Adhyaya 11: Sukesha’s Boon, the Twelve Dharmas of Beings, and the Cosmography of the Seven Dvipas with the Twenty-One Hells
सुकेशि-वरप्राप्तिः द्वादश-धर्म-वर्णनं सप्तद्वीप-प्रमाणं रौरवादि-नरक-निरूपणम् (Sukeśi-Varaprāptiḥ Dvādaśa-Dharma-Varṇanaṃ Saptadvīpa-Pramāṇaṃ Rauravādi-Naraka-Nirūpaṇam)
Cosmography of Seven Dvipas
Adhyāya 10 unfolds within the Pulastya–Nārada dialogue-frame: Nārada asks when, where, and why the rākṣasa Sukesha was cast down from the sky by Sūrya. Pulastya narrates Sukesha’s lineage (son of Vidyutkeśin) and his acquisition of an aerial city and near-invulnerability through Śaṅkara’s favor—an early marker of the Purāṇa’s syncretic theology, where Shaiva grace structures an asura’s worldly power. In the Māgadha forest Sukesha approaches perfected ṛṣis and inquires into “śreyas” and the defining marks of dharma. The sages respond with a typology of dharmas across twelve yonis (devas, daityas, siddhas, gandharvas, vidyādharas, kiṃpuruṣas, pitṛs, humans, rākṣasas, piśācas, etc.), integrating ritual action, svādhyāya, and bhakti to Viṣṇu, Hara, Bhāskara, and Devī. The chapter then pivots to cosmographic measurement: the seven dvīpas and encircling oceans in doubling proportions, culminating in Puṣkara-dvīpa and its raudra character. This topographical-cosmological mapping leads into a catalogue of twenty-one hells (beginning with Raurava), establishing a moral geography that links conduct (dharma/adharma) to post-mortem destinations.
Divine Beings
Sacred Geography
Mortal & Asura Figures
Key Content Points
- Pulastya answers Nārada’s query by recounting Sukesha’s origin, Śaṅkara-granted aerial city (gaganaga-pura), and the narrative conditions leading to his later downfall by Sūrya.
- A systematic, comparative taxonomy of dharma across multiple classes of beings (yonis), emphasizing svādhyāya, yajña, yogic discipline, and multi-deity bhakti (Viṣṇu–Hara–Bhāskara–Devī) as a syncretic ethical framework.
- Cosmographic and topographical specification of the seven dvīpas and surrounding oceans in doubling measures, followed by Puṣkara-dvīpa’s raudra/naraka associations and an enumerative description of the twenty-one hells (Raurava, Mahāraurava, Tāmisra, Andhatāmisra, etc.).
Shlokas in Adhyaya 11
Verse 1
इति श्रीवामनपुराणे दशमो ऽध्यायः नारद उवाच यदेतद् भवता प्रोक्तं सुकेशिनकरो ऽम्बरात् पातितो भुवि सूर्योण तत्कदा कुत्र कुत्र च
ដូច្នេះ ក្នុង «ស្រីវាមនបុរាណ» ជំពូកទីដប់ បានបញ្ចប់។ នារទៈបាននិយាយថា៖ «អ្វីដែលអ្នកបានប្រាប់—ថាព្រះសូរ្យៈ ត្រូវដៃរបស់សុគេសិន វាយធ្លាក់ពីមេឃមកលើផែនដី—ហេតុនោះកើតឡើងពេលណា ហើយកើតនៅទីកន្លែងណា (ឬទីកន្លែងណាខ្លះ)?»
Verse 2
सुकेशीति च कश्चासौ केन दत्तः पुरो ऽस्य च किमर्थं पातितो भूम्यामाकाशाद् भास्करेण हि
«ហើយតើអ្នកដែលហៅថា សុគេសិន នេះជានរណា? ទីក្រុង (pura) របស់គាត់ ត្រូវបានប្រទានដោយនរណា? ហើយដោយហេតុអ្វីបានជា ភាស្ករ (ព្រះអាទិត្យ) ត្រូវបានបោះទម្លាក់ពីមេឃមកលើផែនដី?»
