Adhyaya 164
Arjuna meets the Lokapālas, is tested by Indra, and is led to Amarāvatī for astra-śikṣā (Indraloka-gamana)
Upa-parva: Arjunābhigamana / Indraloka-gamana (Arjuna’s ascent and celestial instruction episode)
Arjuna reports his successful vision of Mahādeva to a radiant brāhmaṇa-like figure, who affirms the uniqueness of the encounter and forecasts that, together with the Lokapālas, Arjuna will meet Indra and receive weapons. Auspicious atmospheric signs arise—fragrant garlands, divine music, hymns, and the arrival of celestial retinues. Indra appears with Śacī; Kubera, Yama, and Varuṇa are seen in their respective stations, and the Lokapālas reassure Arjuna and offer astras for the fulfillment of a divine-purpose mandate. Arjuna receives the weapons with ritual propriety and is dismissed. Indra then addresses Arjuna, acknowledging prior knowledge of him and outlining further tapas and the role of Mātali in conveying him to heaven. Arjuna requests Indra as instructor; Indra tests Arjuna’s intention by suggesting harsh action, and Arjuna clarifies ethical constraints on using divine weapons. Indra approves and directs Arjuna to learn multiple classes of astras. Mātali brings Indra’s chariot; during ascent he notes Arjuna’s steadiness on the moving divine chariot, then shows celestial abodes and Nandana forests. Amarāvatī is described as free from fatigue, impurity, grief, and moral affliction, marked by perennial blossoms, pure winds, jeweled ground, and joyful inhabitants. Arjuna pays respects to divine assemblies, is welcomed by Indra, and remains in heaven to train in astras and learn Gandharva arts under Citraseṇa, maintaining disciplined focus amid abundant pleasures.
Chapter Arc: सूर्योदय के बाद धौम्य और आर्ष्टिषेण नित्यकर्म पूर्ण कर पाण्डवों के पास आते हैं; वनवास की कठोरता के बीच ऋषि-आगमन एक दिव्य संवाद का द्वार खोलता है। → पाण्डव विनयपूर्वक चरण-वन्दना कर ब्राह्मणों का सत्कार करते हैं; युधिष्ठिर के भीतर जगत-व्यवस्था, देव-स्थान और काल-गति को जानने की तीव्र जिज्ञासा उभरती है। → धौम्य मेरु-पर्वत और उसके शिखरों पर स्थित ब्रह्मा-विष्णु आदि के ध्रुव, अक्षय स्थानों का वर्णन करते हैं तथा सूर्य की निरन्तर गति—अहोरात्र, कला, काष्ठा और प्राणियों की आयु-कर्म के विभाजन—को जगत-नियामक सत्य के रूप में स्थापित करते हैं। → युधिष्ठिर को यह बोध मिलता है कि सृष्टि-चक्र, देवर्षियों का प्रजापति में लय-उदय, और सूर्य की अविराम परिक्रमा—सब एक अटल नियम के अधीन हैं; मन स्थिर होकर धर्म-मार्ग में धैर्य पाता है। → मेरु-दर्शन और नारायण-स्थान जैसे दिव्य-स्थानों का संकेत आगे के अध्यायों में और व्यापक ब्रह्माण्ड-वर्णन/तीर्थ-प्रसंग की ओर ले जाता है।
