Adhyaya 21
Kardama Muni’s Penance, Viṣṇu’s Darśana, and the Arrangement of Devahūti’s Marriage
ವಿದುರನು ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನುನ ವಂಶವಿಸ್ತಾರವನ್ನು—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೇವಹೂತಿಯು ಕರ್ಧಮ ಮುನಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾದುದು ಮತ್ತು ಮನುನ ಪುತ್ರಿಯರ ಸಂತಾನ—ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಮೈತ್ರೇಯನು ಸರಸ್ವತಿ ತೀರದ ಬಿಂದು-ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಕರ್ಧಮ ಮುನಿಯು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಅದರ ಪರಿಪಾಕವಾಗಿ ಗರುಡಾರೂಢನಾದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಸ್ವಯಂ ದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಕರ್ಧಮನು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿ, ಯೋಗ್ಯ ಪತ್ನಿಯ ಆಸೆಯನ್ನೂ ವಿನಯದಿಂದ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಪ್ರಭುವನ್ನು ಕಾಲಸ್ವರೂಪ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ಮುಕ್ತಿದಾತ ಮತ್ತು ಜಗತ್-ಚಕ್ರಾಧಿಪತಿ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ—ಆ ಚಕ್ರ ಭಕ್ತರನ್ನು ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸಲಾರದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ವಿಷ್ಣು ಕರ್ಧಮನ ನಿಯಮಬದ್ಧ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ, ಮನು-ಶತರೂಪೆಯೊಂದಿಗೆ ದೇವಹೂತಿ ಆಗಮಿಸುವುದನ್ನು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ, ಒಂಬತ್ತು ಪುತ್ರಿಯರ ವರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ತಾನು ಅಂಶಾವತಾರವಾಗಿ ಕಪಿಲನಾಗಿ ಸಾಂಖ್ಯ-ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುವೆನೆಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಗವಾನ್ ವೈಕುಂಠಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ ಬಳಿಕ ನಿಗದಿತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮನು ಬರುತ್ತಾನೆ; ಬಿಂದು-ಸರೋವರದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯ ವರ್ಣನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಕರ್ಧಮನಿಂದ ಮನುಗೆ ಸತ್ಕಾರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ—ಇವು ಮುಂದಿನ ವಿವಾಹ-ಚರ್ಚೆಗಳು, ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮದ ವಿಕಾಸ ಮತ್ತು ಕಪಿಲೋಪದೇಶಕ್ಕೆ ಪೀಠಿಕೆ ಆಗುತ್ತವೆ।
Shlokas
Verse 1
विदुर उवाच स्वायम्भुवस्य च मनोर्वंश: परमसम्मत: । कथ्यतां भगवन् यत्र मैथुनेनैधिरे प्रजा: ॥ १ ॥
ವಿದುರು ಹೇಳಿದರು: ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನುವಿನ ವಂಶವು ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು. ಹೇ ಭಗವನ್, ದಯವಿಟ್ಟು ಆ ವಂಶವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ; ಅಲ್ಲಿ ಮೈಥುನದಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳು ವೃದ್ಧಿಯಾದರು।
Verse 2
प्रियव्रतोत्तानपादौ सुतौ स्वायम्भुवस्य वै । यथाधर्मं जुगुपतु: सप्तद्वीपवतीं महीम् ॥ २ ॥
ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನುವಿನ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು—ಪ್ರಿಯವ್ರತ ಮತ್ತು ಉತ್ತಾನಪಾದ—ಧರ್ಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಳಿದರು।
Verse 3
तस्य वै दुहिता ब्रह्मन्देवहूतीति विश्रुता । पत्नी प्रजापतेरुक्ता कर्दमस्य त्वयानघ ॥ ३ ॥
ಹೇ ಪವಿತ್ರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಹೇ ನಿರ್ದೋಷಿ, ನೀನು ಅವನ ಮಗಳು ‘ದೇವಹೂತಿ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವಳು ಪ್ರಜಾಪತಿ ಕರ್ಧಮನ ಪತ್ನಿ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದೀ.
Verse 4
तस्यां स वै महायोगी युक्तायां योगलक्षणै: । ससर्ज कतिधा वीर्यं तन्मे शुश्रूषवे वद ॥ ४ ॥
ಯೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು (ಅಷ್ಟಸಿದ್ಧಿಗಳು)ಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತಳಾದ ಆ ರಾಜಕುಮಾರಿಯ ಮೂಲಕ ಆ ಮಹಾಯೋಗಿ ಎಷ್ಟು ವಿಧವಾಗಿ ಸಂತಾನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು? ದಯವಿಟ್ಟು ನನಗೆ ಹೇಳಿ; ನಾನು ಕೇಳಲು ಉತ್ಸುಕನಾಗಿದ್ದೇನೆ।
Verse 5
रुचिर्यो भगवान् ब्रह्मन्दक्षो वा ब्रह्मण: सुत: । यथा ससर्ज भूतानि लब्ध्वा भार्यां च मानवीम् ॥ ५ ॥
ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್, ಪೂಜ್ಯನಾದ ರುಚಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರನಾದ ದಕ್ಷನು ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನುವಿನ ಇನ್ನೆರಡು ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು ಪತ್ನಿಗಳಾಗಿ ಪಡೆದು ಹೇಗೆ ಸಂತಾನ-ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸಿ.
Verse 6
मैत्रेय उवाच प्रजा: सृजेति भगवान् कर्दमो ब्रह्मणोदित: । सरस्वत्यां तपस्तेपे सहस्राणां समा दश ॥ ६ ॥
ಮೈತ್ರೇಯನು ಹೇಳಿದನು—ಬ್ರಹ್ಮದೇವನ ‘ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸು’ ಎಂಬ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಪೂಜ್ಯ ಕರ್ಧಮ ಮುನಿಯು ಸರಸ್ವತಿ ನದಿತೀರದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು.
