Sarga 92
भरद्वाजाश्रमात् चित्रकूटमार्गनिर्देशः — Directions from Bharadvaja’s Hermitage to Chitrakuta
अयोध्याकाण्ड
បន្ទាប់ពីទទួលការស្វាគមន៍នៅអាស្រមរបស់ឥសីភរទ្វាជា ព្រះភរតជាមួយពលព្រះរាជបរិវារទាំងមូល បានលាដោយគោរពតាមពិធី ហើយទូលសុំការណែនាំផ្លូវយ៉ាងច្បាស់ ដើម្បីទៅជួបព្រះរាម។ ឥសីបានពណ៌នាភូមិសាស្ត្រថា ចិត្រកូដស្ថិតនៅចម្ងាយប្រហែលបីយោជនកន្លះ ក្នុងព្រៃស្ងាត់; ខាងជើងមានទន្លេមន្ទាគិនីហូរ តាមច្រាំងមានដើមឈើផ្ការីក និងលើសទន្លេទៅមានភ្នំដែលព្រះរាម និងព្រះសីតា ស្នាក់នៅក្នុងកុដិធ្វើពីស្លឹកឈើ។ ឥសីបញ្ជាឲ្យកងទ័ពព្រះភរតដំណើរតាមផ្លូវខាងត្បូង ឬខាងត្បូង-លិច ដើម្បីបានជួបព្រះរាឃវៈ។ ពេលឮដំណឹងចេញដំណើរ ព្រះមហេសីរបស់ព្រះទសរថ ចុះពីយានយន្តមកជិតឥសី—ព្រះកោសល្យា និងព្រះសុមិត្រា សោកសៅឃើញច្បាស់ ខណៈព្រះកៃកេយីអៀនខ្មាស។ ព្រះភរតបានសម្គាល់មាតាទាំងឡាយម្នាក់មួយ៖ សរសើរព្រះកោសល្យាជាមាតាព្រះរាម ប្រាប់ថាព្រះសុមិត្រាជាមាតាព្រះលក្ខ្មណ និងព្រះសត្រុឃ្ន ហើយតិះដៀលព្រះកៃកេយីថាជាមូលហេតុនៃគ្រោះមហន្តរាយតាមដែលគេយល់។ ឥសីភរទ្វាជាបានផ្តល់អនុសាសន៍ឲ្យព្រះភរតកុំដាក់កំហុសលើព្រះកៃកេយី ព្រោះការចេញទៅព្រៃរបស់ព្រះរាម នឹងនាំមកនូវសេចក្តីសុខសាន្តដល់ទេវតា អសុរ និងឥសីទាំងឡាយនៅទីបំផុត។ ព្រះភរតបានដើរប្រទក្សិណជុំវិញឥសីដោយគោរព បញ្ជាឲ្យចងយាន និងកងទ័ពចេញដំណើរទៅខាងត្បូង—ដំរី រថ ទាហានថ្មើរជើង និងស្ត្រីរាជវង្ស—រុញទៅដូចពពកកំពុងលេចឡើង កាត់ព្រៃ និងដែនទន្លេនៅលើសគង្គា។
Shlokas
Verse 1
ततस्तां रजनीमुष्य भरतस्सपरिच्छदः। कृतातिथ्यो भरद्वाजं कामादभिजगाम ह।।2.92.1।।
បន្ទាប់មក ក្រោយពីស្នាក់នៅរាត្រីនោះ និងបានទទួលការស្វាគមន៍ជាអតិថិជនរួចហើយ ព្រះភរតៈ ព្រមទាំងបរិវារ និងសម្ភារៈទាំងឡាយ ដោយមានបំណងមួយក្នុងចិត្ត បានចូលទៅជួបឥសីភរទ្វាជ។
Verse 2
तं ऋषिः पुरुषव्याघ्रं प्राञ्जलिं प्रेक्ष्य चाऽगतम्।हुताग्निहोत्रो भरतं भरद्वाजोऽभ्यभाषत।।2.92.2।।