Shlokas
Verse 1
वैशम्पायनजी कहते हैं--शत्रुदमन नरेश! तदनन्तर सूर्योदय होनेपर आ्टिषिणसहित धौम्यजी नित्यकर्म पूरा करके पाण्डवोंके पास आये
វៃសម្បាយនៈ បាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ អ្នកបង្ក្រាបសត្រូវ! បន្ទាប់ពីនោះ ពេលព្រះអាទិត្យរះឡើង ធោម្យ—អមដោយពួកឥសី—បានបំពេញកិច្ចធម៌ប្រចាំថ្ងៃរួច ហើយបានមកដល់ក្បែរពួកបណ្ឌវ»។
Verse 2
ते5भिवाद्यार्टिषिणस्य पादौ धौम्यस्य चैव ह । ततः प्राउजलय: सर्वे ब्राह्म॒णांस्तानपूजयन्,तब समस्त पाण्डवोंने आर्श्षिण तथा धौम्यके चरणोंमें प्रणाम किया और हाथ जोड़कर सब ब्राह्मणोंका पूजन किया
ពួកគេបានគោរពបូជាចុះក្រាបនៅជើងរបស់ឥសី អារិṣិណ និងរបស់ធោម្យផងដែរ។ បន្ទាប់មក ពួកគេទាំងអស់ឈរដោយដៃប្រណម្យ (ដៃបួងសួង) ហើយបានបូជាគោរពព្រះព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះតាមគួរ។
Verse 3
/ #::73:.8 #::3-.7 (0) हि २ 7 त्रेषष्ट्याधिकशततमोब<् ध्याय: धौम्यका युधिषिरको मेरु पर्वत तथा उसके शिखरोंपर स्थित ब्रह्मा
វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ បន្ទាប់មក នៅពេលព្រះអាទិត្យរះ ព្រះឥសី ធោម្យៈ—ក្រោយបានបំពេញពិធីព្រឹក (អាហ្និក) រួច—បានចូលទៅជិតពួកបណ្ឌវៈ ដោយមាន អារតិសេណៈ រួមដំណើរ។ ទើបធោម្យៈចាប់ដៃស្តាំរបស់ យុធិષ્ઠិរៈ ហើយសម្លឹងទៅទិសបូព៌ា ព្រះឥសីដ៏មហិទ្ធិបាននិយាយពាក្យទាំងនេះ។
Verse 4
असोौ सागरपर्यन्तां भूमिमावृत्य तिष्ठति । शैलराजो महाराज मन्दरो5ति विराजते,“महाराज! वह पर्वतराज मन्दराचल प्रकाशित हो रहा है, जो समुद्रतककी भूमिको घेरकर खड़ा है
វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! ភ្នំជាម្ចាស់នៃភ្នំទាំងឡាយ—មន្ទរៈ—ឈរនៅទីនោះ ដូចជាគ្របដណ្តប់ផែនដីរហូតដល់គែមសមុទ្រ ហើយភ្លឺរលោងដោយសោភ័ណភាពដ៏អស្ចារ្យ»។
Verse 5
इन्द्रवैश्रवणावेतां दिशं पाण्डव रक्षत: | पर्वतैश्न वनान्तैश्न काननैश्वैव शोभिताम्
វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ បណ្ឌវៈកំពុងយាមការពារទិសដែលមានឥន្ទ្រ និង វៃស្រវណៈ (កុបេរៈ) ជាអធិបតី—ទិសមួយដែលរុងរឿងដោយភ្នំ ដែនជាយព្រៃ និងព្រៃជ្រៅដ៏ស្រស់ស្អាត។
Verse 6
'पाण्डुनन्दन! पर्वतों, वनान्त प्रदेशों और काननोंसे सुशोभित इस पूर्व दिशाकी रक्षा इन्द्र और कुबेर करते हैं ।।
វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ «ឱ កូនប្រុសរបស់បណ្ឌុ! ទិសបូព៌ានេះ—ដែលតុបតែងដោយភ្នំ ដែនជាយព្រៃ និងព្រៃជ្រៅ—ឥន្ទ្រ និង កុបេរៈ ជាអ្នកការពារ។ ដូច្នេះហើយ ព្រះឥសីអ្នកប្រាជ្ញ ដែលដឹងធម៌ទាំងអស់ បានប្រកាសថា៖ ‘កូនអើយ ទិសនេះគេហៅថាជាទីស្ថានរបស់ព្រះមហេន្ទ្រ (ឥន្ទ្រ) និង វៃស្រវណៈ (កុបេរៈ)។ ព្រះអាទិត្យរះពីទីនេះ ហើយសត្វលោកទាំងអស់ ព្រមទាំងឥសីដឹងធម៌ សិទ្ធៈអ្នកបានសម្រេច មហាត្មា និងទេវតាសាធ្យៈ ក៏ធ្វើបូជានមស្ការ’»។
Verse 7
अतश्रोद्यन्तमादित्यमुपतिष्ठन्ति वै प्रजा: । ऋषयश्नापि धर्मज्ञा: सिद्धा: साध्याश्व देवता:
ដូច្នេះហើយ សត្វលោកទាំងអស់បានបូជានមស្ការព្រះអាទិត្យនៅពេលទ្រង់រះឡើង។ ឥសីដឹងធម៌ សិទ្ធៈអ្នកបានសម្រេច និងទេវតាសាធ្យៈ ក៏ឈរនៅក្នុងការគោរពបម្រើ—បញ្ជាក់ថា ការរះឡើងប្រចាំថ្ងៃរបស់ព្រះអាទិត្យ គឺជាពេលវេលាសក្ការៈ ដែលគាំទ្ររបៀបរបប និងអំពាវនាវឲ្យមានវិន័យ និងធម៌។
Verse 8
यमस्तु राजा धर्मज्ञ: सर्वप्राणभृतां प्रभु: । प्रेतसत्त्वगतिं होनां दक्षिणामाश्रितो दिशम्
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ យមរាជ ជាស្តេចដឹងធម៌ និងជាអធិបតីលើសត្វមានជីវិតទាំងអស់ ស្ថិតនៅទិសខាងត្បូង។ ទិសនោះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាផ្លូវរបស់វិញ្ញាណអ្នកស្លាប់—ជាគន្លងទាប—ដែលមានតែអ្នកបានស្លាប់ប៉ុណ្ណោះអាចទៅដល់។
Verse 9
एतत् संयमनं पुण्यमतीवाद्धुतदर्शनम् । प्रेतराजस्य भवनमृद्धया परमया युतम्,'प्रेतताजका यह निवासस्थान अत्यन्त समृद्धिशाली परम पवित्र तथा देखनेमें अद्भुत है। राजन! इसका नाम संयमन (या संयमनीपुरी) है
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «ទីក្រុងបរិសុទ្ធឈ្មោះ សំយមនៈ នេះ អស្ចារ្យយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការមើលឃើញ។ វាជាវិមានរបស់ព្រះអម្ចាស់នៃអ្នកស្លាប់ (យម) ពោរពេញដោយសម្បត្តិ និងពន្លឺរុងរឿងដ៏លើសលប់»។
Verse 10
“राजन! जहाँ जाकर भगवान् सूर्य सत्यसे प्रतिष्ठित होते हैं
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! ភ្នំជាម្ចាស់នៃភ្នំ ដែលព្រះអាទិត្យដ៏ពិសិដ្ឋ ទៅដល់ហើយសម្រាកនៅក្នុងអាណាចក្រនៃសច្ចៈ បុរសប្រាជ្ញាហៅថា ‘អស្តាចល’—ភ្នំទីលិច។ ស្ថិតនៅទីនោះ ហើយក៏នៅក្នុងសមុទ្រដ៏ធំ ដែលពោរពេញដោយមហានិធិទឹក ព្រះវរុណរាជ ការពារសត្វមានជីវិតទាំងអស់»។
Verse 11
एतं पर्वतराजानं समुद्र च महोदधिम् | आवसन् वरुणो राजा भूतानि परिरक्षति
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ស្ថិតនៅលើភ្នំជាម្ចាស់នៃភ្នំនោះ និងនៅក្នុងសមុទ្រដ៏ធំ—អាងទឹកដ៏មហិមា—ព្រះវរុណរាជស្ថិតនៅ ការពារសត្វមានជីវិតទាំងអស់។ ដំណើរនេះដាក់សណ្តាប់ធ្នាប់កោស्मिकឲ្យមានទីតាំងក្នុងភូមិសាស្ត្រ៖ ភ្នំដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការលិចរបស់ព្រះអាទិត្យ និងសមុទ្រធំ ក្លាយជាសីតានៃវរុណ ដែលពីទីនោះទ្រង់គាំទ្រការការពារ និងការគ្រប់គ្រងខ្លួន—ជាសសរគ្រឹះនៃធម៌។
Verse 12
उदीचीं दीपयन्नेष दिशं तिष्ठति वीर्यवान् | महामेरुर्महा भाग शिवो ब्रह्मविदां गति:
«មហាបុណ្យសម្បត្តិ!» នេះហើយជាភ្នំមហាមេរុ ដ៏ភ្លឺចែងចាំងខ្លាំង ឈរបំភ្លឺទិសខាងជើង។ លើភ្នំសុភមង្គលនេះ មានតែអ្នកដឹងព្រះព្រហ្ម (ព្រះព្រហ្មវិទ្យា) ប៉ុណ្ណោះដែលអាចទៅដល់។
Verse 13
यस्मिन ब्रह्मसदश्चैव भूतात्मा चावतिष्ठते । प्रजापति: सृजन् सर्व यत् किज्चिज्जड्र्मागमम्
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «នៅក្នុងលោកនោះ មានសាលាប្រជុំរបស់ព្រះព្រហ្មផ្ទាល់ ដែលព្រះបិតានៃសត្វលោក—ព្រះព្រហ្ម ជាអាត្មាខាងក្នុងនៃសត្វទាំងអស់—ស្ថិតនៅជានិច្ច ខណៈដែលទ្រង់បង្កើតអ្វីៗទាំងមូល ទាំងចល័ត និងអចល័ត»។
Verse 14
यानाहुर्ब्रह्मण: पुत्रान् मानसात् दक्षसप्तमान् । तेषामपि महामेरु: शिवं स्थानमनामयम्
