Adhyaya 47
बदरपाचन-तीर्थमाहात्म्यम् | Badarapācana Tīrtha Māhātmya (Indratīrtha and the Austerities of Srucāvatī & Arundhatī)
Upa-parva: Tīrtha-yātrā Context: Badarapācana–Indratīrtha Māhātmya (Pilgrimage Episode)
Vaiśaṃpāyana narrates how Rāma reaches the eminent tīrtha Badarapācana, a place sanctified by extraordinary vow-practice. The account introduces Srucāvatī, the celibate daughter of Bharadvāja, who undertakes severe austerities with the intention of attaining Indra (Pākaśāsana) as spouse. Indra approaches her āśrama disguised as Vasiṣṭha; she offers service and hospitality yet refuses marriage, stating her exclusive devotion to Indra and her commitment to please him through vrata, niyama, and tapas. Indra, testing her resolve, instructs her to cook badara fruits; despite prolonged effort the fruits do not cook, and when fuel is exhausted she attempts to sustain the fire with her own body, demonstrating extreme endurance. Satisfied, Indra reveals his true form, grants her desired attainment, and declares the tīrtha’s enduring fame and sin-removing power, naming it Badarapācana. The chapter then parallels this with an older precedent involving Arundhatī and the Saptarṣis during a twelve-year drought in the Himavat forest. Śiva (Triṇayana), disguised as a brāhmaṇa, requests alms; Arundhatī, lacking provisions, offers badara fruits and cooks them while fasting, hearing sacred narratives as time passes. Śiva reveals himself, praises her tapas as surpassing the sages’ efforts, and grants a boon: residence of three nights with fasting at this tīrtha yields the fruit of twelve years’ austerity; additionally, a single night’s disciplined stay and bathing grants rare worlds. The sages marvel at Arundhatī’s undiminished composure. Returning to Srucāvatī, the narration states that after Indra departs, divine signs occur, she relinquishes her body, attains Indra’s consorthood by the power of tapas, and Janamejaya’s curiosity leads to a brief account of her birth: Bharadvāja’s seed, diverted upon seeing the apsaras Ghṛtācī, is placed in a leaf-vessel, from which Srucāvatī is born and named.
