Shloka 74
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
प्राणाद्दक्षो ऽसृजद्वाचं चक्षुर्भ्यां च मरीचिनम् / भृगुश्च हृदयाज्जज्ञे ऋषिः सलिलयोनिनः
Transliteration
prāṇāddakṣo 'sṛjadvācaṃ cakṣurbhyāṃ ca marīcinam / bhṛguśca hṛdayājjajñe ṛṣiḥ salilayoninaḥ
Translation
ಪ್ರಾಣದಿಂದ ದಕ್ಷನು ವಾಣಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು, ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಮರೀಚಿಯನ್ನು; ಹಾಗೆಯೇ ಹೃದಯದಿಂದ ಭೃಗು ಋಷಿ ಜನಿಸಿದನು—ಅವನ ಯೋನಿ ಜಲ.
Word by Word
prāṇātfrom the vital breath
prāṇāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootprāṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, पञ्चमी, एकवचनम्
dakṣaḥDakṣa
dakṣaḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootdakṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्
asṛjatcreated
asṛjat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsṛj (धातु)
Formलङ्, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
vācamspeech
vācam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvāc (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
cakṣurbhyāmwith/from the two eyes
cakṣurbhyām:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootcakṣus (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, तृतीया (3rd/instrumental), द्विवचनम् (dual)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक-निपातः
marīcinamMarīci
marīcinam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmarīci (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
bhṛguḥBhṛgu
bhṛguḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhṛgu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक-निपातः
hṛdayātfrom the heart
hṛdayāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Roothṛdaya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, पञ्चमी, एकवचनम्
jajñewas born
jajñe:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootjan (धातु)
Formलिट्, आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
ṛṣiḥsage
ṛṣiḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootṛṣi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; भृगु-सम्बोधन/विशेषणभावः (appositional)
salila-yoninaḥof the water-born (one)
salila-yoninaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootsalila (प्रातिपदिक) + yoni (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः: सलिलयोनिः (water-born); पुंलिङ्गः, षष्ठी, एकवचनम् (gen. sg. of -in stem: yonin)