Adhyaya 5

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे प्रथमे प्रक्रियापदे लोककल्पनं नाम चतुर्थो ऽध्यायः श्रीसूत उवाच आपो ऽग्रे सर्वगा आसन्नेनसिमन्पृथिवीतले / शान्तवातैः प्रलीने ऽस्मिन्न प्राज्ञायत किञ्चन

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ, ವಾಯುಪ್ರೋಕ್ತ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಪದದಲ್ಲಿ ‘ಲೋಕಕಲ್ಪನ’ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯ. ಶ್ರೀಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಜಲವೇ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದಿತು; ಭೂಮಿತಲದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಗಡಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಶಾಂತ ವಾಯುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಲೀನವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಆಗ ಏನೂ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ.

Verse 2

एकार्णवे तदा तस्मिन्नष्टे स्थावरजङ्गमे / विभुर्भवति स ब्रह्मा सहस्राक्षः सहस्रपात्

ಆ ಏಕಾರ್ಣವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮವೆಲ್ಲ ನಾಶವಾದಾಗ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷನಾಗಿ ಸಹಸ್ರಪಾದನಾಗಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದನು।

Verse 3

सहस्रशीर्षा पुरुषो रुक्मवर्णो ह्यतीन्द्रियः / ब्रह्म नारायणाख्यस्तु सुष्वाप सलिले तदा

ಸಹಸ್ರಶಿರಸ್ಸಿನ ಪುರುಷನು, ಸ್ವರ್ಣವರ್ಣನೂ ಇಂದ್ರಿಯಾತೀತನೂ ಆದ—ನಾರಾಯಣನೆಂಬ ಬ್ರಹ್ಮನು—ಆಗ ಜಲದಲ್ಲಿ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು।

Verse 4

सत्त्वोद्रेकान्निषिद्धस्तु शून्यं लोकमवैक्षत / इमं चोदाहरन्त्यत्रर् श्लोकं नारायणं प्रति

ಸತ್ತ್ವೋದ್ರೇಕದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ಅವನು ಶೂನ್ಯವಾದ ಲೋಕವನ್ನು ನೋಡಿದನು; ಇಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣನನ್ನು ಕುರಿತು ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 5

आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः / अयन तस्य ताःप्रोक्तास्तेन नारायणः स्मृतः

ನೀರನ್ನು ‘ನಾರಾ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ನೀರೇ ನರನ ಪುತ್ರರು ಎಂದು ಕೂಡ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅವೇ ಅವನ ‘ಅಯನ’ (ಆಶ್ರಯ) ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ‘ನಾರಾಯಣ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 6

तुल्य युगसहस्रस्य वसन्कालमुपास्यतः / स्वर्णपत्रेप्रकुरुते ब्रह्मत्वादर्शकारणात्

ಯುಗಸಹಸ್ರಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಕಾಲವನ್ನು ವಾಸಿಸಿ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ, ಬ್ರಹ್ಮತ್ವದ ದರ್ಶನಕಾರಣದಿಂದ ಅವನು ಸ್ವರ್ಣಪತ್ರದ ಮೇಲೆ (ಸೃಷ್ಟಿಯ) ವಿಧಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 7

ब्रह्म तु सलिले तस्मिन्नवाग् भूत्वा तदा चरन् / निशायामिव खद्योतः प्रापृट्काले ततस्ततः

ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮನು ಆ ಜಲದಲ್ಲಿ ಅಧೋಮುಖನಾಗಿ ಸಂಚರಿಸಿದನು; ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಖದ್ಯೋತವು ಇಲ್ಲಿ-ಅಲ್ಲಿ ಮಿನುಗುವಂತೆ, ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವನು ಅತ್ತಿತ್ತ ತಿರುಗಿದನು।

Verse 8

ततस्तु सलिले तस्मिन् विज्ञायान्तर्गते महत् / अनुमानादसंमूढो भूमेरद्धरणं प्रति

ನಂತರ ಆ ಜಲದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ನಿಹಿತವಾದ ಮಹತ್ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅನುಮಾನದಿಂದ ಮೋಹರಹಿತನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಭೂಮಿಯ ಉದ್ಧರಣದ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರವೃತ್ತನಾದನು।

Verse 9

ओङ्काराषृतनुं त्वन्यां कल्पादिषु यथा पुरा / ततो महात्मा मनसा दिव्यरूपम चिन्तयत्

ಹಿಂದಿನ ಕಲ್ಪಗಳ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಓಂಕಾರಾಶ್ರಿತ ಮತ್ತೊಂದು ತನುವನ್ನು ಧರಿಸಿದಂತೆ, ಆಗ ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯರೂಪವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದನು।

Verse 10

सलिले ऽवप्लुतां भूमिं दृष्ट्वा स समचिन्तयत् / किं तु रूपमहं कृत्वा सलिलादुद्धरे महीम्

ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನು ಚಿಂತಿಸಿದನು—ನಾನು ಯಾವ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಜಲದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಬೇಕು?

Verse 11

जलक्रीडासमुचितं वाराहं रूपमस्मरत् / उदृश्यं सर्वभूतानां वाङ्मयं ब्रह्मसंज्ञितम्

ಆಗ ಅವನು ಜಲಕ್ರೀಡೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ವಾರಾಹರೂಪವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದನು—ಅದು ಸರ್ವಭೂತಗಳಿಗೆ ದೃಶ್ಯವಾಗಿರುವುದು, ವಾಕ್ಮಯವಾಗಿರುವುದು, ‘ಬ್ರಹ್ಮ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ।

Verse 12

दशयोजनविस्तीर्णमायतंशतयोजनम् / नीलमेघप्रतीकाशं मेघस्तनितनिःस्वनम्

ದಶ ಯೋಜನ ವಿಸ್ತಾರವೂ ಶತ ಯೋಜನ ದೈರ್ಘ್ಯವೂ ಹೊಂದಿ, ನೀಲಮೇಘದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ, ಮೇಘಗರ್ಜನೆಯಂತೆ ನಿನಾದಿಸಿತು।

Verse 13

महापर्वतवर्ष्माणं श्वेततीक्ष्णोग्रदंष्ट्रिणाम् / विद्युदग्निप्रतिकाशमादित्यसमतेजसम्

ಮಹಾಪರ್ವತದಂತೆ ಮಹಾಕಾಯ, ಶುಭ್ರವಾದ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಉಗ್ರ ದಂಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ; ವಿದ್ಯುತ್-ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ, ಆದಿತ್ಯನ ಸಮ ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳದು।

Verse 14

पीनवृत्तायतस्कन्धं विष्णुविक्रमगामि च / पीनोन्नतकटीदेशं वृषलक्षणपूजितम्

ಪೀನ, ವೃತ್ತ ಹಾಗೂ ದೀರ್ಘ ಸ್ಕಂಧಗಳೊಂದಿಗೆ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಿಕ್ರಮದಂತೆ ಗಮಿಸುವವನು; ಪೀನವಾಗಿ ಎತ್ತಿದ ಕಟಿದೇಶ ಹೊಂದಿ, ವೃಷಲಕ್ಷಣದಿಂದ ಪೂಜಿತನು।

Verse 15

आस्थाय रूपमतुलं वाराहममितं हरिः / पृथिव्युद्धरणार्थाय प्रविवेश रसातलम्

ಅತುಲವೂ ಅಮಿತವೂ ಆದ ವಾರಾಹರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಹರಿ ಭೂಮಿಯ ಉದ್ಧಾರಾರ್ಥ ರಸಾತಲಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು।

Verse 16

दीक्षासमाप्तीष्टिदंष्ट्रःक्रतुदन्तो जुहूसुखः / अग्निजिह्वो दर्भरोमा ब्रह्मशीर्षो महातपाः

ದೀಕ್ಷಾಸಮಾಪ್ತಿಯ ಇಷ್ಟಿಯೇ ದಂಷ್ಟ್ರಗಳಾಗಿ, ಕ್ರತುಗಳೇ ದಂತಗಳಾಗಿ, ಜುಹೂದಿಂದ ಸಂತೋಷಿಸುವವನು; ಅಗ್ನಿಯೇ ಜಿಹ್ವೆಯಾಗಿ, ದರ್ಭವೇ ರೋಮವಾಗಿ, ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಶಿರಸ್ಸಾಗಿ ಇರುವ ಮಹಾತಪಸ್ವಿ।

Verse 17

वेदस्कन्धो हविर्गन्धिर्हव्यकव्यादिवेगवान् / प्राग्वंशकायो द्युतिमान् नानादीक्षाभिरन्वितः

ಅವನು ವೇದಸ್ಕಂಧಸ್ವರೂಪನು, ಹವಿಯ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಯುಕ್ತನು, ಹವ್ಯ-ಕವ್ಯಾದಿಗಳ ವೇಗದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧನು. ಪ್ರಾಚೀನ ವಂಶದೇಹಧಾರಿ, ದ್ಯುತಿಮಂತ, ನಾನಾದೀಕ್ಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅನ್ವಿತನು.

Verse 18

दक्षिणा त्दृदयो योगी श्रद्धासत्त्वमयो विभुः / उपाकर्मरुचिश्चैव प्रवर्ग्यावर्तभूषणः

ಅವನು ದಕ್ಷಿಣೆಯಿಂದ ದೃಢಹೃದಯ ಯೋಗಿ, ಶ್ರದ್ಧಾ-ಸತ್ತ್ವಮಯ ವಿಭು. ಉಪಾಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ರುಚಿಯುಳ್ಳವನು, ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಾವರ್ತದಿಂದ ಭೂಷಿತನು.

