Sarga 125
पुष्पकारोहणम् (Boarding the Puṣpaka; Honoring the Allies and Departure for Ayodhyā)
युद्धकाण्ड
សರ್ಗនេះបង្ហាញការផ្លាស់ប្តូរពិធីការពីជ័យជម្នះទៅកាន់ការសម្របសម្រួល និងការចេញដំណើរទៅអយោធ្យា។ វិភីષណ ឈរនៅចម្ងាយដោយក្តីគោរព នាំយានអាកាសបុស្សបកដែលតុបតែងដោយផ្កា មកថ្វាយព្រះរាម ហើយទូលសុំព្រះបញ្ជា។ ព្រះរាមពិចារណា ដោយមានព្រះលក្ខមណស្តាប់ ហើយមានព្រះបន្ទូលជានីតិថា មិត្តរួមព្រៃ—ពួកវានរ និងអ្នកដទៃ—ដែលទ្រាំទ្រភារកិច្ចសង្គ្រាម ត្រូវបានគោរពលើកតម្កើងដោយទ្រព្យសម្បត្តិ និងគ្រឿងអលង្ការថ្លៃថ្នូរ ព្រោះក្តីកតញ្ញូជួយរក្សាសេចក្តីសមរម្យនៃអំណាចរាជ្យ ហើយពេលអ្នកគ្រប់គ្រងខ្វះគុណធម៌ កងទ័ពអាចបោះបង់ចោល។ វិភីષណចែកចាយវត្ថុមានតម្លៃតាមសមគួរ។ ព្រះរាមឃើញកងទ័ពបានទទួលកិត្តិយសហើយ ក៏ឡើងជិះយានអាកាសដ៏ប្រសើរ។ ព្រះសីតា មានក្តីអៀនខ្មាស់ចំពោះមុខកងទ័ពដែលប្រមូលផ្តុំ; ព្រះរាមអោបព្រះនាងដោយសេចក្តីស្នេហា ហើយឡើងជាមួយគ្នា។ បន្ទាប់មក ព្រះរាមអនុញ្ញាតឲ្យពួកវានរ ជាពិសេសសុគ្រីវ ត្រឡប់ទៅកិស្កិន្ធាជាមួយកងទ័ព និងប្រទានពរដល់វិភីષណឲ្យគ្រប់គ្រងលង្កាដោយសុវត្ថិភាព និងឈរលើធម៌។ មិត្តរួមសុំតាមព្រះរាមទៅអយោធ្យា ដើម្បីឃើញពិធីរាជ្យាភិសេក និងថ្វាយបង្គំព្រះមាតាកោសល្យា; ព្រះរាមទទួលយល់ព្រម ហើយទាំងអស់ឡើងបុស្សបក។ ដោយព្រះអនុញ្ញាត យានបុស្សបករបស់កុបេរ ឡើងទៅលើមេឃ ហើយព្រះរាមភ្លឺរលោងដូចកុបេរ—ជារូបភាពនៃអធិបតេយ្យត្រឹមត្រូវ និងរុងរឿងក្រោយសង្គ្រាម។
Shlokas
Verse 1
उपस्थितंतुतंकृत्वापुष्पकंपुष्पभूषितम् ।अविदूरेस्थितोराममित्युवाचविभीषणः ।।6.125.1।।
បន្ទាប់ពីរៀបចំ «ពុស្បក វិមាន» ដែលតុបតែងដោយផ្ការួចហើយ វិភីษណៈឈរនៅជិតៗ ហើយទូលព្រះរាមថា។
Verse 2
स तुबद्धाञ्जलि: प्रह्वोविनीतोराक्षसेश्वरः ।अब्रवीत्त्वरयोपेतःकिंकरोमीतिराघवम् ।।6.125.2।।
បន្ទាប់មក ព្រះមហាក្សត្រនៃរាក្សស ដោយប្រណមដៃ កោតគោរព និងទន់ភ្លន់ បានប្រញាប់ចូលទៅ ហើយទូលព្រះរាឃវៈថា «ខ្ញុំគួរធ្វើអ្វី?»
