Adhyaya 12
Chapter 12 — श्रीहरिवंशवर्णनं (Śrī-Harivaṃśa-varṇana) | The Description of the Sacred Harivaṃśa
ಅಗ್ನಿ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಾಭಿಕಮಲದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಹರಿವಂಶ ವಂಶಾನುಕ್ರಮವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಬ್ರಹ್ಮಾ→ಅತ್ರಿ→ಸೋಮ→ಪುರೂರವ→ಆಯು→ನಹುಷ→ಯಯಾತಿ—ಮತ್ತು ಶಾಖಾ-ಪ್ರಶಾಖೆಗಳ ಮೂಲಕ ಯಾದವ ವಂಶದಲ್ಲಿ ವಸುದೇವನು ಪ್ರಮುಖನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಕೃಷ್ಣಾವತಾರ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ—ಗರ್ಭಪರಿವರ್ತನೆ (ಬಲರಾಮ ಸಹಿತ), ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಪ್ರಾಕಟ್ಯ, ಯಶೋದೆಯ ಬಳಿ ಶಿಶು ವಿನಿಮಯ, ಕಂಸನ ಹಿಂಸೆ. ಆಕಾಶಜನ್ಯ ದೇವಿ ಕಂಸವಧವನ್ನು ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿ ಮಾಡಿ, ದುರ್ಗಾ ನಾಮಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ; ತ್ರಿಸಂಧ್ಯಾ ಪಠನದ ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ವ್ರಜ ಲೀಲೆಗಳು—ಪೂತನಾ, ಯಮಲಾರ್ಜುನ ವಿಮೋಚನೆ, ಶಕಟಭಂಗ, ಕಾಲಿಯದಮನ, ಧೇನುಕ-ಕೇಶಿ-ಅರಿಷ್ಟ ವಧಗಳು, ಗೋವರ್ಧನಧಾರಣ—ನಂತರ ಮಥುರಾ ಘಟಕ: ಕುವಲಯಾಪೀಡ ನಿಗ್ರಹ, ಚಾಣೂರ-ಮುಷ್ಟಿಕ ಮರ್ಧನ, ಕಂಸವಧ. ಮುಂದಾಗಿ ಜರಾಸಂಧನ ಮುತ್ತಿಗೆಗಳು, ದ್ವಾರಕಾ ಸ್ಥಾಪನೆ, ನರಕಾಸುರ ವಧ, ಪಾರಿಜಾತ ಹರಣ, ಹಾಗೂ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ–ಅನಿರುದ್ಧ–ಉಷಾ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿ–ಶಂಕರ ಸಂಘರ್ಷ ಮತ್ತು ಅಭೇದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಉಪಸಂಹಾರ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾದವ ವಂಶವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಹರಿವಂಶ ಪಠನದಿಂದ ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ, ಹರಿಪ್ರಾಪ್ತಿ ಎಂಬ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಉಂಟು.
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये रामायणे उत्तरकाण्डवर्णनं नाम एकादशो ऽध्यायः अथ द्वादशो ऽध्यायः श्रीहरिवंशवर्णनं अग्निर् उवाच हरिवंशम्प्रवक्ष्यामि विष्णुनाभ्यम्बुजादजः ब्रह्मणोत्रिस्ततः सोमः सोमाज्जातः पुरूरवाः
ಇಂತೆ ಆದಿಮಹಾಪುರಾಣವಾದ ಅಗ್ನಿಪುರಾಣದ ಆಗ್ನೇಯ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ‘ಉತ್ತರಕಾಂಡವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ಹನ್ನೊಂದನೇ ಅಧ್ಯಾಯ. ಈಗ ಹನ್ನೆರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ‘ಶ್ರೀಹರಿವಂಶವರ್ಣನ’ ಆರಂಭ. ಅಗ್ನಿಯು ಹೇಳಿದರು—ಹರಿವಂಶವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ವಿಷ್ಣುನಾಭಿಜ ಕಮಲದಿಂದ ಅಜ ಬ್ರಹ್ಮ; ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಅತ್ರಿ, ಅತ್ರಿಯಿಂದ ಸೋಮ, ಸೋಮದಿಂದ ಪುರೂರವ ಜನಿಸಿದರು.