Chapter Arc: वैशम्पायन जनमेजय को बताते हैं कि बलराम की तीर्थयात्रा में ऐसे-ऐसे तीर्थ आते हैं जिनका स्मरण मात्र मन को पवित्र कर देता है—श्रोता के रोमांच और कौतूहल का उदय होता है। → कथा तीर्थ-स्थानों की उत्पत्ति-कथाओं में गहराती है: शमी के गर्भ में छिपे अग्नि का प्रसंग, लोकालोक-विनाश की आशंका में प्रकट होने वाले तेज का संकेत, और फिर कुबेर के तप तथा वर-प्राप्ति की स्मृति—हर स्थल के पीछे देव-शक्ति और भय/रक्षा का द्वंद्व उभरता है। → अग्नितीर्थ में देवताओं द्वारा शमी-गर्भ में विधिपूर्वक निवास करते ज्वलनदेव का साक्षात् दर्शन—भय से छिपे तेज का पुनः प्रतिष्ठित होना—और उसके बाद ब्रह्मयोनि तीर्थ में सृष्टि-आरम्भ के मूल-स्थल का स्पर्श, जहाँ ब्रह्मा ने सृष्टि रची थी। → बलराम इन तीर्थों में स्नान-पूजन कर कथा-श्रवण/दर्शन से प्राप्त पवित्रता को स्थिर करते हैं; कुबेर-तीर्थ की महिमा (रुद्र-मित्रता, धनाधिपत्य, लोकपालत्व, नलकूबर) और ब्रह्मयोनि की सृष्टि-स्मृति के साथ यात्रा का यह खंड पूर्ण होता है। → तीर्थयात्रा आगे और भी उत्पत्ति-कथाओं तथा महिमा-स्थलों की ओर बढ़ती है, जिनका वर्णन अगले प्रसंग में खुलता है।
Shlokas
Verse 1
/ (दाक्षिणात्य अधिक पाठका ई श्लोक मिलाकर कुल १०८३ श्लोक हैं।) सप्तचत्वारिशो< ध्याय: वरुणका अभिषेक तथा अन्नितीर्थ
ជនមេជ័យបាននិយាយ៖ «ឱ ព្រាហ្មណ៍! ខ្ញុំបានស្តាប់ពីមាត់លោក ដោយពិតប្រាកដ និងដោយលម្អិតពេញលេញ នូវរឿងរ៉ាវដ៏អស្ចារ្យលើសលប់អំពីពិធីអភិសេក (ការប្រោសព្រះ) របស់ព្រះកុមារ ដែលបានអនុវត្តតាមពិធីវិធីត្រឹមត្រូវ។ ខ្ញុំទទួលបានការពិពណ៌នានេះ ដូចដែលគួរតែទទួល—ទាំងត្រឹមត្រូវ និងទាំងពិស្តារ»។
Verse 2
यच्छुत्वा पूतमात्मानं विजानामि तपोधन । प्रह्षशनि च रोमाणि प्रसन्न च मनो मम,तपोधन! उसे सुनकर मैं अपने-आपको पवित्र हुआ समझता हूँ। हर्षसे मेरे रोयें खड़े हो गये हैं और मेरा मन प्रसन्नतासे भर गया है
ជនមេជ័យបាននិយាយ៖ «ឱ អ្នកសម្បត្តិនៃតបៈ! ពេលបានស្តាប់រឿងនេះ ខ្ញុំដឹងថាខ្លួនឯងបានបរិសុទ្ធ។ ដោយអំណរ រោមខ្ញុំឈរឡើង ហើយចិត្តខ្ញុំក៏ពេញដោយសេចក្តីរីករាយស្ងប់ស្ងាត់»។
Verse 3
अभिषेक कुमारस्य दैत्यानां च वधं तथा । श्रुत्वा मे परमा प्रीतिर्भूय: कौतूहलं हि मे
ជនមេជ័យបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «បានស្តាប់អំពីពិធីអភិសេករបស់ព្រះរាជកុមារ និងអំពីការសម្លាប់ពួកដៃត្យៈផងដែរ ខ្ញុំមានសេចក្តីរីករាយយ៉ាងខ្លាំងបំផុត ហើយក្តីចង់ដឹងរបស់ខ្ញុំក៏កើនឡើងថែមទៀត»។
Verse 4
कुमारके अभिषेक और उनके द्वारा दैत्योंके वधका वृत्तान्त सुनकर मुझे बड़ा आनन्द प्राप्त हुआ है और पुनः मेरे मनमें इस विषयको सुननेकी उत्कण्ठा जाग्रत् हो गयी है ।।
ជនមេជ័យបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «បានស្តាប់រឿងពិធីអភិសេកនៅកុមារកៈ និងការសម្លាប់ពួកដៃត្យៈដោយព្រះអង្គ ខ្ញុំមានអំណរយ៉ាងខ្លាំង; ហើយម្តងទៀត ក្តីប្រាថ្នាដ៏ខ្លាំងក្លាបានកើតឡើងក្នុងចិត្តខ្ញុំ ដើម្បីស្តាប់បន្ថែមអំពីរឿងនេះ។ នៅទីសក្ការៈនេះ ព្រះទេវតាបានអភិសេកវរុណៈ—ម្ចាស់នៃទឹក—កាលពីមុន ដោយរបៀបណា? សូមប្រាប់ខ្ញុំឲ្យលម្អិតទាំងអស់ ឱ ព្រះឥសីដ៏ប្រាជ្ញាធំ; អ្នកមានជំនាញក្នុងការបកស្រាយ ជាបុរសល្អបំផុត ជាគ្រឿងអលង្ការនៃអ្នកមានធម៌»។