Verse 19

नानाछन्दोगतिपथो गुह्योपनिषदासनः / मायापत्नीसहायो वै गिरिशृङ्गमिवोच्छ्रयः

ಅವನು ನಾನಾ ಛಂದಸ್ಸುಗಳ ಗತಿಯ ಪಥವನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು, ಗುಹ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳನ್ನು ಆಸನವಾಗಿ ಹೊಂದಿದವನು. ಮಾಯಾರೂಪಿಣಿ ಪತ್ನಿಯ ಸಹಾಯದಿಂದ, ಪರ್ವತಶೃಂಗದಂತೆ ಉನ್ನತನು.

Verse 20

अहोरात्रेक्षणाधरो वेदाङ्गश्रुतिभूषणः / आज्यगन्धः स्रुवस्तुण्डः सामघोषस्वनो महान्

ಅವನು ಅಹೋರಾತ್ರಗಳನ್ನು ದೃಷ್ಟಿಯ ಆಧಾರವಾಗಿ ಧರಿಸಿದವನು, ವೇದಾಂಗ-ಶ್ರುತಿಗಳಿಂದ ಭೂಷಿತನು. ಆಜ್ಯದ ಸುಗಂಧವಂತ, ಸ್ರುವರೂಪ ತುಂಡಧಾರಿ, ಸಾಮಘೋಷದ ಮಹಾ ಧ್ವನಿಸ್ವರೂಪನು.

Verse 21

सत्यधर्ममयः श्रीमान् कर्मविक्रमसत्कृतः / प्रायश्चित्तनखो घोरः पशुजानुर्महामखः

ಅವನು ಸತ್ಯಧರ್ಮಮಯ ಶ್ರೀಮಂತ, ಕರ್ಮವಿಕ್ರಮದಿಂದ ಸತ್ಕೃತ. ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವೇ ಅವನ ನಖಗಳು, ಅವನು ಘೋರ; ಪಶುಗಳೇ ಅವನ ಮೊಣಕಾಲುಗಳು—ಅವನು ಮಹಾಮಖಸ್ವರೂಪನು.

Verse 22

उद्गातात्रो होमलिङ्गः फलबीजमहोषधीः / वाद्यन्तरात्मसत्रस्य नास्मिकासो मशोणितः

ಅಲ್ಲಿ ಉದ್ಗಾತನೇ ಹೋಮಲಿಂಗಸ್ವರೂಪನಾಗಿದ್ದನು; ಫಲ, ಬೀಜ ಮತ್ತು ಮಹೌಷಧಿಗಳು ಅದರ ದ್ರವ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಅಂತರಾತ್ಮ ಯಜ್ಞಸತ್ರದಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯನಾದ ಉಂಟಾಗಿ, ನಾಸಿಕಾಸ್ರಾವವು ಮಶಕದ ರಕ್ತದಂತೆ ಕಂಡಿತು.

Verse 23

भक्ता यज्ञवराहान्ताश्चापः संप्राविशत्पुनः / अग्निसंछादितां भूमिं समामिच्छन्प्रजापतिम्

ಭಕ್ತರು ಯಜ್ಞವರಾಹಾಂತವರೆಗೆ ತಲುಪಿ ಮತ್ತೆ ಜಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು; ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಹುಡುಕಿದರು.

Verse 24

उपगम्या जुहावैता मद्यश्चाद्यसमन्यसत् / मामुद्राश्च समुद्रेषु नादेयाश्च नदीषु च / पृथक् तास्तु समीकृत्य पृथिव्यां सो ऽचिनोद्गिरीन्

ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅವರು ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಮದ್ಯವನ್ನೂ ಅನ್ನವನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ‘ಮಾ-ಮುದ್ರಾ’ಗಳು ಸಮುದ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ‘ನಾ-ದೇಯಾ’ಗಳು ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟವು; ಅವನ್ನೆಲ್ಲ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸಮೀಕರಿಸಿ ಅವನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದನು.

Verse 25

प्राक्सर्गे दह्यमानास्तु तदा संवर्तकाग्निना / देनाग्निना विलीनास्ते पर्वता भुवि सर्वशः

ಪೂರ್ವಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಪರ್ವತಗಳು ಆಗ ಸಂವರ್ತಕಾಗ್ನಿಯಿಂದ ದಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು; ಅದೇ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಅವು ಭೂಮಿಯೆಲ್ಲೆಡೆ ಲೀನವಾದವು.

Verse 26

सत्यादेकार्णवे तस्मिन् वायुना यत्तु संहिताः / निषिक्ता यत्रयत्रासंस्तत्रतत्राचलो ऽभवत्

ಸತ್ಯವೆಂಬ ಆ ಏಕಾರ್ಣವದಲ್ಲಿ ವಾಯುವಿನಿಂದ ಸಂಹಿತವಾದವು ಎಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ನಿಷಿಕ್ತವಾದವೋ ಅಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಅಚಲ—ಪರ್ವತವಾಗಿ ಉಂಟಾಯಿತು.

Verse 27

ततस्तेषु प्रकीर्णेषु लोकोदधिगिरींस्तथा / विश्वकर्मा विभजते कल्पादिषु पुनः पुनः

ಅವು ಚದುರಿದ ಬಳಿಕ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಕಲ್ಪಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ಲೋಕಗಳು, ಸಮುದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 28

ससमुद्रामिमां पृथ्वीं सप्तद्वीपां सपर्वताम् / भूराद्यांश्चतुरो लोकान्पुनःपुनरकल्पयत्

ಸಮುದ್ರಗಳೊಡನೆ ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು, ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳು ಪರ್ವತಗಳೊಡನೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಭೂರ್ ಮೊದಲಾದ ನಾಲ್ಕು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಅವನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಕಲ್ಪಿಸಿದನು।

Verse 29

लाकान्प्रकल्पयित्वा च प्रजासर्ग ससर्ज ह / ब्रह्मा स्वयंभूर्भगवाम् सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः

ಲೋಕಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿ ನಂತರ ಅವನು ಪ್ರಜಾಸರ್ಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಸ್ವಯಂಭೂ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮನು ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದನು।

Verse 30

ससर्ज सृष्टं तद्रूपं कल्पादिषु यथा पुरा / तस्याभिध्यायतः सर्गं तदा वै बुद्धिपूर्वकम्

ಕಲ್ಪಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನಂತೆ ಅದೇ ರೂಪದ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಅವನು ಮತ್ತೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಸರ್ಗವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಅವನು ಆಗ ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸಿದನು।

Verse 31

प्रधानसमकाले च प्रादुर्भूतस्तमो मयः / तमो मोहो महामोहस्तामिस्रो ह्यन्धसंज्ञितः

ಪ್ರಧಾನದ ಸಮಕಾಲದಲ್ಲೇ ತಮೋಮಯ ತತ್ತ್ವವು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿತು—ತಮಸ್, ಮೋಹ, ಮಹಾಮೋಹ, ತಾಮಿಸ್ರ ಮತ್ತು ‘ಅಂಧ’ ಎಂಬ ಸಂಜ್ಞೆಯದು।

Verse 32

अविद्या पञ्चपर्वैषा प्रादुर्भूता महात्मनः / पञ्चधावस्थितः सर्गो ध्यायत साभिमानिनः

ಈ ಪಂಚಪರ್ವಗಳ ಅವಿದ್ಯೆ ಮಹಾತ್ಮನಿಂದ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿತು; ಸೃಷ್ಟಿ ಐದು ವಿಧವಾಗಿ ಸ್ಥಿತವಾಯಿತು—ಅಹಂಕಾರಯುಕ್ತರು ಅದನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಲಿ।

Verse 33

सर्वतस्तमसा चैव बीजकुंभलतावृताः / बहिरन्तश्चाप्रकाशस्तथानिःसंज्ञ एव च

ಅವರು ಎಲ್ಲೆಡೆ ತಮಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ, ಬೀಜ–ಕುಂಭ–ಲತೆಯ ಆವರಣದಿಂದಲೂ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟರು; ಹೊರಗೂ ಒಳಗೂ ಪ್ರಕಾಶವಿಲ್ಲದೆ, ಸಂಜ್ಞಾರಹಿತರಾಗಿದ್ದರು।

Verse 34

यस्मात्तेषां कृता बुद्धिर् दुःखानि करणानि च / तस्माच्च संवृतात्मानो नगा मुख्याः प्रकीर्तिताः

ಅವರಿಗಾಗಿ ಬುದ್ಧಿ, ದುಃಖಗಳು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯ-ಕರಣಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಸಂವೃತಾತ್ಮ ‘ನಗ’ಗಳು, ‘ಮುಖ್ಯ’ರೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು।

Verse 35

मुख्यसर्गे तदोद्भूतं दृष्ट्वा ब्रह्मात्मसंभवः / अप्रती तमनाः सोथ तदोत्पत्तिममन्यत

ಮುಖ್ಯಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಆಗ ಉದ್ಭವಿಸಿದುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಆತ್ಮಸಂಭವ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮನಸ್ಸು ತೃಪ್ತಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ; ಆಗ ಅವನು ಆ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಅಸಂಗತವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದನು।

