्तरीयके स्थानमें न पहने
ಪ್ರಜಾನಾಥನೇ! ಸ್ನಾನವಾದ ನಂತರ ಮನುಷ್ಯನು ನಿತ್ಯವೂ ನಲಾಟದ ಮೇಲೆ ತೇವವಾದ ಚಂದನಾದಿ ಸುಗಂಧ ಲೇಪನವನ್ನು ಹಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಬುದ್ಧಿವಂತನು ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತಿರುವುಮಾಡಿ ಧರಿಸಬಾರದು—ಅಂದರೆ ಮೇಲ್ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕೆಳ್ವಸ್ತ್ರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಕೆಳ್ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಮೇಲ್ವಸ್ತ್ರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಬದಲಿಸಿ ಧರಿಸಬಾರದು।
Verse 86
तथा नान्यधूृतं धार्य न चापदशमेव च । अन्यदेव भवेद् वास: शयनीये नरोत्तम
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಇತರನು ಧರಿಸಿದ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಬಾರದು; ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ. ನರೋತ್ತಮನಿಗೆ ಶಯನಕ್ಕೆ ಬಳಸುವ ವಸ್ತ್ರವು ಬೇರೆ ಇರಬೇಕು.
Verse 87
प्रियंगुचन्दना भ्यां च बिल्वेन तगरेण च
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—(ಪೂಜೆ) ಪ್ರಿಯಂಗು ಮತ್ತು ಚಂದನದಿಂದಲೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಬಿಲ್ವ ಮತ್ತು ತಗರದಿಂದಲೂ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 88
पृथगेवानुलिम्पेत केसरेण च बुद्धिमान् । बुद्धिमान् पुरुष राई, चन्दन, बिल्व, तगर तथा केसरके द्वारा पृथक्ू-पृथक् अपने शरीरमें उबटन लगावे ।। उपवासं च कुर्वीत स्नात: शुचिरलंकृत:
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಕೇಸರ ಮುಂತಾದ ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ದೇಹಕ್ಕೆ ಲೇಪಿಸಬೇಕು. ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಶುದ್ಧನಾಗಿ, ಅಲಂಕೃತನಾಗಿ ಉಪವಾಸವೂ ಆಚರಿಸಬೇಕು.
Verse 89
पर्वकालेषु सर्वेषु ब्रहद्मयचारी सदा भवेत् | मनुष्य सभी पर्वोके समय स्नान करके पवित्र हो वस्त्र एवं आभूषणोंसे विभूषित होकर उपवास करे तथा पर्वकालमें सदा ही ब्रह्मचर्यका पालन करे ।। समानमेकपात्रे तु भुउ्जेन्नान्नं जनेश्वर,जनेश्वर! किसीके साथ एक पात्रमें भोजन न करे। जिसे रजस्वला स्त्रीने अपने स्पर्शसे दूषित कर दिया हो, ऐसे अन्नका भोजन न करे एवं जिसमेंसे सार निकाल लिया गया हो ऐसे पदार्थको कदापि भक्षण न करे तथा जो तरसती हुई दृष्टिसे अन्नकी ओर देख रहा हो, उसे दिये बिना भोजन न करे
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಜನೇಶ್ವರ! ಎಲ್ಲ ಪರ್ವಕಾಲಗಳಲ್ಲೂ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಶುದ್ಧನಾಗಿ, ಸ್ವಚ್ಛ ವಸ್ತ್ರಾಭರಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಉಪವಾಸ ಆಚರಿಸಬೇಕು; ಪರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಒಂದೇ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಊಟ ಮಾಡಬಾರದು. ರಜಸ್ವಲೆಯ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ದೂಷಿತವಾದ ಅನ್ನವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ತಿನ್ನಬಾರದು; ಸಾರವನ್ನು ತೆಗೆದ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನೂ ತಿನ್ನಬಾರದು; ಮತ್ತು ಆಹಾರವನ್ನು ಆಸೆಯಿಂದ ನೋಡುವವನಿಗೆ ಮೊದಲು ನೀಡದೆ ತಿನ್ನಬಾರದು.
Verse 90
नालीढया परिहतं भक्षयीत कदाचन । तथा नोद्धृतसाराणि प्रेक्ष्यते नाप्रदाय च,जनेश्वर! किसीके साथ एक पात्रमें भोजन न करे। जिसे रजस्वला स्त्रीने अपने स्पर्शसे दूषित कर दिया हो, ऐसे अन्नका भोजन न करे एवं जिसमेंसे सार निकाल लिया गया हो ऐसे पदार्थको कदापि भक्षण न करे तथा जो तरसती हुई दृष्टिसे अन्नकी ओर देख रहा हो, उसे दिये बिना भोजन न करे
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಜನೇಶ್ವರ! ರಜಸ್ವಲೆಯ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ದೂಷಿತವಾದ ಅನ್ನವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ತಿನ್ನಬಾರದು. ಸಾರವನ್ನು ತೆಗೆದ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನೂ ತಿನ್ನಬಾರದು. ಹಾಗೆಯೇ ಆಹಾರವನ್ನು ಆಸೆಯಿಂದ ನೋಡುವವನಿಗೆ ಮೊದಲು ನೀಡದೆ ತಿನ್ನಬಾರದು.