Verse 3
पुलस्त्य उवाच/ शृणुष्वावहितो भूत्वा कथामेतां पुरातनीम् यथोक्तवान् स्वयंभूर्मां कथ्यमानां मयानघ
ពុលស្ត្យៈ បានមានពាក្យថា៖ «សូមស្តាប់ដោយការយកចិត្តទុកដាក់ នូវរឿងរ៉ាវបុរាណនេះ ឱ អ្នកគ្មានបាប។ ខ្ញុំនឹងប្រាប់ដូចដែល ស្វយម្ភូ (ព្រះព្រហ្មា) បានប្រាប់ខ្ញុំមក។»
Verse 4
आसीन्निशाचरपतिर्विद्युत्केशीति विश्रुतः तस्य पुत्रो गुणज्येष्ठः सुकेशिरभवत्ततः
មានស្តេចនៃពួកនិសាចរ (អារក្ស) មួយរូប ល្បីឈ្មោះថា វិទ្យុតកេសៈ។ កូនប្រុសរបស់គាត់ ដែលលើសគេក្នុងគុណធម៌ បានកើតមកបន្ទាប់ជា សុគេសិន។
Verse 5
तस्य तुष्टस्तथेशानः पुरमाकाशचारिणम् प्रादादजेयत्वमपि शत्रुभिश्चाप्यवध्यताम्
ដោយពេញចិត្តចំពោះគាត់ អីសានៈ (ព្រះសិវៈ) បានប្រទានទីក្រុងមួយដែលអាចធ្វើដំណើរតាមអាកាស ហើយក៏ប្រទានពរ ឲ្យមិនអាចឈ្នះបាន និងមិនអាចត្រូវសត្រូវសម្លាប់បានផងដែរ។
Verse 6
स चापि शङ्करात् प्राप्य वरं गगनगं पुरम् रेमे निशाचरैः सार्द्धू सदा धर्मपथि स्थितः
ហើយគាត់ផងដែរ ដោយបានទទួលពី សង្ឃរករ (ព្រះសិវៈ) នូវពរ ជាទីក្រុងដែលធ្វើដំណើរតាមមេឃ គាត់បានរស់នៅដោយសេចក្តីរីករាយជាមួយពួកនិសាចរ ទាំងនៅតែឈរជាប់លើផ្លូវធម៌ជានិច្ច។
Verse 7
स कदाचिद् गतो ऽरण्यं मागधं राक्षसेश्वरः तत्राश्रमांस्तु ददृशो ऋषीणां भावितात्मनाम्
កាលមួយ ព្រះអធិរាជនៃរាក្សស បានទៅកាន់ព្រៃម៉ាហ្គធៈ។ នៅទីនោះ ព្រះអង្គបានឃើញអាស្រមរបស់ឥសីទាំងឡាយ ដែលចិត្តវិញ្ញាណបានបណ្តុះបណ្តាលដោយធម៌។
Verse 8
महर्षिन् स तदा दृष्ट्वा प्रणिपत्याभिवाद्य च/ प्रत्युवाच ऋषीन् सर्वान् कृतासनपरिग्रहः
ពេលនោះ ព្រះអង្គបានឃើញមហាឥសីទាំងឡាយ ក៏លុតជង្គង់គោរព និងសម្តែងការស្វាគមន៍។ បន្ទាប់ពីអង្គុយរួច ព្រះអង្គបានឆ្លើយនិយាយទៅកាន់ឥសីទាំងអស់។
Verse 9
सुकेशिरुवाच प्रष्टुमिच्छामि भवतः संशयो ऽयं हृदि स्थितः कथयन्तु भवन्तो मे न चौवाज्ञापयाम्यहम्
សុគេសីបាននិយាយថា៖ ខ្ញុំប្រាថ្នាសួរព្រះអង្គទាំងឡាយ ព្រោះសង្ស័យនេះនៅជាប់ក្នុងចិត្តខ្ញុំ។ សូមព្រះអង្គទាំងឡាយប្រាប់ខ្ញុំ—ខ្ញុំមិនមានបំណងមិនគោរពឡើយ។
Verse 10
किंस्विच्छ्रेयः परे लोके किमु चेह द्विजोत्तमाः केन पूज्यस्तथा सत्सु केनासौ सुखमेधते
«តើអ្វីជាសុភមង្គលខ្ពស់បំផុតនៅលោកក្រោយ ហើយតើអ្វីជាសុភមង្គលខ្ពស់បំផុតនៅទីនេះ? ឱ ទ្វិជោត្តមៈ—ដោយអ្វីមនុស្សម្នាក់គួរត្រូវបានគោរពក្នុងចំណោមសត្ដបុរស ហើយដោយអ្វីគាត់រីកចម្រើនក្នុងសុខ?»
Verse 11
पुलस्त्य उवाच/ इत्थं सुकेशिवचनं निशम्य परमर्षयः प्रोचुर्विमृस्य श्रेयोर्ऽथमिह लोके परत्र च
ពុលស្ត្យៈបាននិយាយថា៖ «ពេលបានស្តាប់ពាក្យរបស់សុគេសីដូច្នេះ មហាឥសីទាំងឡាយបានពិចារណា ហើយបាននិយាយអំពីអ្វីដែលនាំទៅកាន់សុភមង្គលខ្ពស់បំផុត ទាំងនៅលោកនេះ និងនៅលោកក្រោយ»។
Verse 12
ऋष ऊचुः श्रूयतां कथयिष्यामस्तव राक्षसपुङ्गव यद्धि श्रेयो भवेद् वीर इह चामुत्र चाव्ययम्
The sages said: “Listen; we shall tell you, O foremost of the Rākṣasas, what indeed constitutes the highest good, O hero—(that good) which is imperishable both here and in the hereafter.”