Verse 2
तस्मादायुरभूत्तस्मान् नहुषो ऽतो ययातिकः यदुञ्च तुर्वसुन्तस्माद् देवयानी व्यजायत
ಪುರೂರವದಿಂದ ಆಯು, ಆಯುವಿನಿಂದ ನಹುಷ, ನಹುಷನಿಂದ ಯಯಾತಿ ಜನಿಸಿದರು. ಯಯಾತಿಯಿಂದ ಯದು ಮತ್ತು ತುರ್ವಸು ಹುಟ್ಟಿದರು; ಯಯಾತಿಯಿಂದಲೇ ದೇವಯಾನಿಯೂ ಜನ್ಮವಾಯಿತು.
Verse 3
द्रुह्यं चानुं च पूरुं च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी यदोः कुले यादवाश् च वसुदेवस्तदुत्तमः
ಅವರಿಂದ ದ್ರುಹ್ಯ, ಅನು ಮತ್ತು ಪೂರು ಜನಿಸಿದರು. ವೃಷಪರ್ವನ ಮಗಳು ಶರ್ಮಿಷ್ಠೆಯೂ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಜನಿಸಿದಳು. ಯದುಕುಲದಲ್ಲಿ ಯಾದವರು ಉದ್ಭವಿಸಿದರು; ಅವರಲ್ಲಿ ವಸುದೇವನು ಶ್ರೇಷ್ಠನು.
Verse 4
भुवो भारावतारार्थं देवक्यां वसुदेवतः हिरण्यकशिपोः पुत्राः षड्गर्भा योगनिद्रया
ಭೂಮಿಯ ಭಾರವನ್ನು ಇಳಿಸುವ ಅವತಾರಾರ್ಥವಾಗಿ, ಯೋಗನಿದ್ರೆಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ, ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಿನ ಆರು ಪುತ್ರರೂಪ ಗರ್ಭಗಳು ವಸುದೇವನ ಮೂಲಕ ದೇವಕಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.
Verse 5
विष्णुप्रयुक्तया नीता देवकीजठरं पुरा अभूच्च सप्तमो गर्भो देवक्या जठराद् बलः
ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಆ ಗರ್ಭವು ದೇವಕಿಯ ಉದರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ದೇವಕಿಯ ಉದರದಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ಆ ಏಳನೇ ಗರ್ಭವೇ ಬಲ (ಬಲರಾಮ) ಆಯಿತು.
Verse 6
सङ्क्रामितो ऽभूद्रोहिण्यां रौहिणेयस्ततो हरिः कृष्णाष्टम्याञ्च नभसि अर्धरात्रे चतुर्भुजः
ನಂತರ ಹರಿ ರೋಹಿಣಿಯ ಗರ್ಭಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡನು; ಆದ್ದರಿಂದ ‘ರೌಹಿಣೇಯ’ ಎಂದು ಜನ್ಮವಾಯಿತು. ನಭಸ್ (ಭಾದ್ರಪದ) ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷ ಅಷ್ಟಮಿಯ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಚತುರ್ಭುಜನಾಗಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದನು.
Verse 7
देवक्या वसुदेवेन स्तुतो बालो द्विबाहुकः वसुदेवः कंसभयाद् यशोदाशयने ऽनयत्
ದೇವಕಿ ಮತ್ತು ವಸುದೇವರಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ದ್ವಿಬಾಹು ಶಿಶುವನ್ನು ವಸುದೇವನು ಕಂಸನ ಭಯದಿಂದ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಯಶೋದೆಯ ಶಯನಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟನು.
Verse 8
यशोदाबालिकां गृह्य देवकीशयने ऽनयत् कंसो बालध्वनिं श्रुत्वा ताञ्चिक्षेप शिलातले
ಯಶೋದೆಯ ಬಾಲಿಕೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅವನು ದೇವಕಿಯ ಶಯನಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಂದನು. ಕಂಸನು ಬಾಲಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಶಿಲಾತಲದ ಮೇಲೆ ಎಸೆದನು.
Verse 9
वारितोपि स देवक्या मृत्युर्गर्भोष्टमो मम श्रुत्वाशरीरिणीं वाचं मत्तो गर्भास्तु मारिताः
ದೇವಕಿ ತಡೆಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ‘ದೇವಕಿಯ ಎಂಟನೇ ಗರ್ಭವೇ ನನ್ನ ಮರಣ’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಅಶರೀರ ವಾಣಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅವಳಿಂದ ಬಂದ ಗರ್ಭಗಳನ್ನು ಅವನು ಕೊಂದನು.