Verse 36

तस्याभिध्यायतश्चान्यस्तिर्यक्स्रोतो ऽभ्यवर्तत / यस्मात्तिर्यग्विवर्त्तेत तिर्यकस्रोतस्ततः स्मृतः

ಅವನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಮತ್ತೊಂದು ‘ತಿರ್ಯಕ್ಸ್ರೋತ’ ಸರ್ಗವು ಪ್ರವರ್ತಿಸಿತು; ಅದು ತಿರ್ಯಕ್ (ಅಡ್ಡ)ವಾಗಿ ವಿಕಸಿಸುವುದರಿಂದ ‘ತಿರ್ಯಕ್ಸ್ರೋತ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ।

Verse 37

तमोबहुत्वात्ते सर्वे ह्यज्ञानबहुलाः स्मृताः / उत्पाद्यग्राहिमश्चैव ते ऽज्ञाने ज्ञानमानिनः

ತಮಸ್ಸಿನ ಅಧಿಕ್ಯದಿಂದ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಅಜ್ಞಾನಬಹುಳರೆಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ; ಅವರು ಉತ್ಪನ್ನಮಾಡಿ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ವಭಾವದವರು, ಅಜ್ಞಾನದಲ್ಲೇ ಜ್ಞಾನವೆಂದು ತಮಗೆ ಭ್ರಮೆಪಡುವವರು।

Verse 38

अहङ्कृता अहंमाना अष्टाविंशद्द्विधात्मिकाः / एकादशन्द्रियविधा नवधात्मादयस्तथा

ಅವರು ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತರು, ‘ನಾನು’ ಎಂಬ ಮಾನದಿಂದ ತುಂಬಿದವರು, ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ವಿಧದ ದ್ವಿವಿಧ ಸ್ವರೂಪದವರು; ಹನ್ನೊಂದು ಇಂದ್ರಿಯಭೇದಗಳವರು, ಹಾಗೆಯೇ ಒಂಬತ್ತು ವಿಧದ ಆತ್ಮಾದಿಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ.

Verse 39

अष्टौ तु तारकाद्याश्च तेषां शक्तिवधाः स्मृताः / अन्तः प्रकाशास्ते सर्वे आवृताश्च बहिः पुनः

ತಾರಕಾದಿ ಎಂಟು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಅವುಗಳ ಶಕ್ತಿಭೇದಗಳು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿತ. ಅವೆಲ್ಲವೂ ಒಳಗಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವು, ಆದರೆ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಮತ್ತೆ ಆವೃತವಾಗಿವೆ.

Verse 40

तिर्यक् स्रोतस उच्यन्ते वश्यात्मानस्त्रिसंज्ञकाः

ಅವರನ್ನು ‘ತಿರ್ಯಕ್-ಸ್ರೋತಸ್’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅವರು ವಶ್ಯಸ್ವಭಾವದವರು, ‘ತ್ರಿ’ ಎಂಬ ಸಂಜ್ಞೆಯಿಂದ ಸೂಚಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

Verse 41

तिर्यक् स्रोतस्तु सृष्ट्वा वै द्वितीयं विश्वमीश्वरः / अभिप्रायमथोद्भूतं दृष्ट्वा सर्गं तथाविधम्

ಈಶ್ವರನು ತಿರ್ಯಕ್-ಸ್ರೋತಸನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಎರಡನೆಯ ವಿಶ್ವವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು; ನಂತರ ಆ ರೀತಿಯಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಸರ್ಗವನ್ನೂ ಅದರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನೂ ನೋಡಿ (ಮುಂದೆ ಪ್ರವೃತ್ತನಾದನು).

Verse 42

तस्याभिध्यायतो योन्त्यः सात्त्विकः समजायत / ऊर्द्धस्रोतस्तृतीयस्तु तद्वै चोर्द्धं व्यवस्थितम्

ಅವನ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಯೋನಿ ಉದ್ಭವಿಸಿತು. ಮೂರನೆಯದು ‘ಊರ್ಧ್ವಸ್ರೋತ’ ಎಂದು, ಅದು ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 43

यस्मादूर्द्धं न्यवर्तन्त तदूर्द्धस्रोतसंज्ञकम् / ताः सुखं प्रीतिबहुला बहिरन्तश्च वावृताः

ಯಾರು ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ ಪ್ರವೃತ್ತರಾದರೋ ಅವರು ‘ಊರ್ಧ್ವಸ್ರೋತ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅವರು ಸುಖದಿಂದ, ಪ್ರೀತಿಭರಿತರಾಗಿ, ಹೊರಗೂ ಒಳಗೂ ಆವೃತರಾಗಿದ್ದರು.

Verse 44

प्रकाशा बहिरन्तश्च ऊर्द्धस्रोतःप्रजाः स्मृताः / नवधातादयस्ते वै तुष्टात्मानो बुधाः स्मृताः

ಊರ್ಧ್ವಸ್ರೋತ ಪ್ರಜೆಗಳು ಹೊರಗೂ ಒಳಗೂ ಪ್ರಕಾಶಮಯರೆಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಅವರು ನವಧಾತಾದಿಗಳು; ತೃಪ್ತಾತ್ಮರು, ಬುದ್ಧಿವಂತರೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

Verse 45

ऊर्द्धस्रोत स्तुतीयो यः स्मृतः सर्वः सदैविकः / ऊर्द्धस्रोतःसु सृष्टेषु देवेषु स तदा प्रभुः

ಮೂರನೆಯದಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ‘ಊರ್ಧ್ವಸ್ರೋತ’ ಸಂಪೂರ್ಣ ದೈವಿಕ. ಊರ್ಧ್ವಸ್ರೋತ ದೇವರುಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾದಾಗ ಅಂದು ಅವನೇ ಪ್ರಭುವಾಗಿದ್ದನು.

Verse 46

प्रीतिमानभवद्ब्रह्मा ततो ऽन्यं नाभिमन्यत / सर्गमन्यं सिमृक्षुस्तं साधकं पुनरीश्वरः

ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪ್ರೀತಿಮಯನಾಗಿ, ಮತ್ತೊಬ್ಬನನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಈಶ್ವರನು ಮತ್ತೊಂದು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಬಯಸಿ, ಆ ಸಾಧಕನನ್ನು ಪುನಃ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದನು.

Verse 47

तस्याभिध्यायतः सर्गं सत्याभिध्यायिनस्तदा / प्रादुर्बभौ भौतसर्गः सोर्वाक् स्रोतस्तु साधकः

ಆ ಸತ್ಯಧ್ಯಾನಿಯು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದಾಗಲೇ ಆಗ ಭೌತಸರ್ಗವು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿತು; ಅದೇ ಊರ್ಧ್ವಗಾಮಿ ಸ್ರೋತಸ್ಸು ‘ಸಾಧಕ’ವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

Verse 48

यस्मात्तेर्वाक्प्रवर्तन्ते ततोर्वाकूस्रोतसस्तु ते / ते च प्रकाशबहुलास्तमस्पृष्टरजोधिकाः

ಅವರು ಊರ್ಧ್ವವಾಗಿ ಪ್ರವೃತ್ತರಾಗುವುದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ‘ಊರ್ಧ್ವಾಕೂ-ಸ್ರೋತಸ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅವರು ಪ್ರಕಾಶಬಹುಳರು, ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಅಸ್ಪೃಷ್ಟರು, ರಜೋಗುಣಾಧಿಕರು.

Verse 49

तस्मात्ते दुःखबहुला भूयोभूयश्च कारिमः / प्रकाशा बहिरन्तश्च मनुष्याः साधकाश्च ते

ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ದುಃಖಬಹುಳರು, ಮರುಮರು ಕರ್ಮ ಮಾಡುವವರು; ಹೊರಗೂ ಒಳಗೂ ಪ್ರಕಾಶಮಯರಾದ ಆ ಮಾನವರು ‘ಸಾಧಕ’ರೂ ಹೌದು.

Verse 50

लक्षणैर्नारकाद्यैस्तैरष्टधा च व्यवस्थिताः / सिद्धात्मानो मनुष्यास्ते गन्धर्वैः सह धर्मिणः

ನಾರಕಾದಿ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅವರು ಎಂಟು ವಿಧವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಆ ಸಿದ್ಧಾತ್ಮ ಮಾನವರು ಗಂಧರ್ವರೊಂದಿಗೆ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠರು.

Verse 51

पञ्चमो ऽनुग्रहः सर्गश्चतुर्द्धा स व्यवस्थितः / विपर्ययेण शक्त्या च सिद्ध मुख्यास्तथैव च

ಐದನೆಯ ‘ಅನುಗ್ರಹ-ಸರ್ಗ’ ನಾಲ್ಕು ವಿಧವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ—ವಿಪರ್ಯಯ, ಶಕ್ತಿ, ಸಿದ್ಧಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಮುಖ್ಯ (ಪ್ರಧಾನ) ಕೂಡ.