Verse 7
तत: समाधियुक्तेन क्रियायोगेन कर्दम: । सम्प्रपेदे हरिं भक्त्या प्रपन्नवरदाशुषम् ॥ ७ ॥
ನಂತರ ಕರ್ಧಮ ಮುನಿಯು ಸಮಾಧಿಯುಕ್ತ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗದಿಂದ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿದನು; ಶರಣಾಗತರಿಗೆ ಶೀಘ್ರ ವರ ನೀಡುವ ಭಗವಂತನೇ ಅವನು.
Verse 8
तावत्प्रसन्नो भगवान् पुष्कराक्ष: कृते युगे । दर्शयामास तं क्षत्त: शाब्दं ब्रह्म दधद्वपु: ॥ ८ ॥
ಆಗ ಸತ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಕಮಲನಯನನಾದ ಭಗವಂತನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ, ಹೇ ಕ್ಷತ್ತಾ, ಕರ್ಧಮ ಮುನಿಗೆ ದರ್ಶನ ನೀಡಿ, ವೇದಶಬ್ದದಿಂದಲೇ ಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾದ ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ರೂಪವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದನು.
Verse 9
स तं विरजमर्काभं सितपद्मोत्पलस्रजम् । स्निग्धनीलालकव्रातवक्त्राब्जं विरजोऽम्बरम् ॥ ९ ॥
ಕರ್ಧಮ ಮುನಿಯು ಆ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಕಂಡನು—ಅವನು ಮಲಿನತೆಯಿಲ್ಲದವನು, ಸೂರ್ಯನಂತೆ ದೀಪ್ತಿಮಾನ, ಬಿಳಿ ಪದ್ಮ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಲಗಳ ಹಾರ ಧರಿಸಿದ್ದನು. ಅವನ ಕಮಲಮುಖವನ್ನು ಮೆರುಗುಳ್ಳ ಕಪ್ಪು-ನೀಲಿ ಕುಂತಲಗಳು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು; ಅವನು ನಿರ್ಮಲ ಪೀತಾಂಬರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದನು.
Verse 10
किरीटिनं कुण्डलिनं शङ्खचक्रगदाधरम् । श्वेतोत्पलक्रीडनकं मन:स्पर्शस्मितेक्षणम् ॥ १० ॥
ಕಿರೀಟ ಹಾಗೂ ಕುಂಡಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾದ ಭಗವಂತನು ಮೂರು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಶಂಖ-ಚಕ್ರ-ಗದೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿ, ನಾಲ್ಕನೇ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಶ್ವೇತ ತಾಮರವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದನು; ಅವನ ಹರ್ಷಸ್ಮಿತ ದೃಷ್ಟಿ ಭಕ್ತರ ಹೃದಯಗಳನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ।
Verse 11
विन्यस्तचरणाम्भोजमंसदेशे गरुत्मत: । दृष्ट्वा खेऽवस्थितं वक्ष:श्रियं कौस्तुभकन्धरम् ॥ ११ ॥
ಗರುಡನ ಭುಜಗಳ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಪದ್ಮಪಾದಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟು, ಕಂಠದಿಂದ ತೂಗುವ ಕೌಸ್ತುಭಮಣಿಯೊಂದಿಗೆ, ವಕ್ಷಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀವತ್ಸದ ಸ್ವರ್ಣರೇಖೆಯಿಂದ ಶೋಭಿಸಿ ಭಗವಂತನು ಆಕಾಶದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದನು।
Verse 12
जातहर्षोऽपतन्मूर्ध्ना क्षितौ लब्धमनोरथ: । गीर्भिस्त्वभ्यगृणात्प्रीतिस्वभावात्मा कृताञ्जलि: ॥ १२ ॥
ಭಗವಂತನ ಸాక్షಾತ್ ದರ್ಶನದಿಂದ ಕರ್ಧಮ ಮುನಿಗೆ ಅಪಾರ ಹರ್ಷ ಉಂಟಾಯಿತು; ಅವನ ಆಶಯ ನೆರವೇರಿತು. ಅವನು ತಲೆಬಾಗಿಸಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದು, ಪ್ರೇಮಭರಿತ ಹೃದಯದಿಂದ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಭುವನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದನು।
Verse 13
ऋषिरुवाच जुष्टं बताद्याखिलसत्त्वराशे: सांसिद्ध्यमक्ष्णोस्तव दर्शनान्न: । यद्दर्शनं जन्मभिरीड्य सद्भि- राशासते योगिनो रूढयोगा: ॥ १३ ॥
ಋಷಿಯು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಸಮಸ್ತ ಸತ್ತ್ವರಾಶಿಯ ಆಶ್ರಯವಾದ ಪೂಜ್ಯ ಪ್ರಭು! ಇಂದು ನಿಮ್ಮ ದರ್ಶನದಿಂದ ನಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಪರಮಸಿದ್ಧಿ ದೊರಕಿತು. ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳ ಧ್ಯಾನಸಾಧನೆಯಿಂದ ರೂಢಯೋಗಿಗಳು ಬಯಸುವ ಆ ದರ್ಶನವೇ ನಮಗೆ ಇಂದು ಲಭಿಸಿದೆ।
Verse 14
ये मायया ते हतमेधसस्त्वत्- पादारविन्दं भवसिन्धुपोतम् । उपासते कामलवाय तेषां रासीश कामान्निरयेऽपि ये स्यु: ॥ १४ ॥
ನಿಮ್ಮ ಪದ್ಮಪಾದಗಳು ಸಂಸಾರಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಿಸುವ ನಿಜವಾದ ನೌಕೆ. ಆದರೆ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಬುದ್ಧಿ ಹಾಳಾದವರು ಆ ಪಾದಗಳನ್ನು ತুচ್ಛ ಹಾಗೂ ಕ್ಷಣಿಕ ಇಂದ್ರಿಯಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ—ಅಂಥ ಸುಖಗಳು ನರಕದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೂ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಆದರೂ, ಪ್ರಭೋ, ನೀವು ಅತಿ ದಯಾಳುವಾಗಿ ಅವರ ಮೇಲೂ ಕೃಪೆ ಸುರಿಸುತ್ತೀರಿ।