Verse 5
वैशम्पायन उवाच शृणु राजन्निदं चित्र पूर्वकल्पे यथातथम् । आदी कृतयुगे राजन् वर्तमाने यथाविधि
វៃសម្បាយនៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «សូមស្តាប់ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ នូវរឿងអស្ចារ្យនេះ ដូចដែលបានកើតឡើងពិតប្រាកដក្នុងយុគមុន។ នៅដើមកាល ក្នុងក្រឹតយុគ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ពេលដែលសកលលោកដំណើរការតាមច្បាប់ដែលបានកំណត់…»
Verse 6
यथास्मान् सुरराट् शक्रो भयेभ्य: पाति सर्वदा
វៃសម្បាយនៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ដូចដែលឥន្ទ្រៈ (សក្រកៈ) មហារាជនៃទេវតា តែងតែការពារយើងពីភ័យអន្តរាយទាំងឡាយជានិច្ច»។
Verse 7
वासश्न ते सदा देव सागरे मकरालये
វៃសម្បាយនៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ ព្រះដ៏ទេវភាព អ្នកស្ថិតនៅជានិច្ចក្នុងមហាសមុទ្រ—ទីលំនៅរបស់មករៈទាំងឡាយ»។
Verse 8
समुद्रोडयं तव वशे भविष्यति नदीपति: । सोमेन सार्थ च तव हानिवृद्धी भविष्यत:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «សមុទ្រ ជាម្ចាស់នៃទន្លេទាំងឡាយ ជាមួយនឹងជំនោរ និងអព្យាក្រឹតនៃរលក នឹងស្ថិតក្រោមអំណាចរបស់អ្នក។ ហើយជាមួយនឹងសោមៈ (ព្រះចន្ទ) ស្ថានភាពនៃការខាតបង់ និងការកើនឡើង—ការធ្លាក់ចុះ និងសេចក្តីរុងរឿង—ក៏នឹងស្ថិតក្នុងអំណាចរបស់អ្នកដែរ»។
Verse 9
“देव! मकरालय समुद्रमें आपका सदा निवासस्थान होगा और यह नदीपति समुद्र सदा आपके वशरमें रहेगा। चन्द्रमाके साथ आपकी भी हानि और वृद्धि होगी” ।।
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «ដូច្នោះហើយ»។ ដូច្នេះ វរុណៈបានឆ្លើយតបព្រះទេវតាទាំងនោះ។ បន្ទាប់មក ពួកគេទាំងអស់បានចូលទៅជួបវរុណៈ អ្នកមានសមុទ្រជាទីស្ថាន។ អត្ថបទនេះបញ្ជាក់អំពីការគ្រប់គ្រងដែលបានកំណត់ដោយទេវៈ៖ សមុទ្រត្រូវបានបង្កើតជាទីលំនៅអចិន្ត្រៃយ៍របស់វរុណៈ និងស្ថិតក្រោមអំណាចរបស់ទ្រង់ជានិច្ច ហើយការកើនឡើងនិងការធ្លាក់ចុះរបស់ទ្រង់ត្រូវបានភ្ជាប់ជាមួយព្រះចន្ទ—ជាការរំលឹកថា របៀបរបបសកល (ṛta) ត្រូវបានថែរក្សាដោយការទទួលខុសត្រូវត្រឹមត្រូវ មិនមែនដោយកម្លាំងទេ។
Verse 10
अभिषिच्य ततो देवा वरुणं यादसां पतिम्
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ បន្ទាប់មក ព្រះទេវតាទាំងឡាយបានធ្វើពិធីអភិសេក និងតាំងវរុណៈ—ម្ចាស់នៃសត្វទឹក—ឲ្យជាអធិបតីលើទឹកទាំងអស់។ ការតាំងតំណែងនេះបង្ហាញគោលការណ៍ធម្មៈនៃសមតុល្យសកល៖ អំណាចត្រូវបានអះអាងដោយពិធី និងចែកចាយតាមមុខងារ ដើម្បីឲ្យដែននានានៃលោកស្ថិតក្នុងការគ្រប់គ្រង និងសមតុល្យ។
Verse 11
अभिषिक्तस्ततो देवैर्वरुणो5पि महायशा:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ បន្ទាប់មក វរុណៈដ៏មានកិត្តិយសធំ ក៏ត្រូវបានព្រះទេវតាទាំងឡាយធ្វើអភិសេក—តាំងជាផ្លូវការ និងគោរពលើតំណែងត្រឹមត្រូវរបស់ទ្រង់ ដើម្បីអះអាងរបៀបរបបសកលតាមរយៈពិធីអំណាចដែលបានអនុម័ត។