Verse 91
न संनिकृष्टे मेधावी नाशुचेर्न च सत्सु च | प्रतिषिद्धान् नधर्मेषु भक्ष्यान् भुज्जीत पृष्ठत:,बुद्धिमान् पुरुषको चाहिये कि वह किसी अपवित्र मनुष्यके निकट अथवा सत्पुरुषोंके सामने बैठकर भोजन न करे। धर्मशास्त्रोंमें जिनका निषेध किया गया हो, ऐसे भोजनको पीठ पीछे छिपाकर भी न खाय
ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಅಶುಚಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾಗಿ ಹತ್ತಿರ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಅಥವಾ ಸತ್ಪುರುಷರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಊಟ ಮಾಡಬಾರದು. ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ನಿಷೇಧಿಸಿದ ಅಧರ್ಮಸಂಬಂಧಿ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಕೂಡ ತಿನ್ನಬಾರದು.
Verse 92
पिप्पलं च वर्ट चैव शणशाकं तथैव च । उदुम्बरं न खादेच्च भवार्थी पुरुषोत्तम:,अपना कल्याण चाहनेवाले श्रेष्ठ पुरुषको पीपल, बड़ और गूलरके फलका तथा सनके सागका सेवन नहीं करना चाहिये
ಓ ಪುರುಷೋತ್ತಮನೇ! ತನ್ನ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಪಿಪ್ಪಲ, ವಟ, ಉದುಂಬರಗಳ ಫಲಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಶಣಶಾಕವನ್ನು ಸೇವಿಸಬಾರದು.
Verse 93
न पाणौ लवणं दिद्वान् प्राश्नीयान्न च रात्रिषु दधिसक्तून् न भुज्जीत वृथा मांसं च वर्जयेत्,विद्वान् पुरुष हाथमें नमक लेकर न चाटे। रातमें दही और सत्तू न खाय। मांस अखाद्य वस्तु है, उसका सर्वथा त्याग कर दे
ವಿದ್ವಾಂಸನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪನ್ನು ಇಟ್ಟು ನಕ್ಕು ತಿನ್ನಬಾರದು. ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆ ಮೊಸರು-ಸತ್ತುಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಬಾರದು. ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಂಸವನ್ನು ಅಯೋಗ್ಯ ಆಹಾರವೆಂದು ತಿಳಿದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವರ್ಜಿಸಬೇಕು.
Verse 94
प्रतिदिन सबेरे और शामको ही एकाग्रचित्त होकर भोजन करे। बीचमें कुछ भी खाना उचित नहीं है। जिस भोजनमें बाल पड़ गया हो, उसे न खाय तथा शत्रुके श्राद्धमें कभी अन्न न ग्रहण करे
ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ಮಾತ್ರ ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದ ಊಟ ಮಾಡಬೇಕು; ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಏನನ್ನೂ ತಿನ್ನುವುದು ಯುಕ್ತವಲ್ಲ. ಕೂದಲು ಬಿದ್ದ ಆಹಾರವನ್ನು ತಿನ್ನಬಾರದು; ಶತ್ರುವಿನ ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಅನ್ನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಾರದು.
Verse 95
वाग्यतो नैकवस्त्रश्ष नासंविष्ट: कदाचन । भूमौ सदैव नाश्नीयान्नानासीनो न शब्दवत्,भोजनके समय मौन रहना चाहिये। एक ही वस्त्र धारण करके अथवा सोये-सोये कदापि भोजन न करे। भोजनके पदार्थको भूमिपर रखकर कदापि न खाय। खड़ा होकर या बातचीत करते हुए कभी भोजन नहीं करना चाहिये
ಊಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾಕ್ಸಂಯಮದಿಂದ ಮೌನವಾಗಿರಬೇಕು. ಒಂದೇ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ ಅಥವಾ ಮಲಗಿಕೊಂಡು ಎಂದಿಗೂ ಊಟ ಮಾಡಬಾರದು. ಆಹಾರವನ್ನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಎಂದಿಗೂ ತಿನ್ನಬಾರದು. ನಿಂತು, ಅಯೋಗ್ಯ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಅಥವಾ ಶಬ್ದಮಾಡುತ್ತಾ/ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಊಟ ಮಾಡಬಾರದು.
Verse 96
तोयपूर्व प्रदायान्नमतिथि भ्यो विशाम्पते । पश्चाद् भुञज्जीत मेधावी न चाप्यन्यमना नर:
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಪ್ರಜಾಪತೇ! ಮೊದಲು ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ನೀರನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ನಂತರ ಅನ್ನವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು. ಆಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಪುರುಷನು ತಾನೇ ಭುಂಜಿಸಬೇಕು; ಭೋಜನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಚಂಚಲವಾಗಿರಬಾರದು.