Verse 15
तथा स चाहं परिवोढुकाम: समानशीलां गृहमेधधेनुम् । उपेयिवान्मूलमशेषमूलं दुराशय: कामदुघाङ्घ्रिपस्य ॥ १५ ॥
ಆದುದರಿಂದ, ಗೃಹಸ್ಥಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಕಾಮಧೇನುಸಮಾನವಾದ ಸಮಾನಶೀಲೆಯ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ವಿವಾಹಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿ, ಕಾಮವಶನಾಗಿ ನಾನೂ ನಿಮ್ಮ ಕಮಲಪಾದಗಳ ಶರಣು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ; ನೀವೇ ಸರ್ವಮೂಲಗಳ ಮೂಲ, ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷಸಮಾನರು।
Verse 16
प्रजापतेस्ते वचसाधीश तन्त्या लोक: किलायं कामहतोऽनुबद्ध: । अहं च लोकानुगतो वहामि बलिं च शुक्लानिमिषाय तुभ्यम् ॥ १६ ॥
ಓ ಪ್ರಭು, ನೀವು ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳ ಅಧೀಶರೂ ನಾಯಕರೂ. ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಜಾಪತಿ-ಆಜ್ಞೆಯೆಂಬ ಹಗ್ಗದಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಈ ಲೋಕ ಕಾಮದಿಂದ ಪೀಡಿತವಾಗಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಬಂಧಿತವಾಗಿದೆ. ಲೋಕಾನುಸಾರಿಯಾಗಿ, ಧರ್ಮಸ್ವರೂಪನೇ, ನಾನೂ ನಿಮಗೆ—ಶುಕ್ಲ ಅನಿಮಿಷ, ನಿತ್ಯ ಕಾಲರೂಪ—ಬಲಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 17
लोकांश्च लोकानुगतान् पशूंश्च हित्वा श्रितास्ते चरणातपत्रम् । परस्परं त्वद्गुणवादसीधु- पीयूषनिर्यापितदेहधर्मा: ॥ १७ ॥
ಆದರೆ, ರೂಢಿಯಾದ ಲೋಕವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಪಶುವಿನಂತೆ ಅನುಸರಿಸುವವರನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ, ನಿಮ್ಮ ಕಮಲಪಾದಗಳ ಛತ್ರಛಾಯೆಯಲ್ಲಿ ಶರಣಾದವರು, ಪರಸ್ಪರ ನಿಮ್ಮ ಗುಣ-ಲೀಲೆಗಳ ಚರ್ಚೆಯೆಂಬ ಮಧು-ಅಮೃತವನ್ನು ಪಾನಮಾಡಿ, ದೇಹದ ಮೂಲಭೂತ ಅಗತ್ಯಗಳ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ।
Verse 18
न तेऽजराक्षभ्रमिरायुरेषां त्रयोदशारं त्रिशतं षष्टिपर्व । षण्नेम्यनन्तच्छदि यत्त्रिणाभि करालस्रोतो जगदाच्छिद्य धावत् ॥ १८ ॥
ನಿಮ್ಮ ಚಕ್ರವು ಅಜರ ಅಕ್ಷರ ಬ್ರಹ್ಮವೆಂಬ ಅಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ಭ್ರಮಿಸಿ—ಮೂರು ನಾಭಿಗಳು, ಹದಿಮೂರು ಅರೆಗಳು, 360 ಸಂಧಿಗಳು, ಆರು ನೇಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಅನಂತ ಎಲೆ/ಆವರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಭೀಕರ ವೇಗಧಾರೆ ಜಗತ್ತಿನ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿದರೂ, ಭಕ್ತರ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲಾರದು।
Verse 19
एक: स्वयं सञ्जगत: सिसृक्षया- द्वितीययात्मन्नधियोगमायया । सृजस्यद: पासि पुनर्ग्रसिष्यसे यथोर्णनाभिर्भगवन् स्वशक्तिभि: ॥ १९ ॥
ಪ್ರಿಯ ಪ್ರಭು, ವಿಶ್ವಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವವರು ನೀವೇ ಒಬ್ಬರೇ. ಓ ಭಗವಾನ್, ಸೃಷ್ಟಿಸಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ, ನಿಮ್ಮ ದ್ವಿತೀಯ ಶಕ್ತಿ ಯೋಗಮಾಯೆಯ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಶಕ್ತಿಗಳ ಮೂಲಕ ನೀವು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತೀರಿ, ಪಾಲಿಸುತ್ತೀರಿ ಮತ್ತು ಮತ್ತೆ ಲಯಗೊಳಿಸುತ್ತೀರಿ; ಜೇಡ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಜಾಲವನ್ನು ನೆಯ್ದು ಮತ್ತೆ ಅದನ್ನೇ ತಾನೇ ಸುತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ।
Verse 20
नैतद्बताधीश पदं तवेप्सितं यन्मायया नस्तनुषे भूतसूक्ष्मम् । अनुग्रहायास्त्वपि यर्ही मायया लसत्तुलस्या भगवान् विलक्षित: ॥ २० ॥
ಪ್ರಭುವೇ! ಇದು ನಿಮ್ಮ ಇಚ್ಛಿತವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ನಮ್ಮ ಇಂದ್ರಿಯಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಸ್ಥೂಲ‑ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭೂತಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತೀರಿ. ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ನಿಮ್ಮ ನಿರ್ಹೇತುಕ ಕೃಪೆ ಇರಲಿ; ಏಕೆಂದರೆ ನೀವು ತುಳಸಿಮಾಲೆಯಿಂದ ಅಲಂಕೃತ ನಿತ್ಯಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಪ್ರಕಟರಾಗಿದ್ದೀರಿ।
Verse 21