Verse 12
सरित: सागरांश्षैव नदांक्षापि सरांसि च । पालयामास विधिना यथा देवान् शतक्रतु:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ទ្រង់បានគ្រប់គ្រងតាមរបៀបត្រឹមត្រូវ និងតាមច្បាប់សមរម្យ លើទន្លេ និងសមុទ្រ លើស្ទឹង និងបឹងទាំងឡាយ—ដូចដែលសតក្រតុ (ឥន្ទ្រ) ការពារ និងគាំទ្រព្រះទេវតាទាំងឡាយ។ ខគម្ពីរនេះបញ្ជាក់ថា ព្រះរាជាភិបាលគឺជាការថែរក្សាដោយវិន័យ៖ រក្សារបៀបរបបធម្មជាតិ និងសង្គមដោយការការពារដែលមានច្បាប់ និងមានមាត្រដ្ឋាន មិនមែនដោយអំណាចចៃដន្យទេ។
Verse 13
देवताओंद्वारा अभिषिक्त होकर महायशस्वी वरुण देवगणोंकी रक्षा करनेवाले इन्द्रके समान सरिताओं, सागरों, नदों और सरोवरोंका भी विधिपूर्वक पालन करने लगे ।।
បានទទួលព្រះពរ និងការអភិសេកពីព្រះទេវតាទាំងឡាយ ព្រះវរុណៈដ៏មានកិត្តិយសធំ—ដូចព្រះឥន្ទ្រា អ្នកអភិរក្សក្រុមទេវតា—បានថែរក្សា និងគ្រប់គ្រងតាមធម៌នូវលំដាប់របស់ទន្លេ សមុទ្រ ស្ទឹង និងបឹងទាំងឡាយ។ បន្ទាប់មក ព្រះបលរាមៈដ៏ប្រាជ្ញា អ្នកសម្លាប់អសុរៈប្រឡំបៈ បានងូតទឹកបូជាតាមទីរមណីយដ្ឋានបរិសុទ្ធជាច្រើន និងបរិច្ចាគទ្រព្យសម្បត្តិជាច្រើនប្រភេទ ហើយបន្តដំណើរទៅកាន់ទីរមណីយដ្ឋានបរិសុទ្ធឈ្មោះ អគ្និ-ទីរថ។
Verse 14
नष्टो न दृश्यते यत्र शमीगर्भे हुताशन: । लोकालोकविनाशे च प्रादुर्भूते तदानघ
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «នៅទីនោះ ដែលភ្លើង (ហុតាសនៈ) ដែលលាក់ខ្លួននៅក្នុងផ្ទៃដើមសមី មិនអាចមើលឃើញបាន ហើយនៅពេលនោះ ការបំផ្លាញនៃពន្លឺ និងភាពងងឹត—នៃលោកដែលមានលំដាប់—បានបង្ហាញឡើង ឱ អ្នកបរិសុទ្ធឥតបាប»។
Verse 15
उपतस्थु: सुरा यत्र सर्वतलोकपितामहम् । अग्नि: प्रणष्टो भगवान् कारणं च न विद्यहे
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «នៅទីនោះ ព្រះទេវតាទាំងឡាយបានចូលទៅគោរពបម្រើព្រះបិតាមហា (ព្រះព្រហ្ម) នៃលោកទាំងអស់។ ប៉ុន្តែ ព្រះអគ្គិដ៏ជាព្រះ (អគ្និ) បានបាត់បង់ទៅ ហើយមូលហេតុរបស់វាក៏មិនអាចរកឃើញបានឡើយ»។
Verse 16
सर्वभूतक्षयो मा भूत् सम्पादय विभोडनलम् । निष्पाप नरेश! जब शमीके गर्भमें छिप जानेके कारण कहीं अग्निदेवका दर्शन नहीं हो रहा था और सम्पूर्ण जगतके प्रकाश अथवा दृष्टिशक्तिके विनाशकी घड़ी उपस्थित हो गयी
«សូមកុំឲ្យមានការខាតបង់នៃសត្វលោកទាំងអស់ឡើយ; សូមព្រះអម្ចាស់ បង្ហាញព្រះអគ្និ (អនល) ឲ្យកើតឡើងវិញ។» ឱ ព្រះមហាក្សត្រដ៏ឥតបាប! ពេលដែលព្រះអគ្និលាក់ខ្លួនក្នុងផ្ទៃដើមសមី ដល់ថ្នាក់មិនអាចឃើញបាន ហើយម៉ោងនៃការបំផ្លាញពន្លឺ ឬអំណាចនៃការមើលឃើញរបស់លោកទាំងមូលបានមកដល់ នោះទេវតាទាំងអស់បានចូលទៅកាន់ព្រះព្រហ្ម—បិតាមហានៃលោកទាំងអស់—ហើយទូលថា៖ «ព្រះអម្ចាស់! ព្រះអគ្និបានអវត្តមាន។ មូលហេតុអ្វី យើងមិនអាចយល់បាន។ សូមកុំឲ្យសត្វលោកទាំងអស់វិនាស; សូមធ្វើឲ្យព្រះអគ្និបង្ហាញខ្លួន។» បន្ទាប់មក ព្រះជនមេជ័យបានសួរថា៖ «ដោយហេតុអ្វីបានជា ព្រះអគ្និ—អ្នកចិញ្ចឹម និងគាំទ្រលោក—បានបាត់បង់ទៅ?»