Verse 13
श्रेयो धर्मः परे लोके इह च क्षणदाचर तस्मिन् समाश्रितः सत्सु पूज्यस्तेन सुखी भवेत्
Dharma is the highest good in the next world, and even here it should be practiced promptly. One who takes refuge in that (dharma), among the virtuous, becomes worthy of honor; by that he becomes happy.
Verse 14
सुकेशिरुवाच किंलक्षणो भवेद् धर्मः किमाचरणसत्क्रियः यमाश्रित्य न सीदन्ति देवाद्यास्तु तदुच्यताम्
Sukeśī said: What are the characteristics of dharma? What conduct and proper observances constitute it? That by taking refuge in which the gods and others do not fall into distress—please declare that.
Verse 15
ऋषय ऊचुः देवानां परमो धर्मः सदा यज्ञादिकाः क्रियाः स्वाध्यायवेदवेत्तृत्वं विष्णुपूजारतिः स्मृता
The Ṛṣis said: The supreme dharma of the gods is always the performance of acts beginning with sacrifice (yajña). (It also consists in) self-study and mastery/knowing of the Veda, and delight in the worship of Viṣṇu—so it is remembered.
Verse 16
दैत्यानां बाहुशलित्वं मात्सर्यं युद्धसत्क्रिया वेदनं नीतिशास्त्राणां हरभक्तिरुदाहृता
For the Daityas, strength of arms, jealousy, and proper conduct in battle are stated (as their traits); knowledge of polity/treatises on statecraft, and devotion to Hara (Śiva), are also declared.
Verse 17
सिद्धानामुदितो धर्मो योगयुक्तिरनुत्तमा स्वाध्यायं ब्रह्मविज्ञानं भक्तिर्द्वाभ्यामपि स्थिरा
ធម៌ដែលបានប្រកាសសម្រាប់ពួកសិទ្ធៈ គឺវិន័យយោគដ៏អតុល្យ; ក៏មានស្វាធ្យាយ និងវិជ្ជាដឹងប្រហ្មន៍; និងភក្តិដែលមាំមួន ដោយឈរលើទាំងពីរ។
Verse 18
उत्कृष्टोपासनं ज्ञेयं नृत्यवाद्येषु वेदिता सरस्वत्यां स्थिरा भक्तिर्गान्धर्वो धर्म उच्यते
គួរដឹងថា ការឧបាសនាដ៏ឧត្តមជាសញ្ញារបស់ពួកគេ; ពួកគេចេះនृत្យ និងវាទ្យ; ភក្តិមាំមួនចំពោះសរស្វតី—នេះហៅថា ធម៌របស់គន្ធರ್ವៈ។
Verse 19
विद्याधरत्वमतुलं विज्ञानं पौरुषे मतिः विद्याधराणां धर्मो ऽयं भवान्यां भक्तिरेव च
ភាពជាវិទ្យាធរដ៏អតុល្យ ការយល់ដឹងចែកចាយ (វិជ្ញាន) និងសេចក្តីសម្រេចចិត្តរឹងមាំ—នេះហៅថា ធម៌របស់វិទ្យាធរ; ហើយក៏មានភក្តិចំពោះភវានី (ព្រះនាង) ផងដែរ។
Verse 20
गन्धर्वविद्यावेदित्वं भक्तिर्भानौ तथा स्थिरा कौशल्यं सर्वशिल्पानां धर्मः किंपुरुषः स्मृतः
ការដឹងច្បាស់អំពីវិទ្យាគន្ធર્વៈ ភក្តិមាំមួនចំពោះភានុ (ព្រះអាទិត្យ) និងជំនាញក្នុងសិល្បៈទាំងអស់—នេះត្រូវបានចងចាំថា ជាធម៌កំណត់របស់កിംបុរុષៈ។
Verse 21
ब्रह्मचर्यममानित्वं योगाभ्यासरतिर्दृढा सर्वत्र कामचारितवं धर्मो ऽयं पैतृकः स्मृतः
