
लङ्काप्राकारारोहणम् / Assault on Lanka’s Ramparts and the Opening Clash
युद्धकाण्ड
សರ್ಗនេះបង្ហាញការផ្លាស់ប្តូរពីការឡោមព័ទ្ធទៅសង្គ្រាមបើកចំហ។ អ្នកស៊ើបការណ៍រាក្សសរាយការណ៍ដល់រាវណថា ព្រះរាម និងកងវានរ បានកាន់កាប់ផ្លូវចូលជិតលង្កាបានយ៉ាងរឹងមាំ; រាវណកើតកំហឹង ហើយបញ្ជាឲ្យរៀបចំកងទ័ពប្រដាប់អាវុធភ្លាមៗ។ ព្រះរាមព្រួយព្រះហឫទ័យដោយគិតដល់ទុក្ខវេទនារបស់នាងសីតា ទើបបញ្ជាឲ្យចាត់ការយ៉ាងរហ័សលើសត្រូវ; វានរទាំងឡាយស្រែកដូចសិង្ហ ហើយយកដើមឈើ ថ្ម និងកំពូលភ្នំធ្វើជាអាវុធបណ្តោះអាសន្ន។ ពួកវានរឡើងជញ្ជាំង និងច្រកទ្វារ បំពេញគូទឹកដោយដី ឈើ និងសំណល់ ដើម្បីបើកផ្លូវ ហើយបំបែកទ្វារតូរ៉ណាមាស និងកោពុរៈខ្ពស់ៗដែលប្រៀបដូចភ្នំកៃលាស។ បន្ទាប់មកមានការរៀបចំជំរំយ៉ាងមានរបៀបនៅច្រកទ្វារក្រុង៖ កុមុទនៅទិសកើត សតបលីនៅទិសត្បូង សុសេណនៅទិសលិច និងព្រះរាមជាមួយព្រះលក្ខ្មណ និងសុគ្រីវនៅទិសជើង; កវាក្ស ធូម្រ និងវិភីសណជាមួយមន្ត្រី ត្រូវបានដាក់ឲ្យជួយគាំទ្រ និងការពារ។ រាវណបញ្ជាឲ្យចេញវាយជាសកល សំឡេងស្គរ និងស័ង្ខផ្ទុះឡើង ហើយលាន់ទៅដល់ភ្នំ ដី មេឃ និងសមុទ្រ។ ចុងសರ್ಗបញ្ចប់ដោយការប្រយុទ្ធជិតខាងដ៏គួរឱ្យខ្លាច—រាក្សសវាយដោយគ្រឿងគប់ ដាវ ព្រួញ ត្រីសូល និងភិន្ទិបាល; វានរតបស្នងដោយដើមឈើ ថ្ម ក្រចក និងធ្មេញ—ធ្វើឲ្យទីលានសង្គ្រាមក្លាយជាកក់ឈាមនិងសាច់ ដ៏ធំទូលាយអស្ចារ្យ។
Verse 1
ततस्तेराक्षसास्तत्रगत्वारावणमन्दिरम् ।न्यवेदयन्पुरींरुद्धांरामेणसहवानरैः ।।।।
បន្ទាប់មក ពួករាក្សសទាំងនោះបានទៅដល់ព្រះរាជវាំងរបស់រាវណៈ ហើយទូលបង្គំរាយការណ៍ថា ក្រុងត្រូវបានព្រះរាមជាមួយពួកវានរ កាន់កាប់ និងព័ទ្ធជុំវិញរឹតត្បិតហើយ។
Verse 2
रुद्धांतुनगरींश्रुत्वाजातक्रोधोनिशाचरः ।विधानंद्विगुणंश्रुत्वाप्रासादंसोऽध्यरोहत ।।।।
ពេលឮថា ក្រុងត្រូវបានបិទខ្ទប់ និងត្រូវកាន់កាប់ហើយ ម្ចាស់និសាចរៈ (រាវណៈ) ក៏កើតកំហឹង; ពេលដឹងពីស្ថានភាពការពារ គាត់បញ្ជាឲ្យបង្កើនការរៀបចំជាពីរដង ហើយឡើងទៅលើរានហាលព្រះបរមរាជវាំង។
Verse 3
सददर्शावृतांलङ्कांसशैलवनकाननाम् ।असङ्ख्येयैर्हरिगणैःसर्वतोयुद्धकाङ्क्षिभिः ।।।।
ព្រះองค์បានទតឃើញលង្កា ជាមួយភ្នំ និងព្រៃព្រឹក្សាដ៏ស្រស់ស្អាត ត្រូវបានគ្របដណ្តប់ពីគ្រប់ទិសដោយក្រុមវានរច្រើនមិនអាចរាប់បាន ទាំងអស់សុទ្ធតែប្រាថ្នាចង់ចូលសង្គ្រាម។
Verse 4
सदृष्ट्वावानरैःसर्वांवसुधांकवलीकृताम् ।कथंक्षपयितव्याःस्युरितिचिन्तापरोऽभवत् ।।।।
ពេលគាត់ឃើញពួកវានរាលពាសពេញផែនដី ដូចជាបានលេបយកភពផែនដីទាំងមូលទៅហើយ គាត់ក៏ធ្លាក់ក្នុងក្តីព្រួយបារម្ភ ហើយគិតថា «តើត្រូវបំផ្លាញពួកគេដូចម្តេចទើបអស់?»