Verse 3
तमब्रवीन्महातेजालक्ष्मणस्योपशृण्वतः ।विमृश्यराघवोवाक्यमिदंस्नेहपुरस्कृतम् ।।6.125.3।।
បន្ទាប់មក រាឃវៈដ៏មានតេជៈធំ បានពិចារណាឲ្យល្អ ហើយបាននិយាយពាក្យទាំងនេះ ដែលមានសេចក្តីស្នេហាជាមុខ ខណៈដែលលក្ខ្មណៈស្តាប់យ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់។
Verse 4
कृतप्रयत्नकर्माणःसर्वएववनेचराः ।रत्नैरर्थैश्चविविधैस्सम्पूज्यन्तांविभीषण ।।6.125.4।।
«ឱ វិភីសណៈ សូមឲ្យពួកអ្នករស់នៅព្រៃទាំងអស់ ដែលបានខិតខំប្រឹងប្រែង ហើយបានបំពេញកិច្ចការឲ្យសម្រេច ត្រូវបានគោរពបូជាឲ្យសមគួរ ដោយរតនៈ ទ្រព្យសម្បត្តិ និងអំណោយនានា»។
Verse 5
सहामीभिस्त्वयालङ्कानिर्जिताराक्षसेश्वर ।हृष्टैःप्राणभयंत्यक्त्वासङ्ग्रामेष्वनिवर्तिभिः ।।6.125.5।।
«ឱ អធិរាជនៃរាក្សស ជាមួយវីរបុរសទាំងនេះ—ដែលមានអំណរ បោះបង់ការភ័យខ្លាចចំពោះជីវិត និងមិនដែលថយក្រោយក្នុងសង្គ្រាម—លង្កាត្រូវបានអ្នកឈ្នះហើយ»។
Verse 6
त इमेकृतकर्माणस्सर्वएववनौकसः ।धनरत्नप्रदानेनकर्मैषांसफलंकुरु ।।6.125.6।।
អ្នករស់នៅព្រៃទាំងអស់នេះបានបំពេញកិច្ចការរួចរាល់ហើយ; សូមព្រះองค์ធ្វើឲ្យកិច្ចការរបស់ពួកគេមានផល ដោយប្រទានទ្រព្យសម្បត្តិ និងរតនៈ។
Verse 7
एवंसम्मानिताश्चेतेमानार्हमानदात्वया ।भविष्यन्तिकृतज्ञेननिर्वृताहरियूथपाः ।।6.125.7।।
ឱ ព្រះអង្គជាអ្នកប្រទានកិត្តិយស! ពេលព្រះองค์គោរពលើកតម្កើងមេដឹកនាំកងពានរដែលសមនឹងទទួលកិត្តិយសទាំងនេះ ដូច្នេះ ពួកគេនឹងពេញចិត្ត មានក្តីដឹងគុណ និងសុខសាន្ត។
Verse 8
त्यागिनंसङ्ग्रहीतारंसानुक्रोशंजितेन्द्रियम् ।सर्वेततःअवगच्छन्तिसम्बोधयामिते ।।6.125.8।।
បន្ទាប់មក មនុស្សទាំងអស់នឹងយល់ថា ព្រះองค์ជាអ្នកសប្បុរស មានមេត្តាករុណា គ្រប់គ្រងអារម្មណ៍បាន និងមិនជាប់ចិត្តលើទ្រព្យសម្បត្តិ; ដូច្នេះហើយ ខ្ញុំសូមទូន្មានព្រះองค์ដូចនេះ។
Verse 9
हीनंरतिगुणैस्सर्वैरभिहन्तारमाहवे ।सेनात्यजतिसम्विग्नानृपतिंतंनरेश्वरा ।।6.125.9।।
ឱ ព្រះមហាក្សត្រលើសក្សត្រ! កងទ័ពដែលភ័យស្លន់ស្លោ នឹងបោះបង់ចោលស្តេចដែលខ្វះគុណធម៌ទាំងអស់ ហើយក្លាយជាមនុស្សសម្លាប់បំផ្លាញតែប៉ុណ្ណោះក្នុងសង្គ្រាម។
Verse 10
एवमुक्तस्तुरामेणवानरांस्तान्विभीषणः ।रत्नार्थसंविभागेनसर्वानेवाभ्यपूजयत् ।।6.125.10।।
ពេលបានទទួលព្រះបន្ទូលពីព្រះរាម វិភីษណៈបានគោរពបូជាអ្នកដឹកនាំវានរទាំងនោះទាំងអស់ ដោយចែកចាយរតនៈ និងទ្រព្យមានតម្លៃ។
Verse 11
ततस्तान्पूजितान्दृष्टवारत्नार्थैर्हरियूथपान् ।आरुरोहतदारामस्तद्विमानमनुत्तमम् ।।6.125.11।।
បន្ទាប់មក ព្រះរាមបានឃើញថា មេកងវានរ (ហរិយូថប) ត្រូវបានគោរពបូជាដោយរតនៈ និងទ្រព្យសម្បត្តិរួចហើយ ក៏ឡើងជិះវិមានដ៏អស្ចារ្យឥតប្រៀបនោះ។
Verse 12
अङ्केनादायवैदेहींलज्जमानांयशस्विनीम् । लक्ष्मणेनसहभ्रात्राविक्रान्तेवधनुष्मता ।।6.125.12।।