Verse 10
समर्पितास्तु देवक्या विवाहसमयेरिताः सा क्षिप्ता बालिका कंसम् आकाशस्थाब्रवीदिदम्
ವಿವಾಹಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದಂತೆ ದೇವಕಿಯು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿದಳು; ಕಂಸನು ಅವರನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಎಸೆದನು. ಆಗ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಒಂದು ಬಾಲಿಕೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಳು.
Verse 11
किं मया क्षिप्तया कंस जातो यस्त्वां बधिष्यति विष्णुनाभ्यब्जादज इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः सर्वस्वभूतो देवानां भूभारहरणाय सः
ಓ ಕಂಸಾ! ನನ್ನನ್ನು ಎಸೆದರಿಂದ ಏನು ಸಾಧಿತವಾಯಿತು? ನನ್ನಿಂದಲೇ ನಿನ್ನನ್ನು ವಧಿಸುವವನು ಜನ್ಮಿಸಿದ್ದಾನೆ. (ಪಾಠಾಂತರ: ‘ವಿಷ್ಣುನಾಭಿಕಮಲದಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಅಜ’). ದೇವತೆಗಳ ಸಾರಸ್ವರೂಪನಾದ ಅವನು ಭೂಭಾರವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಬಂದಿದ್ದಾನೆ.
Verse 12
इत्युक्त्वा सा च शुम्भादीन् हत्वेन्द्रेण च संस्तुता आर्या दुर्गा वेदगर्भा अम्बिका भद्रकाल्यपि
ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ ಅವಳು ಶುಂಭಾದಿಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದಳು; ಇಂದ್ರನು ಅವಳನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು—ಅವಳು ಆರ್ಯಾ, ದುರ್ಗಾ, ವೇದಗರ್ಭಾ, ಅಂಬಿಕಾ ಮತ್ತು ಭದ್ರಕಾಳಿಯೂ ಹೌದು.
Verse 13
भद्रा क्षेम्या क्षेमकरी नैकबाहुर् नमामि ताम् त्रिसन्ध्यं यः पठेन्नाम सर्वान् कामानवाप्नुयात्
ನಾನು ಅವಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ—ಭದ್ರಾ, ಕ್ಷೇಮ್ಯಾ, ಕ್ಷೇಮಕರೀ, ನೈಕಬಾಹು. ಯಾರು ತ್ರಿಸಂಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನಾಮಗಳನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಎಲ್ಲ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 14
कंसो ऽपि पूतनादींश् च प्रेषयद्बालनाशने यशोदापतिनन्दाय वसुदेवेन चार्पितौ
ಕಂಸನು ಕೂಡ ಬಾಲನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಪೂತನಾದಿಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು; ಮತ್ತು ಆ ಇಬ್ಬರು (ಶಿಶುಗಳು) ವಸುದೇವನಿಂದ ಯಶೋದೆಯ ಪತಿ ನಂದನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು.
Verse 15
रक्षणाय च कंसादेर् भीतेनैव हि गोकुले रामकृष्णौ चेरतुस्तौ गोभिर्गोपालकैः सह
ರಕ್ಷಣಾರ್ಥವಾಗಿ, ಕಂಸಾದಿಗಳ ಭಯದಿಂದಲೇ, ಆ ಇಬ್ಬರು ರಾಮಕೃಷ್ಣರು ಗೋಕುಲದಲ್ಲಿ ಹಸುಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಪಾಲಕ ಬಾಲಕರೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸಿದರು।
Verse 16
सर्वस्य जगतः पालौ गोपालौ तौ बभूवतुः कृष्णश्चोलूखले बद्धो दाम्ना व्यग्रयशोदया
ಸರ್ವ ಜಗತ್ತಿನ ಪಾಲಕರಾಗಿದ್ದರೂ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಗೋಪಾಲರಾದರು; ವ್ಯಗ್ರ ಯಶೋದೆ ದೋರಿಯಿಂದ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಉಲೂಖಲಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿ, ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತನಾಗಿ ಉಳಿದನು।
Verse 17
यमलार्जुनमध्ये ऽगाद् भग्नौ च यमलार्जुनौ परिवृत्तश् च शकटः पादक्षेपात् स्तनार्थिना