Verse 97
प्रजानाथ! बुद्धिमान् पुरुष पहले अतिथिको अन्न और जल देकर पीछे स्वयं एकाग्रचित्त हो भोजन करे ।। समानमेकपड्क्त्यां तु भोज्यमन्नं नरेश्वर । विष हालाहलं भुड्क्ते यो5प्रदाय सुहृज्जने,नरेश्वर! एक पंक्तिमें बैठनेपर सबको एक समान भोजन करना चाहिये। जो अपने सुहृदजनोंको न देकर अकेला ही भोजन करता है, वह हालाहल विष ही खाता है
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಪ್ರಜಾನಾಥ! ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಪುರುಷನು ಮೊದಲು ಅತಿಥಿಗೆ ಅನ್ನವೂ ನೀರೂ ನೀಡಿ, ನಂತರ ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತನಾಗಿ ತಾನೇ ಭುಂಜಿಸಬೇಕು. ಹೇ ನರೇಶ್ವರ! ಒಂದೇ ಪಂಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಭೋಜನ ಮಾಡುವಾಗ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮವಾಗಿ ಅನ್ನವನ್ನು ಹಂಚಬೇಕು. ತನ್ನ ಸುಹೃದರಿಗೆ ನೀಡದೆ ಒಬ್ಬನೇ ತಿನ್ನುವವನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಪ್ರಾಣಘಾತಕ ಹಾಲಾಹಲ ವಿಷವನ್ನೇ ಭುಂಜಿದವನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 98
पानीयं पायसं सक्तून् दथिसर्पिमि धून्यपि । निरस्य शेषमन्येषां न प्रदेयं तु कस्यचित्,पानी, खीर, सत्तू, दही, घी और मधु--इन सबको छोड़कर अन्य भक्ष्य पदार्थोंका अवशिष्ट भाग दूसरे किसीको नहीं देना चाहिये
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ನೀರು, ಪಾಯಸ, ಸತ್ತು, ಮೊಸರು, ತುಪ್ಪ, ಜೇನು—ಇವುಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ನೀಡಬಹುದು; ಆದರೆ ಇತರ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳ ಉಚ್ಛಿಷ್ಟ/ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ಕೊಡಬಾರದು.
Verse 99
भुज्जानो मनुजव्याप्र नैव शंकां समाचरेत् । दधि चाप्यनुपान वै न कर्तव्यं भवार्थिना,पुरुषसिंह! भोजन करते समय भोजनके विषयमें शंका नहीं करनी चाहिये तथा अपना भला चाहनेवाले पुरुषको भोजनके अन्तमें दही नहीं पीना चाहिये
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಮನುಜವ್ಯಾಘ್ರ! ಭೋಜನ ಮಾಡುವಾಗ ಆಹಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶಯವನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು. ಮತ್ತು ತನ್ನ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಭೋಜನಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೊಸರನ್ನು ಅನುಪಾನವಾಗಿ ಕುಡಿಯಬಾರದು.
Verse 100
आचम्य चैकहस्तेन परिप्लाव्यं तथोदकम् । अंगुष्ठं चरणस्याथ दक्षिणस्यावसेचयेत्
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಒಂದು ಕೈಯಿಂದ ಆಚಮನ ಮಾಡಿ, ಹಾಗೆಯೇ ನೀರನ್ನು ಬಾಯಲ್ಲಿ ತಿರುಗಿಸಿ ತೊಳೆಯಬೇಕು. ನಂತರ ಬಲಪಾದದ ದೊಡ್ಡ ಬೆರಳಿನ ಮೇಲೆ ನೀರನ್ನು ಸುರಿಯಬೇಕು.
Verse 101
भोजन करनेके पश्चात् कुल्ला करके मुँह धो ले और एक हाथसे दाहिने पैरके अँगूठेपर पानी डाले ।। पार्णिं मूर्ध्नि समाधाय स्पृष्टवा चाग्निं समाहित: । ज्ञातिश्रैष्ठयमवाप्रोति प्रयोगकुशलो नर:,फिर प्रयोगकुशल मनुष्य एकाग्रचित्त हो अपने हाथको सिरपर रखे। उसके बाद अग्निका मनसे स्पर्श करे। ऐसा करनेसे वह कुटुम्बीजनोंमें श्रेष्ठता प्राप्त कर लेता है
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಭೋಜನಾನಂತರ ಕುಳ್ಳಾ ಮಾಡಿ ಮುಖವನ್ನು ತೊಳೆಯಬೇಕು; ನಂತರ ಒಂದು ಕೈಯಿಂದ ಬಲಪಾದದ ದೊಡ್ಡ ಬೆರಳಿಗೆ ನೀರನ್ನು ಸುರಿಯಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತನಾಗಿ ಕರತಲವನ್ನು ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದಂತೆ (ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ಮರಿಸಿ) ಇರಬೇಕು. ಈ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಬಂಧುಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 102
अद्विः प्राणान् समालभ्य नाभिं पाणितले तथा | स्पृशंश्वैव प्रतिछ्ेत न चाप्याद्रेण पाणिना,इसके बाद जलसे आँख, नाक आदि इन्द्रियों और नाभिका स्पर्श करके दोनों हाथोंकी हथेलियोंको धो डाले। धोनेके पश्चात् गीले हाथ लेकर ही न बैठ जाय (उन्हें कपड़ोंसे पोंछकर सुखा दे)
ನಂತರ ನೀರಿನಿಂದ ಕಣ್ಣು, ಮೂಗು ಮೊದಲಾದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ನಾಭಿಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ, ಎರಡೂ ಕರತಲಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯಬೇಕು. ತೊಳೆದ ಬಳಿಕ ಒದ್ದೆ ಕೈಗಳೊಂದಿಗೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬಾರದು; ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಒರೆಸಿ ಕೈಗಳನ್ನು ಒಣಗಿಸಬೇಕು.