«ពួកដែលគេហៅថា ជាព្រះបុត្រផ្លូវចិត្តរបស់ព្រះព្រហ្ម—ព្រះប្រជាបតិទាំងឡាយ ដែលក្នុងនោះ ដក្ខៈជាលំដាប់ទីប្រាំពីរ—សម្រាប់ពួកគេផងដែរ ភ្នំមហាមេរុនេះជាទីស្ថានដ៏សិវៈ សុខសាន្ត មិនមានរោគមិនមានទុក្ខ»។
Verse 15
अन्रैव प्रतितिष्ठन्ति पुनरेवोदयन्ति च । सप्त देवर्षयस्तात वसिष्ठप्रमुखा: सदा,“तात! वसिष्ठ आदि सात देवर्षि इन्हीं प्रजापतिमें लीन होते और पुनः इन्हींसे प्रकट होते हैं
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «កូនអើយ! ព្រះឥសីទេវៈទាំងប្រាំពីរ—វសិષ્ઠៈជាមុខ—តែងតែរលាយចូលទៅក្នុងប្រជាបតិនោះជាទីសម្រាក ហើយក៏លេចចេញមកវិញពីទ្រង់»។
Verse 16
देशं विरजसं पश्य मेरो: शिखरमुत्तमम् । यत्रात्मतृप्तैर ध्यास्ते देवे: सह पितामह:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «យុធិષ્ઠិរ! ចូរមើលកំពូលដ៏ឧត្តមនៃភ្នំមេរុ—ដែនដីស្អាតបរិសុទ្ធ មិនមានធូលី មិនមានរាជសៈ។ នៅទីនោះ ព្រះបិតាមហា ព្រះព្រហ្ម ស្ថិតនៅជាមួយទេវតាដែលពេញចិត្តក្នុងខ្លួនឯង»។
Verse 17
यमाहु: सर्वभूतानां प्रकृते: प्रकृति धरुवम् । अनादिनिधन देवं प्रभुं नारायणं परम्
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «ព្រះនារាយណៈ—ព្រះអម្ចាស់ដ៏អធិរាជ ជាទេវៈអនាទិអនន្ត—ដែលអ្នកប្រាជ្ញពណ៌នាថា ជាមូលដ្ឋានអមតៈ មិនរលាយ នៃសត្វទាំងអស់ និងជាប្រភពដើមនៃប្រក្រឹតិ—ត្រូវបានប្រកាសថា លើសលប់សូម្បីតែព្រហ្មលោក។ ទីស្ថានរបស់ទ្រង់ភ្លឺដោយពន្លឺរបស់ទ្រង់ផ្ទាល់ លើសព្រះអាទិត្យ និងភ្លើង។ សូម្បីតែទេវតាក៏មើលមិនឃើញងាយនូវរូបសុភមង្គលដ៏ពេញដោយតេជៈនោះឡើយ ហើយសម្រាប់ទាំងទេវតា និងដានវៈ ការទស្សនាទ្រង់គឺលំបាកយ៉ាងខ្លាំង»។
Verse 18
ब्रहद्मण: सदनात् तस्य परं स्थान प्रकाशते । देवा अपि न पश्यन्ति सर्वतेजोमयं शुभम्
វៃសម្បាយណៈ បានមានពាក្យថា៖ «លើសពីពិភពព្រះព្រហ្មដ៏ធំទូលាយនោះទៅទៀត មានទីស្ថានខ្ពស់ជាងមួយរបស់ព្រះអង្គ កំពុងភ្លឺចែងចាំង។ សូម្បីតែទេវតាក៏មិនអាចឃើញទម្រង់ដ៏មង្គល ដែលសុទ្ធតែជាពន្លឺនោះបានងាយឡើយ។ វាភ្លឺដោយពន្លឺរបស់ខ្លួនឯង លើសពីពន្លឺព្រះអាទិត្យ និងភ្លើង ហើយការមើលឃើញវា គឺលំបាកយ៉ាងខ្លាំង សម្រាប់ទាំងទេវតា និងអសុរ។»
Verse 19
अत्यर्कानलदीप्तं तत् स्थान विष्णोर्महात्मन: । स्वयैव प्रभया राजन दुष्प्रेक्ष्यं देवदानवैः
វៃសម្បាយណៈ បានមានពាក្យថា៖ «ព្រះរាជា! ទីស្ថានដ៏ឧត្តមរបស់ព្រះវិស្ណុ មហាត្មា នោះ ភ្លឺរលោងលើសពីព្រះអាទិត្យ និងភ្លើង។ វាភ្លឺដោយពន្លឺដើមរបស់ខ្លួនឯង ហើយសម្រាប់ទាំងទេវតា និងអសុរ ការមើលឃើញវា គឺលំបាកយ៉ាងខ្លាំង។»
Verse 20
प्राच्यां नारायणस्थानं मेरावतिविराजते । यत्र भूतेश्वरस्तात सर्वप्रकृतिरात्मभू:
វៃសម្បាយណៈ បានមានពាក្យថា៖ «នៅទិសខាងកើត មានទីស្ថានបរិសុទ្ធរបស់ព្រះនារាយណៈ កំពុងភ្លឺចែងចាំង រុងរឿងជាមួយមេរាវតី។ នៅទីនោះ បុត្រា! មានព្រះអម្ចាស់នៃសត្វទាំងអស់ ស្ថិតនៅ—ព្រះអាត្មភូ (អ្នកកើតដោយខ្លួនឯង) ជាមូលដ្ឋាននៃធម្មជាតិទាំងមូល។»
Verse 21
भासयन् सर्वभूतानि सुश्रियाभिविराजते । नात्र ब्रह्मर्षयस्तात कुत एव महर्षय:
វៃសម្បាយណៈ បានមានពាក្យថា៖ «វាបំភ្លឺសត្វទាំងអស់ ហើយភ្លឺរុងរឿងដោយពន្លឺដ៏អស្ចារ្យ។ នៅទីនោះ បុត្រា! មិនមានព្រះឥសីប្រភេទព្រហ្មឥសីសោះ—ហើយតើអាចមានមហាឥសីផ្សេងទៀតបានដូចម្តេច?»