Verse 5
सचिन्तयित्वासुचिरंधैर्यमालम्ब्यरावणः ।राघवंहरियूथांश्चददर्शायतलोचनः ।।।।
រាវណៈ បន្ទាប់ពីគិតពិចារណាយូរណាស់ ហើយពឹងផ្អែកលើសេចក្តីក្លាហាន ក៏បានមើលដោយភ្នែកដ៏នឹងនរ និងឆ្ងាយឃើញ ទៅកាន់រាឃវៈ និងកងទ័ពវានរជាច្រើន។
Verse 6
राघवःसहसैन्येनमुदितोनामपुप्लुवे ।लङ्कांददर्शगुप्तांवैसर्वतोराक्षसैर्वृताम् ।।।।
រាឃវៈ ជាមួយកងទ័ពរបស់ព្រះអង្គ ដោយចិត្តរីករាយមានទំនុកចិត្ត បានរុកទៅមុខ ហើយបានឃើញលង្កា—ទីក្រុងដែលបានការពារយ៉ាងរឹងមាំ និងត្រូវរាក្សសព័ទ្ធជុំវិញគ្រប់ទិស។
Verse 7
दृष्ट्वादाशरथिर्लङ्कांचित्रध्वजपताकिनीम् ।जगामसहसासीतांदूयमानेनचेतसा ।।।।
ពេលព្រះរាជបុត្ររបស់ទសរថ បានឃើញលង្កាដែលតុបតែងដោយទង់ជ័យ និងបដាចម្រុះពណ៌ ចិត្តព្រះអង្គក៏រត់ទៅរកសីតាទាន់ที ហើយព្រះហឫទ័យឆេះរលាកដោយទុក្ខកង្វល់។
Verse 8
अत्रसामृगशावाक्षीमत्कृतेजनकात्मजा ।पीड्यतेशोकसन्तप्ताकृशास्थण्डिलशायिनी ।।।।
នៅទីនេះ កូនស្រីរបស់ព្រះជនក គឺព្រះនាងសីតា ភ្នែកដូចកូនក្តាន់ កំពុងទទួលទុក្ខវេទនាដោយសារខ្ញុំ; ត្រូវកម្តៅនៃសោកសៅដុតឆេះ ស្គមស្គាំង ហើយដេកលើដីទទេ។
Verse 9
पीड्यमानांसधर्मात्मावैदेहीमनुचिन्तयन् ।क्षिप्रमाज्ञापयामासवानरान्द्विषतांवधे ।।।।
ព្រះអង្គអ្នកមានធម៌ ដោយគិតគូរជានិច្ចអំពីព្រះនាងវៃទេហីដែលកំពុងរងទុក្ខ បានប្រញាប់ប្រញាល់បញ្ជាឲ្យពួកវានរ ចូលវាយប្រហារ និងសម្លាប់សត្រូវអ្នកជាម្ចាស់ព្យាបាទ។
Verse 10
एवमुक्तेतुवचनेरामेणाक्लिष्टकर्मणा ।संघर्षमाणाःप्लवगाःसिम्हनादैरनादयन् ।।।।
ពេលព្រះរាម—អ្នកប្រព្រឹត្តកិច្ចដែលមិននាំទុក្ខដល់អ្នកធម៌—បានមានព្រះបន្ទូលដូច្នោះ ពួកវានរ (ផ្លវគ) ដែលកំពុងរមៀលចង់ចូលសង្គ្រាម ក៏បន្លឺសំឡេងគំហុកដូចសត្វសិង្ហ។
Verse 11
शिखरैर्विकिरामैनांलङ्कांमुष्टिभिरेववा ।इतिस्मदधिरेसर्वेमनांसिहरियूथपाः ।।।।
មេកងវានរ (ហរិយូថប) ទាំងអស់បានប្តេជ្ញានៅក្នុងចិត្តថា៖ «យើងនឹងបំផ្លាញលង្កានេះ—បើមិនមែនដោយកំពូលភ្នំដែលយើងកាច់យកមកទេ ក៏ដោយកណ្តាប់ដៃទទេរបស់យើងផ្ទាល់»។
Verse 12
उद्यम्यगिरिशृङ्गाणिशिखराणिमहान्तिच ।तरूंश्चोत्पाट्यविविधांस्तिष्ठन्तिहरियूथपाः ।।।।