Verse 103
इस प्रकार श्रीमहाभारत अनुशासनपर्वके अंतर्गत दानधर्मपर्वमें ब्रह्मा और भगीरथका संवादविषयक एक सौ तीनवाँ अध्याय पूरा हुआ,अंगुष्टस्थान्तराले च ब्राद्मं तीर्थमुदाह्नतम् । कनिष्िकाया: पश्चात् तु देवतीर्थमिहोच्यते अँगूठेका अन्तराल (मूलस्थान) ब्राह्मतीर्थ कहलाता है, कनिष्ठा आदि अँगुलियोंका पश्चादभाग (अग्रभाग) देवतीर्थ कहा जाता है
ಬೊಟ್ಟೆಬೆರಳಿನ ಮೂಲಸ್ಥಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ‘ಬ್ರಾಹ್ಮತೀರ್ಥ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠಿಕಾ (ಚಿಕ್ಕ ಬೆರಳು)ಯ ಹಿಂಭಾಗ—ಮೇಲಿನ ಹಿಂಭಾಗ—ಇಲ್ಲಿ ‘ದೇವತೀರ್ಥ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
Verse 104
अड््गुष्ठस्य च यन्मध्यं प्रदेशिन्याश्व॒ भारत । तेन पित्र्याणि कुर्वीत स्पृष्टवापो न्न्यायत: सदा,भारत! अंगुष्ठ और तर्जनीके मध्यभागको पितृतीर्थ कहते हैं। उसके द्वारा शास्त्रविधिसे जल लेकर सदा पितृकार्य करना चाहिये
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭಾರತ! ಬೊಟ್ಟೆಬೆರಳು ಮತ್ತು ತರ್ಜನಿಬೆರಳಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ‘ಪಿತೃತೀರ್ಥ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ಸ್ಥಳದ ಮೂಲಕ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿಯಂತೆ ನೀರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸದಾ ಪಿತೃಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 105
परापवाद न ब्रूयान्नाप्रियं च कदाचन । न मन्यु: कश्रिदुत्पाद्य: पुरुषेण भवार्थिना,अपनी भलाई चाहनेवाले पुरुषको दूसरोंकी निनन््दा तथा अप्रिय वचन मुँहसे नहीं निकालने चाहिये और किसीको क्रोध भी नहीं दिलाना चाहिये
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ತನ್ನ ನಿಜವಾದ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವ ಪುರುಷನು ಎಂದಿಗೂ ಪರನಿಂದೆ ಮಾಡಬಾರದು; ಯಾವಾಗಲೂ ಅಪ್ರಿಯವಾದ ಕಠಿಣ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಬಾರದು. ಹಾಗೆಯೇ ತನ್ನ ನಡೆನುಡಿಯಿಂದ ಯಾರಲ್ಲಿಯೂ ಕೋಪವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಬಾರದು.
Verse 106
पतितैस्तु कथां नेच्छेद् दर्शनं च विवर्जयेत् । संसर्ग च न गच्छेत तथा<<युर्विन्दते महत्,पतित मनुष्योंके साथ वार्तालापकी इच्छा न करे। उनका दर्शन भी त्याग दे और उनके सम्पर्कमें कभी न जाय। ऐसा करनेसे मनुष्य बड़ी आयु पाता है
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಪತಿತರಾದ (ನೀತಿಭ್ರಷ್ಟರಾದ) ಜನರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ಬಯಸಬಾರದು; ಅವರ ದರ್ಶನವನ್ನೂ ವಜ್ರಿಸಬೇಕು; ಅವರ ಸಂಗತಿಗೂ ಹೋಗಬಾರದು. ಇಂತಹ ನಿಯಮದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ದೀರ್ಘಾಯು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 107
न दिवा मैथुन गच्छेन्न कन्यां न च बन्धकीम् | न चास्नातां स्त्रियं गच्छेत् तथायुर्विन्दते महत्
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಮೈಥುನಕ್ಕೆ ಹೋಗಬಾರದು; ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಬಾರದು; ಬಂಧಕೀ (ಪರಾಧೀನ) ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನೂ ಸಮೀಪಿಸಬಾರದು. ಸ್ನಾನ ಮಾಡದ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನೂ ಸಮೀಪಿಸಬಾರದು. ಇಂತಹ ನಿಯಮದಿಂದ ದೀರ್ಘಾಯು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
Verse 108
दिनमें कभी मैथुन न करे। कुमारी कन्या और कुलटाके साथ कभी समागम न करे। अपनी पत्नी भी जबतक ऋतुस्नाता न हो तबतक उसके साथ समागम न करे। इससे मनुष्यको बड़ी आयु प्राप्त होती है ।। स्वे स्वे तीर्थे समाचम्य कार्ये समुपकल्पिते । त्रिःपीत्वा5<पो द्वि: प्रमूज्य कृतशौचो भवेन्नर:,कार्य उपस्थित होनेपर अपने-अपने तीर्थमें आचमन करके तीन बार जल पीये और दो बार ओठोंको पोंछ ले--ऐसा करनेसे मनुष्य शुद्ध हो जाता है
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಮೈಥುನ ಮಾಡಬಾರದು. ಕನ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಕುಲಟೆಯೊಂದಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಸಂಗಮಿಸಬಾರದು. ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯನ್ನೂ ಅವಳು ಋತುಸ್ನಾತೆಯಾಗುವವರೆಗೆ ಸಮೀಪಿಸಬಾರದು. ಇದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ದೀರ್ಘಾಯು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತೆ, ಕಾರ್ಯವು ಎದುರಾದಾಗ, ತಾನು ತಾನು ಇರುವ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಆಚಮನ ಮಾಡಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ನೀರು ಸಿಪ್ ಮಾಡಿ, ಎರಡು ಬಾರಿ ತುಟಿಗಳನ್ನು ಒರೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದವನು ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 109
इन्द्रियाणि सकृत्स्पृश्य त्रिरभ्युक्ष्य च मानव: । कुर्वीत पित्र्यं दैवं च वेददृष्टेन कर्मणा,पहले नेत्र आदि इन्द्रियोंका एक बार स्पर्श करके तीन बार अपने ऊपर जल छिड़के इसके बाद वेदोक्त विधिके अनुसार देवयज्ञ और पितृयज्ञ करे
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಮೊದಲು ಕಣ್ಣು ಮೊದಲಾದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ, ನಂತರ ಮೂರು ಬಾರಿ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ನೀರನ್ನು ಛಿಟಕಿಸಬೇಕು. ಆಮೇಲೆ ವೇದೋಕ್ತ ವಿಧಾನದಂತೆ ದೇವಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ಪಿತೃಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು.