तं त्वानुभूत्योपरतक्रियार्थं स्वमायया वर्तितलोकतन्त्रम् । नमाम्यभीक्ष्णं नमनीयपाद- सरोजमल्पीयसि कामवर्षम् ॥ २१ ॥
ನಿಮ್ಮ ಅನುಭವದಿಂದ ಕರ್ಮಫಲಾಸಕ್ತಿ ಶಮನವಾಗಲೆಂದು ನೀವು ಸ್ವಮಾಯೆಯಿಂದ ಲೋಕವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದೀರಿ. ಶರಣ್ಯವಾದ, ವಂದನೀಯವಾದ ನಿಮ್ಮ ಪಾದಪದ್ಮಗಳಿಗೆ ನಾನು ನಿರಂತರ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅವು ಅಲ್ಪರ ಮೇಲೂ ಎಲ್ಲ ವರಗಳನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತವೆ।
Verse 22
ऋषिरुवाच इत्यव्यलीकं प्रणुतोऽब्जनाभ- स्तमाबभाषे वचसामृतेन । सुपर्णपक्षोपरि रोचमान: प्रेमस्मितोद्वीक्षणविभ्रमद्भ्रू: ॥ २२ ॥
ಋಷಿಯು ಹೇಳಿದರು: ಈ ರೀತಿ ನಿಷ್ಕಪಟ ಸ್ತುತಿಯಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪದ್ಮನಾಭ ಭಗವಾನ್, ಗರುಡನ ಭುಜಗಳ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾ, ಅಮೃತಸಮಾನ ಮಧುರ ವಚನಗಳಿಂದ ಉತ್ತರಿಸಿದನು. ಪ್ರೇಮಭರಿತ ನಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಋಷಿಯನ್ನು ನೋಡುವಾಗ ಅವನ ಭ್ರೂಗಳು ಮನೋಹರವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದವು।
Verse 23
श्रीभगवानुवाच विदित्वा तव चैत्यं मे पुरैव समयोजि तत् । यदर्थमात्मनियमैस्त्वयैवाहं समर्चित: ॥ २३ ॥
ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು: ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ತಿಳಿದು, ನೀನು ಆತ್ಮನಿಯಮಗಳಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಿದದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಕಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಾನು ಈಗಾಗಲೇ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ।
Verse 24
न वै जातु मृषैव स्यात्प्रजाध्यक्ष मदर्हणम् । भवद्विधेष्वतितरां मयि संगृभितात्मनाम् ॥ २४ ॥
ಭಗವಾನ್ ಮುಂದುವರೆದು ಹೇಳಿದರು: ಓ ಋಷಿಯೇ, ಓ ಪ್ರಜಾಧ್ಯಕ್ಷನೇ! ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವವರಿಗೆ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿನ್ನಂತಹ, ನನ್ನಲ್ಲೇ ಆತ್ಮವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದವರಿಗೆ—ನನ್ನ ಪೂಜೆ ಎಂದಿಗೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗದು; ನಿರಾಶೆಗೆ ಅವಕಾಶವೇ ಇಲ್ಲ।
Verse 25
प्रजापतिसुत: सम्राण्मनुर्विख्यातमङ्गल: । ब्रह्मावर्तं योऽधिवसन् शास्ति सप्तार्णवां महीम् ॥ २५ ॥
ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಸುತನು, ಧರ್ಮಮಂಗಳ ಕೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಸಮ್ರಾಟ್ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನು ಬ್ರಹ್ಮಾವರ್ತದಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾಗಿ ಏಳು ಸಮುದ್ರಗಳೊಡನೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಳುತ್ತಾನೆ।
Verse 26
स चेह विप्र राजर्षिर्महिष्या शतरूपया । आयास्यति दिदृक्षुस्त्वां परश्वो धर्मकोविद: ॥ २६ ॥
ಹೇ ವಿಪ್ರನೇ! ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿರುವ ಆ ರಾಜರ್ಷಿ ಸಮ್ರಾಟ್ ತನ್ನ ಮಹಿಷಿ ಶತರೂಪೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿನ್ನನ್ನು ದರ್ಶನಮಾಡಲು ಇಹಕ್ಕೆ ನಾಳೆಯ ಮರುದಿನ ಬರುತ್ತಾನೆ।
Verse 27
आत्मजामसितापाङ्गीं वय:शीलगुणान्विताम् । मृगयन्तीं पतिं दास्यत्यनुरूपाय ते प्रभो ॥ २७ ॥
ಅವರಿಗೆ ಕಪ್ಪು ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ ಯೌವನವತಿ ಪುತ್ರಿಯಿದ್ದಾಳೆ; ವಯಸ್ಸು, ಶೀಲ, ಗುಣಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಳಾಗಿ ಯೋಗ್ಯ ಪತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾಳೆ. ಓ ಪ್ರಭು, ನೀನೇ ಅವಳಿಗೆ ಅನುರೂಪನೆಂದು ತಿಳಿದು ಅವಳನ್ನು ನಿನ್ನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸುವರು।
Verse 28
समाहितं ते हृदयं यत्रेमान् परिवत्सरान् । सा त्वां ब्रह्मन्नृपवधू: काममाशु भजिष्यति ॥ २८ ॥
ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್! ಇಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದ ಆ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ತಕ್ಕವಳೇ ಆ ರಾಜವಧು; ಅವಳು ಶೀಘ್ರವೇ ನಿನ್ನದಾಗಿ, ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುವಂತೆ ಸೇವಿಸುವಳು।
Verse 29
या त आत्मभृतं वीर्यं नवधा प्रसविष्यति । वीर्ये त्वदीये ऋषय आधास्यन्त्यञ्जसात्मन: ॥ २९ ॥