Verse 52

निवृत्ता वर्तमानाश्च प्रजायन्ते पुनःपुनः / भूतादिकानां सत्त्वानां षष्ठः सर्गः स उच्यते

ನಿವೃತ್ತವೂ ವರ್ತಮಾನವೂ ಆದ ಸತ್ತ್ವಗಳು ಪುನಃ ಪುನಃ ಜನ್ಮಿಸುತ್ತವೆ; ಭೂತಾದಿ ಸತ್ತ್ವಗಳ ಈ ಸೃಷ್ಟಿಯೇ ಆರನೆಯ ಸರ್ಗವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 53

स्वादनाश्चाप्यशीलाश्च ज्ञेया भूतादिकाश्च ते / प्रथमो महतः सर्गो विज्ञेयो ब्रह्मणस्तु सः

ಸ್ವಾದನ ಮತ್ತು ಅಶೀಲ—ಇವು ಭೂತಾದಿಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಮಹತ್ತತ್ತ್ವದ ಮೊದಲ ಸರ್ಗವೇ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸರ್ಗವೆಂದು ಅರಿಯಬೇಕು.

Verse 54

तन्मात्राणां द्वितीयस्तु भूत सर्गः स उच्यते / वैकारिकस्तृतीयस्तु चैद्रियः सर्ग उच्यते

ತನ್ಮಾತ್ರೆಗಳ ಎರಡನೆಯದು ಭೂತಸರ್ಗವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ವೈಕಾರಿಕವಾದ ಮೂರನೆಯದು, ಹಾಗೆಯೇ ಇಂದ್ರಿಯಸರ್ಗವೂ ಮೂರನೆಯದೆಂದು ಉಚ್ಯತೆ.

Verse 55

इत्येत प्राकृताः सर्गा उत्पन्ना बुद्धिपूर्वकाः / मुख्यसर्गश्च तुर्थस्तु मुख्या वै स्थावराः स्मृताः

ಈ ರೀತಿ ಇವು ಪ್ರಕೃತಸರ್ಗಗಳು ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾದವು; ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಮುಖ್ಯಸರ್ಗ, ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾವರಗಳು (ಅಚಲಗಳು) ಮುಖ್ಯವೆಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಾಗಿದೆ.

Verse 56

तिर्यक्स्रोतःससर्गस्तु तैर्यग्योन्यस्तु पञ्चमः / तथोर्द्धस्रोतसां सर्गः षष्ठो देवत उच्यते

ತಿರ್ಯಕ್ಸ್ರೋತಸ್ಸಿನ ಸರ್ಗವು ತೈರ್ಯಗ್ಯೋನಿ—ಇದು ಐದನೆಯದು; ಹಾಗೆಯೇ ಊರ್ಧ್ವಸ್ರೋತಸ್ಸಿನ ಸರ್ಗವು ಆರನೆಯದು, ಅದನ್ನು ದೇವತಾಸರ್ಗವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 57

तत्रोर्द्धस्रोतसां सर्गः सप्तमः स तु मानुषः / अष्टमोनुग्रहः सर्गः सात्त्विकस्तामसश्च सः

ಅಲ್ಲಿ ಊರ್ಧ್ವಸ್ರೋತಸಾಂ ಏಳನೆಯ ಸರ್ಗವು ಮಾನವಸೃಷ್ಟಿಯೇ. ಎಂಟನೆಯದು ‘ಅನುಗ್ರಹ’ ಸರ್ಗ; ಅದು ಸಾತ್ತ್ವಿಕವೂ ತಾಮಸವೂ ಆಗಿದೆ.

Verse 58

पञ्चैते वैकृताः सर्गाः प्राकृताद्यास्त्रयः स्मृताः / प्राकृतो वैकृतश्चैव कौमारो नवमः स्मृतः

ಇವು ಐದು ವೈಕೃತ ಸರ್ಗಗಳು; ಪ್ರಾಕೃತಾದಿ ಮೂರು ಸರ್ಗಗಳು ಎಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಕೃತ, ವೈಕೃತ ಮತ್ತು ಕೌಮಾರ—ಇವುಗಳನ್ನು ಒಂಬತ್ತನೇ ಸರ್ಗವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 59

प्रकृता बुद्धिपूर्वास्तु त्रयः सर्गास्तु वैकृताः / दुद्धिबुर्वाः प्रवर्तेयुस्तद्वर्गा ब्राह्मणास्तु वै

ಪ್ರಾಕೃತ ಸರ್ಗಗಳು ಬುದ್ಧಿಗೆ ಮುಂಚಿನವು; ಮೂರು ಸರ್ಗಗಳು ವೈಕೃತವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಬುದ್ಧಿಗೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಅವು ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ; ಆ ವರ್ಗವು ನಿಜಕ್ಕೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವರ್ಗವೇ.

Verse 60

विस्तराच्च यथा सर्वे कीर्त्यमानं निबोधत / चतुर्द्धा च स्थितस्सो ऽपि सर्वभूतेषु कृत्स्नशः

ಮತ್ತೆ ವಿವರವಾಗಿ, ಎಲ್ಲವೂ ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಡುವಂತೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿರಿ. ಅವನು ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ವಿಧವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 61

विपर्ययोण शत्त्या च बुद्ध्या सिद्ध्या तथैव च / स्थावरेषु विपर्यासस्तिर्यग्योनिषु शक्तितः

ವಿಪರ್ಯಾಸ, ಶಕ್ತಿ, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಿ—ಇವುಗಳ ಮೂಲಕ (ಅವನು) ಪ್ರಕಟನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಸ್ಥಾವರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಪರ್ಯಾಸವಾಗಿ, ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ (ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ).

Verse 62

सिद्धात्मानो मनुष्यास्तु पुष्टिर्देवेषु कृत्स्नशः / अथो ससर्ज वै ब्रह्मा मानसानात्मनः समान्

ಸಿದ್ಧಾತ್ಮರಾದ ಮನುಷ್ಯರು ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು; ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನು ತನ್ನ ಸಮಾನವಾದ ಮಾನಸ ಪುತ್ರರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

Verse 63

वैवर्त्येन तु ज्ञानेन निवृत्तास्ते महौ जसः / संबुद्ध्य चैव नामाथो अपवृत्तास्त्रयस्तु ते

ವಿವರ್ತಿತ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆ ಮಹೌಜಸರು ನಿವೃತ್ತರಾದರು; ನಾಮಬೋಧ ಪಡೆದು ಆ ಮೂವರೂ ಅಪವೃತ್ತರಾದರು.

Verse 64

असृष्ट्वैव प्रजासर्गंप्रतिसर्गं ततस्ततः / ब्रह्मा तेषु व्यरक्तेषु ततो ऽन्यान्सा धकान्सृजन्

ಪ್ರಜಾಸರ್ಗ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಸರ್ಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸದೇ ಇದ್ದಾಗಲೇ ಅವರು ವಿರಕ್ತರಾದರು; ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮನು ನಂತರ ಇತರ ಸಾಧಕರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

Verse 65

स्थानाभिमानिनो देवाः पुनर्ब्रह्मानुशासनम् / अभूतसृष्ट्यवस्था चे स्थानिनस्तान्निबोध मे

ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಾಭಿಮಾನ ಹೊಂದಿದ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಅನುಶಾಸನವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರು; ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆದಿ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾದ ಆ ಸ್ಥಾನೀ ದೇವರನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ತಿಳಿದುಕೋ.

Verse 66

आपो ऽग्निः पृथिवी वायुरन्तरिक्षो दिवं तथा / स्वर्गो दिशः समुद्राश्च नद्यश्चैव वनस्पतीन्

ಜಲ, ಅಗ್ನಿ, ಭೂಮಿ, ವಾಯು, ಅಂತರಿಕ್ಷ ಮತ್ತು ಆಕಾಶ; ಸ್ವರ್ಗ, ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಸಮುದ್ರಗಳು, ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ವನಸ್ಪತಿಗಳು.

Verse 67

औषधीनां तथात्मानो ह्यात्मनो वृक्षवीरुधाम् / लताः काष्ठाः कलाश्चैव मुहूर्ताः संधिरात्र्यहाः

ಔಷಧಿಗಳಿಗೂ ತಮ್ಮದೇ ಆತ್ಮತತ್ತ್ವವಿದೆ; ವೃಕ್ಷ-ವಿರುದ್ಧಗಳಿಗೂ ಆತ್ಮವಿದೆ. ಲತೆಗಳು, ಕಾಷ್ಠಗಳು, ಕಲೆಗಳು, ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಹಾಗೂ ರಾತ್ರಿ-ಹಗಲಿನ ಸಂಧಿಕಾಲಗಳೂ (ಅದೇ ತತ್ತ್ವರূপಗಳು).

Verse 68

अर्द्धमासाश्च मासाश्च अयनाब्दयुगानि च / स्थाने स्रोतःस्वभीमानाः स्थानाख्याश्चैव ते स्मृताः

ಅರ್ಧಮಾಸ, ಮಾಸ, ಅಯನ, ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಯುಗಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ; ಅವುಗಳನ್ನು ‘ಸ್ಥಾನ’ವೆಂದೂ ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 69

स्थानात्मनः स सृष्ट्वा तु ततो ऽन्यान्स तदासृजत् / देवांश्चैव पितॄंश्चैव यौरिमा वर्द्धिताः प्रजाः

ಅವನು ಮೊದಲು ‘ಸ್ಥಾನಸ್ವರೂಪ’ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ನಂತರ ತಕ್ಷಣವೇ ಇತರರನ್ನು ಸೃಜಿಸಿದನು—ದೇವರನ್ನೂ ಪಿತೃಗಳನ್ನೂ; ಇವರಿಂದಲೇ ಈ ಪ್ರಜೆಗಳು ವೃದ್ಧಿಯಾದವು.