បន្ទាប់មក ព្រះរាមបានអោបយកព្រះនាងវៃទេហី អ្នកមានកិត្តិយស និងខ្មាស់អៀន ទុកក្នុងអង្គុយ/អោប ហើយជាមួយព្រះលក្ខ្មណៈ ប្អូនប្រុសដ៏ក្លាហាន អ្នកកាន់ធ្នូ បានត្រៀមចេញដំណើរនៅលើវិមាន។
Verse 13
अब्रवीत्सविमानस्थःपूजयन्सर्वावानरान् ।सुग्रीवं च महावीर्यंकाकुत्स्थसविभीषणम् ।।6.125.13।।
នៅពេលស្ថិតលើវិមាន ព្រះកាកុត្ស្ថៈ (ព្រះរាម) ខណៈកំពុងគោរពបូជាវានរទាំងអស់ បានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់សុគ្រីវៈអ្នកមានអานุភាពធំ និងវិភីษណៈ។
Verse 14
मित्रकार्यंकृतमिदंभवद्भिद्वानरर्षभाः ।अनुज्ञातामयासर्वेयथेष्टंप्रतिगच्छत ।।6.125.14।।
ឱ វានរអ្នកប្រសើរទាំងឡាយ! អ្នករាល់គ្នាបានបំពេញកិច្ចការដើម្បីមិត្តឲ្យសម្រេចហើយ។ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំអនុញ្ញាតដល់អ្នកទាំងអស់—ចូរត្រឡប់ទៅតាមចិត្តប្រាថ្នារបស់អ្នក។
Verse 15
यत्तुकार्यंवयस्येनस्निग्धेन च हितेन च ।कृतंसुग्रीवतत्सर्वंभवताधर्मभीरुणा ।।6.125.15।।किष्किन्धांप्रतियाह्यावुस्वसैन्येनाभिसम्वृतः ।
ឱ សុគ្រីវ! អ្វីៗទាំងអស់ដែលមិត្តចាស់ជាង មេត្តាករុណា និងមានចិត្តប្រាថ្នាល្អ គួរធ្វើ នោះអ្នក—អ្នកដែលខ្លាចការប្រែផ្លូវពីធម៌—បានធ្វើរួចរាល់ហើយ។ ឥឡូវនេះ ចូរប្រញាប់ទៅកាន់កិស្កិន្ធា ដោយមានកងទ័ពរបស់អ្នកព័ទ្ធជុំវិញ។
Verse 16
स्वराज्येवसलङ्कायांमयादत्तेविभीषण ।।6.125.16।।न त्वांधर्षयितुंशक्तास्सेन्द्राअपिदिवौकसः ।
ឱ វិភីសណៈ! នៅលង្កា ខ្ញុំបានប្រទានរាជ្យអធិបតេយ្យដល់អ្នក ដូចជារបស់អ្នកផ្ទាល់។ សូម្បីតែទេវតានៅស្ថានសួគ៌ មានព្រះឥន្ទ្ររួមផង ក៏មិនអាចវាយប្រហារអ្នកបានឡើយ។
Verse 17
योध्यांप्रतियास्यामिराजधानींपितुर्मम ।।6.125.17।।अभ्यनुज्ञातुमिच्छामिसर्वानामन्त्रयामिवः ।
ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងចេញដំណើរទៅកាន់អយោធ្យា រាជធានីរបស់ព្រះបិតារបស់ខ្ញុំ។ ខ្ញុំសូមការអនុញ្ញាតពីអ្នកទាំងអស់; ខ្ញុំសូមលាពីអ្នកទាំងអស់—សូមឲ្យមានសុខសាន្ត។
Verse 18
वमुक्तास्तुरामेणहरीन्द्राहरयस्तथा ।।6.125.18।।ऊचुःप्राञ्जलयस्सर्वेराक्षसश्चविभीषणः ।
ពេលព្រះរាមបានមានព្រះបន្ទូលដូច្នេះ សុគ្រីវជាម្ចាស់ហរិ និងវានរទាំងឡាយ ព្រមទាំងវិភីសណៈក្នុងចំណោមរាក្សស ទាំងអស់បានប្រណមដៃ ហើយបានទូលថា ដូចតទៅ។
Verse 19
अयोध्यांगन्तुमिच्छामःसर्वन्नयतुनोभवान् ।।6.125.19।।मुद्युक्ताविचरिष्यामोवनान्युपननानि च ।
ពួកយើងក៏ប្រាថ្នាចង់ទៅកាន់អយោធ្យា សូមព្រះអង្គនាំពួកយើងទាំងអស់ទៅផង។ ដោយចិត្តរីករាយតាមព្រះអង្គ យើងនឹងដើរលេងក្នុងព្រៃ និងសួនឧទ្យានទាំងឡាយផងដែរ។
Verse 20
दृष्टवात्वामभिषेकार्ध्रंकौसल्यामभिवाद्य च ।।6.125.20।।अचिरादगमिष्यामःस्वगृहान्नृपसत्तम ।
ឱ ព្រះមហាក្សត្រដ៏ប្រសើរ បន្ទាប់ពីបានឃើញព្រះអង្គទទួលពិធីអភិសេក និងបានក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះមាតាកោសល្យា rồi ពួកយើងនឹងត្រឡប់ទៅផ្ទះរបស់ខ្លួនឆាប់ៗនេះ។