ಹಾಲಿಗಾಗಿ ಬಯಸಿದ ಮಗು ಯಮಲಾರ್ಜುನಗಳ ಮಧ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು; ಅವನ ಪಾದಕ್ಷೇಪದಿಂದ ಶಕಟವು ಉರುಳಿತು, ಯಮಲಾರ್ಜುನಗಳೂ ಮುರಿದವು।
Verse 18
पूतना स्तनपानेन सा हता हन्तुमुद्यता वृन्दावनगतः कृष्णः कालियं यमुनाह्रदात्
ಕೊಲ್ಲಲು ಬಂದ ಪೂತನಾ ಸ್ತನಪಾನದಿಂದಲೇ ಹತಳಾದಳು; ಕೃಷ್ಣನು ವೃಂದಾವನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಯಮುನಾ ಹ್ರದದಿಂದ ಕಾಲಿಯನನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ವಶಪಡಿಸಿದನು।
Verse 19
जित्वा निःसार्य चाब्धिस्थञ् चकार बलसंस्तुतः क्षेमं तालवनं चक्रे हत्वा धेनुकगर्दभं
ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದವರನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಹೊರಹಾಕಿ, ಬಲರಾಮನಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಧೇನುಕ ಗರ್ಧಭ ದೈತ್ಯನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ತಾಳವನವನ್ನು ಕ್ಷೇಮವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು।
Verse 20
अरिष्टवृषभं हत्वा केशिनं हयरूपिणम् शक्रोत्सवं परित्यज्य कारितो गोत्रयज्ञकः
ಅರಿಷ್ಟ ಎಂಬ ವೃಷಭ-ದೈತ್ಯನನ್ನೂ, ಹಯರೂಪಿಯಾದ ಕೇಶಿಯನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸಿ, ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ) ಉತ್ಸವವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಗోత್ರಯಜ್ಞ (ಗೋವರ್ಧನ/ಕುಲಾರಾಧನೆ) ನೆರವೇರಿಸಲಾಯಿತು।
Verse 21
पर्वतं धारयित्वा च शक्राद्वृष्टिर् निवारिता नमस्कृतो महेन्द्रेण गोविन्दो ऽथार्जुनोर्पितः
ಪರ್ವತವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ) ಕಳುಹಿಸಿದ ಮಳೆಯನ್ನು ತಡೆದನು; ಆಗ ಮಹೇಂದ್ರನು ಗೋವಿಂದನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು, ನಂತರ ಅರ್ಜುನನು ಅವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು।
Verse 22
इन्द्रोत्सवस्तु तुष्टेन भूयः कृष्णेन कारितः रथस्थो मथुराञ्चागात् कंसोक्ताक्रूरसंस्तुतः
ಆದರೆ ತೃಪ್ತನಾದ ಕೃಷ್ಣನು ಮತ್ತೆ ಶಕ್ರೋತ್ಸವವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಿಸಿದನು; ನಂತರ ರಥಸ್ಥನಾಗಿ ಮಥುರೆಗೆ ಹೋದನು—ಕಂಸನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ, ಅಕ್ರೂರನ ಸ್ತುತಿಯೊಂದಿಗೆ।
Verse 23
गोपीभिरनुरक्ताभिः क्रीडिताभिर् निरीक्षितः रजकं चाप्रयच्छन्तं हत्वा वस्त्राणि चाग्रहीत्
ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಗೋಪಿಯರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲೇ, ಬಟ್ಟೆ ಕೊಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ರಜಕನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಅವನು ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡನು।
Verse 24
सह रामेण मालाभृन् मालाकारे वरन्ददौ दत्तानुलेपनां कुब्जाम् ऋजुं चक्रे ऽहनद् गजं
ರಾಮನೊಂದಿಗೆ, ಮಾಲಾಭೃತನು ಮಾಲಾಕಾರನಿಗೆ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಅನುಲೇಪನ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಕುಬ್ಜೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ (ಸುಸಂಘಟಿತವಾಗಿ) ಮಾಡಿದನು ಮತ್ತು ಒಂದು ಗಜವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು।
Verse 25
मत्तं कुवलयापीडं द्वारि रङ्गं प्रविश्य च कंसादीनां पश्यतां च मञ्चस्थानां नियुद्धकं
ರಂಗದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅವನು ಮದೋನ್ಮತ್ತ ಕುವಲಯಾಪೀಡ ಆನೆಯೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿದನು; ಮಂಚಸ್ಥರಾದ ಕಂಸಾದಿಗಳು ಅದನ್ನು ನೋಡಿದರು।
Verse 26
चक्रे चाणूरमल्लेन मुष्टिकेन बलो ऽकरोत् चाणूरमुष्टिकौ ताभ्यां हतौ मल्लौ तथापरे
ಬಲನು ಚಾಣೂರ ಮಲ್ಲನೊಂದಿಗೆ, ಕೃಷ್ಣನು ಮುಷ್ಟಿಕನೊಂದಿಗೆ ಮಲ್ಲಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದನು; ಆ ಇಬ್ಬರ ಕೈಯಿಂದ ಚಾಣೂರ ಮತ್ತು ಮುಷ್ಟಿಕ ಹತರಾದರು, ಇತರ ಮಲ್ಲರೂ ನಿಹತರಾದರು।
Verse 27
मथुराधिपतिं कंसं हत्वा तत्पितरं हरिः चक्रे यादवराजानम् अस्तिप्राप्ती च कंसगे
ಹರಿಯು ಮಥುರಾಧಿಪತಿ ಕಂಸನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ಕಂಸನ ತಂದೆಯನ್ನು ಯಾದವರ ರಾಜನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು; ಕಂಸಸಂಬಂಧಿತ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ಥಿಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯೂ ಆಯಿತು।
Verse 28
जरासन्धस्य ते पुत्र्यौ जरासन्धस्तदीरितः चक्रे स मथुरारोधं यादवैर् युयुधे शरैः
ಅವರು ಜರಾಸಂಧನ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರಿಯರು; ಅವರ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಜರಾಸಂಧನು ಮಥುರೆಯನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿ, ಯಾದವರೊಂದಿಗೆ ಬಾಣವೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಯುದ್ಧಮಾಡಿದನು।
Verse 29
रामकृष्णौ च मथुरां त्यक्त्वा गोमन्तमागतौ जरासन्धं विजित्याजौ पौण्ड्रकं वासुदेवकं
ರಾಮಕೃಷ್ಣರು ಮಥುರೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಗೋಮಂತ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಬಂದರು; ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜರಾಸಂಧನನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಪೌಂಡ್ರಕ ವಾಸುದೇವನನ್ನೂ ಪರಾಜಯಗೊಳಿಸಿದರು।
Verse 30
पुरीं च द्वारकां कृत्वा न्यवसद् यादवैर् वृतः भौमं तु नरकं हत्वा तेनानीताश् च कन्यकाः
ದ್ವಾರಕಾ ಪುರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಜನಾರ್ದನನು ಯಾದವರಿಂದ ಆವರಿತನಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದನು. ಭೌಮಪುತ್ರ ನರಕನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ಅವನು ಅಪಹರಿಸಿದ್ದ ರಾಜಕನ್ಯೆಯರನ್ನೂ ಮರಳಿ ಕರೆತಂದನು.
Verse 31
देवगन्धर्वयक्षाणां ता उवाच जनार्दनः षोदशस्त्रीसहस्राणि रुक्मिण्याद्यास् तथाष्ट च
ದೇವ, ಗಂಧರ್ವ, ಯಕ್ಷರ ಸ್ತ್ರೀಯರತ್ತ ಜನಾರ್ದನನು ಹೇಳಿದನು—“ರುಕ್ಮಿಣಿಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಹದಿನಾರು ಸಾವಿರ ಸ್ತ್ರೀಯರು, ಹಾಗೆಯೇ ಎಂಟು ಪ್ರಧಾನ ಮಹಿಷಿಯರೂ ಇದ್ದಾರೆ.”
Verse 32
सत्यभामासमायुक्तो गरुडे नरकार्दनः मणिशैलं सरत्रञ्च इन्द्रं जित्वा हरिर्दिवि
ಸತ್ಯಭಾಮೆಯೊಂದಿಗೆ, ಗರುಡಾರೂಢನಾದ ನರಕಸಂಹಾರಕ ಹರಿ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಮಣಿಶೈಲವನ್ನೂ ಪಾರಿಜಾತವೃಕ್ಷವನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮರಳಿದನು.
Verse 33
पारिजातं समानीय सत्यभामागृहे ऽकरोत् सान्दीपनेश् च शस्त्रास्त्रं ज्ञात्वा तद्बालकं ददौ
ಪಾರಿಜಾತವೃಕ್ಷವನ್ನು ತಂದು ಸತ್ಯಭಾಮೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟನು. ಹಾಗೆಯೇ ಸಾಂದೀಪನಿಯಿಂದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಕಲಿತು, ಆ ಗುರುವರ್ಯನ ಮಗುವನ್ನು ಮರಳಿ ಒಪ್ಪಿಸಿದನು.