Verse 70

भृग्वङ्गिरा मरीचिश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः / दक्षो ऽत्रिश्च वसिष्ठश्च सासृजन्नव मानसान्

ಭೃಗು, ಅಂಗಿರಸ, ಮರೀಚಿ, ಪುಲಸ್ತ್ಯ, ಪುಲಹ, ಕ್ರತು, ದಕ್ಷ, ಅತ್ರಿ ಮತ್ತು ವಸಿಷ್ಠ—ಈ ಋಷಿಗಳು ಒಂಬತ್ತು ಮಾನಸಪುತ್ರರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು.

Verse 71

नव ब्रह्माण इत्येते पुराणे निश्चयं गताः / ब्रह्मा यथात्मकानां तु सर्वेषां ब्रह्मयोगिनाम्

ಇವರನ್ನು ‘ನವ ಬ್ರಹ್ಮರು’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ—ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಇದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲ ಬ್ರಹ್ಮಯೋಗಿಗಳ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪಗಳಿಗೆ ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮನಂತೆ (ಆದಿರೂಪ) ಆಗಿದ್ದಾರೆ.

Verse 72

ततो ऽसृजत्पुनर्ब्रह्मा रुद्रं रोषत्मसंभवम् / संकल्पं चैव धर्म च सर्वेषामेव पर्वतौ

ಆಮೇಲೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮತ್ತೆ ಕ್ರೋಧಾತ್ಮದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ರುದ್ರನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲರ ಆಧಾರವಾದ ಸಂಕಲ್ಪ ಮತ್ತು ಧರ್ಮವನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು।

Verse 73

सो ऽसृजद्व्यवसायं तु ब्रह्मा भूतं सुखात्मकम् / संकल्पाच्चैव संकल्पो जज्ञे सो ऽव्यक्तयोनिनः

ಆ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸುಖಸ್ವರೂಪವಾದ ‘ವ್ಯವಸಾಯ’ ಎಂಬ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಮತ್ತು ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದಲೇ ಸಂಕಲ್ಪ ಜನಿಸಿತು—ಅದು ಅವ್ಯಕ್ತವನ್ನೇ ತನ್ನ ಯೋನಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿದೆ।

Verse 74

प्राणाद्दक्षो ऽसृजद्वाचं चक्षुर्भ्यां च मरीचिनम् / भृगुश्च हृदयाज्जज्ञे ऋषिः सलिलयोनिनः

ಪ್ರಾಣದಿಂದ ದಕ್ಷನು ವಾಣಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು, ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಮರೀಚಿಯನ್ನು; ಹಾಗೆಯೇ ಹೃದಯದಿಂದ ಭೃಗು ಋಷಿ ಜನಿಸಿದನು—ಅವನ ಯೋನಿ ಜಲ.

Verse 75

शिरसश्चाङ्गिराश्चैव श्रोत्रादत्रिस्तथैव च / पुलस्त्यश्च तथोदानाद्व्यानात्तु पुलहस्तथा

ತಲೆಯಿಂದ ಅಂಗಿರಸ, ಕಿವಿಯಿಂದ ಅತ್ರಿ; ಹಾಗೆಯೇ ಉದಾನದಿಂದ ಪುಲಸ್ತ್ಯ, ವ್ಯಾನದಿಂದ ಪುಲಹನು ಪ್ರಕಟವಾದರು।

Verse 76

समानतो वसिष्ठश्च ह्यपानान्निर्ममे क्रतुम् / इत्येते ब्रह्मणः श्रेष्ठाः पुत्रा वै द्वादश स्मृताः

ಸಮಾನದಿಂದ ವಸಿಷ್ಠನು ಜನಿಸಿದನು, ಅಪಾನದಿಂದ ಕ್ರತು ನಿರ್ಮಿತನಾದನು; ಹೀಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುತ್ರರು ಹನ್ನೆರಡು ಎಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಾಗಿದೆ।

Verse 77

धर्मादयः प्रथमजा विज्ञेया ब्रह्ममः स्मृताः / भृग्वादयस्तु ये सृष्टा न च ते ब्रह्मवादिनः

ಧರ್ಮಾದಿಗಳು ಮೊದಲಾಗಿ ಜನಿಸಿದವರು ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಾನ್ಯ ಪುತ್ರರೆಂದು ಸ್ಮೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ; ಆದರೆ ಭೃಗು ಮೊದಲಾದವರು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಗಳು ಅಲ್ಲ।

Verse 78

गृहमेधिपुराणास्ते विज्ञेया ब्रह्मणः सुताः / द्वादशैते प्रसूयन्ते सह रूद्रेण च द्विजाः

ಗೃಹಮೇಧಿ-ಪುರಾಣರೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವರು ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರರೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಈ ಹನ್ನೆರಡು ದ್ವಿಜರು ರುದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಸಹ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 79

क्रतुः सनत्कुमारश्च द्वावेतावूर्द्धरेतसौ / पूर्वोत्पत्तौ पुरा ह्येतौ सर्वेषामपि पूर्वजौ

ಕ್ರತು ಮತ್ತು ಸನತ್ಕುಮಾರ—ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಊರ್ಧ್ವರೇತಸರು; ಪುರಾತನ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇವರೇ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪೂರ್ವಜರು.

Verse 80

व्यतीतौ सप्तमे कल्पे पुराणौ लोकसाधकौ / विरजेते ऽत्र वै लोके तेजसाक्षिप्य चात्मनः

ಏಳನೆಯ ಕಲ್ಪ ಕಳೆದ ಬಳಿಕ, ಆ ಇಬ್ಬರು ಪುರಾತನ ಲೋಕಸಾಧಕರು ತಮ್ಮ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 81

तापुभौ योगधर्माणावारोप्यात्मानमात्मना / प्रजाधर्मं च कामं च वर्तयेते महौजसौ

ಆ ಇಬ್ಬರು ಮಹೌಜಸರು ಯೋಗಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಆತ್ಮವನ್ನು ಆತ್ಮದಿಂದಲೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಪ್ರಜಾಧರ್ಮವನ್ನೂ ಕಾಮವನ್ನೂ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 82

यथोत्पन्नस्तथैवेह कुमार इति चोच्यते / ततः सनत्कुमारेति नाम तस्य प्रतिष्ठितम्

ಯಥಾ ಉತ್ಪನ್ನನಾದನೋ, ತಥೈವ ಇಲ್ಲಿ ‘ಕುಮಾರ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟನು; ಆದಕಾರಣ ಅವನ ಹೆಸರು ‘ಸನತ್ಕುಮಾರ’ ಎಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಯಿತು.

Verse 83

तेषां द्वादश ते वंशा दिव्या देवगाणान्विताः / क्रियावन्तः प्रजावन्तो महर्षिभिरलङ्कृताः

ಅವರ ಆ ಹನ್ನೆರಡು ವಂಶಗಳು ದಿವ್ಯವಾಗಿದ್ದು ದೇವಗಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದವು; ಕ್ರಿಯಾವಂತ, ಪ್ರಜಾವಂತ ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿದ್ದವು.

Verse 84

प्राणजांस्तु स दृष्ट्वा वै ब्रह्मा द्वादश सात्त्विकान् / ततो ऽसुरान्पितॄन्देवान्मनुष्यांश्चासृजत्प्रभुः

ಆ ಹನ್ನೆರಡು ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಪ್ರಾಣಜರನ್ನು ನೋಡಿ ಪ್ರಭು ಬ್ರಹ್ಮನು ನಂತರ ಅಸುರರು, ಪಿತೃಗಳು, ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

Verse 85

मुखाद्देवानजनयत् पितॄंश्चैवाथ वक्षसः / प्रजननान्मनुष्यान्वै जघनान्निर्ममे ऽसुरान्

ಅವನು ಮುಖದಿಂದ ದೇವರನ್ನು ಜನಿಸಿದನು, ವಕ್ಷಸ್ಥಳದಿಂದ ಪಿತೃಗಳನ್ನು; ಪ್ರಜನನಾಂಗದಿಂದ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಮತ್ತು ಜಘನದಿಂದ ಅಸುರರನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.