Verse 110
कुरुनन्दन! अब ब्राह्मणके लिये भोजनके आदि और अन्तमें जो पवित्र एवं हितकारक शुद्धिका विधान है, उसे बता रहा हूँ, सुनो
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಕುರುನಂದನನೇ, ಕೇಳು. ಈಗ ನಾನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಭೋಜನದ ಆರಂಭದಲ್ಲೂ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲೂ ಆಚರಿಸಬೇಕಾದ ಪವಿತ್ರವೂ ಹಿತಕರವೂ ಆದ ಶೌಚವಿಧಾನವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
Verse 111
सर्वशौचेषु ब्राह्ेण तीर्थेन समुपस्पृशेत् । निष्ठीव्य तु तथा क्षुत्त्वा स्पृश्यापो हि शुचिर्भवेत्
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಶುದ್ಧಿ ಬೇಕಾಗುವ ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮ-ತೀರ್ಥ ವಿಧಾನದಿಂದ ಆಚಮನ ಮಾಡಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಉಗುಳಿದ ನಂತರ ಅಥವಾ ತும್ಮಿದ ನಂತರ ನೀರನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ (ಆಚಮನ ಮಾಡಿ) ಪುನಃ ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 112
ब्राह्मणको प्रत्येक शुद्धिके कार्यमें ब्राह्मतीर्थसी आचमन करना चाहिये। थूकने और छींकनेके बाद झलका स्पर्श (आचमन) करनेसे वह शुद्ध होता है ।। वृद्धो ज्ञातिस्तथा मित्र दरिद्रो यो भवेदपि । (कुलीन: पण्डित इति रक्ष्या निःस्वा: स्वशक्तितः ।) गृहे वासयितव्यास्ते धन्यमायुष्यमेव च,बूढ़े कुटुम्बी, दरिद्र मित्र और कुलीन पण्डित यदि निर्धन हों तो उनकी यथाशक्ति रक्षा करनी चाहिये। उन्हें अपने घरपर ठहराना चाहिये। इससे धन और आयुकी वृद्धि होती है
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಪ್ರತಿ ಶುದ್ಧಿಕರ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಬ್ರಾಹ್ಮ-ತೀರ್ಥ ವಿಧಾನದಿಂದ ಆಚಮನ ಮಾಡಬೇಕು. ಉಗುಳಿದ ನಂತರ ಅಥವಾ ತும್ಮಿದ ನಂತರ ಕೇವಲ ನೀರಿನ ಸ್ಪರ್ಶ—ಅಂದರೆ ಆಚಮನ—ಮಾಡಿದರೆ ಪುನಃ ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ವೃದ್ಧ ಬಂಧು, ದರಿದ್ರ ಮಿತ್ರ, ಸತ್ಕುಲಜನ್ಮ ಪಂಡಿತನು ದರಿದ್ರನಾದರೂ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಂತೆ ಅವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಅವರನ್ನು ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡಿಸಬೇಕು; ಇದರಿಂದ ಧನವೂ ಆಯುಷ್ಯವೂ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 113
गृहे पारावता धन्या: शुकाश्न सहसारिका: । गृहेष्वेते न पापाय तथा वै तैलपायिका:,(देवता प्रतिमा55दर्शाश्वन्दना: पुष्पवल्लिका: । शुद्ध जल॑ सुवर्ण च रजतं गृहमंगलम् ।।) परेवा, तोता और मैना आदि पक्षियोंका घरमें रहना अभ्युदयकारी एवं मंगलमय है। ये तैलपायिक पक्षियोंकी भाँति अमंगल करनेवाले नहीं होते। देवताकी प्रतिमा, दर्पण, चन्दन, फ़ूलकी लता, शुद्ध जल, सोना और चाँदी--इन सब वस्तुओंका घरमें रहना मंगल-कारक है
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾರಾವತಗಳು (ಪಾರಿವಾಳಗಳು) ಶುಭಕರ; ಹಾಗೆಯೇ ಗಿಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೈನಾ ಪಕ್ಷಿಗಳೂ ಶುಭಕರ. ಇವು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಪಾಪವೂ ಅಮಂಗಳವೂ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ‘ತೈಲಪಾಯಿಕಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಮಂಗಳ ಪಕ್ಷಿಗಳಂತೆ ಇವು ಅಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ದೇವತೆಯ ಪ್ರತಿಮೆ, ದರ್ಪಣ, ಚಂದನ, ಹೂವಿನ ಬಳ್ಳಿ, ಶುದ್ಧ ಜಲ, ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಗೃಹಮಂಗಳವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವವು.