Verse 34
जित्वा पञ्चजनं दैत्यं यमेन च सुपूजितः रजकञ्च प्रजल्पन्तमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अबधीत् कालयवनं मुचुकुन्देन पूजितः
ಪಂಚಜನನೆಂಬ ದೈತ್ಯನನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಯಮನಿಂದಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೂಜಿತನಾದನು. ಅವನು ಕಾಲಯವನನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಮುಚುಕುನ್ದನಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು; (ಕೆಲವು ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ) ಅಹಂಕಾರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದ ರಜಕನ ವಧವೂ ಉಲ್ಲೇಖಿತವಾಗಿದೆ।
Verse 35
वसुदेवं देवकीञ्च भक्तविप्रांश् च सोर्च्यत् रेवत्यां बलभद्राच्च यज्ञाते निशठोन्मुकौ
ವಸುದೇವನನ್ನೂ ದೇವಕಿಯನ್ನೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಭಕ್ತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ರೇವತಿಯೊಡನೆ ಬಲಭದ್ರನನ್ನೂ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು; ನಿಶಠ ಮತ್ತು ಉನ್ಮುಕ—ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಯಜ್ಞಜನ್ಮರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
Verse 36
कृष्णात् शाम्बो जाम्बवत्यामन्यास्वन्ये ऽभवन् सुताः
ಕೃಷ್ಣನಿಂದ ಜಾಂಬವತಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶಾಂಬನು ಜನಿಸಿದನು; ಮತ್ತು ಅವನ ಇತರ ಪತ್ನಿಗಳಿಂದ ಇತರ ಪುತ್ರರು ಜನಿಸಿದರು.
Verse 37
तं मत्स्यं शम्बरायादान्मायावत्यै च शम्बरः
ಆ ಮೀನನ್ನು ಅವನು ಶಂಬರನಿಗೆ ನೀಡಿದನು; ಶಂಬರನು ಅದನ್ನು ಮಾಯಾವತಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು.
Verse 38
मायावती मत्स्यमध्ये दृष्ट्वा स्वं पतिमादरात् पपोष सा तं चोवाच रतिस्ते ऽहं पतिर्मम
ಮಾಯಾವತಿ ಮೀನಿನೊಳಗೆ ತನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಆದರದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಪೋಷಿಸಿದಳು; ಮತ್ತು ಅವನಿಗೆ—“ನಾನು ನಿನ್ನ ರತಿ (ಪ್ರಿಯೆ), ನೀನು ನನ್ನ ಪತಿ” ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು.
Verse 39
कामस्त्वं शम्भुनानङ्गः कृतोहं शम्बरेण च हृता न तस्य पत्नी त्वं मायाज्ञः शम्बरं जहि
ನೀನು ಕಾಮನು—ಶಂಭುವು ನಿನ್ನನ್ನು ಅನಂಗ (ದೇಹರಹಿತ)ನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು. ನಾನೂ ಶಂಬರನಿಂದ ಅಪಹೃತಳಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನೀನು ಅವನ ಪತ್ನಿಯಲ್ಲ; ಹೇ ಮಾಯಾವಿದ್ಯಾಜ್ಞ! ಶಂಬರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸು.
Verse 40
तच् छ्रुत्वा शम्बरं हत्वा प्रद्युम्नः सह भार्यया मायावत्या ययौ कृष्णं कृष्णो हृष्टो ऽथ रुक्मिणी
ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ಶಂಬರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ಪತ್ನಿ ಮಾಯಾವತಿಯೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು. ಕೃಷ್ಣನು ಹರ್ಷಗೊಂಡನು; ರುಕ್ಮಿಣಿಯೂ ಹರ್ಷಗೊಂಡಳು.
Verse 41
प्रद्युम्नादनिरुद्धोभूदुषापतिरुदारधीः बाणो बलिसुतस्तस्य सुतोषा शोणितं पुरं
ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನಿಂದ ಉದಾರಬುದ್ಧಿಯ ಅನಿರುದ್ಧನು ಜನಿಸಿದನು; ಅವನು ಉಷೆಯ ಪತಿ. ಬಲಿಯ ಪುತ್ರ ಬಾಣನು; ಅವನ ಪುತ್ರಿ ಉಷೆ; ಮತ್ತು ಶೋಣಿತವು ಬಾಣನ ನಗರವಾಗಿತ್ತು.