ព្រហ្មចរិយា (វិន័យសុចរិត) អមានិត្វ (ភាពទាបទន់ មិនអួតអាង) ការរីករាយយ៉ាងរឹងមាំក្នុងការអនុវត្តយោគ និងសមត្ថភាពធ្វើដំណើរតាមចិត្តគ្រប់ទីកន្លែង—នេះត្រូវបានចងចាំថា ជាធម៌របស់ពៃត្រឹកៈ (ពួកបិត្រិ)។
Verse 22
ब्रह्मचर्यं यताशित्वं जप्यं ज्ञानं च राक्षस नियमाद्धर्मवेदित्वमार्थो धर्मः प्रचक्ष्यते
ព្រហ្មចារីយៈ ការបរិភោគដោយវាស់វែង ការសូត្រមន្ត និងចំណេះដឹង—ឱ រាក្សសា—ដោយវិន័យទាំងនេះ មនុស្សក្លាយជាអ្នកដឹងធម៌។ អត្ថប្រយោជន៍ (អរថ) ត្រូវបានប្រកាសថា គឺធម៌។
Verse 23
स्वाध्यायं ब्रह्मचर्यं च दानं यजनमेव च अकार्पण्यमनायासं दयाहिंसा क्षमा दमः
ស្វាធ្យាយៈ (ការសិក្សាខ្លួនឯងនៃគម្ពីរពិសិដ្ឋ) និងព្រហ្មចារីយៈ ការធ្វើទាន និងយជ្ញ (ពិធីបូជា) ប៉ុន្តែមិនកំណាញ់ ការខិតខំដោយមិនបង្កទុក្ខលំបាក មេត្តាករុណា អហിംសា (មិនហិង្សា) ការអត់ធ្មត់ និងការគ្រប់គ្រងខ្លួន។
Verse 24
जितेन्द्रियत्वं शौचं च माङ्गल्यं भक्तिरच्युते शङ्करे भास्करे देव्यां धर्मो ऽयं मानवः स्मृतः
ការឈ្នះលើអារម្មណ៍ទាំងឡាយ ភាពបរិសុទ្ធ ការប្រព្រឹត្តអំពើមង្គល និងភក្តីភាពចំពោះ អច្យុត (វិស្ណុ) ហើយការគោរពចំពោះ សង្ករ (សិវៈ) ភាស្ករ (ព្រះអាទិត្យ) និងព្រះនាងទេវី—នេះត្រូវបានចងចាំថា ជាធម៌របស់មនុស្ស។
Verse 25
धनाधिपत्यं भोगानि स्वाध्यायं शकरर्चनम् अहङ्कारमशौण्डीर्यं धर्मो ऽयं गुह्यकेष्विति
អធិបតីភាពលើទ្រព្យសម្បត្តិ ការរីករាយនៃភោគៈ ស្វាធ្យាយៈ (ការសិក្សាវេទ) និងការបូជាសង្ករ (សិវៈ) អហង្គារ (មោទនភាព) និងការខ្វះការអួតអាងក្លាហាន—នេះត្រូវបាននិយាយថា ជាធម៌ក្នុងចំណោមគុហ្យកៈ។
Verse 26
परदारावमर्शित्वं पारक्येर्ऽथे च लोलुपा स्वाध्यायं त्र्यम्बके भक्तिर्धर्मो ऽयं राक्षसः स्मृतः
ការរំលោភភរិយារបស់អ្នកដទៃ ការលោភលន់ចំពោះទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកដទៃ ស្វាធ្យាយៈ (ការសិក្សាវេទ) និងភក្តីភាពចំពោះ ត្រ្យម្បក (សិវៈ)—នេះត្រូវបានចងចាំថា ជាធម៌របស់រាក្សសៈ។
Verse 27
अविवेकमथाज्ञानं शौचहानिरसत्यता पिशाचानामयं धर्मः सदा चामिषगृध्नुता
ការខ្វះវិចារណញ្ញា អវិជ្ជា ការបាត់បង់ភាពបរិសុទ្ធ និងការមិនពិត—នេះជាធម្ម (ក្រមលក្ខណៈ) របស់ពិសាច; ហើយតែងតែមានចិត្តលោភលន់ចំពោះសាច់។
Verse 28
योनयो द्वादशैवैतास्तासु धर्माश्च राक्षस ब्रह्मणा कथिताः पुण्या द्वादशैव गतिप्रदाः
ទាំងនេះជាយោនីទាំងដប់ពីរ (របៀបកំណើត/ប្រភេទ) ពិតប្រាកដ។ ហើយក្នុងនោះ ឱ រាក្សសា ធម្មទាំងឡាយ—ដែលព្រះព្រហ្មាបានប្រកាស—ជាបុណ្យកុសល; មានដប់ពីរ និងផ្តល់គតិ (ទីទៅ) តាមសមស្រប។
Verse 29
सुकेशिरुवाच भवद्भिरुक्ता ये धर्माः शाश्वता द्वादशाव्ययाः तत्र ये मानवा धर्मास्तान् भूयो वक्तुमर्हथ