ព្រះឥសីបានឃើញព្រះភរតៈ—ដូចខ្លាធំក្នុងចំណោមមនុស្ស—មកដល់ដោយប្រណមដៃ ហើយព្រះភរទ្វាជៈ បន្ទាប់ពីបញ្ចប់ពិធីអគ្គនីហោត្រៈរួច ក៏បានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ព្រះភរតៈ។
Verse 3
कच्चिदत्र सुखा रात्रिस्तवास्मद्विषये गता। समग्रस्ते जनः कच्चिदातिथ्ये शंस मेऽनघ।।2.92.3।।
ឱ អ្នកគ្មានមលទោស តើរាត្រីនេះ អ្នកបានស្នាក់នៅក្នុងអាស្រមរបស់យើងដោយសុខសាន្តឬទេ? ហើយសូមប្រាប់ផងថា មនុស្សរបស់អ្នកទាំងអស់ តើត្រូវបានទទួលភ្ញៀវ និងបម្រើតាមធម៌អាតិថិភាពយ៉ាងគ្រប់គ្រាន់ឬទេ។
Verse 4
तमुवाचाञ्जलिं कृत्वा भरतोऽभिप्रणम्य च। आश्रमादभिनिष्क्रान्तमृषिमुत्तमतेजसम्।।2.92.4।।
ព្រះភរតៈ បានប្រណមដៃ និងកោតក្រាបយ៉ាងគោរព ហើយបានទូលទៅកាន់ឥសីអ្នកមានពន្លឺដ៏អស្ចារ្យ ដែលបានចេញមកពីអាស្រម។
Verse 5
ससुखोषितोऽस्मि भगवन्समग्रबलवाहनः। तर्पितस्सर्वकामैश्च सामात्यो बलवत्त्वया।।2.92.5।।
«ឱ ព្រះភគវន្ត! ខ្ញុំជាមួយអាមាត្យ កងកម្លាំងពេញលេញ និងសត្វដឹកជញ្ជូនទាំងឡាយ បានស្នាក់រាត្រីដោយសុខសាន្ត; ដោយអานุភាព និងមេត្តាករុណារបស់លោក យើងបានពេញចិត្តសម្បូរបែបក្នុងគ្រប់តម្រូវការ និងបំណងប្រាថ្នា»។
Verse 6
अपेतक्लमसन्तापा स्सुभिक्षास्सुप्रतिश्रयाः। अपि प्रेष्यानुपादाय सर्वे स्म सुसुखोषिताः।।2.92.6।।
ពួកយើងទាំងអស់—សូម្បីតែអ្នកនាំសារក៏ដោយ—បានរួចផុតពីភាពនឿយហត់ និងទុក្ខកង្វល់; មានស្បៀងអាហារគ្រប់គ្រាន់ មានទីស្នាក់នៅល្អប្រសើរ ហើយបានឆ្លងកាត់រាត្រីដោយសុខស្រួល។
Verse 7
आमन्त्रयेऽहं भगवन् कामं त्वामृषिसत्तमः। समीपं प्रस्थितं भ्रातुर्मैत्रेणेक्षस्व चक्षुषा।।2.92.7।।
ឱ ព្រះអង្គដ៏គួរគោរព អ្នកប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមឥសីទាំងឡាយ ឥឡូវនេះខ្ញុំសូមលា; ខណៈខ្ញុំចេញដំណើរទៅជិតបងប្រុសរបស់ខ្ញុំ សូមព្រះអង្គមេត្តាមើលខ្ញុំដោយទស្សនៈមិត្តភាពដែលពោរពេញដោយពរ។
Verse 8
आश्रमं तस्य धर्मज्ञ धार्मिकस्य महात्मनः। आचक्ष्व कतमो मार्गः कियानिति च शंस मे।।2.92.8।।
ឱ អ្នកដឹងធម៌ សូមប្រាប់ខ្ញុំអំពីអាស្រមរបស់មហាត្មាអ្នកធម៌នោះថា តើផ្លូវណាដែលនាំទៅដល់ទីនោះ ហើយពីទីនេះឆ្ងាយប៉ុន្មាន?