មេកងវានរទាំងឡាយលើកកំពូលភ្នំ និងស្នូលភ្នំដ៏ធំៗ ហើយដកដើមឈើជាច្រើនប្រភេទចេញពីឫស រួចឈរត្រៀមខ្លួនសម្រាប់សង្គ្រាម។
Verse 13
प्रेक्षतोराक्षसेन्द्रस्यतान्यनीकानिभागशः ।राघवप्रियकामार्थंलङ्कामारुरुहुस्तदा ।।।।
នៅចំពោះមុខព្រះមហាក្សត្ររក្សសដែលកំពុងមើលឃើញ កងវានរទាំងនោះបានបែងចែកជាផ្នែកៗ ហើយឡើងចូលទៅកាន់លង្កា ដោយប្រាថ្នានឹងបំពេញកិច្ចដែលធ្វើឲ្យរាឃវៈពេញព្រះហឫទ័យ។
Verse 14
तेताम्रवक्त्राहेमाभारामार्थेत्यक्तजीविताः ।लङ्कामेवाभ्यवर्तन्तसालतालशिलायुधाः ।।।।
វានរទាំងនោះ—ខ្លះមានមុខពណ៌ក្រហមដូចស្ពាន់ ខ្លះភ្លឺរលោងដូចមាស—បានដាក់ជីវិតជាប្រថុយសម្រាប់ព្រះរាម; កាន់ដើមសាល និងដើមតាល ព្រមទាំងថ្មជាអាវុធ ហើយស្ទុះត្រង់ទៅកាន់លង្កា។
Verse 15
तेद्रुमैःपर्वताग्रैश्चमुष्टिभिश्चप्लवङ्गमाः ।प्राकाराग्राण्यरण्यानिममन्थुस्तोरणानिच ।।।।
ដោយដើមឈើ កំពូលភ្នំ និងសូម្បីតែកណ្ដាប់ដៃរបស់ខ្លួន ពលវង្គមវានរទាំងនោះបានវាយបុកលើកំពូលជញ្ជាំងការពារ ហើយកម្ទេចទ្វារច្រកទីក្រុងឲ្យបាក់បែក។
Verse 16
पारिखाःपूरयन्तिस्मप्रसन्नसलिलायुताः ।पांसुभिःपर्वताग्रैश्चतृणैःकाष्ठैश्चवानराः ।। ।।
វានរទាំងឡាយបានចាប់ផ្តើមបំពេញគូទឹកការពារ—ទោះបីមានទឹកថ្លាស្អាតក៏ដោយ—ដោយដី កំពូលភ្នំ ស្មៅ និងឈើបំបែកៗ។
Verse 17
ततःसहस्रयूथाश्चकोटीयूथाश्चवानराः ।कोटीशतयुताश्चान्येलङ्कामारुरुहुस्तदा ।।।।
បន្ទាប់មក ពួកវានរា—ជាកងជាច្រើនពាន់ ជាកងជាច្រើនកោដិ ហើយខ្លះទៀតដល់ជារយកោដិ—បានឡើងចូលក្រុងលង្កា នៅពេលនោះ។
Verse 18
काञ्चनानिप्रमृद्नन्तस्तोरणानिप्लवङ्गमाः ।कैलासशिखराभानिगोपुराणिप्रमथ्यच ।।।।
ពួកផ្លវង្គមៈបានកិនបំផ្លាញទ្វារតូរ៉ណៈមាស ហើយក៏វាយបំបែកកោពុរៈខ្ពស់ស្រស់ភ្លឺ ដូចកំពូលភ្នំកៃលាស។
Verse 19
आप्लवन्तःप्लवन्तश्चगर्जन्तश्चप्लवङ्गमाः ।लङ्कांतामभिधावन्तिमहावारणसंनिभाः ।।।।
ពួកផ្លវង្គមៈលោតឡើង លោតទៅ ហើយគ្រហឹមរំពង ខណៈរត់បោលទៅកាន់លង្កា; ហ្វូងពួកគេគួរឲ្យខ្លាច ដូចដំរីធំៗ។
Verse 20
जयत्यतिबलोरामोलक्ष्मणश्चमहाबलः ।राजाजयतिसुग्रीवोराघवेणाभिपालितः ।।।।