Verse 17
वैशम्पायन उवाच भूगो: शापाद् भृशं भीतो जातवेदा: प्रतापवान्
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ដោយសារពាក្យបណ្តាសារបស់ភ្រឹគុ ព្រះជាតវេទៈ (អគ្និ) ដ៏មានអំណាច បានភ័យខ្លាចយ៉ាងខ្លាំង ហើយត្រូវបង្ខំឲ្យប្រព្រឹត្តទៅតាមនោះ។
Verse 18
प्रणष्टे तु तदा वह्लौ देवा: सर्वे सवासवा:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ នៅពេលនោះ ព្រះអគ្គីដ៏បរិសុទ្ធបានបាត់ទៅ ហើយព្រះទេវទាំងអស់—រួមទាំងវាសវៈ (ឥន្ទ្រ)—ក៏ភ្ញាក់ផ្អើលខ្លាំង ដោយយល់ថា សណ្តាប់ធ្នាប់ត្រឹមត្រូវដែលត្រូវបានថែរក្សាដោយពិធីយញ្ញ និងវត្តមានទេវតា បានរងការប្រេះឆា។
Verse 19
अन्वैषन्त तदा नष्ट ज्वलनं भृशदु:खिता: । उस समय अग्निदेवके दिखायी न देनेपर इन्द्रसहित सम्पूर्ण देवता बहुत दुःखी हो उनकी खोज करने लगे ।। ततोडग्नितीर्थमासाद्य शमीगर्भस्थमेव हि
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ពេលអគ្គី (ព្រះអគ្គី) មិនអាចមើលឃើញទៀត ព្រះទេវទាំងអស់—រួមទាំងឥន្ទ្រ—សោកសៅយ៉ាងខ្លាំង ហើយចាប់ផ្តើមស្វែងរកព្រះអង្គ។ បន្ទាប់មក ពួកគេបានទៅដល់កន្លែងឆ្លងទឹកបរិសុទ្ធដែលហៅថា អគ្គី-ទីរថៈ ហើយបានឃើញថា ព្រះអគ្គីពិតជាលាក់ខ្លួននៅក្នុងផ្ទៃ (រន្ធ) នៃដើមឈើសមី។
Verse 20
देवा: सर्वे नरव्यात्र बृहस्पतिपुरोगमा:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ព្រះទេវទាំងអស់បានប្រមូលផ្តុំគ្នា ដោយមានព្រះព្រហស្បតិ (Bṛhaspati) ជាមុខមាត់ដឹកនាំ—ជាសភាទេវតាដែលធ្វើឲ្យព្រឹត្តិការណ៍បន្តបន្ទាប់ ត្រូវបានឃើញ និងវាស់វែងតាមសណ្តាប់ធ្នាប់ទេវភាព។
Verse 21
ज्वलनं तं॑ समासाद्य प्रीताभूवन् सवासवा: । नरव्याप्र! इन्द्रसहित सब देवता बृहस्पतिको आगे करके अग्निदेवके समीप आये और उन्हें देखकर बड़े प्रसन्न हुए || २० ह ।। पुनर्यथागतं जग्मु: सर्वभक्षश्च सो5भवत्
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ព្រះទេវទាំងអស់—រួមទាំងឥន្ទ្រ—បានចូលទៅជិតអគ្គីដ៏ភ្លឺចែងចាំងនោះ ហើយមានចិត្តរីករាយយ៉ាងខ្លាំង។ បន្ទាប់មក ពួកគេបានចាកចេញ ត្រឡប់ទៅដូចដែលបានមក; ហើយអគ្គីក្រោយមកក្លាយជា «សព្វស៊ី» អាចស៊ីបំផ្លាញអ្វីៗទាំងអស់។
Verse 22
भगो: शापान्महाभाग यदुक्तं ब्रह्मवादिना । महाभाग! फिर वे जैसे आये थे, वैसे लौट गये और अग्निदेव महर्षि भृूगुके शापसे सर्वभक्षी हो गये। उन ब्रह्मवादी मुनिने जैसा कहा था, वैसा ही हुआ ।।
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «ឱ មហាបុរសដ៏គួរគោរព! អ្វីដែលមុនីអ្នកនិយាយព្រះព្រហ្មបានប្រកាស នោះបានកើតឡើង ដោយសារព្រះឥសីភೃគុ (Bhṛgu) បានដាក់បណ្តាសា។ ពួកទេវតាទាំងនោះបានត្រឡប់ទៅដូចដែលបានមក ហើយអគ្គី ដោយអំណាចបណ្តាសារបស់ឥសីធំ Bhṛgu ក៏ក្លាយជា «សព្វស៊ី»។ ដូចដែលមុនីនោះបាននិយាយ ពិតជាកើតឡើងដូច្នោះ។ ហើយនៅទីនោះផងដែរ បុគ្គលប្រាជ្ញា បានលោតចុះងូត ហើយទៅដល់ប្រភពនៃព្រះព្រហ្មា»។
Verse 23