Verse 42
तपसा शिवपुत्रो ऽभूत् मायूरध्वजपातितः युद्धं प्राप्स्यसि वाण त्वं वाणं तुष्टः शिवोभ्यधात्
ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಅವನು ಶಿವಪುತ್ರನಂತೆ ಆಯಿತಾದರೂ, ಮಯೂರಧ್ವಜಧಾರಿಯಿಂದ ಪಾತಿತನಾದನು. ತೃಪ್ತನಾದ ಶಿವನು ಬಾಣನಿಗೆ—“ಓ ಬಾಣ, ನೀನು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.
Verse 43
शिवेन क्रीडतीं गौरीं दृष्ट्वोषा सस्पृहा पतौ तामाह गौरी भर्ता ते निशि सुप्तेति दर्शनात्
ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಗೌರಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಉಷೆ ತನ್ನ ಪತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಸೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದಳು. ಅವಳು ಗೌರಿಗೆ—“ನಾನು ಕಂಡುದರಿಂದ, ನಿನ್ನ ಭರ್ತನು ರಾತ್ರಿ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು.
Verse 44
वैशाखमासद्वादश्यां पुंसो भर्ता भविष्यति गौर्युक्ता हर्षिता चोषा गृहे सुप्ता ददर्श तं
ವೈಶಾಖ ಮಾಸದ ದ್ವಾದಶಿಯಂದು ಆ ಪುರುಷನು ಒಬ್ಬ ಸ್ತ್ರೀಯ ಪತಿಯಾಗುವನು. ಗೌರವರ್ಣೆಯಾಗಿ ಹರ್ಷಿತಳಾದ ಉಷೆ ಮನೆಗೆ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವನನ್ನು (ಸ್ವಪ್ನ/ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ) ಕಂಡಳು.
Verse 45
आत्मना सङ्गतं ज्ञात्वा तत्सख्या चित्रलेखया लिखिताद्वै चित्रपटादनिरुद्धं समानयत्
ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಏಕತ್ವವಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಸಖಿ ಚಿತ್ರಲೇಖೆಯ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರಪಟದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ರೂಪದಿಂದ ಗುರುತಿಸಿ ಅನಿರುದ್ಧನನ್ನು ಕರೆತಂದಳು।
Verse 46
तच् छ्रुत्वा इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः कृष्णपौत्रं द्वारकातो दुहिता वाणमन्त्रिणः कुम्भाण्डस्यानिरुद्धोगाद्रराम ह्य् उषया सह
ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ (ಚಿಹ್ನಿತ ಪಾಂಡುಲಿಪಿ ಪಾಠದಂತೆ), ಕೃಷ್ಣನ ಮೊಮ್ಮಗ ಅನಿರುದ್ಧನು ದ್ವಾರಕೆಯಿಂದ ಬಂದು, ಬಾಣನ ಮಂತ್ರಿ ಕುಂಭಾಂಡನ ಪುತ್ರಿ ಉಷೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಹರಿಸಿ ರಮಿಸಿದನು।
Verse 47
वाणध्वजस्य सम्पातै रक्षिभिः स निवेदितः अनिरुद्धस्य वाणेन युद्धमासीत्सदारुणम्
ಕಾವಲುಗಾರರು ಧಾವಿಸಿ ಬಂದು ಅವನ ವಿಷಯವನ್ನು ವಾಣಧ್ವಜನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು; ನಂತರ ಅನಿರುದ್ಧ ಮತ್ತು ಬಾಣನ ನಡುವೆ ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧವು ಉಂಟಾಯಿತು।
Verse 48
श्रुत्वा तु नारदात् कृष्णः प्रद्युम्नबलभद्रवान् गरुडस्थोथ जित्वाग्नीन् ज्वरं माहेश्वरन्तथा
ನಾರದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಕೃಷ್ಣನು ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ಮತ್ತು ಬಲಭದ್ರರೊಂದಿಗೆ ಗರುಡಾರೂಢನಾದನು; ಅಗ್ನಿಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಮಾಹೇಶ್ವರ ಜ್ವರವನ್ನು ಸಹ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು।
Verse 49
हरिशङ्करयोर्युद्धं बभूवाथ शराशरि नन्दिविनायकस्कन्दमुखास्तार्क्षादिभिर्जिताः
ನಂತರ ಹರಿ ಮತ್ತು ಶಂಕರರ ನಡುವೆ ಬಾಣ-ಪ್ರತಿಬಾಣಗಳ ಯುದ್ಧವು ನಡೆಯಿತು; ನಂದಿ, ವಿನಾಯಕ, ಸ್ಕಂದ ಮೊದಲಾದವರು ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ (ಗರುಡ) ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹಾಯಕರಿಂದ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು।
Verse 50
जृम्भते शङ्करे नष्टे जृम्भणास्त्रेण विष्णुना छिन्नं सहस्रं बाहूनां रुद्रेणाभयमर्थितम्
ವಿಷ್ಣುವು ಜೃಂಭಣಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಶಂಕರನಿಗೆ ಜಂಭವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿ ಅಶಕ್ತನನ್ನಾಗಿಸಿದಾಗ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸಹಸ್ರ ಭುಜಗಳು ಛಿನ್ನವಾದವು; ಆಗ ರುದ್ರನು ಅವನಿಂದ ಅಭಯದ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಬೇಡಿದನು.