Verse 9
इति पृष्टस्तु भरतं भ्रातृदर्शनलालसम्। प्रत्युवाच महातेजा भरद्वाजो महातपाः।।2.92.9।।
ពេលត្រូវបានសួរដូច្នោះ ព្រះឥសីភរទ្វាជ មហាតបៈ មានតេជៈវិញ្ញាណភ្លឺរលោង បានឆ្លើយតបព្រះភរត ដែលកំពុងប្រាថ្នាចង់ឃើញព្រះបង។
Verse 10
भरतार्धतृतीयेषु योजनेष्वजने वने। चित्रकूटो गिरिस्तत्र रम्यनिर्झरकाननः।।2.92.10।।
ឱ ព្រះភរតៈ! ចម្ងាយពីទីនេះបីយោជន៍កន្លះ ក្នុងព្រៃស្ងាត់ឯកោ មានភ្នំចិត្រកូដស្ថិតនៅទីនោះ ដ៏រមណីយដោយស្ទឹងធ្លាក់ និងព្រៃឈើដ៏ស្រស់ស្អាត។
Verse 11
उत्तरं पार्श्वमासाद्य तस्य मन्दाकिनी नदी। पुष्पितद्रुमसञ्छन्ना रम्यपुष्पितकानना।।2.92.11।।
ពេលទៅដល់ជ្រុងខាងជើងនៃភ្នំនោះ មានទន្លេមន្ទាគិនីហូរឆ្លងកាត់; ច្រាំងទន្លេត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយដើមឈើកំពុងផ្ការីក និងព្រៃផ្ការីកដ៏រមណីយ។
Verse 12
अनन्तरं तत्सरितश्चित्रकूटश्च पर्वतः। तयोः पर्णकुटी तात तत्र तौ वसतो ध्रुवम्।।2.92.12।।
កូនជាទីស្រឡាញ់! លើសពីទន្លេនោះទៅ មានភ្នំចិត្រកូដ; លើកំពូលនោះមានកុដិធ្វើពីស្លឹករបស់ព្រះទាំងពីរ—ពិតប្រាកដថាព្រះទាំងពីរគង់នៅទីនោះ។
Verse 13
दक्षिणेनैव मार्गेण सव्यदक्षिणमेव वा। गजवाजिरथाकीर्णां वाहिनीं वाहिनीपते।।2.92.13।। वाहयस्व महाभाग ततो द्रक्ष्यसि राघवम्।
ឱ មេបញ្ជាការកងទ័ព អ្នកមានសិរីល្អ! សូមដឹកនាំកងទ័ពដែលពោរពេញដោយដំរី សេះ និងរថសង្គ្រាម តាមផ្លូវខាងត្បូង ឬបែរទៅទិសនិរតី; បន្ទាប់មក អ្នកនឹងបានឃើញរាឃវ (ព្រះរាម)។
Verse 14
प्रयाणमिति तच्छ्रुत्वा रजराजस्य योषितः। हित्वा यानानि यानार्हाः ब्राह्मणं पर्यवारयन्।।2.92.14।।
ពេលបានឮថា ដល់ពេលចេញដំណើរแล้ว ព្រះមហេសីទាំងឡាយរបស់ទសរថ—ទោះសមគួរជិះយានដ៏ល្អប្រណិត—ក៏ទុកយានរបស់ខ្លួន ហើយប្រមូលផ្តុំជុំវិញព្រះព្រាហ្មណ៍ឥសី។
Verse 15
वेपमाना कृशा दीना सह देव्या सुमित्रया। कौसल्या तत्र जग्राह कराभ्यां चरणौ मुनेः।।2.92.15।।
នៅទីនោះ ព្រះនាងកោសល្យា—ញ័រខ្លួន ស្គមស្គាំង និងសោកស្តាយយ៉ាងខ្លាំង—ជាមួយព្រះនាងសុមិត្រា បានកាន់ជើង (បាទ) របស់មុនីដោយដៃទាំងពីរ។
Verse 16