សុគេសីបាននិយាយថា៖ ធម្មទាំងឡាយដែលអ្នកទាំងអស់បានពោល គឺអស់កល្បជានិច្ច—មានដប់ពីរ និងមិនរលាយ។ ក្នុងនោះ សូមពោលឡើងវិញ (លម្អិត) អំពីធម្មដែលពាក់ព័ន្ធនឹងមនុស្ស។
Verse 30
ऋषय ऊचुः शृणुष्व मनुजादीनां धर्मास्तु क्षणदाचर ये वसन्ति महीपृष्ठे नरा द्वीपेषु सप्तसु
ឥសីទាំងឡាយបាននិយាយថា៖ ស្តាប់ចុះ ឱ អ្នកដើរពេលរាត្រី (ក្សណដាចរ) អំពីធម្មរបស់មនុស្សជាដើម—នៃបុរសទាំងឡាយដែលរស់នៅលើផ្ទៃផែនដី ក្នុងទ្វីបប្រាំពីរ។
Verse 31
योजनानां प्रमाणेणन पञ्चाशत्कोटिरायता जलोपरि महीयं हि नौरिवास्ते सरिज्जले
តាមមាត្រយោជនៈ ផែនដីមានប្រវែងលាតសន្ធឹងដល់ហាសិបកោដិ (យោជនៈ)។ ផែនដីនេះស្ថិតលើទឹក ហាក់ដូចទូកមួយលើចរន្តទន្លេ។
Verse 32
तस्योपरि च देवेशो ब्रह्म शौलेन्द्रमुत्तमम् कर्णिकाकारमत्युच्चं स्थापयामास सत्त्म
លើអ្វីនោះ ព្រះអម្ចាស់នៃទេវតា ព្រះព្រហ្មា បានស្ថាបនាទីអាសនៈដ៏ឧត្តម បំផុតខ្ពស់ និងមានរាងដូចកណ្ណិកា (ផ្នែកកណ្ដាលផ្កាឈូក)។
Verse 33
तस्येमां निर्ममे पुण्यां प्रजां देवश्चतुर्दिशम् स्थानानि द्वीपसंज्ञानि कृतवांश्च प्रजापतिः
ពីការរៀបចំនោះ ព្រះទេវតាបានបង្កើតពូជពង្សដ៏បរិសុទ្ធនេះ ទៅទិសទាំងបួន; ហើយព្រះប្រជាបតិ ក៏បានបង្កើតទីលំនៅដែលគេហៅថា «ទ្វីប» (ដែនកោះ-ទ្វីប) ផងដែរ។
Verse 34
तत्र मध्ये च कृतवाञ्जम्बूद्वीपमिति श्रुतम् तल्लक्षं योजनानां च प्रमाणेन निगद्यते
នៅកណ្ដាលនោះ មានទ្វីបដែលគេឮថា «ជម្ពូទ្វីប» ត្រូវបានស្ថាបនា។ ទំហំរបស់វា តាមមាត្រដ្ឋាន គឺមួយសែនយោជនៈ។
Verse 35
ततो जलनिधी रौद्रो बाह्यतो द्विगुणः स्थितः तस्यापि द्विगुणः प्लक्षो बाह्यतः संप्रतिष्ठितः
បន្ទាប់មក ខាងក្រៅវា មានសមុទ្រដ៏កាចសាហាវ ស្ថិតនៅដោយទំហំទ្វេដង។ ហើយខាងក្រៅសមុទ្រនោះ ទ្វីប «ផ្លក្ស» ត្រូវបានស្ថាបនា ដោយទំហំទ្វេដង (នៃអ្វីមុន)។
Verse 36
ततस्त्विक्षुरसोदश्च बाह्यतो वलयासृतिः द्विगुणः शाल्मलिद्वीपो द्विगुणो ऽस्य महोदधेः
បន្ទាប់មក ខាងក្រៅនោះ មានសមុទ្រទឹកអំពៅ ស្ថិតជាវង់ជុំខាងក្រៅ។ ទ្វីប «សាល្មលី» មានទំហំទ្វេដង ហើយសមុទ្រធំរបស់វាក៏ទ្វេដងទៀតដែរ។
Verse 37
सुरोदो द्विगुणस्तस्य तस्माच्च द्विगुणः कुशः घृतोदो द्विगुणश्चैव कुशद्वीपात् प्रकीर्तितः
សមុទ្រសុរា (ស្រា) មានទំហំទ្វេដងជាងសមុទ្រមុននោះ។ ពីនោះ គេប្រកាសថា គុស-ទ្វីប (Kuśa-dvīpa) មានទំហំទ្វេដង; ហើយសមុទ្រឃ្រឹត (ghṛta—ប៊ឺសុទ្ធ) ក៏ត្រូវបានប្រកាសថា ទ្វេដងជាងគុស-ទ្វីបដែរ។
Verse 38
घृतोदाद् द्विगुणः प्रोक्तः क्रौञ्चद्वीपो निशाचर ततो ऽपि द्विगुणः प्रोक्तः समुद्रो दधिसंज्ञितः
ឱ និសាចរ (Niśācara) ក្រោញ្ច-ទ្វីប (Krauñca-dvīpa) ត្រូវបាននិយាយថា មានទំហំទ្វេដងជាងសមុទ្រឃ្រឹត។ លើសពីនោះ សមុទ្រដែលហៅថា «ដធិ» (Dadhi—ទឹកដោះគោជូរ/យ៉ាហ្គួត) ត្រូវបានប្រកាសថា ទ្វេដងធំជាងមុន។