«ជ័យជំនះដល់ព្រះរាមាអ្នកមានកម្លាំងលើសលប់ និងជ័យជំនះដល់ព្រះលក្ខ្មណៈអ្នកមានកម្លាំងមហិមា! ជ័យជំនះដល់ព្រះរាជាសុគ្រីវៈផងដែរ—ដែលស្ថិតក្រោមការការពាររបស់រាឃវៈ»
Verse 21
इत्येवंघोषयन्तश्चगर्जन्तश्चप्लवङ्गमाः ।अभ्यधावन्तलङ्कायाःप्राकारंकामरूपिणः ।।।।
ដូច្នេះ ពួកវានរអាចបម្លែងរូប បានប្រកាសសូរស័ព្ទ និងគំហុករំពង ហើយរត់ប្រញាប់ត្រង់ទៅកាន់ជញ្ជាំងបន្ទាយនៃលង្កា។
Verse 22
वीरबाहुःसुबाहुश्चनलश्चवनगोचरः ।निपीड्योपनिविष्टास्तेप्राकारंहरियूथपाः ।एतस्मिन्नन्तरेचक्रुःस्कन्धावारनिवेशनम् ।। ।।
វីរបាហុ សុបាហុ និងនលា អ្នកដើរតាមផ្លូវព្រៃ បានរុញបង្ខំជញ្ជាំងបន្ទាយ ហើយចូលកាន់ទីតាំងនៅទីនោះជាមេកងវានរ; ក្នុងពេលនោះផង ពួកគេបានបង្កើតស្កន្ធាវារៈ គឺជាជំរុំយោធា។
Verse 23
पूर्वद्वारंतुकुमुदःकोटीभिर्दशभिर्वृतः ।आवृत्यबलवांस्तस्थौहरिभिर्जितकाशिभिः ।।।।
កុមុទៈ ដែលមានកម្លាំង ត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធដោយវានរដប់កោដិ បានបិទទ្វារខាងកើត ហើយឈរមាំមួន; កងវានរនោះភ្លឺរលោង ដូចជាបានឈ្នះរួចហើយ។
Verse 24
साहाय्यार्थंतुतस्यैवनिविष्टःप्रघसोहरिः ।पनसश्चमहाबाहुर्वानरैर्बहुभिर्वृतः ।।।।
ដើម្បីជួយគាត់ វានរឈ្មោះ ប្រគាសៈ បានចូលទៅកាន់ទីតាំងនៅទីនោះ; ហើយ បនសៈ អ្នកមានព្រះពាហុធំ ក៏ត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធដោយវានរជាច្រើន ឈរត្រៀមជួយគាំទ្រ។
Verse 25
दक्षिणंद्वारमागम्यवीरःशतबलिःकपिः ।आवृत्यबलवांस्तस्थौविंशत्याकोटिभिर्वृतः ।।।।
ពេលទៅដល់ទ្វារខាងត្បូង វានរវីរបុរស សតបលី បានហ៊ុំព័ទ្ធបិទកាត់វា ហើយឈរមាំមួនដោយកម្លាំង ដោយមានកងទ័ពវានរវិសាល ហ៊ុំព័ទ្ធចំនួនម្ភៃកោដិ។
Verse 26
सुषेणःपश्चिमद्वारंगतस्तारापिताहरिः ।आवृत्यबलवांस्तस्थौषष्टिकोटिभिरावृतः ।।।।
សុសេណៈ បិតារបស់តារា វានរអ្នកមានកម្លាំងខ្លាំង បានទៅដល់ទ្វារខាងលិច ហើយឈររឹងមាំបិទល้อมទ្វារនោះ ដោយមានវានរចំនួនហុកសិបកោដិព័ទ្ធជុំវិញ។
Verse 27
उत्तरंद्वारमासाद्यरामःसौमित्रिणासह ।आवृत्यबलवांस्तस्थौसुग्रीवश्चहरीश्वरः ।।।।
ព្រះរាម ព្រមជាមួយសោមិត្រី (លក្ខ្មណៈ) បានទៅដល់ទ្វារខាងជើង ហើយឈររឹងមាំបិទល้อมទ្វារនោះ; សុគ្រីវ ព្រះអម្ចាស់នៃវានរ ក៏បានឈររក្សាទីតាំងនៅទីនោះដែរ។