Verse 22
प्राप्रुवन्ति गतिं होतां यतीनां भावितात्मनाम् | नतं ज्योतींषि सर्वाणि प्राप्प भासन्ति पाण्डव
វៃសម្បាយណៈ បានមានពាក្យថា៖ «ពួកគេឈានដល់គន្លងដែលបានកំណត់—ស្ថានភាពដែលអ្នកយតីមានវិន័យខ្លួនឯង និងបានបរិសុទ្ធចិត្តវិញ្ញាណ ឈានដល់។ ឱ បណ្ឌវ! ពេលបានទៅដល់ទីនោះ ពន្លឺទាំងអស់ (អស្ចារ្យនៅលើមេឃ) ក៏ភ្លឺចែងចាំង ដោយការគោរព។»
Verse 23
“तात! पूर्व दिशामें मेरूपर ही भगवान् नारायणका स्थान सुशोभित हो रहा है
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «កូនអើយ! នៅទិសខាងកើត លើភ្នំមេរុ មានទីស្ថានដ៏រុងរឿងនៃព្រះនារាយណៈ កំពុងភ្លឺចែងចាំង—ទីនោះ ព្រះវិષ્ણុ ព្រះអម្ចាស់ស្វ័យភូ ជាម្ចាស់នៃសត្វទាំងអស់ និងជាមូលហេតុជាធាតុដើមនៃសកលលោក ទ្រង់ស្ថិតលើសិរីរាជ្យ បំភ្លឺសត្វទាំងអស់ដោយពន្លឺដ៏ឧត្តមរបស់ទ្រង់។ មានតែព្រះមហាត្មាអ្នកប្រាជ្ញដែលខិតខំប្រឹងប្រែង និងមានវិន័យប៉ុណ្ណោះ ទើបអាចទៅដល់ទីនោះ។ នៅក្នុងនារាយណធាមនោះ សូម្បីតែព្រះព្រហ្មឫសីក៏មិនមានផ្លូវទៅដល់—ហើយមហាឫសីផ្សេងៗនឹងទៅដល់បានដូចម្តេច? ឱ កូនបណ្ឌុ! វត្ថុទាំងឡាយដែលមានពន្លឺ ពេលចូលទៅជិតព្រះអម្ចាស់ នឹងបាត់បង់ពន្លឺរបស់ខ្លួន—ពន្លឺដើមមិននៅសល់ដូចមុនទៀតឡើយ។ នៅទីនោះ ព្រះអម្ចាស់ផ្ទាល់ ដែលមានសភាពមិនអាចគិតគូរបាន ទ្រង់ភ្លឺរលោងលើសលប់។ ដោយអំណាចភក្តិ អ្នកតបស្យាដែលគ្រប់គ្រងខ្លួនឯង ទើបទទួលបានព្រះនារាយណៈ ព្រះហរិ»។
Verse 24
परेण तपसा युक्ता भाविता: कर्मभि: शुभै: । योगसिद्धा महात्मानस्तमोमोहविवर्जिता:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ព្រះមហាត្មាអ្នកមានតបស្យាខ្ពស់ បរិសុទ្ធដោយការប្រព្រឹត្តកុសលកម្ម និងបានសម្រេចយោគៈ ដោយឥតមានភាពងងឹតនៃអវិជ្ជា និងមោហៈ—ពួកគេឈានដល់ស្ថានភាពដ៏ឧត្តម ហើយមិនត្រឡប់មកកាន់ជីវិតលោកិយទៀតឡើយ។
Verse 25
तत्र गत्वा पुनर्नेमं लोकमायान्ति भारत । स्वयम्भुवं महात्मानं देवदेवं सनातनम्
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «ឱ ភារត! ពេលបានទៅដល់ស្ថានភាពដ៏ឧត្តមនោះហើយ ពួកគេមិនត្រឡប់មកកាន់លោកនេះទៀតឡើយ។ ព្រះមហាត្មាដែលបានសម្រេច—បរិសុទ្ធដោយតបស្យា និងការប្រតិបត្តិកុសលធម៌ ដោយឥតអវិជ្ជា និងមោហៈ—ទៅដល់នារាយណធាម ហើយមិនត្រឡប់មកជីវិតលោកិយទេ តែរលាយចូលក្នុងព្រះអម្ចាស់ស្វ័យភូ និងអនន្តរៈ ជាព្រះអម្ចាស់នៃទេវតាទាំងអស់»។
Verse 26
स्थानमेतन्महाभाग ध्रुवमक्षयमव्ययम् | ईश्वरस्य सदा होतत् प्रणमात्र युधिष्ठिर,“महाभाग युधिष्ठिर! यह परमेश्वरका नित्य, अविनाशी और अविकारी स्थान है। तुम यहींसे इसको प्रणाम करो
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «ឱ មហាបាគ យុធិષ્ઠិរ! នេះជាទីស្ថានដ៏ថេរ អមតៈ មិនអស់ មិនប្រែប្រួល នៃព្រះអម្ចាស់។ ចូរអ្នកថ្វាយបង្គំទ្រង់ពីទីនេះឯង»។
Verse 27
एन॑ त्वहरहर्मेरुं सूर्याचन्द्रमसौ ध्रुवम् प्रदक्षिणमुपावृत्य कुरुत: कुरुनन्दन