Verse 114
उद्दीपकाश्न गृध्राश्ष॒ कपोता भ्रमरास्तथा | निविशेयुर्यदा तत्र शान्तिमेव तदा55चरेत् । अमंगल्यानि चैतानि तथाक्रोशो महात्मनाम्,उद्दीपक, गीध, कपोत (जंगली कबूतर) और भ्रमर नामक पक्षी यदि कभी घरमें आ जायँ तो सदा उसकी शान्ति ही करानी चाहिये; क्योंकि ये अमंगलकारी होते हैं। महात्माओंकी निन््दा भी मनुष्यका अकल्याण करनेवाली है
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಉದ್ದೀಪಕ ಪಕ್ಷಿ, ಗಿಧಗಳು, ಕಾಡು ಪಾರಿವಾಳಗಳು ಮತ್ತು ಭ್ರಮರಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ಯಾವಾಗಲಾದರೂ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ, ಆಗ ಶಾಂತಿಕರ್ಮವನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ ಇವು ಅಮಂಗಳ ಸೂಚಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಮಹಾತ್ಮರ ನಿಂದೆಯೂ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಅನಿಷ್ಟವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ.
Verse 115
महात्मनो5तिगुह्यानि न वक्तव्यानि कर्िचित् । अगम्याक्ष न गच्छेत राज्ञ: पत्नी सखीस्तथा,महात्मा पुरुषोंके गुप्त कर्म कहीं किसीपर प्रकट नहीं करने चाहिये। परायी स्त्रियाँ सदा अगम्य होती हैं, उनके साथ कभी समागम न करे। राजाकी पत्नी और सखियोंके पास भी कभी न जाय
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾತ್ಮರ ಅತ್ಯಂತ ಗುಪ್ತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಪ್ರಕಟಿಸಬಾರದು. ‘ಅಗಮ್ಯ’ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಸಮೀಪಿಸಬಾರದು; ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಗ ಮಾಡಬಾರದು. ಬುದ್ಧಿವಂತನು ರಾಜನ ಪತ್ನಿಯರ ಬಳಿಗೂ, ಅವನ ಸಖಿಯರ ಬಳಿಗೂ ಹೋಗಬಾರದು.
Verse 116
वैद्यानां बालवृद्धानां भृत्यानां च युधिष्ठिर । बन्धूनां ब्राह्मणानां च तथा शारणिकस्य च
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು— ಓ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ! ವೈದ್ಯರು, ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ವೃದ್ಧರು, ಭೃತ್ಯ-ಸೇವಕರು, ಬಂಧುಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹಾಗೂ ಶರಣಾಗತರಿಗೆ ಯಥೋಚಿತ ಕಾಳಜಿ ಮತ್ತು ಆಸರೆ-ಸಹಾಯ ನೀಡಬೇಕು.
Verse 117
सम्बन्धिनां च राजेन्द्र तथा<<युर्विन्दते महत् । राजेन्द्र युधिष्ठिर! वैद्यों, बालकों, वृद्धों, भृत्यों, बन्धुओं, ब्राह्मणों, शरणार्थियों तथा सम्बन्धियोंकी स्त्रियोंक पास कभी न जाय। ऐसा करनेसे दीर्घायु प्राप्त होती है ।। ११६३६ || ब्राह्मणस्थपतिभ्यां च निर्मितं यन्निवेशनम्
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು— ಓ ರಾಜೇಂದ್ರ! ಇಂತಹ ನಿಯಮ-ಸಂಯಮದಿಂದ ಮಹತ್ತಾದ ದೀರ್ಘಾಯು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಓ ರಾಜೇಂದ್ರ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ! ಕಾಮದಿಂದಾಗಲಿ ಅನಾಚಾರದಿಂದಾಗಲಿ ವೈದ್ಯರು, ಮಕ್ಕಳು, ವೃದ್ಧರು, ಭೃತ್ಯರು, ಬಂಧುಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಶರಣಾಗತರು ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಿಗಳ ಪತ್ನಿಯರ ಬಳಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಹೋಗಬಾರದು. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ದೀರ್ಘಾಯು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 118
संध्यायां न स्वपेद् राजन् विद्यां न च समाचरेत्
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು— ಓ ರಾಜನೇ! ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿದ್ರಿಸಬಾರದು; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನೂ ಆಚರಿಸಬಾರದು.
Verse 183
तस्मात् तिछेत् सदा पूर्वा पश्चिमां चैव वाग्यतः । ग्रहण और मध्याह्नके समय भी सूर्यकी ओर दृष्टिपात न करे तथा जलनमें स्थित सूर्यके प्रतिबिम्बकी ओर भी न देखे। ऋषियोंने प्रतिदिन संध्योपासन करनेसे ही दीर्घ आयु प्राप्त की थी। इसलिये सदा मौन रहकर द्विजमात्रको प्रात:काल और सायंकालकी संध्या अवश्य करनी चाहिये
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು— ಆದ್ದರಿಂದ ವಾಕ್ಸಂಯಮ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಟಾಚಾರವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಸದಾ ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮದ ಮર્યಾದೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಗ್ರಹಣಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಲ್ಲಿಯೂ ಸೂರ್ಯನತ್ತ ದೃಷ್ಟಿ ಹಾಕಬಾರದು; ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಸೂರ್ಯಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನೂ ನೋಡಬಾರದು. ಋಷಿಗಳು ಪ್ರತಿದಿನ ಸಂಧ್ಯೋಪಾಸನೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದಲೇ ದೀರ್ಘಾಯು ಪಡೆದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಮೌನ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಸಂಯಮವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ದ್ವಿಜನು ಪ್ರಾತಃ ಮತ್ತು ಸಾಯಂಕಾಲ ಸಂಧ್ಯಾಕರ್ಮವನ್ನು ತಪ್ಪದೆ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು.