तत्राप्लुत्य ततो ब्रह्मा सह देवै: प्रभु: पुरा,ससर्ज तीर्थानि तथा देवतानां यथाविधि । पूर्वकालमें देवताओंसहित भगवान् ब्रह्माने वहाँ स्नान करके विधिपूर्वक देवतीर्थोंकी रचना की थी
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ នៅទីនោះ ក្នុងកាលបុរាណ ព្រះបរមបិតា ព្រះព្រហ្មា ព្រះអម្ចាស់ ដោយសហព្រះទេវតាទាំងឡាយ បានចុះងូតទឹក ហើយបានបង្កើតទីរថៈ (tīrtha) និងកន្លែងងូតទឹកសក្ការៈរបស់ទេវតា តាមពិធីវិធីដ៏ត្រឹមត្រូវ ដើម្បីបរិសុទ្ធស្ថាននោះដោយការអភិសេកតាមវិន័យ។
Verse 24
।। तत्र स्नात्वा च दत्त्वा च वसूनि विविधानि च
នៅទីនោះ បន្ទាប់ពីបានងូតទឹក ហើយបានធ្វើទានផងដែរ—ប្រគល់ទ្រព្យសម្បត្តិជាច្រើនប្រភេទ—គាត់បានបំពេញកិច្ចការសុចរិតតាមទម្លាប់ នៃការបរិសុទ្ធ និងការចែករំលែក ដោយបញ្ជាក់ធម៌តាមរយៈទាន ទោះនៅក្នុងសំណល់ដ៏តឹងរ៉ឹងនៃសង្គ្រាមក៏ដោយ។
Verse 25
कौबेरं प्रययौ तीर्थ तत्र तप्त्वा महत्तप: । धनाधिपत्यं सम्प्राप्तो राजन्नैलविल: प्रभु:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ បលរាមបានធ្វើដំណើរទៅកាន់ទីរថៈដែលហៅថា កៅបេរ-ទីរថៈ (Kaubera-tīrtha)។ នៅទីនោះ គាត់បានងូតទឹក ហើយបានធ្វើទានទ្រព្យសម្បត្តិជាច្រើនប្រភេទ។ ទីនោះល្បីថា ជាកន្លែងដែលព្រះគុបេរ អម្ចាស់យក្ស (ហៅថា អៃលវិល) បានធ្វើតបស្យាដ៏តឹងរឹង ហើយដោយហេតុនោះបានទទួលអធិបតីភាពជាអម្ចាស់នៃទ្រព្យសម្បត្តិ។ អត្ថន័យបង្ហាញការភ្ជាប់រវាងតបស្យាវិន័យ ទានត្រឹមត្រូវ និងការទទួលបានសម្បត្តិដោយសុចរិត។
Verse 26
तत्रस्थमेव तं राजन् धनानि निधयस्तथा । उपतस्थुर्नरश्रेष्ठ तत् तीर्थ लाड़ली बल:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ខណៈដែលគាត់នៅទីនោះដដែល ទ្រព្យសម្បត្តិ និងកំណប់លាក់កំបាំងបានលេចចេញមក ដើម្បីមកបម្រើបុរសដ៏ប្រសើរនោះ; ហើយទីរថៈសក្ការៈនោះផងដែរ—ជាមួយនឹងកម្លាំង និងការគាំទ្រដ៏ជាទីស្រឡាញ់របស់វា—បានឈររង់ចាំក្នុងការបម្រើ។
Verse 27
गत्वा स्नात्वा च विधिवद् ब्राह्मणेभ्यो धनं ददौ । नरेश्वर! वहीं उनके पास धन और निधियाँ पहुँच गयी थीं। नरश्रेष्ठ हलधारी बलरामने उस तीर्थमें जाकर स्नानके पश्चात् ब्राह्मणोंके लिये विधिपूर्वक धनका दान किया || २६३ || ददृशे तत्र तत् स्थानं कौबेरे काननोत्तमे
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ គាត់បានទៅដល់ទីនោះ ហើយបានងូតទឹកតាមពិធីវិធីដ៏ត្រឹមត្រូវ បន្ទាប់មកបានប្រគល់ទ្រព្យសម្បត្តិជាទានដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយតាមរបៀបគួរគាប់។ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ កិច្ចនេះបង្ហាញថា ការធ្វើធម្មយាត្រាមិនពេញលេញដោយការមើលឃើញតែប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែដោយការបរិសុទ្ធខ្លួន និងការចែករំលែកដោយវិន័យ។
Verse 28
पुरा यत्र तपस्तप्तं विपुलं सुमहात्मना । यक्षराज्ञा कुबेरेण वरा लब्धाश्न पुष्कला:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ បន្ទាប់មក ពួកគេបានឃើញនៅក្នុងព្រៃដ៏ប្រសើរនោះ នូវទីសក្ការៈរបស់កុបេរៈ ព្រះអម្ចាស់នៃយក្ស—ទីដែលកាលពីបុរាណ មហាត្មាអង្គនោះបានធ្វើតបស្យាដ៏ធំធេង និងទទួលបានពរដ៏រុងរឿងជាច្រើន។