ಅವಳು ನಿನ್ನಿಂದ ನೆಡಲಾದ ವೀರ್ಯದಿಂದ ಒಂಬತ್ತು ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು ಪ್ರಸವಿಸುವಳು; ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಆ ಪುತ್ರಿಯರ ಮೂಲಕ ಋಷಿಗಳು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಂತಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವರು।
Verse 30
त्वं च सम्यगनुष्ठाय निदेशं म उशत्तम: । मयि तीर्थीकृताशेषक्रियार्थो मां प्रपत्स्यसे ॥ ३० ॥
ನೀನು ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸಿ, ನಿನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಫಲಗಳನ್ನು ನನಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಹೃದಯವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನೇ ಪಡೆಯುವೆ।
Verse 31
कृत्वा दयां च जीवेषु दत्त्वा चाभयमात्मवान् । मय्यात्मानं सह जगद् द्रक्ष्यस्यात्मनि चापि माम् ॥ ३१ ॥
ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆ ತೋರಿ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅಭಯವನ್ನು ನೀಡಿ, ಆತ್ಮಸಂಯಮದಿಂದ ನೀನು ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಪಡೆಯುವೆ; ನನ್ನನ್ನು ಜಗತ್ತಿನೊಡನೆ ನಿನ್ನೊಳಗೆ, ನಿನ್ನನ್ನು ನನ್ನೊಳಗೆ ಕಾಣುವೆ।
Verse 32
सहाहं स्वांशकलया त्वद्वीर्येण महामुने । तव क्षेत्रे देवहूत्यां प्रणेष्ये तत्त्वसंहिताम् ॥ ३२ ॥
ಓ ಮಹಾಮುನಿ! ನಿನ್ನ ವೀರ್ಯದಿಂದ ನಿನ್ನ ಪತ್ನಿ ದೇವಹೂತಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಾನು ನನ್ನ ಸ್ವಾಂಶದೊಂದಿಗೆ ಅವತರಿಸುವೆ; ನಿನ್ನ ಒಂಬತ್ತು ಪುತ್ರಿಯರೊಂದಿಗೆ ಅವಳಿಗೆ ಪರಮ ತತ್ತ್ವಗಳ ತತ್ತ್ವಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುವೆ।
Verse 33
मैत्रेय उवाच एवं तमनुभाष्याथ भगवान् प्रत्यगक्षज: । जगाम बिन्दुसरस: सरस्वत्या परिश्रितात् ॥ ३३ ॥
ಮೈತ್ರೇಯನು ಹೇಳಿದನು—ಈ ರೀತಿ ಕರ್ಧಮ ಮುನಿಗೆ ಮಾತಾಡಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಅಗೋಚರನಾದ ಭಗವಾನ್ (ಅಂತರಮುಖ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾಗುವವನು) ಸರಸ್ವತೀ ನದಿಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಬಿಂದುಸರೋವರದಿಂದ ಹೊರಟನು।
Verse 34
निरीक्षतस्तस्य ययावशेष- सिद्धेश्वराभिष्टुतसिद्धमार्ग: । आकर्णयन् पत्ररथेन्द्रपक्षै- रुच्चारितं स्तोममुदीर्णसाम ॥ ३४ ॥
ಮುನಿ ನೋಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದನು; ಮುಕ್ತ ಮಹಾತ್ಮರು ಹೊಗಳುವ ವೈಕುಂಠಮಾರ್ಗವಾದ ಸಿದ್ಧಪಥದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಹೊರಟನು. ಗರುಡನ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ತಟ್ಟಾಟದಿಂದ ಉಚ್ಚರಿತ ಸಾಮವೇದಾಧಾರಿತ ಸ್ತೋತ್ರಧ್ವನಿಯನ್ನು ಮುನಿ ಕೇಳುತ್ತ ನಿಂತನು।
Verse 35
अथ सम्प्रस्थिते शुक्ले कर्दमो भगवानृषि: । आस्ते स्म बिन्दुसरसि तं कालं प्रतिपालयन् ॥ ३५ ॥
ನಂತರ ಭಗವಂತನು ಹೊರಟ ಬಳಿಕ ಪೂಜ್ಯ ಋಷಿ ಕರ್ಧಮನು ಬಿಂದು-ಸರೋವರದ ತೀರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ಪ್ರಭು ಹೇಳಿದ ಕಾಲವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದನು।
Verse 36
मनु: स्यन्दनमास्थाय शातकौम्भपरिच्छदम् । आरोप्य स्वां दुहितरं सभार्य: पर्यटन्महीम् ॥ ३६ ॥
ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ಚಿನ್ನದ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಥವನ್ನು ಏರಿ, ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಅದರಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ಭೂಮಿಯೆಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಚರಿಸಿದನು।
Verse 37
तस्मिन् सुधन्वन्नहनि भगवान् यत्समादिशत् । उपायादाश्रमपदं मुने: शान्तव्रतस्य तत् ॥ ३७ ॥
ಓ ವಿದುರೆ! ಭಗವಂತನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಿದ ಆ ಶುಭ ದಿನದಲ್ಲೇ, ವ್ರತತಪಸ್ಸನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಶಾಂತವ್ರತ ಮುನಿಯ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಅವರು ತಲುಪಿದರು।
Verse 38
यस्मिन् भगवतो नेत्रान्न्यपतन्नश्रुबिन्दव: । कृपया सम्परीतस्य प्रपन्नेऽर्पितया भृशम् ॥ ३८ ॥ तद्वै बिन्दुसरो नाम सरस्वत्या परिप्लुतम् । पुण्यं शिवामृतजलं महर्षिगणसेवितम् ॥ ३९ ॥