असमृद्धेन कामेन सर्वलोकस्य गर्हिता। कैकेयी तस्य जग्राह चरणौ सव्यपत्रपा।।2.92.16।।
ព្រះនាងកៃកេយី—ដោយក្តីប្រាថ្នាមិនបានសម្រេច ត្រូវមនុស្សទាំងលោកស្តីបន្ទោស ហើយពោរពេញដោយអៀនខ្មាស—ក៏បានកាន់បាទរបស់ទ្រង់ដែរ។
Verse 17
तं प्रदक्षिणमागम्य भगवन्तं महामुनिम्। अदूरार्भरतस्यैव तस्थौ दीनमनास्तदा।।2.92.17।।
បន្ទាប់ពីនាងបានដើរប្រទក្សិណជុំវិញព្រះមហាមុនីដ៏ជាព្រះភគវន្តដោយក្តីគោរពហើយ នាងក៏ឈរនៅមិនឆ្ងាយពីព្រះភរតៈ ដោយចិត្តធ្ងន់នឹងទុក្ខសោក។
Verse 18
ततः पप्रच्छ भरतं भरद्वाजो दृढव्रतः। विशेषं ज्ञातुमिच्छामि मात्रूणां तव राघव।।2.92.18।।
បន្ទាប់មក ព្រះឥសីភរទ្វាជៈ អ្នកមាំមួនក្នុងព្រហ្មចារីវត្ត បានសួរព្រះភរតៈថា «ឱ រាឃវៈ ខ្ញុំប្រាថ្នាចង់ដឹងឲ្យច្បាស់អំពីព្រះមាតាទាំងឡាយរបស់អ្នក»។
Verse 19
एवमुक्तस्तु भरतो भरद्वाजेन धीमता। उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा वाक्यं वचनकोविदः।।2.92.19।।
ព្រះភរតៈ ដែលឈ្លាសវៃក្នុងពាក្យសម្តី ត្រូវបានព្រះភរទ្វាជៈដ៏ប្រាជ្ញា មានព្រះបន្ទូលដូច្នោះហើយ ក៏បានប្រណមដៃដោយក្តីគោរព ហើយទូលឆ្លើយ។
Verse 20
यामिमां भगवन् दीनां शोकानशनकर्शिताम्। पितुर्हि महिषीं देवीं देवतामिव पश्यसि।।2.92.20।। एषा तं पुरषव्याघ्रं सिंहविक्रान्तगामिनम्। कौसल्या सुषुवे रामं धातारमदितिर्यथा।।2.92.21।।
«ឱ ព្រះភគវន្ត! ព្រះមហេសីដែលព្រះអង្គឃើញនៅទីនេះ មានសភាពទុក្ខទោមនស្ស និងស្គមស្គាំងដោយសោកសៅ និងការអត់អាហារ ហាក់ដូចទេវីមួយ—នាងគឺព្រះនាងកៅសល្យា មហេសីឯករបស់ព្រះបិតារបស់ខ្ញុំ។ នាងនេះហើយដែលបានប្រសូត្រព្រះរាម—ខ្លាធំក្នុងចំណោមមនុស្ស ដែលជំហានដើរដូចសីហៈ—ដូចដែលអទិតិបានប្រសូត្រធាតា។»
Verse 21
यामिमां भगवन् दीनां शोकानशनकर्शिताम्। पितुर्हि महिषीं देवीं देवतामिव पश्यसि।।2.92.20।। एषा तं पुरषव्याघ्रं सिंहविक्रान्तगामिनम्। कौसल्या सुषुवे रामं धातारमदितिर्यथा।।2.92.21।।
«ឱ ព្រះភគវន្ត! ព្រះមហេសីដែលព្រះអង្គឃើញនៅទីនេះ មានសភាពទុក្ខទោមនស្ស និងស្គមស្គាំងដោយសោកសៅ និងការអត់អាហារ ហាក់ដូចទេវីមួយ—នាងគឺព្រះនាងកៅសល្យា មហេសីឯករបស់ព្រះបិតារបស់ខ្ញុំ។ នាងនេះហើយដែលបានប្រសូត្រព្រះរាម—ខ្លាធំក្នុងចំណោមមនុស្ស ដែលជំហានដើរដូចសីហៈ—ដូចដែលអទិតិបានប្រសូត្រធាតា។»