«ឱ កុរុនន្ទន! ព្រះអាទិត្យ និងព្រះចន្ទ រាល់ថ្ងៃតែងបង្វិលប្រទក្សិណា ជុំវិញភ្នំមេរុដ៏មិនរអិលរអួលនេះ។ ហើយនក្ខត្រទាំងអស់ក៏បរិក្រមជុំវិញស្តេចភ្នំមេរុ ពីគ្រប់ទិសទាំងអស់ដែរ»។
Verse 28
ज्योतींषि चाप्यशेषेण सर्वाण्यनघ सर्वतः । परियान्ति महाराज गिरिराजं प्रदक्षिणम्
ឱ កុរុនន្ទន! ព្រះអាទិត្យ និងព្រះចន្ទ រៀងរាល់ថ្ងៃ តែងធ្វើប្រទក្សិណា (ដើរវង់គោរព) ជុំវិញភ្នំមេរុដ៏អចល។ ឱ មហារាជាដែលបាបមិនប៉ះពាល់! ផ្កាយទាំងអស់ (នក្ខត្រ) ក៏ធ្វើបរិក្រមា ជុំវិញភ្នំរាជ មេរុ ពីគ្រប់ទិសទាំងអស់ដែរ។
Verse 29
एतं ज्योतींषि सर्वाणि प्रकर्षीन् भगवानपि । कुरुते वितमस्कर्मा आदित्यो5भिप्रदक्षिणम्
សូម្បីតែព្រះអាទិត្យដ៏មានព្រះភាគ—ដែលកិច្ចការសំខាន់គឺបំបាត់អន្ធការ—ក៏ទាញយកពន្លឺទាំងអស់ឲ្យមកកាន់ខ្លួន ហើយធ្វើប្រទក្សិណា (ដើរវង់គោរព) ជុំវិញភ្នំមេរុ។
Verse 30
य॑ं प्राप्प सविता राजन् सत्येन प्रतितिष्ठति । अस्तं पर्वतराजानमेतमाहुर्मनीषिण:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះរាជា! ភ្នំដែលព្រះអាទិត្យឈរមាំដោយសច្ចៈនោះ បណ្ឌិតទាំងឡាយហៅថា ‘អស្ត’ ជារាជនៃភ្នំ។ ព្រះទិវាករ ដល់ចំណុចលិចនៅភ្នំខាងលិច ហើយឆ្លងកាត់ព្រំដែននៃសន្ធ្យា នោះព្រះអាទិត្យដ៏ភ្លឺរលោងនេះ បត់ទៅកាន់ទិសខាងជើង។ បន្ទាប់មក ដោយមានព្រះហឫទ័យបម្រើប្រយោជន៍សត្វលោកទាំងអស់ ព្រះអាទិត្យតាមដានភ្នំមេរុ ដល់ចុងខាងជើង ហើយវិលទៅដំណើរមុខទៅទិសកើតម្ដងទៀត»។
Verse 31
स मेरुमनुवृत्त: सन् पुनर्गच्छति पाण्डव । प्रामुख: सविता देव: सर्वभूतहिते रत:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «ឱ បណ្ឌវ! ព្រះអាទិត្យដ៏ទេវៈ សវិត្រ—ជាអ្នកដ៏លេចធ្លោជាងទេវទាំងឡាយ និងតែងរវល់ក្នុងប្រយោជន៍សត្វលោកទាំងអស់—ក្រោយបានតាមដានភ្នំមេរុហើយ ក៏វិលត្រឡប់ ហើយបន្តដំណើរទៅមុខម្ដងទៀត»។
Verse 32
स मासान् विभजन् काले बहुथधा पर्वसंधिषु । तथैव भगवान् सोमो नक्षत्र: सह गच्छति
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «ដូច្នេះ នៅពេលវេលាសមគួរ នៅត្រង់ចំណុចប្រសព្វនៃរដូវទាំងឡាយ ការបែងចែកខែត្រូវបានកំណត់ជាច្រើនរបៀប។ ដូចគ្នានេះដែរ ព្រះចន្ទដ៏ទេវៈ ក៏ធ្វើដំណើរជាមួយនឹងនក្ខត្រ ហើយធ្វើបរិក្រមា (វង់ជុំ) ជុំវិញមេរុ ដោយហេតុនោះបានសម្គាល់ការបែងចែកខែទាំងឡាយ»។
Verse 33
एवमेतं त्वतिक्रम्प महामेरुमतन्द्रित: । भावयन् सर्वभूतानि पुनर्गच्छति मन्दरम्
វៃសម្បាយណៈបានមានពាក្យថា៖ «ដូច្នេះ ដោយមិនមានភាពខ្ជិលច្រអូស ទ្រង់បានឆ្លងកាត់មហាមេរុនោះ ហើយត្រឡប់ទៅមន្ទរាវិញ ដើម្បីចិញ្ចឹមសត្វមានជីវិតទាំងអស់។ ដូចគ្នានេះ ព្រះអាទិត្យ—អ្នកបំបាត់អន្ធការ—ចិញ្ចឹមលោកទាំងមូលដោយកាំរស្មីរបស់ទ្រង់ ហើយវិលទៅមកជានិច្ចតាមផ្លូវដែលមិនមានឧបសគ្គនេះ»។
Verse 34
तथा तमिस्रहा देवो मयूखैर्भावयञ्जगत् । मार्गमेतदसम्बाधमादित्य: परिवर्तते