Verse 86

नक्तं सृजन्पुनर्ब्रह्मा ज्योत्स्नाया मानुषात्मनः / सुधायाश्च पितॄंश्चैव देवदेवः ससर्जह

ಮತ್ತೆ ದೇವದೇವನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾ, ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನೆಯಿಂದ ಮಾನುಷಸ್ವಭಾವದವರನ್ನು ಮತ್ತು ಸುಧೆಯಿಂದ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಸಹ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

Verse 87

मुख्यामुख्यान् मृजन्देवानसुरांश्च ततः पुनः / सनसश्च मनुष्यांश्च पितृवन्महतः पितॄन्

ನಂತರ ಅವನು ಮುಖ್ಯ-ಅಮುಖ್ಯ ದೇವರುಗಳನ್ನೂ ಅಸುರರನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಮತ್ತೆ ಸನಸರೆಂಬ ಪ್ರಜೆಯನ್ನೂ, ಮಾನವರನ್ನೂ, ಪಿತೃಸಮಾನ ಮಹಾಪಿತೃಗಳನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡಿದನು।

Verse 88

विद्युतो ऽशनिमेघांश्च लोहितेन्द्रधनूंषि च / ऋचो यजूंषि सामानि निर्ममे यज्ञसिद्धये

ಅವನು ವಿದ್ಯುತ್, ಅಶನಿ (ವಜ್ರ), ಮೇಘಗಳನ್ನೂ, ಕೆಂಪು ಇಂದ್ರಧನುಸ್ಸುಗಳನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಯಜ್ಞಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಋಕ್, ಯಜುಃ, ಸಾಮ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು।

Verse 89

उच्चावचानि भूतानि महसस्तस्य जज्ञिरे / ब्रह्मणस्तु प्रजासर्गं देवार्षिपितृमानवम्

ಆ ಮಹಾತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಉಚ್ಚ-ಅವಚ ಭೂತಗಳು ವಿವಿಧವಾಗಿ ಜನಿಸಿದವು; ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಜಾಸೃಷ್ಟಿ ದೇವ-ಋಷಿ-ಪಿತೃ-ಮಾನವ ರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು।

Verse 90

पुनः सृजति भूतानि चराणि स्थावराणि च / यक्षान्पिशाचान् गन्धर्वान्सर्वशो ऽप्सरसस्तथा

ಅವನು ಮತ್ತೆ ಚರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾವರ ಭೂತಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ; ಯಕ್ಷರು, ಪಿಶಾಚರು, ಗಂಧರ್ವರು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅಪ್ಸರಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 91

नरकिन्नररक्षांसि वयः पशुमृगोरगान् / अव्ययं वा व्ययञ्चैव द्वयं स्थावरजङ्गमम्

ಅವನು ನರರು, ಕಿನ್ನರರು, ರಾಕ್ಷಸರು; ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಪಶುಗಳು, ಮೃಗಗಳು, ಸರ್ಪಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಅವ್ಯಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಯ ಎಂಬ ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮ ಎಂಬ ದ್ವಯವನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 92

तेषां ते यान्ति कर्माणि प्राक् सृष्टानि स्वयंभुवा / तान्येव प्रतिपद्यन्ते सृज्यमानाः पुनः पुनः

ಅವರ ಕರ್ಮಗಳು, ಸ್ವಯಂಭುವು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವು, ಅವುಗಳತ್ತವೇ ಹೋಗುತ್ತವೆ; ಅವರು ಪುನಃ ಪುನಃ ಸೃಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಅದೇ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 93

हिंस्राहिंस्रे मृदुक्रूरे धर्माधर्मौं कृताकृते / तेषामेव पृथक् सूतमविभक्तं त्रयं विदुः

ಹಿಂಸಕ-ಅಹಿಂಸಕ, ಮೃದು-ಕ್ರೂರ, ಧರ್ಮ-ಅಧರ್ಮ, ಕೃತ-ಅಕೃತ—ಈ ಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ತ್ರಿವಿಧ ‘ಸೂತ’ ತತ್ತ್ವವು ಅವಿಭಕ್ತವಾಗಿಯೇ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ।

Verse 94

एतदेवं च नैवं च न चोभे नानुभे तथा / कर्म स्वविषयं प्राहुः सत्त्वस्थाः समदर्शिनः

ಇದು ಹೀಗೂ ಇದೆ, ಹೀಗಿಲ್ಲವೂ; ಎರಡೂ ಅಲ್ಲ, ಎರಡೂ ಅಲ್ಲವೂ ಅಲ್ಲ—ಹಾಗೆಯೂ; ಸತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾದ ಸಮದರ್ಶಿಗಳು ಕರ್ಮವು ತನ್ನ ಸ್ವವಿಷಯದಲ್ಲೇ ಫಲಿಸುವುದೆಂದು ಹೇಳಿದರು।

Verse 95

नामात्मपञ्चभूतानां कृतानां च प्रपञ्चताम् / दिवशब्देन पञ्चैते निर्ममे समहेश्वरः

ನಾಮ, ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಪಂಚಭೂತಗಳು—ಈ ಕೃತ ತತ್ತ್ವಗಳ ವಿಸ್ತಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸಮಹೇಶ್ವರನು ‘ದಿವ’ ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದ ಈ ಐದನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು।

Verse 96

आर्षाणि चैव नामानि याश्च देवेषु सृष्टयः / शर्वर्यां न प्रसूयन्ते पुनस्तेभ्योदधत्प्रभुः

ಋಷಿಪ್ರಣೀತ ನಾಮಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಲೋಕದಲ್ಲಿನ ಸೃಷ್ಟಿಗಳು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಪ್ರಭು ಅವುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಅವುಗಳಿಂದಲೇ ಹೊರತರುತ್ತಾನೆ।

Verse 97

इत्येवं कारणाद्भूतो लोकसर्गः स्वयंभुवः / महदाद्या विशेषान्ता विकाराः प्राकृताः स्वयम्

ಹೀಗೆ ಕಾರಣದಿಂದ ಸ್ವಯಂಭುವಾದ ಲೋಕಸೃಷ್ಟಿ ಉಂಟಾಯಿತು. ಮಹತ್‌ ಮೊದಲಾಗಿ ವಿಶೇಷಾಂತವರೆಗೆ ಇರುವ ವಿಕಾರಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಸ್ವತಃ ಪ್ರಾಕೃತವೇ.

Verse 98

चन्द्रसूर्यप्रभो लोको ग्रहनक्षत्रमण्डितः / नदीभिश्च समुद्रैश्च पर्वतैश्च सहस्रशः

ಚಂದ್ರಸೂರ್ಯರ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ದೀಪ್ತವಾಗಿರುವ ಈ ಲೋಕವು ಗ್ರಹ-ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿದೆ; ನದಿಗಳು, ಸಮುದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸಾವಿರಾರು ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.

Verse 99

पुरैश्च विविधै रम्यैः स्फीतैर्जनपदैस्तथा / अस्मिन् ब्रह्मवने ऽव्यक्तो ब्रह्मा चरति सर्ववित्

ಈ ಲೋಕವು ವಿವಿಧ ಸುಂದರ ಪಟ್ಟಣಗಳೂ ಸಮೃದ್ಧ ಜನಪದಗಳೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಬ್ರಹ್ಮವನದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಕ್ತನಾದ ಸರ್ವಜ್ಞ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 100

अव्यक्तबीजप्रभवस्तस्यैवानुग्रहे स्थितः / बुद्धिस्कन्धमयश्चैव इन्द्रियान्तरकोटरः

ಅವ್ಯಕ್ತ ಬೀಜದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಅವನು, ಅವನದೇ ಅನುಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಬುದ್ಧಿಯೇ ಅವನ ಕಾಂಡ; ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಒಳಗಿನ ಗುಹೆಯೇ ಅವನ ಆಶ್ರಯ.

Verse 101

महाभूतप्रकाशश्च विशेषैः पत्रवांस्तु सः / धर्माधर्मसुपुष्पस्तु सुखदुःखफलोदयः

ಅದು ಮಹಾಭೂತಗಳ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ದೀಪ್ತವಾಗಿದ್ದು, ವಿಶೇಷಗಳೇ ಅದರ ಎಲೆಗಳು. ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಗಳು ಅದರ ಸುಂದರ ಪುಷ್ಪಗಳು; ಸುಖದುಃಖಗಳು ಅದರ ಫಲೋದಯ.

Verse 102

आजीवः सर्वभूतानां ब्रह्मवृक्षः सनातनः / एतद्ब्रह्मवनं चैव ब्रह्मवृक्षस्य तस्य तत्

ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಜೀವನಾಧಾರವಾದುದು ಸನಾತನ ಬ್ರಹ್ಮವೃಕ್ಷ; ಈ ಬ್ರಹ್ಮವನವೂ ಆ ಬ್ರಹ್ಮವೃಕ್ಷದ ವನವೆಯೆಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ.

Verse 103

अव्यक्तं कारणं यत्र नित्यं सदसदात्मकम् / प्रधानं प्रकृतिंमायां चैवाहुस्तत्त्वचिन्तकाः

ಯಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಸತ್-ಅಸತ್ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಕಾರಣ ಅವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆಯೋ, ಅದನ್ನೇ ತತ್ತ್ವಚಿಂತಕರು ‘ಪ್ರಧಾನ’, ‘ಪ್ರಕೃತಿ’, ‘ಮಾಯೆ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 104

इत्येषो ऽनुग्रहःमर्गो ब्रह्मनैमित्तिकः स्मृतः / अबुद्धिपूर्वकाः सर्गा ब्रह्मणः प्राकृतास्त्रयः

ಹೀಗೆ ಈ ಅನುಗ್ರಹಮಾರ್ಗವನ್ನು ‘ಬ್ರಹ್ಮ-ನೈಮಿತ್ತಿಕ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಬ್ರಹ್ಮನ ಮೂರು ಪ್ರಾಕೃತ ಸರ್ಗಗಳು ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕವಲ್ಲ, ಸ್ವಯಂ ಸಂಭವಿಸುವವು.