Verse 28
गोलाङ्गूलोमहाकायोगवाक्षोभीमदर्शनः ।वृतःकोट्यामहावीर्यस्तस्थौरामस्यपार्श्वतः ।।।।
គវាក្សៈ អ្នកមកពីពូជគោលាង្គូលៈ មានរាងកាយធំមហិមា និងទម្រង់គួរឱ្យខ្លាច បានឈរនៅជិតព្រះរាម ដោយមានវានរវីរបុរសមួយកោដិព័ទ្ធជុំវិញ។
Verse 29
ऋक्षाणांभीमवेगानांधूम्रःशत्रुनिबर्हणः ।वृतःकोट्यामहावीर्यस्तस्थौरामस्यपार्श्वतः ।।।।
ធូម្រៈ អ្នកបំផ្លាញសត្រូវ បានឈរនៅជិតព្រះរាម ដោយមានហ្វូងខ្លាឃ្មុំមួយកោដិ ដែលមានល្បឿនគួរឱ្យខ្លាច និងកម្លាំងខ្លាំង ព័ទ្ធជុំវិញ ហើយល្បីល្បាញដោយវីរភាពដ៏មហិមា។
Verse 30
सन्नद्धस्तुमहावीर्योगदापाणिर्विभीषणः ।वृतोयस्तैस्तुसचिवैस्तस्थौतत्रमहाबलः ।।।।
បន្ទាប់មក វិភីសណៈ មហាវីរៈមានវីរភាពដ៏ខ្លាំងក្លា ស្លៀកពាក់អាវុធពេញលេញ កាន់គទានៅក្នុងដៃ ហើយមានមន្ត្រីរបស់គាត់ព័ទ្ធជុំវិញ ឈរមាំមួននៅទីនោះដោយកម្លាំងដ៏មហិមា។
Verse 31
गजोगवाक्षोगवयःशरभोगन्धमादनः ।समन्तात्परिधावन्तोररक्षुर्हरिवाहिनीम् ।।।।
គជៈ កវាក្សៈ កវយៈ សរភៈ និង គន្ធមាទនៈ រត់វង់ព័ទ្ធជុំវិញគ្រប់ទិសទាំងអស់ យាមការពារ និងអភិរក្សកងទ័ពវានរ។
Verse 32
ततःकोपपरीतात्मारावणोराक्षसेश्वरः ।निर्याणंसर्वसैन्यानांद्रुतमाज्ञापयत्तदा ।।।।
បន្ទាប់មក រាវណៈ ព្រះអម្ចាស់នៃរាក្សស មានចិត្តត្រូវកំហឹងគ្របដណ្តប់ បានបញ្ជាឲ្យកងទ័ពទាំងអស់ ចេញដំណើរយ៉ាងរហ័សភ្លាមៗ។
Verse 33
एतच्छ्रुत्वाततोवाक्यंरावणस्यमुखोद्गतम् ।सहसाभीमनिर्घोषमुद्घुष्टंरजनीचरैः ।।।।
ពេលបានឮពាក្យដែលចេញពីមាត់រាវណៈ នោះ ពួករាជនីចរ បានស្រែកហ៊ោឡើងភ្លាមៗ ជាសំឡេងគំហុកដ៏គួរឱ្យភ័យខ្លាច។
Verse 34
ततःप्रचोदिताभेर्यश्चन्द्रपाण्डरपुष्कराः ।हेमकोणाहताभीमाराक्षसानांसमन्ततः ।।।।
បន្ទាប់មក ស្គរធំៗ ដែលផ្ទៃស្គរស ភ្លឺដូចព្រះចន្ទ ត្រូវពួករាក្សសវាយពីគ្រប់ទិសដោយដំបងមាស បង្កើតសំឡេងរំពងដ៏គួរឱ្យខ្លាច។
Verse 35
विनेदुश्चमहाघोषाःशङ्खाःशतसहस्रशः ।राक्षसानांसुघोराणांमुखमारुतपूरिताः ।।।।
បន្ទាប់មក ស័ង្ខរាប់សែនៗ ត្រូវពួករាក្សសដ៏គួរភ័យខ្លាច ផ្លុំដោយខ្យល់ពីមាត់ ហើយសូរស័ព្ទធំកក្រើកកងរំពងឡើង។
Verse 36