វៃសម្បាយណៈបានមានពាក្យថា៖ «ដូច្នេះ ព្រះអាទិត្យ—អ្នកបំបាត់អន្ធការ—ចិញ្ចឹមលោកដោយកាំរស្មីរបស់ទ្រង់ ហើយវិលទៅមកជានិច្ចតាមផ្លូវដែលមិនមានឧបសគ្គនេះ»។
Verse 35
सिसृक्षुः शिशिराण्येव दक्षिणां भजते दिशम् | ततः सर्वाणि भूतानि कालो< भ्यच्छति शैशिर:
វៃសម្បាយណៈបានមានពាក្យថា៖ «ពេលព្រះអាទិត្យប្រាថ្នាបង្កើតរដូវត្រជាក់ ទ្រង់បែរទៅទិសខាងត្បូង។ បន្ទាប់មក កាលវេលារដូវរងាររីករាលដាលលើសត្វទាំងអស់ ហើយសេចក្តីត្រជាក់ត្រូវបានស្គាល់ទូទាំងសកលលោក»។
Verse 36
स्थावराणां च भूतानां जजड़मानां च तेजसा । तेजांसि समुपादत्ते निवृत्त: स विभावसु:
វៃសម្បាយណៈបានមានពាក្យថា៖ «ពេលទ្រង់ត្រឡប់ពីដំណើររបស់ទ្រង់ វិភាវសុ—ព្រះអាទិត្យ—ប្រមូលយកចូលទៅក្នុងខ្លួនទ្រង់នូវពន្លឺជីវិតរបស់សត្វទាំងអស់ ទាំងអចល និងចល ទាំងអ្នកដែលត្រូវត្រជាក់ធ្វើឲ្យស្ពឹកស្រពន់។ ដូច្នេះ សត្វលោកបាត់បង់កម្លាំង និងសេចក្តីរឹងមាំ រហូតដល់ព្រះអាទិត្យរៀបចំរដូវកាលឡើងវិញ ដើម្បីចិញ្ចឹមលោក»។
Verse 37
ततः स्वेदक्लमौ तन््द्री ग्लानिश्व भजते नरान् । प्राणिभि: सतत स्वप्नो हाभीक्षणं च निषेव्यते
វៃសម្បាយណៈបានមានពាក្យថា៖ «បន្ទាប់មក ញើស និងភាពនឿយហត់ ភាពងងុយ និងភាពស្រពន់ស្រពោន មករំខានមនុស្ស។ ចំពោះសត្វមានជីវិតទាំងឡាយ ការគេងត្រូវបានប្រើប្រាស់ជានិច្ច ហើយកើតឡើងម្តងហើយម្តងទៀត»។
Verse 38
एवमेतदनिर्देश्यं मार्गमावृत्य भानुमान् । पुन: सृजति वर्षाणि भगवान् भावयन् प्रजा:
វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ «ដូច្នេះ ព្រះអាទិត្យ—បន្ទាប់ពីបាំងបិទផ្លូវដ៏មិនអាចពណ៌នាបាននោះនៅលើមហាអាកាស—ក៏បង្កើតភ្លៀងឡើងវិញ ដើម្បីគាំទ្រ និងចិញ្ចឹមសត្វលោកទាំងអស់។ ដោយចលនាដែលមានរបៀប និងការលាក់បាំងផ្លូវរបស់ព្រះអង្គ ព្រះអង្គរៀបចំរដូវកាលឲ្យត្រឹមត្រូវ ដើម្បីឲ្យសត្វមានជីវិតទទួលបានការគាំទ្រ—ភាពត្រជាក់ កម្ដៅ និងភ្លៀង មកដល់តាមពេលវេលាសមគួរ»។
Verse 39
वृष्टिमारुतसंतापै: सुखै: स्थावरजड्रमान् | वर्धयन् सुमहातेजा: पुन: प्रतिनिवर्तते,“महातेजस्वी सूर्यदेव वृष्टि, वायु और तापद्दारा सुखपूर्वक चराचर जीवोंकी पुष्टि करते हुए पुनः अपने स्थानपर लौट आते हैं
វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ «ព្រះអាទិត្យដ៏មានពន្លឺមហិមា ដោយភ្លៀង ខ្យល់ និងកម្ដៅដ៏កក់ក្តៅ បំប៉នសត្វលោកទាំងអស់ ទាំងអចល និងចល ដោយសេចក្តីប្រយោជន៍ ហើយបន្ទាប់មក ព្រះអង្គត្រឡប់ទៅកាន់ផ្លូវ និងទីតាំងដែលបានកំណត់សម្រាប់ព្រះអង្គវិញ»។
Verse 40
एवमेष चरन् पार्थ कालचक्रमतन्द्रित: । प्रकर्षन् सर्वभूतानि सविता परिवर्तते
វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ «ឱ កូនកុន្តី! ដូច្នេះ ព្រះសវិត្រ (ព្រះអាទិត្យ) ដំណើរទៅមុខដោយមិនធ្វេសប្រហែស យកចិត្តទុកដាក់ជានិច្ច ទាក់ទាញសត្វលោកទាំងអស់ទៅកាន់ផ្លូវដែលបានកំណត់ និងបំប៉នពួកគេ ខណៈព្រះអង្គបង្វិលកង់នៃកាលៈ (ពេលវេលា)»។