ಆ ಪವಿತ್ರ ಸರೋವರವು ‘ಬಿಂದು-ಸರೋವರ’ವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು; ಶರಣಾಗತ ಮುನಿಯ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ಕರುಣೆಯಿಂದ ದ್ರವಿಸಿದ ಭಗವಂತನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಅಶ್ರುಬಿಂದುಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದದ್ದರಿಂದ. ಸರಸ್ವತಿಯ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆ ಸರೋವರದ ಜಲವು ಮಂಗಳಕರ, ಅಮೃತಸಮಾನ ಮಧುರ, ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಸಮೂಹದಿಂದ ಸೇವಿತವಾಗಿತ್ತು।
Verse 39
यस्मिन् भगवतो नेत्रान्न्यपतन्नश्रुबिन्दव: । कृपया सम्परीतस्य प्रपन्नेऽर्पितया भृशम् ॥ ३८ ॥ तद्वै बिन्दुसरो नाम सरस्वत्या परिप्लुतम् । पुण्यं शिवामृतजलं महर्षिगणसेवितम् ॥ ३९ ॥
ಸರಸ್ವತಿಯ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆ ಪವಿತ್ರ ಸರೋವರವು ‘ಬಿಂದು-ಸರೋವರ’ವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ; ಅದರ ಜಲವು ಮಂಗಳಕರ, ಅಮೃತಸಮಾನ ಮಧುರ, ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಸಮೂಹದಿಂದ ಸೇವಿತವಾಗಿತ್ತು।
Verse 40
पुण्यद्रुमलताजालै: कूजत्पुण्यमृगद्विजै: । सर्वर्तुफलपुष्पाढ्यं वनराजिश्रियान्वितम् ॥ ४० ॥
ಸರೋವರದ ತೀರವು ಪುಣ್ಯದ್ರುಮ-ಲತಾಜಾಲಗಳಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲ ಋತುಗಳ ಫಲಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಗಳು ನಾನಾ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಗುತ್ತ, ವನರಾಜಿಯ ಶ್ರಿಯೊಂದಿಗೆ ಅದು ವಿರಾಜಿಸಿತು।
Verse 41
मत्तद्विजगणैर्घुष्टं मत्तभ्रमरविभ्रमम् । मत्तबर्हिनटाटोपमाह्वयन्मत्तकोकिलम् ॥ ४१ ॥
ಆ ಪ್ರದೇಶವು ಹರ್ಷಿತ ಪಕ್ಷಿಗಳ ನಾದದಿಂದ ಘೋಷಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಮತ್ತ ಭ್ರಮರಗಳು ಅಲೆದಾಡುತ್ತ, ಮತ್ತ ಮಯೂರಗಳು ಗರ್ವದಿಂದ ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತ, ಉಲ್ಲಾಸಿತ ಕೋಗಿಲೆಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದವು।
Verse 42
कदम्बचम्पकाशोककरञ्जबकुलासनै: । कुन्दमन्दारकुटजैश्चूतपोतैरलङ्कृतम् ॥ ४२ ॥ कारण्डवै: प्लवैर्हंसै: कुररैर्जलकुक्कुटै: । सारसैश्चक्रवाकैश्च चकोरैर्वल्गु कूजितम् ॥ ४३ ॥
ಬಿಂದು-ಸರೋವರವು ಕದಂಬ, ಚಂಪಕ, ಅಶೋಕ, ಕರಂಜ, ಬಕುಲ, ಆಸನ, ಕುಂದ, ಮಂದಾರ, ಕುಟಜ ಹಾಗೂ ಕಿರಿಯ ಮಾವಿನ ಮರಗಳ ಪುಷ್ಪಶೋಭೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಕಾರಣ್ಡವ ಬಾತುಗಳು, ಪ್ಲವಗಳು, ಹಂಸಗಳು, ಕುರರಗಳು, ಜಲಕುಕ್ಕುಟಗಳು, ಸಾರಸಗಳು, ಚಕ್ರವಾಕಗಳು ಮತ್ತು ಚಕೋರಗಳ ಮಧುರ ಕೂಜನದಿಂದ ವಾಯು ತುಂಬಿತ್ತು।
Verse 43
कदम्बचम्पकाशोककरञ्जबकुलासनै: । कुन्दमन्दारकुटजैश्चूतपोतैरलङ्कृतम् ॥ ४२ ॥ कारण्डवै: प्लवैर्हंसै: कुररैर्जलकुक्कुटै: । सारसैश्चक्रवाकैश्च चकोरैर्वल्गु कूजितम् ॥ ४३ ॥
ಬಿಂದು-ಸರೋವರವು ಕದಂಬ, ಚಂಪಕ, ಅಶೋಕ, ಕರಂಜ, ಬಕುಲ, ಆಸನ, ಕುಂದ, ಮಂದಾರ, ಕುಟಜ ಹಾಗೂ ಕಿರಿಯ ಮಾವಿನ ಮರಗಳ ಪುಷ್ಪಶೋಭೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಕಾರಣ್ಡವ ಬಾತುಗಳು, ಪ್ಲವಗಳು, ಹಂಸಗಳು, ಕುರರಗಳು, ಜಲಕುಕ್ಕುಟಗಳು, ಸಾರಸಗಳು, ಚಕ್ರವಾಕಗಳು ಮತ್ತು ಚಕೋರಗಳ ಮಧುರ ಕೂಜನದಿಂದ ವಾಯು ತುಂಬಿತ್ತು।
Verse 44
तथैव हरिणै: क्रोडै: श्वाविद्गवयकुञ्जरै: । गोपुच्छैर्हरिभिर्मर्कैर्नकुलैर्नाभिभिर्वृतम् ॥ ४४ ॥
ಅದರ ತೀರಗಳು ಜಿಂಕೆಗಳು, ಕಾಡುಹಂದಿಗಳು, ಮುಳ್ಳುಹಂದಿಗಳು, ಗವಯಗಳು, ಆನೆಗಳು, ಬಬೂನುಗಳು, ಸಿಂಹಗಳು, ಕೋತಿಗಳು, ನಕುಲಗಳು (ಮಂಗೂಸ್) ಮತ್ತು ಕಸ್ತೂರಿ ಜಿಂಕೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದವು।
Verse 45
प्रविश्य तत्तीर्थवरमादिराज: सहात्मज: । ददर्श मुनिमासीनं तस्मिन् हुतहुताशनम् ॥ ४५ ॥ विद्योतमानं वपुषा तपस्युग्रयुजा चिरम् । नातिक्षामं भगवत: स्निग्धापाङ्गावलोकनात् । त द्वयहृतामृतकलापीयूषश्रवणेन च ॥ ४६ ॥ प्रांशुं पद्मपलाशाक्षं जटिलं चीरवाससम् । उपसंश्रित्य मलिनं यथार्हणमसंस्कृतम् ॥ ४७ ॥
ಆದಿರಾಜ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನು ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯೊಂದಿಗೆ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಮುನಿಯ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಅಗ್ನಿಗೆ ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಆಸೀನನಾಗಿದ್ದ ಮುನಿಯನ್ನು ಕಂಡನು.