तेबभुःशुभनीलाङ्गाःसशङ्खारजनीचराः ।विद्युन्मण्डलसन्नद्धाःसबलाकाइवाम्बुदाः ।।।।
ពួកអ្នកដើរពេលរាត្រីទាំងនោះ មានអវយវៈពណ៌ខៀវងងឹតដ៏ស្រស់ស្អាតភ្លឺវាវ កាន់ស័ង្ខ ហាក់ដូចពពក—ព័ទ្ធជុំវិញដោយរង្វង់ពន្លឺរន្ទះ—ដូចពពកភ្លៀងដែលមានសត្វកុកហោះតាម។
Verse 37
निष्पतन्तिततःसैन्याहृष्टारावणचोदिताः ।समयेपूर्यमाणस्यवेगाइवमहोदधेः ।।।।
បន្ទាប់មក កងទ័ពទាំងឡាយដែលរាវណៈជំរុញ ក៏ស្ទុះចេញទៅដោយចិត្តរីករាយ—លឿន និងកើនឡើងដូចរលកនៃមហាសមុទ្រ នៅវេលាប្រាល័យកំពុងពេញលេញ។
Verse 38
ततोवानरसैन्येनमुक्तोनादःसमन्ततः ।मलयःपूरितोयेनससानुप्रस्थकन्दरः ।।।।
បន្ទាប់មក កងវានរបញ្ចេញសូរគំហុកដ៏ខ្លាំងពីគ្រប់ទិស; ដោយសូរនោះ ភ្នំមលយៈក៏ពេញទៅដោយសំឡេងកងរំពង—ទាំងជម្រាល កំពូលជួរ និងរូងភ្នំទាំងអស់។
Verse 39
शङ्खदुन्दुभिसंघुष्टःसिम्हनादस्तरस्विनाम् ।पृथिवींचान्तरिक्षंचसागरंचैवनादयन् ।।।।
លាយឡំជាមួយសូរស័ង្ខ និងសូរកណ្ដូងដុន្ទុភី សូរគំហុកដូចសីហនាទរបស់អ្នកក្លាហាន បានធ្វើឲ្យផែនដី និងអាកាស—សូម្បីតែមហាសមុទ្រផង—កងរំពង។
Verse 40
गजानांबृंहितैःसार्धंहयानांहेषितैरपि ।रथानांनेमिघोषैश्चरक्षसाम्वदनस्वनः ।। ।।
ជាមួយសំឡេងផ្លុំត្រែរបស់ដំរី សំឡេងហ៊ឺសរបស់សេះ សំឡេងកង់រទេះក្រហមក្រហាយ និងសំឡេងហៅហ៊ោរបស់រាក្សស សំឡេងអ៊ូអរក៏កើនឡើង ហើយរាលដាលទៅគ្រប់ទិស។
Verse 41
एतस्मिन्नन्तरेघोरःसङ्ग्रामःसमवर्तत ।रक्षसांवानराणांचयथादेवासुरेपुरा ।।।।
នៅក្នុងចន្លោះនោះ សង្គ្រាមដ៏សាហាវបានផ្ទុះឡើង រវាងរាក្សស និងវានរ ដូចសង្គ្រាមបុរាណរវាងទេវ និងអសុរ។
Verse 42
तेगदाभिःप्रदीप्ताभिःशक्तिशूलपरश्वधैः ।निजघ्नुर्वानरान्घोराःकथयन्तःस्वविक्रमान् ।।।।
ពួករាក្សសដ៏គួរភ័យខ្លាច អួតអាងអំពីវីរភាពរបស់ខ្លួន ហើយវាយបំបាក់ពួកវានរ ដោយគុណដែកធំភ្លើងភ្លឺ ព្រួញចាក់ ត្រីសូល និងកាំបិតកាប់។
Verse 43
राजाजयतिसुग्रीवइतिशब्दोमहानभूत् ।राजन्जयजयेत्युक्त्वास्वस्वनामकथान्ततः ।।।।
សំឡេងហ៊ោរដ៏ធំបានលាន់ឡើងថា «ព្រះរាជា សុគ្រីវ មានជ័យ!» ហើយក្នុងភាពចលាចលនៃសង្គ្រាម ពួកគេហៅថា «ជ័យព្រះរាជា! ជ័យ!» ព្រមទាំងស្រែកឈ្មោះរបស់ខ្លួនៗ។
Verse 44
तथावृक्षैर्महाकायाःपर्वताग्रैश्चवानराः ।निजघ्नुस्तानिरक्षांसिनखैर्दन्तैश्चवेगिताः ।।।।