Verse 39
समुद्राद् द्विगुणः शाकः शाकाद् दुग्धाब्धिरुत्तमः द्विगुणः संस्थितो यत्र शेषपर्यङ्कगो हरिः एते च द्विगुणाः सर्वे परस्परमपि स्थिताः
សមុទ្រនោះទៅទៀត សាក-ទ្វីប (Śāka-dvīpa) មានទំហំទ្វេដង; ហើយលើសពីសាក មានសមុទ្រទឹកដោះគោដ៏ឧត្តម។ ក្នុងដែននោះ ហរិ (Hari) ស្ថិតនៅ ដោយសម្រាកលើគ្រែរបស់សេស (Śeṣa)។ ហើយទាំងអស់នេះ ត្រូវបានរៀបចំជាបន្តបន្ទាប់ ដោយមួយៗទ្វេដងជាងមួយមុន។
Verse 40
चत्वारिंशदिमाः कोट्यो लक्षाश्च नवतिः स्मृताः योजनानां राक्षसेन्द्र पञ्च चाति सुवुस्तृताः जम्बूद्वीपात् समारभ्य यावत्क्षीराब्धिरन्ततः
ចាប់ពីជម្ពូទ្វីប (Jambūdvīpa) រហូតដល់ចុងក្រោយគឺសមុទ្រទឹកដោះគោ (Kṣīrābdhi) ទាំងនេះត្រូវបានចងចាំថា មាន៤០ កោដិ និង៩០ លក្ខ (យោជនៈ) ហើយបន្ថែម៥ យោជនៈទៀត—ទូលាយយ៉ាងខ្លាំង ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃរាក្សស (Rākṣasa)។
Verse 41
तस्माच्च पुष्करद्वीपः स्वादूदस्तदनन्तरम् कोट्यश्चतस्रो लक्षाणां द्विपञ्चाशच्च राक्षस
ហើយលើសពីនោះ មានពុស្ករ-ទ្វីប (Puṣkaradvīpa) ហើយបន្ទាប់ភ្លាមៗគឺសមុទ្រស្វាទូទក (Svādūdaka—ទឹកផ្អែម)។ (ទំហំរបស់វា) គឺ ៤ កោដិ និង ៥២ លក្ខ (យោជនៈ) ឱ រាក្សស (Rākṣasa)។
Verse 42
पुष्करद्वीपमानो ऽयं तावदेव तथोदधिः लक्षमण्डकटाहेन समन्तादिभिपूरितम्
នេះជាមាត្រដ្ឋាននៃ ពុស្ករទ្វីប; ហើយសមុទ្រដែលព័ទ្ធជុំវិញវាក៏មានទំហំស្មើគ្នា—ពេញលេញជុំវិញ ដូចជាត្រូវបានបំពេញដោយកាដាហៈ (ឆ្នាំងធំ) មណ្ឌកា តាមមាត្រា “លក្ខ”។
Verse 43
एवं द्वीपास्त्विमे सप्त पृथग्धर्माः पृथक्क्रियाः गदिष्यामस्तव वयं शृमुष्व त्वं निशाचर
ដូច្នេះ ទ្វីបទាំង៧នេះ មានធម៌ (កាតព្វកិច្ច) ផ្សេងៗគ្នា និងពិធីកិច្ច (ក្រិយា) ផ្សេងៗគ្នា។ យើងនឹងពណ៌នាឲ្យអ្នក—សូមស្តាប់ អើយ អ្នកដើរពេលរាត្រី (និសាចរ)។
Verse 44
प्लक्षादिषु नरा वीर ये वसन्ति सनातनाः शाकान्तेषु न तेष्वस्ति युगावस्था कथञ्चन
អើយ វីរៈបុរស មនុស្សអមតៈដែលរស់នៅក្នុង ផ្លក្ស និងទ្វីបផ្សេងៗ រហូតដល់ សាក (Śāka) មិនមានស្ថានភាពនៃយុគ (yuga) នៅទីនោះឡើយ ដោយមិនមានវិធីណាមួយ។
Verse 45
मोदन्ते देववत्तेषां धर्मो दिव्य उदाहृतः कल्पान्ते प्रलयस्तेषां निगद्येत महाभुज
ពួកគេរីករាយដូចទេវតា; ធម៌របស់ពួកគេត្រូវបានប្រកាសថា ជាធម៌ទេវីយៈ។ នៅចុងកល្ប (kalpa) ការលាយលះ (pralaya) របស់ពួកគេត្រូវបាននិយាយថាកើតឡើង អើយ អ្នកមានដៃខ្លាំង។
Verse 46
ये जनाः पुष्करद्वीपे वसन्ते रौद्रदर्शने पैशाचमाश्रिता धर्मं कर्मान्ते ते विनाशिनः
មនុស្សដែលរស់នៅក្នុង ពុស្ករទ្វីប—គួរឲ្យភ័យរន្ធត់ក្នុងការមើលឃើញ—ដោយយកជម្រកក្នុងធម៌ និងរបៀបរស់នៅដូច ពិសាច (piśāca) នោះ នៅចុងនៃកម្មរបស់ពួកគេ ពួកគេត្រូវវិនាស។
Verse 47