Verse 196
सर्वास्तान् धार्मिको राजा शूद्रकर्माणि कारयेत् | जो द्विज न तो प्रातःकालकी संध्या करते हैं और न सायंकालकी ही, उन सबसे धार्मिक राजा शूद्रोचित कर्म करावे
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು— ಪ್ರಾತಃಸಂಧ್ಯೆಯನ್ನೂ ಸಾಯಂಸಂಧ್ಯೆಯನ್ನೂ ಮಾಡದ ಆ ದ್ವಿಜರೆಲ್ಲರನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ರಾಜನು ಶೂದ್ರೋಚಿತ ಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ನಿಯೋಜಿಸಬೇಕು.
Verse 246
नाज्ञातैः सह गच्छेत नैको न वृषलै: सह । मल-मूत्रकी ओर न देखे, उसपर कभी पैर न रखे। अत्यन्त सबेरे, अधिक साँझ हो जानेपर और ठीक दोपहरके समय कहीं बाहर न जाय। न तो अपरिचित पुरुषोंके साथ यात्रा करे, न शूद्रोंके साथ और न अकेला ही
ಅಪರಿಚಿತರೊಂದಿಗೆ ಹೋಗಬಾರದು; ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಹೋಗಬಾರದು; ನೀಚ/ಅಧರ್ಮಿಗಳ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು. ಮಲಮೂತ್ರದ ಅಶುಚಿ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನೋಡಬಾರದು; ಅದರ ಮೇಲೆ ಎಂದಿಗೂ ಕಾಲಿಡಬಾರದು. ಅತೀ ಪ್ರಾತಃಕಾಲ, ಸಂಧ್ಯೆ ಮೀರಿದ ನಂತರದ ತಡಸಂಜೆ, ಹಾಗೆಯೇ ನಿಖರ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊರಗೆ ಹೋಗಬಾರದು. ಅಪರಿಚಿತ ಪುರುಷರೊಂದಿಗೆ, ಶೂದ್ರರೊಂದಿಗೆ, ಅಥವಾ ಒಂಟಿಯಾಗಿ—ಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಬಾರದು।
Verse 256
वृद्धाय भारतप्ताय गर्भिण्यै दुर्बलाय च । ब्राह्मण, गाय, राजा, वृद्ध पुरुष, गर्भिणी स्त्री, दुर्बल और भारपीड़ित मनुष्य यदि सामनेसे आते हों तो स्वयं किनारे हटकर उन्हें जानेका मार्ग देना चाहिये
ವೃದ್ಧ, ಭಾರಪೀಡಿತ/ಕಷ್ಟತಪ್ತ, ಗರ್ಭಿಣಿ, ದುರ್ಬಲ—ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೂಜ್ಯರಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಗೋವು, ರಾಜ—ಎದುರಿನಿಂದ ಬಂದರೆ, ತಾನೇ ಬದಿಗೆ ಸರಿದು ಅವರಿಗೆ ದಾರಿ ಕೊಡಬೇಕು; ಇದೇ ಧರ್ಮಸಮ್ಮತ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರ।
Verse 446
भक्षयेच्छास्त्रदृष्टानि पर्वस्वपि विवर्जयेत् । शास्त्रोंमें जिन काष्ठोंका दाँतन निषिद्ध माना गया है, उन्हें सदा ही त्याग दे--कभी काममें न ले। शास्त्रविहित काष्ठका ही दन््तधावन करे; परंतु पर्वके दिन उसका भी परित्याग कर दे
ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ದಂತಧಾವನಕ್ಕೆ ನಿಷಿದ್ಧವಾದ ಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಸದಾ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಶಾಸ್ತ್ರಸಮ್ಮತ ಕಡ್ಡಿಯಿಂದಲೇ ದಂತಧಾವನ ಮಾಡಬೇಕು; ಆದರೆ ಪರ್ವ/ವ್ರತದಿನದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನೂ ವರ್ಜಿಸಬೇಕು।
Verse 456
अकृत्वा देवपूजां च नाचरेद् दन्तधावनम् | सदा एकाग्रचित्त हो दिनमें उत्तरकी ओर मुँह करके ही मल-मूत्रका त्याग करे। दन्तधावन किये बिना देवताओंकी पूजा न करे
ದೇವಪೂಜೆ ಮಾಡದೆ ದಂತಧಾವನ ಮಾಡಬಾರದು; ಹಾಗೆಯೇ ದಂತಧಾವನ ಮಾಡದೆ ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಬಾರದು. ಸದಾ ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತನಾಗಿ, ಹಗಲು ಉತ್ತರಮುಖವಾಗಿ ಮಲಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜಿಸಬೇಕು।
Verse 626
आगननिं गां ब्राह्मणं चैव तथा हायुर्न रिष्यते । भीगे पैर भोजन करनेवाला मनुष्य सौ वर्षोतक जीवन धारण करता है। भोजन करके हाथ-मुँह धोये बिना मनुष्य उच्छिष्ट (अपवित्र) रहता है। ऐसी अवस्थामें उसे अग्नि, गौ तथा ब्राह्मग--इन तीन तेजस्वियोंका स्पर्श नहीं करना चाहिये। इस प्रकार आचरण करनेसे आयुका नाश नहीं होता
ಈ ನಿಯಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದರೆ ಆಯುಷ್ಯ ಕ್ಷೀಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಊಟದ ನಂತರ ಕೈ-ಬಾಯಿ ತೊಳೆಯುವವರೆಗೆ ಮನುಷ್ಯನು ಉಚ್ಛಿಷ್ಟ (ಅಪವಿತ್ರ)ನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ; ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ, ಗೋವು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ—ಈ ಮೂರು ತೇಜಸ್ವಿಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬಾರದು. ಹೀಗೆ ಆಚರಿಸಿದರೆ ಆಯು ನಾಶವಾಗದು।
Verse 636
सूर्याचन्द्रमसौ चैव नक्षत्राणि च सर्वश: । उच्छिष्ट मनुष्यको सूर्य, चन्द्रमा और नक्षत्र--इन त्रिविध तेजोंकी ओर कभी दृष्टि नहीं डालनी चाहिये
ಉಚ್ಛಿಷ್ಟ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮನುಷ್ಯನು ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಕಡೆಗೆ ದೃಷ್ಟಿ ಹರಿಸಬಾರದು; ಈ ಮೂರೂ ಪವಿತ್ರ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಆಧಾರಗಳು, ಆದ್ದರಿಂದ ಶೌಚ ಮತ್ತು ಸಂಯಮದಿಂದಲೇ ಗೌರವಿಸಬೇಕು.