Verse 105

सुख्यादयस्तु षट् सर्गा वैकृता बुद्धिपूर्वकाः / वैकल्पात्संप्रवर्तन्ते ब्रह्मणस्तेभिमन्यवः

‘ಸುಖ್ಯ’ ಮೊದಲಾದ ಆರು ಸರ್ಗಗಳು ವೈಕೃತವಾಗಿದ್ದು ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕ; ಅವು ಬ್ರಹ್ಮನ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ—ಅಭಿಮಾನಯುಕ್ತವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

Verse 106

इत्येते प्राकृताश्चैव वैकृताश्च नव स्मृताः / सर्गाः परस्परोत्पन्नाः कारणं तु बुधैः स्मृतम्

ಹೀಗೆ ಪ್ರಾಕೃತ ಮತ್ತು ವೈಕೃತ ಎಂಬ ಒಟ್ಟು ಒಂಬತ್ತು ಸರ್ಗಗಳು ಸ್ಮೃತವಾಗಿವೆ; ಈ ಸರ್ಗಗಳು ಪರಸ್ಪರದಿಂದಲೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ—ಇದೇ ಕಾರಣವೆಂದು ಬುದ್ಧರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 107

मूर्द्धानं वै यस्य वेदा वदन्ति वियन्नाभिश्चन्द्रसूर्यौं च नेत्रे / दिशः श्रोत्रे विद्धि पादौ क्षितिं च सो ऽचिन्त्यात्मा सर्वभूतप्रणेता

ಯಾರ ಶಿರಸ್ಸೆಂದು ವೇದಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೋ, ಆಕಾಶವೇ ಯಾರ ನಾಭಿ, ಚಂದ್ರ–ಸೂರ್ಯರು ಯಾರ ನೇತ್ರಗಳು, ದಿಕ್ಕುಗಳು ಯಾರ ಕಿವಿಗಳು, ಭೂಮಿಯೇ ಯಾರ ಪಾದಗಳು—ಅವನು ಅಚಿಂತ್ಯಾತ್ಮ, ಸರ್ವಭೂತಪ್ರಣೇತ.

Verse 108

वक्त्राद्यस्य ब्राह्मणाः संप्रसूता वक्षसश्चैव क्षत्रियाः पूर्वभागे / वैश्या ऊरुभ्यां यस्य पद्भ्यां च शूद्राःसर्वेवर्णा गात्रतः संप्रसूताः

ಯಾರ ಮುಖದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಜನಿಸಿದರು, ಯಾರ ವಕ್ಷಸ್ಥಲದ ಮುಂಭಾಗದಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು; ಯಾರ ತೊಡೆಯಿಂದ ವೈಶ್ಯರು, ಯಾರ ಪಾದಗಳಿಂದ ಶೂದ್ರರು—ಅವನ ದೇಹದಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲ ವರ್ಣಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು.

Verse 109

नारायणात्परोव्यक्तादण्डमव्यक्तसंज्ञितम् / अण्डजस्तु स्वयं ब्रह्मा लोकास्तेन कृताः स्वयम्

ನಾರಾಯಣನಿಗಿಂತ ಪರವಾದ ವ್ಯಕ್ತ ತತ್ತ್ವದಿಂದ ‘ಅವ್ಯಕ್ತ’ ಎಂಬ ಅಂಡವು ಉದ್ಭವಿಸಿತು; ಆ ಅಂಡದಿಂದಲೇ ಸ್ವಯಂ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪ್ರकटನಾಗಿ, ಅವನೇ ಸ್ವತಃ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

Verse 110

तत्र कल्पान् दशस्थित्वा सत्यं गच्छन्ति ते पुनः / ते लोका ब्रह्मलोकं वै अपरावर्तिनीं गतिम्

ಅಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಕಲ್ಪಗಳ ಕಾಲ ನೆಲೆಸಿ, ಅವರು ಮತ್ತೆ ಸತ್ಯಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ; ಆ ಲೋಕಗಳು ನಿಜಕ್ಕೂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವೇ—ಮರುಹಿಂತಿರುಗದ ಗತಿ.

Verse 111

आधिपत्यं विना ते वै ऐश्वर्येण तु तत्समाः / भवन्ति ब्रह्मणा तुल्या रूपेण विषयेण च

ಆಧಿಪತ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅವರು ಐಶ್ವರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಸಮಾನರು; ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಭೋಗ್ಯವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ತೂಲ್ಯರಾಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 112

तत्र ते ह्यवतिष्ठन्ते प्रीतियुक्ताः स्वसंयुताः / अवश्यंभाविनार्थेन प्राकृतं तनुते स्वयम्

ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರೀತಿಯುಕ್ತರಾಗಿ ಸ್ವಸಂಯಮದಿಂದ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತಾರೆ; ಅವಶ್ಯಂಭಾವಿ ಕಾರಣಾರ್ಥದಿಂದ ಆತನು ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಾಕೃತ ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 113

नानात्वनाभिसंबध्यास्तदा तत्कालभाविताः / स्वपतो ऽबुद्धिपूर्व हि बोधो भवति वै यथा

ಆಗ ಅವರು ನಾನಾತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಗೊಂಡು ಆ ಕಾಲಭಾವದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ನಿದ್ರಿಸುವವನಿಗೆ ಮೊದಲು ಅಜ್ಞಾನವಿದ್ದು ನಂತರ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಬೋಧ ಉಂಟಾಗುವಂತೆ.

Verse 114

तत्कालभाविते तेषां तथा ज्ञानं प्रवर्त्तते / प्रत्याहारैस्तु भेदानां तेषां हि न तु शुष्मिणाम्

ಆ ಕಾಲಭಾವದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಅವರಲ್ಲಿ ಹಾಗೆಯೇ ಜ್ಞಾನವು ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ; ಭೇದಗಳ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರವು ಅವರಿಗೇ, ಶುಷ್ಮಿಣರಿಗೆ ಅಲ್ಲ.

Verse 115

तैश्व सार्धं प्रवर्तन्ते कार्याणि कारणानि च / नानात्वदर्शिनां तेषां ब्रह्मलोकनिवासिनाम्

ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯಗಳೂ ಕಾರಣಗಳೂ ಸಹ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತವೆ; ಅವರು ನಾನಾತ್ವದರ್ಶಿಗಳು, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕನಿವಾಸಿಗಳು.

Verse 116

विनिवृत्तविकाराणां स्वेन धर्मेण तिष्ठताम् / तुल्यलक्षण सिद्धास्तु शुभात्मानो निरञ्जनाः

ವಿಕಾರಗಳಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾಗಿರುವವರು, ಸಮಲಕ್ಷಣಸಿದ್ಧರು—ಶುಭಾತ್ಮರು, ನಿರಂಜನರು—ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ.

Verse 117

प्राकृते करणोपेताः स्वात्मन्येव व्यवस्थिताः / प्रस्थापयित्वा चात्मानं प्रकृतिस्त्वेष तत्तवतः

ಪ್ರಾಕೃತ ಕರಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತರಾದವರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾತ್ಮದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಆತ್ಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಈ ಪ್ರಕೃತಿ ತತ್ತ್ವತಃ ನಿನ್ನದೇ ಆಗುತ್ತದೆ॥

Verse 118

पुरुषान्यबहुत्वेन प्रतीता न प्रवर्तते / प्रवर्तते पुनः सर्गस्तेषां साकारणात्मनाम्

ಪುರುಷರು ಬಹುತ್ವವಾಗಿ ಪ್ರತೀತಿಯಾಗದಿದ್ದರೆ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ನಡೆಯದು. ಆದರೆ ಕಾರಣಸಹಿತ ಆತ್ಮಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತೆ ಪ್ರವર્તಿಸುತ್ತದೆ॥

Verse 119

संयोगः प्रकृतिर्ज्ञेया यक्तानां तत्त्वदर्शिनाम् / तत्रोपवर्गिणी तेषामपुनर्भारगामिनाम्

ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿ ಯೋಗಯುಕ್ತರಿಗೆ ಸಂಯೋಗವೇ ‘ಪ್ರಕೃತಿ’ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮಭಾರವಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ಮೋಕ್ಷದಾಯಕ ಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ॥

Verse 120

अभावतः पुनः सत्यं शान्तानामर्चिषामिव / ततरतेषु गतेषूर्द्धं त्रैलोक्यात्तु मुदात्मसु

ಅಭಾವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವು ಮತ್ತೆ ಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ, ನಂದಿದ ಜ್ವಾಲೆಗಳಂತೆ. ಅವರು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋದ ನಂತರ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಆನಂದಸ್ವರೂಪ ಆತ್ಮಗಳು ಉಳಿಯುತ್ತವೆ॥

Verse 121

ते सार्द्धं चैर्महर्ल्लोकस्तदानासादितस्तु वै / तच्छिष्या ये ह तिष्ठन्ति कल्पदाह उपस्थिते

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಹರ್ಲೋಕವನ್ನೂ ಸೇರಿ ತಲುಪುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರ ಶಿಷ್ಯರು, ಕಲ್ಪದಾಹ ಸಮೀಪಿಸಿದರೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವವರು, ಅಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ॥

Verse 122

गन्धर्वाद्याः पिशाचाश्चमानुषा ब्रह्मणादयः / पशवः पक्षिणश्चैव स्थावराः ससरीसृपाः

ಗಂಧರ್ವಾದಿಗಳು, ಪಿಶಾಚರು, ಮಾನವರು, ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳು; ಪಶುಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಸ್ಥಾವರಗಳು ಮತ್ತು ಸರೀಸೃಪಗಳು—ಎಲ್ಲರೂ.