सुकेशिरुवाच किमर्थं पुष्कद्वीपो भवद्भिः समुदाहृतः दुर्दर्शः शौचरहितो घोरः कर्मान्तनाशकृत्
សុគេសី បានមានពាក្យថា៖ ដោយហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គទាំងឡាយលើកឡើងអំពី ពុស្សកទ្វីប—ដែលពិបាកមើលឃើញ ខ្វះភាពបរិសុទ្ធ គួរឱ្យភ័យខ្លាច ហើយនាំឲ្យកិច្ចកម្មដល់ទីបញ្ចប់ត្រូវវិនាស?
Verse 48
तस्मिन् निशाचर द्वीपे नरकाः सन्ति दारुणाः रौरवाद्यास्ततो रौद्रः पुष्करो घोरदर्शनः
នៅលើកោះនៃអ្នកដើរពេលយប់ (និសាចរ) នោះ មាននរកដ៏សាហាវ—ចាប់ពី រោរវ (Raurava) ជាដើម។ ដូច្នេះ ពុស្សករ ត្រូវហៅថា «រោទ្រ» (កាចសាហាវ) ហើយគួរឱ្យភ័យខ្លាចក្នុងការមើលឃើញ។
Verse 49
सुकेशिरुवाच कियन्त्येतानि रौद्राणि नरकाणि तपोधनः कियन्मात्राणि मार्गेण का च तेषु स्वरूपता
សុគេសិន បានមានពាក្យថា៖ «ឱ តបោធនៈ អ្នកសម្បូរដោយតបៈ នរកដ៏សាហាវទាំងនេះមានប៉ុន្មាន? តាមផ្លូវ វាមានវិសាលភាពប៉ុនណា? ហើយសភាព/លក្ខណៈរបស់វានៅទីនោះជាដូចម្តេច?»
Verse 50
ऋषय ऊचुः शृणुष्व राक्षसश्रेष्ठ प्रमाणं लक्षणं तथा सर्वेषां रौरवादीनां संख्या या त्वेकविंशतिः
ព្រះឥសីទាំងឡាយបានមានពាក្យថា៖ «ស្តាប់ចុះ ឱ រក្សសដ៏ប្រសើរ អំពីវិមាត្រ និងលក្ខណៈរបស់វា។ ចំនួនសរុបនៃនរកទាំងអស់ ដែលចាប់ពី រោរវ (Raurava) ជាដើម មានម្ភៃមួយ។»
Verse 51
द्वे सहस्रे योजनानां ज्वलिताङ्गारविस्तृते रौरवो नाम नरकः प्रथमः परिकीर्त्तितः
មានវិសាលភាពពីរពាន់យោជនៈ ពាសពេញដោយអង្គារកំពុងឆេះ នរកដែលមាននាមថា «រោរវ» (Raurava) ត្រូវបានប្រកាសថាជាលើកដំបូង។
Verse 52
तप्तताम्रमयी भूमिरधस्ताद्वाह्नितापिता द्वितीयो द्विगुस्तस्मान्महारौरव उच्यते
ខាងក្រោមមានដីធ្វើពីទង់ដែងក្តៅឆេះ ត្រូវភ្លើងដុតរោល។ នរកទីពីរ ដែលសាហាវជាងមុនទ្វេដង ត្រូវហៅថា «មហារោរវ» (Mahāraurava)។
Verse 53
ततो ऽपि द्विःस्थितश्चान्यस्तमिस्रो नरकः स्मृतः अन्धतामिस्रको नाम चतुर्थो द्विगुमः परः
លើសពីនោះទៅទៀត មាននរកមួយទៀត ដែលសាហាវទ្វេដង ហៅថា «តមិស្រ» (Tamisra)។ បន្ទាប់មក នរកទីបួន ដែលខ្លាំងទ្វេដងទៀត មាននាម «អន្ធតមិស្រ» (Andhatāmisra)។
Verse 54
ततस्तु कालचक्रेति पञ्चमः परिगीयते अप्रतिष्ठं च नरकं घटीयन्त्रं च सप्तमम्
បន្ទាប់មក នរកទីប្រាំ ត្រូវសរសើរថា «កាលចក្រ» (Kāla-cakra) មានន័យថា «កង់នៃកាលៈ»។ ហើយក៏មាននរកឈ្មោះ «អប្រតិષ્ઠ» (Apratiṣṭha) និងនរកទីប្រាំពីរ «ឃធីយន្ត្រ» (Ghaṭī-yantra)។
Verse 55
असिपत्रवनं चान्यत्सहस्राणि द्विसप्ततिः योजनानां परिख्यातमष्टमं नरकोत्तमम्
ហើយមាននរកមួយទៀតឈ្មោះ «អសិបត្រវន» (Asipatravana) ដែលល្បីថាមានទំហំ៧២,០០០ យោជនៈ; វាត្រូវបានប្រកាសថាជានរកទីប្រាំបី ជានរកដ៏ឧត្តម។
Verse 56
नमकं तप्तकुम्भं च दशमं कूटशाल्मलिः करपत्रस्तथैवोक्तस्तथान्यः श्वानभोजनः