Verse 41
संतता गतिरेतस्य नैष तिष्ठति पाण्डव | आदायैव तु भूतानां तेजो विसृजते पुन:
វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ «ឱ បណ្ឌវៈ! ដំណើររបស់ព្រះអាទិត្យនេះមិនដាច់ខាតឡើយ; ព្រះអង្គមិនឈប់សូម្បីតែមួយភ្លែត។ ព្រះអង្គស្រូបយកពន្លឺជីវិត និងទឹកសារធាតុ (រស) នៃសត្វលោកទាំងអស់ ហើយបញ្ចេញវាវិញ—តាមរដូវកាលសមគួរ—ជាភ្លៀង។ ដូច្នេះ សវិត្រ ដោយចែកចាយអាយុកាល និងផលនៃកម្មដល់សត្វទាំងឡាយ ក៏បន្តបង្កើតរបៀបរយនៃពេលវេលា—ថ្ងៃ និងយប់ និងការបែងចែកលំអិតនៃខណៈ—ដោយមិនឈប់ឈរ»។
Verse 42
विभजन् सर्वभूतानामायु: कर्म च भारत । अहोरात्र॑ कला: काष्ठा: सृजत्येष सदा विभु:
វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ «ឱ ភារតៈ! ព្រះអម្ចាស់ដ៏មានអំណាចនេះ (ព្រះអាទិត្យ) បែងចែកអាយុកាល និងផលនៃកម្មដល់សត្វលោកទាំងអស់ជានិច្ច។ ព្រះអង្គបន្តបង្កើតលំហូរនៃពេលវេលា—ថ្ងៃ និងយប់ និងមាត្រដ្ឋានតូចៗ ដូចជា កលា (kalā) និង កាស្ឋា (kāṣṭhā)—ហើយគាំទ្រឲ្យពិភពលោកដំណើរទៅតាមរបៀបរយ»។
Verse 162
इस प्रकार श्रीमहाभारत वनपर्वके अन्तर्गत यक्षयुद्धपर्वमें कुबेरवाक्यविषयक एक सौ बासठवाँ अध्याय पूरा हुआ
ដូច្នេះ ក្នុង «មហាភារត» ដ៏បរិសុទ្ធ នៅក្នុង «វនបរវ» ផ្នែក «យក្សយុទ្ធបរវ» ជំពូកទី ១៦២ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងព្រះវាចារបស់គុបេរ បានបញ្ចប់។
Verse 163
इति श्रीमहा भारते वनपर्वणि यक्षयुद्धपर्वणि मेरुदर्शने त्रिषष्टयधिकशततमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्याभारत वनपर्वके अन्तर्गत यक्षयुद्धपर्वमें मेरुदर्शनविषयक एक सौ तिरसठसाँ अध्याय पूरा हुआ
ដូច្នេះ ក្នុង «មហាភារត» ដ៏បរិសុទ្ធ នៅក្នុង «វនបរវ» ផ្នែក «យក្សយុទ្ធបរវ» ជំពូកទី ១៦៣ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការទស្សនាភ្នំមេរុ បានបញ្ចប់។
Frequently Asked Questions
Whether the pursuit of extraordinary power (divine weapons) can be justified without ethical risk; Arjuna resolves the dilemma by stating he will not deploy such weapons against humans without appropriate countermeasures and necessity.
Authority and capability must be paired with restraint and tested intention; knowledge with high consequences is transmitted through disciplined training, procedural approval, and explicit limits on use.
No explicit phalaśruti is stated; the meta-significance is narrative and ethical—Arjuna’s eligibility is demonstrated through steadiness, humility, and commitment to responsible use, situating astra-vidyā within a dharma-governed framework.