ដូច្នេះដែរ ពួកវានរមានកាយធំមហិមា បានវាយប្រហារពួករាក្សសទាំងនោះដោយដើមឈើ និងកំពូលភ្នំ ហើយរត់ចូលប្រយុទ្ធយ៉ាងលឿន ក៏ក្រញ៉ាំនិងខាំឲ្យខ្ទេចខ្ទី។
Verse 45
राक्षसास्त्वपरेभीमाःप्राकारस्थामहीगतान् ।भिन्दिपालैश्चखड्गैश्चशूलैश्चैवव्यदारयन् ।।।।
ប៉ុន្តែ រាក្សសមួយចំនួនទៀតដ៏គួរឱ្យភ័យខ្លាច ដែលឈរលើជញ្ជាំងបន្ទាយ បានចាក់កាត់បំបែកពួកវានរដែលនៅខាងក្រោមលើដី ដោយភិន្ទិបាល ដាវ និងត្រីសូល។
Verse 46
वानराश्चापिसङ्क्रुद्धाःप्राकारस्थान्महीगताः ।राक्षसान्पातयामासुःसमाप्लुत्यप्लवङ्गमाः ।।।।
ពួកវានរផងដែរ ក៏កើតកំហឹង; ពួកប្លវង្គមា លោតឡើង ហើយទាញទម្លាក់ពួករាក្សសដែលឈរនៅលើជញ្ជាំងបន្ទាយ ឲ្យធ្លាក់ចុះមកលើដី។
Verse 47
ससम्प्रहारस्तुमुलोमांसशोणितकर्दमः ।रक्षसांवानराणांचसम्बभूवाद्भुतोपमाः।।।।
ការប្រយុទ្ធប្រហារនោះ រវាងពួករាក្សស និងវានរ ក្លាយជាភាពអ៊ូអរកក្រើកយ៉ាងខ្លាំង ដូចជាបឹងភក់នៃសាច់ និងឈាម; គួរឱ្យភ័យខ្លាចពេលឃើញ ហើយគួរឱ្យអស្ចារ្យដោយភាពសាហាវ។
Rāma’s pivotal action is to convert grief for Sītā into disciplined command: he orders immediate engagement against hostile forces, directing collective violence toward liberation and justice rather than personal rage—an applied model of rājadharma under emotional strain.
The sarga presents warfare as a moral test: inner sorrow is acknowledged, yet action must be regulated by purpose and duty. Leadership is shown through structured deployment and protection of allies, while uncontrolled fury (as in Rāvaṇa’s reaction) accelerates destructive escalation.
Laṅkā’s fortifications—ramparts, moats, gateways, and gopuras—are central, with evocative similes to Kailāsa and an acoustic expansion to Malaya mountain, earth, sky, and ocean, emphasizing the battle’s cosmological scale and the city’s engineered defenses.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.