Verse 29
धनाधिपत्यं सख्यं च रुद्रेणामिततेजसा । सुरत्वं लोकपालत्वं पुत्र च नलकूबरम्
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ គាត់បានទទួលអធិបតីភាពលើទ្រព្យសម្បត្តិ និងមិត្តភាពជាមួយរុទ្រៈ អង្គមានតេជៈមិនអាចវាស់បាន; ហើយក៏បានឈានដល់ស្ថានភាពទេវតា និងតំណែងជាអ្នកអភិបាលលោក—ទាំងទទួលបានកូនប្រុសមួយឈ្មោះ នលកូបរៈ។
Verse 30
यत्र लेभे महाबाहो धनाधिपतिरञ्जसा । महाबाहो! धनपति कुबेरने वहाँ अमिततेजस्वी रुद्रके साथ मित्रता, धनका स्वामित्व, देवत्व, लोकपालत्व और नलकूबर नामक पुत्र अनायास ही प्राप्त कर लिये ।।
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ នៅទីនោះផ្ទាល់ ឱ មហាបាហុ, កុបេរៈ—អម្ចាស់នៃទ្រព្យ—បានទទួលដោយងាយស្រួលនូវអ្វីដែលគាត់ប្រាថ្នា៖ មិត្តភាពជាមួយរុទ្រៈដ៏មានតេជៈអស្ចារ្យ, អធិបតីភាពលើទ្រព្យសម្បត្តិ, ស្ថានភាពទេវតា, តំណែងជាអ្នកអភិបាលលោក, និងកូនប្រុសឈ្មោះ នលកូបរៈ។ បន្ទាប់មក ព្រះទេវតាទាំងឡាយបានមកប្រមូលផ្តុំជាមួយកងម៉ារុត ហើយបានអភិសេកគាត់; ពួកគេបានប្រទានយានអាកាសទេវី “ពុស្បក” ដែលចងដោយហង្ស និងលឿនដូចគំនិត; ហើយបានតែងតាំងគាត់ជាស្តេចនៃយក្ស។
Verse 31
वाहनं चास्य तद् दत्त हंसयुक्तं मनोजवम् | विमान पुष्पकं दिव्य॑ नैर्ऋतैश्वर्यमेव च
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ពួកគេក៏បានប្រទានយាននោះដល់គាត់—ចងដោយហង្ស និងលឿនដូចគំនិត—គឺយានអាកាសទេវីឈ្មោះ “ពុស្បក”; ហើយក៏បានប្រទានអធិបតីភាពដែលពាក់ព័ន្ធនឹងពួក នៃឫត (Naiṛta) ផងដែរ។
Verse 32
तत्राप्लुत्य बलो राजन् दत्त्वा दायांश्व पुष्कलान् | जगाम त्वरितो रामस्तीर्थ श्वेतानुलेपन:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ឱ ព្រះរាជា, បន្ទាប់ពីងូតទឹកនៅទីនោះ និងប្រគេនទានយ៉ាងសម្បូរបែប បលរាម—ដែលរាងកាយលាបដោយចន្ទន៍ស—បានចេញដំណើរយ៉ាងរហ័សទៅកាន់ទីឆ្លងទឹកសក្ការៈបន្ទាប់។
Verse 33
निषेवितं सर्वसत्त्वैनाम्ना बदरपाचनम् | नानर्तुकवनोपेतं सदापुष्पफलं शुभम्
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ព្រះរាជា! បលរាមៈបានទៅកាន់ទីរមណីយដ៏មង្គលឈ្មោះ បដរបាចនៈ—ទីដែលសត្វមានជីវិតគ្រប់ប្រភេទមកសេវា ប្រកបដោយព្រៃព្រឹក្សាដែលបង្ហាញសោភ័ណភាពនៃរដូវជាច្រើន ហើយពោរពេញដោយផ្កា និងផ្លែជានិច្ច។ ក្រោយពេលងូតទឹកនៅទីរមណីយនោះ និងធ្វើទានយ៉ាងច្រើន បលរាមៈដែលលាបចន្ទន៍សពណ៌ស បានធ្វើដំណើរទៅទីនោះដោយរហ័ស។
Verse 46
इस प्रकार श्रीमहाभारत शल्यपर्वके अन्तर्गत गदापव॑में बलदेवजीकी तीर्थयात्रा एवं सारस्वतोपाख्यानके प्रसंगरमें तारकायुरका वधविषयक छियालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ដូច្នេះ ក្នុង «មហាភារត» ផ្នែក «សល្យបវ៌»—នៅក្នុងផ្នែកអំពីគដា—ជំពូកទី៤៦ បានបញ្ចប់ហើយ ក្នុងបរិបទនៃការធ្វើទីរថយាត្រារបស់បលទេវៈ និងរឿង «សារស្វតោបាខ្យាន» ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការសម្លាប់ តារាកាយុ។