Verse 22
अस्या वामभुजं श्लिष्टा यैषा तिष्ठति दुर्मनाः। कर्णिकारस्य शाखेव शीर्णपुष्पा वनान्तरे।।2.92.22।। एतस्यास्तु सुतौ देव्याः कुमारौ देववर्णिनौ। उभौ लक्ष्मणशत्रुघ्नौ वीरौ सत्यपराक्रमौ।।2.92.23।।
នាងនេះគឺព្រះមហេសី សុមិត្រា ដែលឈរដោយចិត្តសោកសៅ កៀកកាន់ព្រះបាហុឆ្វេងរបស់ព្រះនាង កោសល្យា ដូចសាខាដើមកណ៌និការ នៅព្រៃដែលផ្ការីងស្រក។ ព្រះមហេសីដ៏ទេវីនេះមានព្រះរាជបុត្រពីរ ព្រះកុមាររលោងដូចទេវតា គឺវីរបុរស ព្រះលក្ខ្មណ និង ព្រះសត្រុឃ្នៈ ដែលមានវីរភាពពិតប្រាកដ មិនរំលង
Verse 23
अस्या वामभुजं श्लिष्टा यैषा तिष्ठति दुर्मनाः। कर्णिकारस्य शाखेव शीर्णपुष्पा वनान्तरे।।2.92.22।। एतस्यास्तु सुतौ देव्याः कुमारौ देववर्णिनौ। उभौ लक्ष्मणशत्रुघ्नौ वीरौ सत्यपराक्रमौ।।2.92.23।।
នាងនេះគឺព្រះមហេសី សុមិត្រា ដែលឈរដោយចិត្តសោកសៅ កៀកកាន់ព្រះបាហុឆ្វេងរបស់ព្រះនាង កោសល្យា ដូចសាខាដើមកណ៌និការ នៅព្រៃដែលផ្ការីងស្រក។ ព្រះមហេសីដ៏ទេវីនេះមានព្រះរាជបុត្រពីរ ព្រះកុមាររលោងដូចទេវតា គឺវីរបុរស ព្រះលក្ខ្មណ និង ព្រះសត្រុឃ្នៈ ដែលមានវីរភាពពិតប្រាកដ មិនរំលង
Verse 24
यस्याः कृते नरव्याघ्रौ जीवनाशमितो गतौ। राजपुत्रविहीनश्च स्वर्गं दशरथो गतः।।2.92.24।। क्रोधनामकृतप्रज्ञां दृप्तां सुभगमानिनीम्। ऐश्वर्यकामां कैकेयीमनार्यामार्यारूपिणीम्।।2.92.25।। ममैतां मातरं विद्धि नृशंसां पापनिश्चयाम्। यतोमूलं हि पश्यामि व्यसनं महदात्मनः।।2.92.26।।
ដោយសារនាងនេះ វីរបុរសទាំងពីរ—ប្រសើរដូចខ្លាដ៏ខ្លាំង ក្លាហានជាសីហៈក្នុងមនុស្ស—បានចាកចេញពីទីនេះ ទៅលើផ្លូវដែលគំរាមជីវិត; ហើយព្រះទសរថ ក៏ដោយខ្វះព្រះរាជបុត្រ បានទៅកាន់សួគ៌។
Verse 25
यस्याः कृते नरव्याघ्रौ जीवनाशमितो गतौ। राजपुत्रविहीनश्च स्वर्गं दशरथो गतः।।2.92.24।। क्रोधनामकृतप्रज्ञां दृप्तां सुभगमानिनीम्। ऐश्वर्यकामां कैकेयीमनार्यामार्यारूपिणीम्।।2.92.25।। ममैतां मातरं विद्धि नृशंसां पापनिश्चयाम्। यतोमूलं हि पश्यामि व्यसनं महदात्मनः।।2.92.26।।