Verse 46
प्रविश्य तत्तीर्थवरमादिराज: सहात्मज: । ददर्श मुनिमासीनं तस्मिन् हुतहुताशनम् ॥ ४५ ॥ विद्योतमानं वपुषा तपस्युग्रयुजा चिरम् । नातिक्षामं भगवत: स्निग्धापाङ्गावलोकनात् । त द्वयहृतामृतकलापीयूषश्रवणेन च ॥ ४६ ॥ प्रांशुं पद्मपलाशाक्षं जटिलं चीरवाससम् । उपसंश्रित्य मलिनं यथार्हणमसंस्कृतम् ॥ ४७ ॥
ಆ ಮುನಿ ದೇಹಕಾಂತಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು; ದೀರ್ಘಕಾಲ ಉಗ್ರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರೂ ಅತಿಯಾಗಿ ಕ್ಷೀಣನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಭಗವಂತನ ಸ್ನಿಗ್ಧ ಕಟಾಕ್ಷ ಅವನ ಮೇಲೆ ಇತ್ತು ಮತ್ತು ಪ್ರಭುವಿನ ಚಂದ್ರಸಮಾನ ವಚನಾಮೃತವನ್ನು ಅವನು ಶ್ರವಣಮಾಡಿದ್ದನು.
Verse 47
प्रविश्य तत्तीर्थवरमादिराज: सहात्मज: । ददर्श मुनिमासीनं तस्मिन् हुतहुताशनम् ॥ ४५ ॥ विद्योतमानं वपुषा तपस्युग्रयुजा चिरम् । नातिक्षामं भगवत: स्निग्धापाङ्गावलोकनात् । त द्वयहृतामृतकलापीयूषश्रवणेन च ॥ ४६ ॥ प्रांशुं पद्मपलाशाक्षं जटिलं चीरवाससम् । उपसंश्रित्य मलिनं यथार्हणमसंस्कृतम् ॥ ४७ ॥
ಆ ಮುನಿ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದನು; ಪದ್ಮಪಲಾಶದಂತೆ ವಿಶಾಲ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಜಟೆಗಳು, ಚೀರವಸ್ತ್ರಧಾರಿ. ಮನು ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿ ಅವನನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಲಿನನಂತೆ ಕಂಡನು—ಮೆರುಗು ಕೊಡದ ರತ್ನದಂತೆ.
Verse 48
अथोटजमुपायातं नृदेवं प्रणतं पुर: । सपर्यया पर्यगृह्णात्प्रतिनन्द्यानुरूपया ॥ ४८ ॥
ರಾಜನು ತನ್ನ ಕುಟೀರಕ್ಕೆ ಬಂದು ಮುಂದೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಮುನಿ ಆಶೀರ್ವಚನ ನೀಡಿ ಅಭಿನಂದಿಸಿ, ಯೋಗ್ಯ ಗೌರವದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು.
Verse 49
गृहीतार्हणमासीनं संयतं प्रीणयन्मुनि: । स्मरन् भगवदादेशमित्याह श्लक्ष्णया गिरा ॥ ४९ ॥
ಯೋಗ್ಯ ಸತ್ಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದ ರಾಜನು ಸಂಯಮದಿಂದ ಮೌನವಾಗಿ ಕುಳಿತನು. ಆಗ ಮುನಿ ಕರ್ಧಮನು ಭಗವಂತನ ಆದೇಶವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ರಾಜನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುವ ಮೃದು ವಚನಗಳಿಂದ ಹೀಗೆಂದನು.
Verse 50
नूनं चङ्क्रमणं देव सतां संरक्षणाय ते । वधाय चासतां यस्त्वं हरे: शक्तिर्हि पालिनी ॥ ५० ॥
ಹೇ ದೇವಾ! ನಿನ್ನ ಈ ಸಂಚಾರವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸಜ್ಜನರ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಮತ್ತು ದುರ್ಜನರ ಸಂಹಾರಕ್ಕೆ; ಏಕೆಂದರೆ ನೀನು ಶ್ರೀಹರಿಯ ಪಾಲಕ ಶಕ್ತಿಯೇ।
Verse 51
योऽर्केन्द्वग्नीन्द्रवायूनां यमधर्मप्रचेतसाम् । रूपाणि स्थान आधत्से तस्मै शुक्लाय ते नम: ॥ ५१ ॥
ಅವಶ್ಯಕವಾದಾಗ ನೀನು ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ಅಗ್ನಿ, ಇಂದ್ರ, ವಾಯು, ಯಮ, ಧರ್ಮ, ವರುಣ ಮೊದಲಾದವರ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತೀ; ಆ ಶುಕ್ಲಸ್ವರೂಪ ವಿಷ್ಣುವಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।
Verse 52
न यदा रथमास्थाय जैत्रं मणिगणार्पितम् । विस्फूर्जच्चण्डकोदण्डो रथेन त्रासयन्नघान् ॥ ५२ ॥ स्वसैन्यचरणक्षुण्णं वेपयन्मण्डलं भुव: । विकर्षन् बृहतीं सेनां पर्यटस्यंशुमानिव ॥ ५३ ॥ तदैव सेतव: सर्वे वर्णाश्रमनिबन्धना: । भगवद्रचिता राजन् भिद्येरन् बत दस्युभि: ॥ ५४ ॥
ನೀನು ಮಣಿರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಜಯರಥವನ್ನು ಏರಿ ಪಾಪಿಗಳನ್ನು ಭಯಪಡಿಸದೆ, ಭೀಕರ ಧನುಷ್ಟಂಕಾರದಿಂದ ಗರ್ಜಿಸದೆ, ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಮಹಾಸೇನೆಯನ್ನು ಎಳೆದುಕೊಂಡು—ಅದರ ಪಾದಾಘಾತದಿಂದ ಭೂಮಂಡಲ ಕಂಪಿಸುವಂತೆ—ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸದೆ ಇದ್ದರೆ, ಓ ರಾಜನೇ, ಭಗವಂತನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವರ್ಣಾಶ್ರಮಧರ್ಮದ ಎಲ್ಲ ಮಿತಿಗಳು ದಸ್ಯುಗಳಿಂದ ಮುರಿಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು।
Verse 53
न यदा रथमास्थाय जैत्रं मणिगणार्पितम् । विस्फूर्जच्चण्डकोदण्डो रथेन त्रासयन्नघान् ॥ ५२ ॥ स्वसैन्यचरणक्षुण्णं वेपयन्मण्डलं भुव: । विकर्षन् बृहतीं सेनां पर्यटस्यंशुमानिव ॥ ५३ ॥ तदैव सेतव: सर्वे वर्णाश्रमनिबन्धना: । भगवद्रचिता राजन् भिद्येरन् बत दस्युभि: ॥ ५४ ॥
ನೀನು ಮಣಿರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಜಯರಥವನ್ನು ಏರಿ ಪಾಪಿಗಳನ್ನು ಭಯಪಡಿಸದೆ, ಭೀಕರ ಧನುಷ್ಟಂಕಾರದಿಂದ ಗರ್ಜಿಸದೆ, ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಮಹಾಸೇನೆಯನ್ನು ಎಳೆದುಕೊಂಡು—ಅದರ ಪಾದಾಘಾತದಿಂದ ಭೂಮಂಡಲ ಕಂಪಿಸುವಂತೆ—ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸದೆ ಇದ್ದರೆ, ಓ ರಾಜನೇ, ಭಗವಂತನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವರ್ಣಾಶ್ರಮಧರ್ಮದ ಎಲ್ಲ ಮಿತಿಗಳು ದಸ್ಯುಗಳಿಂದ ಮುರಿಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು।