Verse 21
एवमुक्तस्सधर्मात्मावानरैस्सविभीषणैः ।।6.125.21।।अब्रवीद्वानरान्रामस्ससुग्रीवविभीषणान् ।
ពេលត្រូវបានវានរ និងវិភីษណៈទូលដូច្នោះ ព្រះរាមអ្នកមានធម៌ បានមានព្រះបន្ទូលឆ្លើយទៅកាន់វានរ—ទាំងសុគ្រីវ និងវិភីษណៈ។
Verse 22
प्रिययतरंलब्दंयदहंससुहृज्जनः ।।6.125.22।।सर्वैर्भवद्भिःसहितःप्रीतिंलप्स्येपुरींगतः ।
សេចក្តីរីករាយដ៏លើសលប់ដែលខ្ញុំបានទទួល គឺខ្ញុំ—ជាមួយមិត្តសហាយជាទីស្រឡាញ់—នឹងទៅកាន់ទីក្រុងជាមួយពួកអ្នកទាំងអស់ ហើយនៅទីនោះនឹងបានសេចក្តីសុខសាន្តរីករាយ។
Verse 23
क्षिप्रम् सुग्रीवविमानंवानरैस्सह ।।6.125.23।।त्वमप्यारोहसामात्योराक्षसेन्द्रविभीषण ।
សុគ្រីវ ជាមួយពួកវានរ ទាំងអស់ ចូរឡើងលើវីមានដោយរហ័ស។ អ្នកផងដែរ ឱ វិភីសណៈ—អធិរាជនៃរាក្សស—ចូរឡើងជាមួយអាមាត្យរបស់អ្នក។
Verse 24
ततः स पुष्पकंदिव्यंसुग्रीवस्सहवानरैः ।।6.125.24।।आरुरोहमुदायुक्तःसामात्यश्चविभीषणः ।
បន្ទាប់មក សុគ្រីវ ជាមួយពួកវានរ ទាំងអស់ បានឡើងលើពុស្បកវីមានដ៏ទិព្វដោយអំណរ; វិភីសណៈក៏ឡើងជាមួយអាមាត្យរបស់គាត់ដែរ។
Verse 25
तेष्वारूढेषुसर्वेषुकौबेरंपरमासनम् ।।6.125.25।।राघवणाभ्यनुज्ञातमुत्पपातविहायसम् ।
ពេលដែលមនុស្សទាំងអស់បានឡើងជិះលើអាសនៈដ៏ប្រសើររបស់កុបេរ—ពុស្សបក—ហើយ តាមការអនុញ្ញាតរបស់រាឃវៈ វាបានហោះឡើង និងលោតឡើងទៅក្នុងមេឃ។
Verse 26
गतेनविमानेनहंसयुक्तेनभास्वता ।।6.125.26।।प्रहृष्टश्चप्रतीतश्चबभौरामःकुबेरवत् ।
ពេលវីមានភ្លឺរលោង ដែលភ្ជាប់ដោយហង្ស ហោះឆ្លងមេឃទៅមុខ នោះព្រះរាម—ពោរពេញដោយសេចក្តីរីករាយ និងការបំពេញបូរណ៍—បានភ្លឺរលោងដូចព្រះកុវេរ។
Verse 27
ពួកគេទាំងអស់—វានរ សត្វខ្លាឃ្មុំ និងរាក្សសដ៏ខ្លាំងក្លាផងដែរ—អង្គុយនៅក្នុងវីមានអស្ចារ្យនោះដោយស្រួលស្រាល មិនចង្អៀត មិនអាក់អន់ ហើយមានចន្លោះសមរម្យ។
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Rāma’s insistence that allies who endured the war be materially honored; the implied dilemma is whether a new regime can claim legitimacy without gratitude—Rāma frames reward as a moral and political necessity.
Virtue-based leadership is sustained by kṛtajñatā (recognizing service) and dāna (generous recompense); a ruler lacking guṇas loses the loyalty of the army, whereas compassionate restraint and gratitude stabilize sovereignty.
Laṅkā and Kiṣkindhā mark the war’s theater and the ally-kingdom’s return, while Ayodhyā and Kauśalyā signal the homecoming and forthcoming consecration; the Puṣpaka (Kubera’s vimāna) functions as a cultural emblem of divine-sanctioned transit and royal radiance.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.