ចូរដឹងថា កៃកេយី ជាអ្នកត្រូវកំហឹងគ្រប់គ្រង ខ្វះប្រាជ្ញាពិចារណា ក្រអឺតក្រទម ស្មានខ្លួនស្រស់ស្អាតលើសគេ ប្រាថ្នាអំណាច និងទ្រព្យសម្បត្តិ—ជាមនុស្សអសុជីវធម៌ ទោះបីមានរូបរាងដូចអ្នកមានគុណធម៌ក៏ដោយ។
Verse 26
यस्याः कृते नरव्याघ्रौ जीवनाशमितो गतौ। राजपुत्रविहीनश्च स्वर्गं दशरथो गतः।।2.92.24।। क्रोधनामकृतप्रज्ञां दृप्तां सुभगमानिनीम्। ऐश्वर्यकामां कैकेयीमनार्यामार्यारूपिणीम्।।2.92.25।। ममैतां मातरं विद्धि नृशंसां पापनिश्चयाम्। यतोमूलं हि पश्यामि व्यसनं महदात्मनः।।2.92.26।।
ចូរដឹងថា នាងនោះជាមាតារបស់ខ្ញុំឯង—សាហាវ និងមានចិត្តសម្រេចលើអំពើបាប; ព្រោះខ្ញុំឃើញនៅក្នុងនាងនេះហើយ ជាឫសគល់នៃមហាវិបត្តិដែលកើតឡើងដល់ព្រះបុរសមានអាត្មាធំ។
Verse 27
इत्युक्त्वा नरशार्दूलो बाष्पगद्गदया गिरा। स निश्स्वास ताम्राक्षो नागः कृद्ध इव श्वसन्।।2.92.27।।
ពោលដូច្នេះហើយ បុរសដូចខ្លាធំក្នុងចំណោមមនុស្ស—ភ្នែកក្រហម—និយាយដោយសំឡេងស្ទាក់ស្ទើរដោយទឹកភ្នែក; បន្ទាប់មកគាត់ដកដង្ហើមធ្ងន់ៗ ហ៊ឺសសូរដូចនាគកំពុងខឹង។
Verse 28
भरद्वाजो महर्षिस्तं ब्रुवन्तं भरतं तथा। प्रत्युवाच महाबुद्धिरिदं वचनमर्थवत्।।2.92.28।।
បន្ទាប់មក មហាឥសី ភរទ្វាជ អ្នកមានប្រាជ្ញាធំ បានឆ្លើយតបព្រះភរត ដែលកំពុងពោលដូច្នោះ ដោយពាក្យសម្តីមានអត្ថន័យពេញលេញ។
Verse 29
न दोषेणावगन्तव्या कैकेयी भरत त्वया। रामप्रव्राजनं ह्येतत्सुखोदर्कं भविष्यति।।2.92.29।।
ឱ ព្រះភរត អ្នកមិនគួរចោទប្រកាន់នាង កៃកេយី ថាមានទោសឡើយ; ព្រោះការបញ្ជូនព្រះរាមទៅព្រៃនេះ នៅទីបញ្ចប់ នឹងក្លាយជាមូលហេតុនៃកុសល និងសេចក្តីល្អដ៏ធំ។
Verse 30
देवानां दानवानां च ऋषीणां भावितात्मनाम्। हितमेव भविष्यद्धि रामप्रव्राजनादिह।।2.92.30।।
ពិតប្រាកដណាស់ ពីការនិរទេសព្រះរាមនៅទីនេះ នឹងកើតមានសេចក្តីសុខសាន្ត និងសុភមង្គល សម្រាប់ពួកទេវតា ពួកទានវៈ និងពួកឥសីដែលចិត្តវិញ្ញាណបានបរិសុទ្ធ។
Verse 31
अभिवाद्य तु संसिद्धः कृत्वा चैनं प्रदक्षिणम्। आमन्त्र्य भरत स्सैन्यं युज्यतामित्यचोदयत्।।2.92.31।।
បន្ទាប់មក ព្រះភរតៈ ពេលបានត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ដំណើរហើយ បានក្រាបបង្គំ និងដើរប្រទក្សិណជុំវិញទ្រង់; រួចលាហើយ ទ្រង់បានជំរុញកងទ័ពថា «ចូរចងសេះ និងត្រៀមចេញដំណើរ!»
Verse 32
ततो वाजिरथान्युक्तान् दिव्यान्हेमपरिष्कृतान्। अध्यारोहत्प्रयाणार्थी बहून्बहुविधो जनः।।2.92.32।।
បន្ទាប់មក មនុស្សជាច្រើនមានថ្នាក់តំណែងផ្សេងៗ ដែលប្រាថ្នាចេញដំណើរ បានឡើងជិះរទេះសេះដ៏ល្អឥតខ្ចោះ ដែលបានចងសេះរួចរាល់ ហើយតុបតែងដោយមាសយ៉ាងវិចិត្រ ដូចជារទេះទេវតា។
Verse 33
गजकन्या गजाश्चैव हेमकक्ष्याः पताकिनः। जीमूता इव घर्मान्ते सघोषास्सम्प्रतस्थिरे।।2.92.33।।
ដំរីញី និងដំរីឈ្មោលទាំងអស់—ចងខ្សែក្រវាត់មាស និងលើកទង់ជ័យ—ចេញដំណើរដោយសំឡេងកងរំពង ដូចពពកផ្គរលាន់ប្រមូលខ្លួននៅចុងរដូវក្តៅ។
Verse 34
विविधान्यपि यानानि महन्ति च लघूनि च। प्रययु स्सुमहार्हाणि पादै रेव पदातयः।।2.92.34।।
យានជំនិះដ៏មានតម្លៃខ្ពស់ជាច្រើនប្រភេទ ទាំងធំទាំងតូច បានចេញទៅមុខ ខណៈទាហានថ្មើរជើងក៏ដើរទៅដោយជើងរបស់ខ្លួនឯង។
Verse 35
अथ यानप्रवेकैस्तु कौसल्याप्रमुखाः स्त्रियः। रामदर्शनकाङ्क्षिण्यः प्रययुर्मुदितास्तदा।।2.92.35।।
បន្ទាប់មក ស្ត្រីទាំងឡាយ—មានព្រះនាងកោសល្យាជាមេដឹកនាំ—ដែលប្រាថ្នាចង់ឃើញព្រះរាម បានចេញដំណើរដោយអំណរ នៅលើយានដ៏ប្រណិត។
Verse 36
चन्द्रार्कतरुणाभासां निर्युक्तां शिबिकां शुभाम्। आस्थाय प्रययौ श्रीमान्भरत स्सपरिच्छदः।।2.92.36।।
បន្ទាប់មក ព្រះភរតដ៏រុងរឿង ព្រមទាំងអ្នកបម្រើ និងសម្ភារៈរបស់ព្រះអង្គ បានឡើងលើសិបិកា (ស្លែង) មង្គលដែលបានរៀបចំរួច—ភ្លឺរលោងដូចព្រះអាទិត្យ និងព្រះចន្ទវ័យក្មេង—ហើយបន្តដំណើរទៅមុខ។
Verse 37
सा प्रयाता महासेना गजवाजिरथाकुला। दक्षिणां दिशमावृत्य महामेघ इवोत्थितः।।2.92.37।। वनानि तु व्यतिक्रम्य जुष्टानि मृगपक्षिभिः। गङ्गायाः परवेलायां गिरिष्वपि नदीषु च।।2.92.38।।
កងទ័ពដ៏មហិមានោះ—កកកុញដោយដំរី សេះ និងរថសង្គ្រាម—បានចេញទៅទិសខាងត្បូង ពាសពេញដូចពពកធំមួយកើនឡើងលើមេឃ។ ហើយពេលឆ្លងកាត់ព្រៃឈើដែលសត្វព្រៃ និងបក្សីស្នាក់នៅ កងទ័ពក៏បន្តទៅតាមច្រាំងម្ខាងទៀតនៃទន្លេគង្គា ឆ្លងកាត់ភ្នំ និងស្ទឹងនានាផងដែរ។
Verse 38
सा प्रयाता महासेना गजवाजिरथाकुला। दक्षिणां दिशमावृत्य महामेघ इवोत्थितः।।2.92.37।। वनानि तु व्यतिक्रम्य जुष्टानि मृगपक्षिभिः। गङ्गायाः परवेलायां गिरिष्वपि नदीषु च।।2.92.38।।
កងទ័ពដ៏មហិមានោះ—កកកុញដោយដំរី សេះ និងរថសង្គ្រាម—បានចេញទៅទិសខាងត្បូង ពាសពេញដូចពពកធំមួយកើនឡើងលើមេឃ។ ហើយពេលឆ្លងកាត់ព្រៃឈើដែលសត្វព្រៃ និងបក្សីស្នាក់នៅ កងទ័ពក៏បន្តទៅតាមច្រាំងម្ខាងទៀតនៃទន្លេគង្គា ឆ្លងកាត់ភ្នំ និងស្ទឹងនានាផងដែរ។
Verse 39
सा सम्प्रहृष्टद्विपवाजियोधा वित्रासयन्ती मृगपक्षिसङ्घान्। महद्वनं तत्प्रतिगाहमाना रराज सेना भरतस्य तत्र।।2.92.39।।
នៅទីនោះ កងទ័ពរបស់ព្រះភរតៈ—មានដំរី សេះ និងយុទ្ធជនអ្នកក្លាហានពេញដោយកម្លាំង—បានចូលទៅក្នុងព្រៃធំ ធ្វើឲ្យហ្វូងសត្វ និងហ្វូងបក្សីភ្ញាក់ផ្អើល ហើយកងទ័ពនោះបានរលោងរលត់ដោយសិរីល្អដ៏អស្ចារ្យនៅទីនោះ។
Frequently Asked Questions
Bharata’s grief-driven moral judgment culminates in publicly blaming Kaikeyī as the root cause of exile and Daśaratha’s death, while Bharadvāja counters by urging non-imputation of fault. The dilemma is whether suffering should be assigned to an individual’s culpability or interpreted within a broader dharmic trajectory.
Bharadvāja’s upadeśa asserts that events appearing tragic can bear auspicious, welfare-producing consequences over time; therefore, a dharmic reader should avoid narrow blame and cultivate long-horizon discernment, especially when emotions distort judgment.
Chitrakūṭa is mapped as three-and-a-half yojanas away; the Mandākinī flows on its northern flank amid flowering woods; beyond the river lies the mountain with Rāma’s leaf-hut. The sarga also references crossing/terrain beyond the Gaṅgā and records travel logistics—army routes (south/south-west), vehicles, palanquins, and marching order.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.