ក៏មាននរកឈ្មោះ «នមក» (Namaka) និង «តប្តកុម្ភ» (Taptakumbha) ផងដែរ; នរកទីដប់គឺ «កូតសាល្មលី» (Kūṭaśālmali)។ «ការបត្រ» (Karapatra) ក៏ត្រូវបានលើកឡើង ហើយមានមួយទៀតឈ្មោះ «ស្វានភោជន» (Śvānabhojana)។
Verse 57
संदंशो लोहपिण्डश्च करम्भसिकता तथा घोरा क्षारनदी चान्या तथान्यः कृमिभोजनः तथाष्टादशमी प्रोक्ता घोरा वैतरणी नदी
(មាននរក) សំដំសៈ និង លោហបិណ្ឌៈ ហើយ ករំភសិកតា; មានមួយទៀតដ៏គួរភ័យ គឺ ក្សារនទី (ទន្លេជាតិអាស៊ីត/ទឹកខ្លាញ់ឆេះ) និងមួយទៀត គ្រឹមិភោជនៈ។ ដូច្នេះ នរកទីដប់ប្រាំបី ត្រូវបានប្រកាសថា ជាទន្លេវៃតរណី ដ៏សាហាវ។
Verse 58
तथापरः शोणितपूयभोजनः क्षुराग्रधारो निशितश्च चक्रकः संशोषणो नाम तथाप्यनन्तः प्रोक्तास्तवैते नरकाः सुकेशिन्
«ហើយមាននរកផ្សេងទៀត៖ សោណិតពូយភោជនៈ (‘បរិភោគឈាម និងខ្ទុះ’), ក្សុរាគ្រធារា (‘លំហូរដែលមានមុខដាវមុត’), និង និឝិតចក្រកៈ (‘ទីកន្លែងកង់/ចក្រ មុតស្រួច’)។ ក៏មាន សំឝោសណៈ និង អនន្តៈ ផងដែរ។ នរកទាំងនេះ ត្រូវបានប្រកាសដល់អ្នក ដូច្នេះហើយ ឱ សុគេសី។»
Frequently Asked Questions
The sages define dharma through multiple, co-valid modalities—yajña and svādhyāya alongside bhakti—explicitly naming devotion to Viṣṇu (Acyuta/Hari) and to Śiva (Śaṅkara/Tryambaka), and also including Bhāskara and Devī. Sukesha’s power itself is grounded in Śaṅkara’s boon, while the ethical taxonomy treats multi-deity devotion as a legitimate component of right conduct, reflecting the Purāṇa’s syncretic theology rather than sectarian exclusivity.
The chapter gives a concentric cosmography of the seven dvīpas—Jambū, Plakṣa, Śālmali, Kuśa, Krauñca, Śāka, and Puṣkara—each paired with surrounding oceans whose dimensions are described in doubling proportions, extending outward up to the Kṣīrābdhi (Milk Ocean) where Hari is depicted resting on Śeṣa. Puṣkara-dvīpa is singled out for its raudra character and proximity to naraka-imagery, linking cosmic space to moral consequence.
As an extension of moral geography, the sages enumerate a set of twenty-one narakas beginning with Raurava (and Mahāraurava), followed by Tāmisra and Andhatāmisra, and further punitive realms such as Kāla-cakra, Asipatravana, Taptakumbha, Kūṭaśālmali, Śvānabhojana, Kṣāra-nadī, Kṛmibhojana, and the Vaitaraṇī river, among others. The list functions as a consequence-map: adharmic conduct is spatially encoded into specific post-mortem destinations.