Verse 123

तिष्ठत्सुतेषु तत्कालं पृथिवीतलवसिषु / सहस्रंयत्तु रश्मीनां सूर्यस्येह विनश्यति

ಭೂಮಿತಲದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವಾಗ, ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಹಸ್ರವು ಇಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 124

ते सप्त रश्मयो भूत्वा एकैको जायते रविः / क्रमेण शतमानास्ते त्रींल्लोकान्प्रदहन्त्युत

ಅವು ಏಳು ಕಿರಣಗಳಾಗಿ, ಒಂದೊಂದಾಗಿ ರವಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ; ಅವು ಕ್ರಮೇಣ ನೂರರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ದಹಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 125

जङ्गमान्स्थावरांश्चैव नदीः सर्वाश्च पर्वतान् / शुष्के पूर्वमनावृष्ट्या चैस्तैशचैव प्रतापिताः

ಚರಾಚರಗಳು, ಎಲ್ಲ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳು—ಮೊದಲೇ ಮಳೆಯಿಲ್ಲದೆ ಒಣಗುತ್ತವೆ; ಮತ್ತು ಆ ಕಿರಣಗಳ ತಾಪದಿಂದಲೇ ತಪ್ತವಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 126

तदा ते विवशाः सर्वे निर्दग्धाः सूर्यरश्मिभिः / जङ्गमाः स्थावराश्चैव धर्माधर्मादिकास्तु वै

ಆಗ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಅಸಹಾಯರಾಗಿ ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳಿಂದ ದಗ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ—ಚರಾಚರಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಾದಿಗಳೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ.

Verse 127

दग्धदेहास्तदा ते तु धूतपापा युगात्यये / ख्यातातपा विनिर्मुक्ताः शुभया चातिबन्धया

ಆಗ ಯುಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ದಗ್ಧದೇಹರಾಗಿದ್ದರೂ ಪಾಪಗಳು ತೊಳೆದುಹೋಯಿತು; ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಪೋವ್ಯಥೆಯಿಂದ ವಿಮುಕ್ತರಾಗಿ ಶುಭವಾದ ದೃಢಬಂಧದಿಂದ ಯುಕ್ತರಾದರು।

Verse 128

ततस्ते ह्युपपद्यन्ते तुल्यरूपैर्जनैर्जनाः / उषित्वा रजनीं ते च ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः

ನಂತರ ಅವರು ಸಮರೂಪದ ಜನರ ನಡುವೆ ಜನ್ಮ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತು ಅವ್ಯಕ್ತಜನ್ಮನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಒಂದು ರಾತ್ರಿಯವರೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 129

पुनः सर्गे भवन्तीह मानस्यो ब्रह्मणः प्रजाः / ततस्तेषु प्रपन्नेषु जनैस्त्रैलोक्यवासिषु

ಮತ್ತೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಾನಸಪುತ್ರರಾದ ಪ್ರಜೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತು ತ್ರೈಲೋಕ್ಯವಾಸಿಗಳು ಅವರಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗುವಾಗ।

Verse 130

निर्दग्धेषु च लोकेषु तदा सूर्यैस्तु सप्तभिः / वृष्ट्या क्षितौ प्लावितायां विजनेष्वर्णवेषु वा

ಏಳು ಸೂರ್ಯರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ದಹಿಸಿದಾಗ ಲೋಕಗಳು ಭಸ್ಮವಾಗುತ್ತವೆ; ಮಳೆಯಿಂದ ಭೂಮಿ ಮುಳುಗಿ, ಜನಶೂನ್ಯ ಸಾಗರಗಳಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ।

Verse 131

समुद्राश्चैव मेघाश्च आपश्चैवाथ पार्थिवाः / शरमाणा व्रजन्त्येव सलिलाख्यास्तथाचलाः

ಸಮುದ್ರಗಳು, ಮೇಘಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಜಲಗಳು—ಎಲ್ಲವೂ ಲಜ್ಜಿಸಿದಂತೆ ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತವೆ; ‘ಸಲಿಲ’ವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಜಲರಾಶಿಗಳೂ ಪರ್ವತಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ।

Verse 132

आगतागतिकं चैव यदा तु सलिलं बहु / संछाद्येमां स्थितां भूमिमर्णवाख्यं तदाभवत

ಆಗಮನ-ನಿಗಮನಸ್ವರೂಪವಾದ ಜಲವು ಬಹಳವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, ಅದು ಈ ಸ್ಥಿರ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿತು; ಆಗ ಅದಕ್ಕೆ ‘ಅರ್ಣವ’ ಎಂಬ ನಾಮವಾಯಿತು.

Verse 133

आभाति यस्माच्चाभासाद्भाशब्दः कान्तिदीप्तिषु / स सर्वः समनुप्राप्ता मासां भाभ्यो विभाव्यते

ಯಾವುದರಿಂದ ಪ್ರಕಾಶ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೋ ಮತ್ತು ಅದರ ಆಭಾಸದಿಂದ ಕಾಂತಿ-ದೀಪ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ‘ಭಾ’ ಶಬ್ದವು ಪ್ರಚಲಿತವೋ; ಆ ಪ್ರಕಾಶವು ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವುದರಿಂದ, ಮಾಸಗಳು ‘ಭಾ’ಯಿಂದ ವಿವೇಚಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

Verse 134

तदन्तस्तनुते यस्मात्सर्वां पृथ्वीं समततः / धातुस्तनोति विस्तारं ततोपतनवः स्मृताः

ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಒಳಗಿನಿಂದಲೇ ಸಮಸ್ತ ಪೃಥ್ವಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಮವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ; ‘ತನ್’ ಧಾತು ವಿಸ್ತಾರಾರ್ಥಕ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ‘ಪತನವ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 135

शार इत्येव शीर्णे तु नानार्थो धातु रुच्यते / एकार्णवे भवन्त्यापो न शीर्णास्तेन ता नराः

‘ಶಾರ’ ಎಂಬ ಪದವು ‘ಶೀರ್ಣ’ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ನಾನಾರ್ಥಕ ಧಾತುವಾಗಿ ಅಂಗೀಕೃತವಾಗಿದೆ; ನೀರುಗಳು ಒಂದೇ ಅರ್ಣವದಲ್ಲಿ ಏಕವಾಗುವುದರಿಂದ ಅವು ಶೀರ್ಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ—ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 136

तस्मिन् युगसहस्रान्ते संस्थिते ब्रह्मणो ऽहनि / तावत्कालं रजन्यां च वर्तन्त्यां सलिलात्मनः

ಯುಗಸಹಸ್ರಾಂತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ದಿನವು ಅಂತ್ಯವಾದಾಗ, ಅಷ್ಟೇ ಕಾಲ ಬ್ರಹ್ಮನ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಎಲ್ಲವೂ ಜಲಸ್ವರೂಪವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.

Verse 137

ततस्ते सलिले तस्मिन् नष्टाग्नौ पृथिवीतले / प्रशान्तवाते ऽन्धकारे निरालोके समन्ततः

ಆಮೇಲೆ ಆ ಜಲದಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿತಲದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ನಾಶವಾದಾಗ, ಗಾಳಿ ಶಾಂತವಾಗಿ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಬೆಳಕಿಲ್ಲದ ಗಾಢ ಅಂಧಕಾರ ಆವರಿಸಿತು।

Verse 138

येनैवाधिष्ठितं हीदं ब्रह्मणः पुरुषः प्रभुः / विभागमस्य लोकस्य प्रकर्तुं पुनरैच्छत

ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಅಧಿಷ್ಠಾನ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಭು ಪುರುಷನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು, ಈ ಲೋಕದ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದನು।

Verse 139

शार इत्येव शीर्णे तु नानार्थो धातु रुच्यते / एकर्णवे ततस्तस्मिन्नष्टे स्थावर जङ्गमे / तदा भवति स ब्रह्मा सहस्राक्षः सहस्रपात्

‘ಶಾರ’ ಎಂಬ ಧಾತು ‘ಶೀರ್ಣ’ (ಕ್ಷೀಣ) ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ನಾನಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆ ಏಕಾರ್ಣವ ಪ್ರಳಯಜಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮ ಎಲ್ಲವೂ ನಾಶವಾದಾಗ, ಆ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷನಾಗಿ ಸಹಸ್ರಪಾದನಾಗಿ ಪ್ರकटನಾದನು।

Verse 140

सहस्रशीर्षा पुरुषो रुक्मवर्णो ह्यतीन्द्रियः / ब्रह्मा नारायणा ख्यस्तु सुष्वाप सलिले तदा

ಸಹಸ್ರಶಿರಸ್ಸುಳ್ಳ, ಸ್ವರ್ಣವರ್ಣ, ಇಂದ್ರಿಯಾತೀತನಾದ ಆ ಪುರುಷನು—‘ನಾರಾಯಣ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಬ್ರಹ್ಮ—ಆಗ ಆ ಜಲದಲ್ಲಿ ನಿದ್ರಿಸಿದನು।

Verse 141

सत्त्वोद्रेकात्प्रबुद्धस्तु स शून्यं लोकमैक्षत / अनेनाद्येन पादेन पुराणं परिकीर्तितम्

ಸತ್ತ್ವೋದ್ರೇಕದಿಂದ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು ಅವನು ಲೋಕವನ್ನು ಶೂನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡನು. ಈ ಮೊದಲ ಪಾದದಿಂದ ಪುರಾಣವು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು।