Sarga 41

Verse 1

तस्मिन्स्तु पुरुषव्याघ्रे विनिर्याति कृताञ्जलौ।आर्तशब्दोऽहि सञ्जज्ञे स्त्रीणामन्त:पुरे महान्।।2.41.1।।

នៅពេល “ខ្លាធំក្នុងចំណោមបុរស” នោះចេញដំណើរទៅដោយប្រណម្យអញ្ជលីយ៉ាងគោរព សំឡេងយំសោកអាណិតអាសូរដ៏ធំបានកើតឡើងក្នុងចំណោមស្ត្រីនៅក្នុងវាំងខាងក្នុង។

Verse 2

अनाथस्य जनस्यास्य दुर्बलस्य तपस्विनः।यो गतिश्शरणं चासीत्स नाथः क्व नु गच्छति।।2.41.2।।

សម្រាប់ប្រជាជននេះ—ដែលគ្មានទីពឹង អស់កម្លាំង និងរងទុក្ខ—ព្រះองค์ជាទីពឹង និងជាការការពារ; ដូច្នេះ ព្រះអម្ចាស់ និងអ្នកអាណាព្យាបាលនោះ ឥឡូវនេះទៅទីណាទៅ?

Verse 3

न क्रुध्यत्यभिशप्तोऽपि क्रोधनीयानि वर्जयन्।क्रुद्धान्प्रसादयन्सर्वान् समदुःखः क्व गज्छति।।2.41.3।।

ឥឡូវនេះ ព្រះអង្គទៅទីណា—ព្រះអង្គដែលសូម្បីតែត្រូវគេជេរប្រមាថក៏មិនខឹង; ដែលជៀសវាងអំពើដែលបង្កឲ្យកើតកំហឹង; ដែលធ្វើឲ្យអ្នកកំពុងខឹងទាំងអស់ស្ងប់ស្ងាត់; និងដែលចែករំលែកទុក្ខសោករបស់អ្នកដទៃ?

Verse 4

कौशल्यायां महातेजा यथा मातरि वर्तते।तथा यो वर्ततेऽस्मासु महात्मा क्व नु गच्छति।।2.41.4।।

ឥឡូវនេះ មហាត្មាដ៏ភ្លឺរលោងនោះទៅទីណា—ព្រះអង្គដែលប្រព្រឹត្តចំពោះពួកយើង ដូចដែលព្រះអង្គប្រព្រឹត្តចំពោះព្រះមាតា កោសល្យា?

Verse 5

कैकेय्या क्लिश्यमानेन राज्ञा सञ्चोदितो वनम्।परित्राता जनस्यास्य जगतः क्व नु गच्छति।।2.41.5।।

ដោយការបង្ខំរបស់ព្រះនាង កៃកេយី ព្រះរាជាដែលកំពុងទទួលទុក្ខ បានបញ្ជាឲ្យព្រះអង្គចូលព្រៃ។ ឥឡូវនេះ ព្រះអង្គទៅទីណា—ព្រះអង្គដែលជាអ្នកការពារប្រជាជននេះ ទាំងពិភពលោកទាំងមូល?

Verse 6

अहो निश्चेतनो राजा जीवलोकस्य सम्प्रियम्।धर्म्यं सत्यव्रतं रामं वनवासे प्रवत्स्यति।।2.41.6।।

អូហ៍ ព្រះមហាក្សត្រហាក់ដូចជាខ្វះស្មារតីណាស់ ដែលកំពុងបញ្ជូនព្រះរាមទៅស្នាក់នៅព្រៃ—ព្រះរាមជាទីស្រឡាញ់របស់សត្វមានជីវិតទាំងអស់ ប្រព្រឹត្តតាមធម៌ និងមាំមួនក្នុងសច្ចវ្រត (ពាក្យសច្ចា)។

Verse 7

इति सर्वा महिष्यस्ता विवत्सा इव धेनवः।रुरुदुश्चैव दुःखार्ताः सस्वरं च विचुक्रुशुः।।2.41.7।।

ដូច្នេះ ព្រះមហេសីទាំងអស់ ដែលរងទុក្ខដោយសោកសៅ បានយំសោក និងស្រែករំពង—ដូចគោដែលបាត់កូន។

Verse 8

स तमन्तः पुरे घोरमार्तशब्दं महीपतिः।पुत्रशोकाभिसन्तप्तः श्रुत्वा चासीत्सुदुःखितः।।2.41.8।।

ព្រះមហាក្សត្រ បានឮសំឡេងយំសោកដ៏គួរឱ្យភ័យខ្លាចពីក្នុងព្រះបរមរាជវាំងខាងក្នុង ហើយព្រះអង្គដែលត្រូវសោកសៅចំពោះព្រះរាជបុត្រដុតរំលាយរួចហើយ ក៏កាន់តែទុក្ខព្រួយខ្លាំងឡើង។

Verse 9

नाग्निहोत्राण्यहूयन्त नापचन् गृहमेधिनःअकुर्वन्न प्रजाः कार्यं सूर्यश्चान्तरधीयत।।2.41.9।।

ភ្លើងអគ្និហោត្រ មិនត្រូវបានបូជាឡើយ; គ្រួសារកាន់គ្រិហស្ថ មិនបានចម្អិនអាហារ; ប្រជាជនមិនបានធ្វើកិច្ចការប្រចាំថ្ងៃ—ហើយព្រះអាទិត្យក៏លាក់បាត់ពីទិដ្ឋភាព (ពេលលិច)។

Verse 10

व्यसृजन् कबलान्नागा गावो वत्सान्न पाययन्।पुत्रं प्रथमजं लब्ध्वा जननी नाभ्यनन्दत।।2.41.10।।

ដំរីទាំងឡាយបានទម្លាក់អាហារដែលកំពុងខាំ; គោទាំងឡាយមិនឲ្យកូនគោបៅទឹកដោះ; សូម្បីម្តាយដែលទើបបានកូនប្រុសដំបូង ក៏មិនអាចរីករាយបាន—ដូច្នេះហើយពេលនោះមានភាពធ្ងន់ធ្ងរយ៉ាងខ្លាំង។

Verse 11

त्रिशङ्कुर्लोहिताङ्गश्च बृहस्पतिबुधावपि।दारुणा स्सोममभ्येत्य ग्रहास्सर्वे व्यवस्थिताः।।2.41.11।।

ត្រីសង្គុ និង លោហិតាង្គ (ភពអង្គារ) ទាំងព្រហស្បតិ និង ពុធផងដែរ—ជាក់ស្តែងគ្រោះទាំងអស់—បានឈរជាជួរនៅក្នុងស្ថានភាពដ៏សាហាវ ខណៈពួកវាចូលទៅជិតចន្ទ្រា (ព្រះច័ន្ទ)។

Verse 12

नक्षत्राणि गतार्चींषि ग्रहाश्च गततेजसः।विशाखास्तु सधूमाश्च नभसि प्रचकाशिरे।।2.41.12।।

នក្ខត្រាបានបាត់ពន្លឺ ហើយគ្រោះទាំងឡាយក៏ស្រអាប់អំណាចពន្លឺដែរ; ក្រុមនក្ខត្រ វិសាខា បានលេចឡើងលើមេឃ ដូចជាត្រូវព័ទ្ធដោយផ្សែង។

Verse 13

कालिकानिलवेगेन महोदधिरिवोत्थितः।रामे वनं प्रव्रजिते नगरं प्रचचाल तत्।।2.41.13।।

ពេលព្រះរាមចេញទៅព្រៃក្នុងការនិរទេស នគរនោះគឺអយោធ្យា បានរញ្ជួយស្ទើរតែដូចមហាសមុទ្រលេចឡើង ដោយកម្លាំងខ្យល់ខ្មៅដ៏កាចសាហាវ។

Verse 14

दिशः पर्याकुलास्सर्वा स्तिमिरेणेव संवृताः।न ग्रहो नापि नक्षत्रं प्रचकाशे नकिञ्चन।।2.41.14।।

ទិសទាំងអស់ហាក់ដូចជាច្របូកច្របល់ ដូចត្រូវគ្របដោយភាពងងឹត; មិនមានទាំងគ្រោះទាំងនក្ខត្រ—គ្មានអ្វីសោះ—ដែលភ្លឺចែងចាំងឡើយ។

Verse 15

अकस्मान्नागरस्सर्वो जनो दैन्यमुपागमत्।आहारे वा विहारे वा न कश्चिदकरोन्मनः।।2.41.15।।

ភ្លាមៗនោះ ប្រជាជនក្នុងនគរទាំងមូលបានធ្លាក់ចូលក្នុងទុក្ខសោក; គ្មាននរណាម្នាក់អាចដាក់ចិត្តលើអាហារ ឬលើការកម្សាន្តណាមួយបានឡើយ។

Verse 16

शोकपर्यायसन्तप्त स्सततं दीर्घमुच्छवसन्।अयोध्यायां जनस्सर्व श्शुशोच जगतीपतिम्।।2.41.16।।

នៅក្នុងអយោធ្យា ប្រជាជនទាំងអស់—ត្រូវបានដុតរំលាយដោយរលកទុក្ខសោកជាបន្តបន្ទាប់—បានដកដង្ហើមវែងៗជានិច្ច ហើយយំសោកអាល័យចំពោះព្រះមហាក្សត្រ អម្ចាស់នៃលោកទាំងមូល។

Verse 17

बाष्पपर्याकुलमुखो राजमार्गगतो जनः।न हृष्टो लक्ष्यते कश्चित्सर्व श्शोकपरायणः।।2.41.17।।

តាមផ្លូវរាជមហាវិថី មុខមាត់ប្រជាជនស្រពោនពេញដោយទឹកភ្នែក; មិនឃើញនរណាម្នាក់មានសេចក្តីរីករាយឡើយ—គ្រប់គ្នាសុទ្ធតែជ្រមុជក្នុងទុក្ខសោក។

Verse 18

न वाति पवन श्शीतो न शशी सौम्यदर्शनः।न सूर्यस्तपते लोकं सर्वं पर्याकुलं जगत्।।2.41.18।।

ខ្យល់មិនបក់ត្រជាក់ទៀតទេ; ព្រះចន្ទមិនបង្ហាញភាពទន់ភ្លន់ស្រស់ស្រាយទៀតទេ; ព្រះអាទិត្យក៏មិនកម្តៅលោក—ពិភពលោកទាំងមូលហាក់ដូចជារញ្ជួយវឹកវរ។

Verse 19

अनर्थिनस्सुताः स्त्रीणां भर्तारो भ्रातरस्तथा।सर्वे सर्वं परित्यज्य राममेवान्वचिन्तयन्।।2.41.19।।

កូនៗមិនខ្វល់ពីម្តាយទៀតទេ ប្តីៗមិនខ្វល់ពីភរិយាទៀតទេ ហើយបងប្អូនក៏មិនខ្វល់គ្នាទៀត; គ្រប់គ្នាបោះបង់អ្វីៗទាំងអស់ ហើយគិតតែព្រះរាមតែមួយគត់។

Verse 20

ये तु रामस्य सुहृद स्सर्वे ते मूढचेतसः।शोकभारेण चाक्रान्ता श्शयनं न जहुस्तदा।।2.41.20।।

មិត្តសុហ្រទទាំងអស់របស់ព្រះរាមា មានចិត្តស្រពិចស្រពិល ត្រូវទម្ងន់នៃទុក្ខសោកសង្កត់ ហើយនៅពេលនោះពួកគេមិនអាចក្រោកចេញពីទីដេកបានឡើយ។

Verse 21

ततस्त्वयोध्या रहिता महात्मनापुरन्दरेणेव मही सपर्वता।चचाल घोरं भयशोकपीडितासनागयोधाश्वगणा ननाद च।।2.41.21।।

បន្ទាប់មក អយោធ្យា ដែលខ្វះព្រះរាមាមហាត្មា ក៏ដូចជាផែនដីមានភ្នំទាំងឡាយដែលគ្មានព្រះឥន្ទ្រ។ ត្រូវទុក្ខសោក និងភ័យខ្លាចបៀតបៀន នាងញ័រយ៉ាងគួរឱ្យខ្លាច ហើយលាន់សូរខ្លាំងដោយហ្វូងដំរី សេះ និងយោធាជាច្រើន។