Verse 51
विष्णुना जीवितो वाणो द्विबाहुः प्राब्रवीच्छिवम् त्वया यदभयं दत्तं वाणस्यास्य मया च तत्
ವಿಷ್ಣುವಿಂದ ಜೀವ ಉಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬಾಣನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಬಾಹು ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು—“ಈ ಬಾಣನಿಗೆ ನೀನು ನೀಡಿದ ಅಭಯವನ್ನು ನಾನೂ ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತೇನೆ।”
Verse 52
आवयोर् नास्ति भेदो वै भेदी नरकमाप्नुयात् शिवाद्यैः पूजितो विष्णुः सोनिरुद्ध उषादियुक्
“ನಮ್ಮಿಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ ನಿಜವಾಗಿ ಭೇದವಿಲ್ಲ; ಭೇದ ಮಾಡುವವನು ನರಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಶಿವಾದಿ ದೇವರುಗಳಿಂದ ಪೂಜಿತನಾದ ವಿಷ್ಣುವೇ ಉಷಾ ಮೊದಲಾದವರೊಡನೆ ಇರುವ ಅನಿರುದ್ಧನು.”
Verse 53
द्वारकान्तु गतो रेमे उग्रसेनादियादवैः अनिरुद्धात्मजो वज्रो मार्कण्डेयात्तु सर्ववित्
ಅವನು ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಹೋಗಿ ಉಗ್ರಸೇನ ಮೊದಲಾದ ಯಾದವರೊಂದಿಗೆ ಆನಂದದಿಂದ ವಾಸಿಸಿದನು. ಅನಿರುದ್ಧನ ಪುತ್ರ ವಜ್ರನು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯರ ಉಪದೇಶದಿಂದ ಸರ್ವವಿತ್ (ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದವನು) ಆದನು.
Verse 54
बलभद्रः प्रलम्बघ्नो यमुनाकर्षणो ऽभवत् द्विविदस्य कपेर्भेत्ता कौरवोन्मादनाशनः
ಅವನು ಬಲಭದ್ರನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು—ಪ್ರಲಂಬನ ಸಂಹಾರಕ, ಯಮುನೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿ ತಿರುಗಿಸಿದವನು, ಕಪಿ ದ್ವಿವಿದನನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ನಾಶಮಾಡಿದವನು, ಮತ್ತು ಕೌರವರ ಉನ್ಮಾದವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಿದವನು.
Verse 55
हरी रेमेनेकमूर्तो रुक्मिण्यादिभिरीश्वरः पुत्रानुत्पादयामास त्वसंख्यातान् स यादवान् हरिवंशं पठेत् यः स प्राप्तकामो हरिं व्रजेत्
ಏಕಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದ ಈಶ್ವರ ಹರಿ ರುಕ್ಮಿಣಿ ಮೊದಲಾದ ರಾಣಿಯರೊಂದಿಗೆ ಕ್ರೀಡಿಸಿ, ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಯಾದವ ಪುತ್ರರನ್ನು ಜನ್ಮಕೊಟ್ಟನು. ಹರವಂಶವನ್ನು ಪಠಿಸುವವನು ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹರಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ।
Frequently Asked Questions
It legitimizes Kṛṣṇa’s avatāra through lineage mapping and then demonstrates dharma-restoration through a compressed sequence of Vraja, Mathurā, and Dvārakā episodes, ending with a recitation phala that frames the narrative as sādhanā.
The chapter articulates Hari–Śaṅkara abheda: Viṣṇu and Śiva are declared non-different, and sectarian distinction-making is condemned as spiritually harmful.
It links bhakti (Kṛṣṇa-līlā remembrance), dharma (tyrant-slaying and protection of society), and mantra-like practice (tri-sandhyā recitation of Devī names) with a phalaśruti promising both desired aims (bhukti) and attainment of Hari (mokṣa-oriented culmination).