Verse 663
नैकवस्त्रेण भोक्तव्यं न नग्न: स्नातुमर्हति । फटे हुए आसनपर न बैठे। फूटी हुई काँसीकी थालीको काममें न ले। एक ही वस्त्र (केवल धोती) पहनकर भोजन न करे (साथमें गमछा भी लिये रहे)। नग्न होकर स्नान न करे
ಒಂದೇ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ ಭೋಜನ ಮಾಡಬಾರದು; ನಗ್ನವಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬಾರದು. ಹರಿದ ಆಸನದ ಮೇಲೆ ಕೂತುಕೊಳ್ಳಬಾರದು; ಬಿರುಕು ಬಿದ್ದ ಕಂಚಿನ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಬಳಸಬಾರದು—ಇವು ಲಜ್ಜೆ, ಶೌಚ ಮತ್ತು ಸಂಯಮವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ನಿಯಮಗಳು.
Verse 863
अन्यद् रथ्यासु देवानामर्चायामन्यदेव हि । नरश्रेष्ठ) दूसरेके पहने हुए कपड़े नहीं पहनने चाहिये। जिसकी कोर फट गयी हो, उसको भी नहीं धारण करना चाहिये। सोनेके लिये दूसरा वस्त्र होना चाहिये। सड़कोंपर घूमनेके लिये दूसरा और देवताओंकी पूजाके लिये दूसरा ही वस्त्र रखना चाहिये
ಇತರರು ಧರಿಸಿದ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಬಾರದು; ಅಂಚು ಹರಿದ ವಸ್ತ್ರವನ್ನೂ ಧರಿಸಬಾರದು. ನಿದ್ರೆಗೆ ಒಂದು ವಸ್ತ್ರ, ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಲು ಮತ್ತೊಂದು, ದೇವಾರ್ಚನೆಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೇರೆ ವಸ್ತ್ರ—ಇಂತೆ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಇಡುವುದು ಶೌಚ ಮತ್ತು ಮರ್ಯಾದೆ.
Verse 1176
तदावसेत् सदा प्राज्ञो भवार्थी मनुजेश्वर । मनुजेश्वर! अपनी उन्नति चाहनेवाले विद्वान् पुरुषको उचित है कि ब्राह्मणके द्वारा वास्तुपूजनपूर्वक आरम्भ कराये और अच्छे कारीगरके द्वारा बनाये हुए घरमें सदा निवास करे
ಮನుజೇಶ್ವರನೇ! ಅಭ್ಯುದಯವನ್ನು ಬಯಸುವ ಪ್ರಾಜ್ಞನು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಂದ ವಾಸ್ತುಪೂಜೆ ಮಾಡಿಸಿ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ, ಕುಶಲ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಕಟ್ಟಿದ ಸುಸಂಯೋಜಿತ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ವಾಸಿಸಬೇಕು.
Verse 1310
ब्राह्म॒णार्थे च यच्छौचं तच्च मे शृूणु कौरव । पवित्र च हितं चैव भोजनाद्यन्तयोस्तथा
ಹೇ ಕೌರವ! ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ನಿಮಿತ್ತ ಪಾಲಿಸಬೇಕಾದ ಶೌಚವನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು. ಅದು ಪವಿತ್ರಕರವೂ ಹಿತಕರವೂ ಆಗಿದೆ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭೋಜನದ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ.
Frequently Asked Questions
Yudhiṣṭhira seeks a causal account of unequal lifespans—why some die young despite Vedic ideals—and asks which factors (austerity, ritual, medicine, birth, or behavior) truly generate longevity, fame, and prosperity.
Bhīṣma’s core teaching is that ācāra is the decisive instrument: disciplined conduct—truthful, non-violent, restrained, and purity-oriented—produces āyus, śrī, and kīrti more reliably than status claims or isolated techniques.
Yes in functional form: the chapter repeatedly asserts benefit-statements (āyus/śrī/kīrti increase through ācāra; inauspiciousness is removed; misconduct shortens life), framing ethical practice as yielding both social and post-mortem outcomes.