Verse 54
न यदा रथमास्थाय जैत्रं मणिगणार्पितम् । विस्फूर्जच्चण्डकोदण्डो रथेन त्रासयन्नघान् ॥ ५२ ॥ स्वसैन्यचरणक्षुण्णं वेपयन्मण्डलं भुव: । विकर्षन् बृहतीं सेनां पर्यटस्यंशुमानिव ॥ ५३ ॥ तदैव सेतव: सर्वे वर्णाश्रमनिबन्धना: । भगवद्रचिता राजन् भिद्येरन् बत दस्युभि: ॥ ५४ ॥
ನೀನು ಮಣಿರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಜಯರಥವನ್ನು ಏರಿ ಪಾಪಿಗಳನ್ನು ಭಯಪಡಿಸದೆ, ಭೀಕರ ಧನುಷ್ಟಂಕಾರದಿಂದ ಗರ್ಜಿಸದೆ, ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಮಹಾಸೇನೆಯನ್ನು ಎಳೆದುಕೊಂಡು—ಅದರ ಪಾದಾಘಾತದಿಂದ ಭೂಮಂಡಲ ಕಂಪಿಸುವಂತೆ—ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸದೆ ಇದ್ದರೆ, ಓ ರಾಜನೇ, ಭಗವಂತನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವರ್ಣಾಶ್ರಮಧರ್ಮದ ಎಲ್ಲ ಮಿತಿಗಳು ದಸ್ಯುಗಳಿಂದ ಮುರಿಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು।
Verse 55
अधर्मश्च समेधेत लोलुपैर्व्यङ्कुशैर्नृभि: । शयाने त्वयि लोकोऽयं दस्युग्रस्तो विनङ्क्ष्यति ॥ ५५ ॥
ನೀವು ಲೋಕಸ್ಥಿತಿಯ ಚಿಂತೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಶಯನಿಸಿದರೆ, ಧನಲೋಭಿ ಹಾಗೂ ಅಂಕುಶರಹಿತ ಜನರು ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲದೆ ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವರು; ದಸ್ಯುಗಳ ದಾಳಿಯಿಂದ ಈ ಲೋಕ ನಾಶವಾಗುವುದು।
Verse 56
अथापि पृच्छे त्वां वीर यदर्थं त्वमिहागत: । तद्वयं निर्व्यलीकेन प्रतिपद्यामहे हृदा ॥ ५६ ॥
ಆದರೂ, ಹೇ ವೀರ ರಾಜನೇ, ನೀವು ಯಾವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದೀರಿ ಎಂದು ನಾನು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ. ಅದು ಏನೇ ಆಗಿರಲಿ, ನಾವು ನಿಷ್ಕಪಟ ಹೃದಯದಿಂದ, ಸಂಕುಚವಿಲ್ಲದೆ ನೆರವೇರಿಸುವೆವು।
Frequently Asked Questions
The chapter presents Viṣṇu’s darśana as the fruit of sustained tapas performed in devotional trance—discipline of mind and senses offered as bhakti, not mere yogic exhibition. In Bhāgavata theology, Bhagavān becomes visible when He is pleased by surrendered service; the appearance confirms that sincere spiritual practice is met by divine reciprocation and that the Lord can redirect mixed motives (including desire for marriage) toward dharma and eventual liberation.
Kardama’s honesty illustrates a key Bhāgavata principle: approaching the Lord, even with mixed desires, is superior to pursuing desires independently. By taking shelter of the Lord’s lotus feet, his personal motive is placed under divine purification. The Lord does not endorse lust as an ideal; He grants a dharmic arrangement (marriage to Devahūti) and simultaneously sets Kardama on a trajectory of detachment, culminating in self-realization and the advent of Kapila’s liberating instruction.
Devahūti is Svāyambhuva Manu’s daughter, given to Kardama as part of the manvantara’s dharmic social order. Their union is crucial because it becomes the locus for the Lord’s promised descent as Kapila, who will teach tattva-jñāna (Sāṅkhya) to Devahūti. The narrative thus links household life (gṛhastha-dharma), lineage expansion (nine daughters), and the highest aim (mokṣa) through Bhagavān-centered instruction.
The kāla-cakra imagery depicts time as the Lord’s irresistible governance over the cosmos—measuring creation through cyclic divisions (days, months, seasons, years) and diminishing embodied lifespan. Kardama emphasizes that while time consumes the world’s duration, it cannot ‘touch’ the devotee in the same way, because devotion aligns one with the eternal Lord and grants transcendence over fear and mortality.
The detailed tīrtha description establishes sacred geography as a theological witness: Bindu-sarovara is portrayed as sanctified by the Lord’s compassion (tears) and by the presence of sages, making it an ideal setting for revelation and dharmic transition. In Purāṇic narrative strategy, such descriptions also signal a shift from cosmic discourse to embodied history—where divine encounters occur within the sanctified natural world.