Verse 47
इति श्रीमहाभारते शल्यपर्वणि गदापर्वणि बलदेवतीर्थयात्रायां सारस्वतोपाख्याने सप्तचत्वारिंशो5ध्याय:
ដូច្នេះ ក្នុង «មហាភារត» ផ្នែក «សល្យបវ៌»—នៅក្នុង «គដាបវ៌»—ក្នុងការធ្វើទីរថយាត្រារបស់បលរាមៈ និងក្នុងរឿង «សារស្វតោបាខ្យាន» ជំពូកទី៤៧ បានបញ្ចប់។
Verse 53
वरुणं देवता: सर्वा यमेत्येदमथाब्रुवन् वैशम्पायनजीने कहा--राजन्! इस विचित्र प्रसंगको यथार्थरूपसे सुनो। पूर्वकल्पकी बात है
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ព្រះរាជា! សូមស្តាប់ព្រឹត្តិការណ៍ដ៏អស្ចារ្យនេះតាមសេចក្តីពិត។ នេះជារឿងពីកាលបុរាណមួយ៖ នៅពេលយុគក្រឹតដ៏ដើមកំណើតកំពុងដំណើរការ ព្រះទេវតាទាំងអស់បានទៅរក វរុណៈ ហើយនិយាយទៅកាន់ព្រះអង្គដោយពាក្យដូចនេះ—
Verse 66
तथा त्वमपि सर्वासां सरितां वै पतिर्भव । 'जैसे देवराज इन्द्र सदा भयसे हमलोगोंकी रक्षा करते हैं, उसी प्रकार आप भी समस्त सरिताओंके अधिपति हो जाइये (और हमारी रक्षा कीजिये)
«ដូចដែលព្រះឥន្ទ្រៈ ជារាជនៃទេវតា តែងការពារយើងពីភ័យជានិច្ច ដូច្នេះ ព្រះអង្គផង សូមក្លាយជាអធិបតីត្រឹមត្រូវនៃទន្លេទាំងអស់ ហើយការពារយើង»។
Verse 96
अपां पतिं प्रचक्रुर्हि विधिदृष्टेन कर्मणा । तब वरुणने उन देवताओंसे कहा--'एवमस्तु”। इस प्रकार उनकी अनुमति पाकर सब देवता इकट्ठे होकर उन्होंने समुद्रनिवासी वरुणको शास्त्रीय विधिके अनुसार जलका राजा बना दिया
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ដោយអនុវត្តពិធីតាមវិធានដែលគម្ពីរបានកំណត់ ព្រះទាំងឡាយបានតែងតាំងម្ចាស់លើទឹក។ បន្ទាប់មក ព្រះវរុណៈបានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ទេវតាទាំងនោះថា «ដូច្នោះចុះ»។ ពេលបានទទួលការយល់ព្រមរបស់ព្រះអង្គ ព្រះទាំងឡាយបានប្រមូលផ្តុំគ្នា ហើយតាមនីតិវិធីគម្ពីរ បានស្ថាបនាព្រះវរុណៈ—អ្នកស្នាក់នៅសមុទ្រ—ឲ្យជាស្តេចនៃទឹក។
Verse 103
जग्मुः स्वान्येव स्थानानि पूजयित्वा जलेश्वरम् । जलजन्तुओंके स्वामी जलेश्वर वरुणका अभिषेक और पूजन करके सम्पूर्ण देवता अपने-अपने स्थानको ही चले गये
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ព្រះទាំងឡាយបានអភិសេក និងគោរពបូជាព្រះវរុណៈ ម្ចាស់នៃទឹក—អធិបតីលើសត្វទឹកទាំងអស់—រួចហើយ ក៏បានចាកចេញទៅកាន់ទីស្ថានរបស់ខ្លួនៗវិញ។
Verse 166
विज्ञातश्ष कथं देवैस्तन्ममाचक्ष्व तत्त्वतः । जनमेजयने पूछा--ब्रह्म! लोकभावन भगवान् अग्नि क्यों अदृश्य हो गये थे और देवताओंने कैसे उनका पता लगाया? यह यथार्थरूपसे बताइये
ជនមេជ័យបានសួរ៖ «ឱ ព្រាហ្មណ៍! សូមប្រាប់ខ្ញុំដោយពិតប្រាកដ និងលម្អិតថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះអគ្គនី—ព្រះអម្ចាស់ដែលទ្រទ្រង់លោក—ក្លាយជាមិនអាចមើលឃើញ ហើយទេវតាទាំងឡាយបានរកឃើញទីតាំងរបស់ព្រះអង្គដោយរបៀបណា?»
Verse 173
शमीगर्भमथासाद्य ननाश भगवांस्तत: । वैशम्पायनजीने कहा--राजन्! एक समयकी बात है कि प्रतापी भगवान् अग्निदेव महर्षि भूगुके शापसे अत्यन्त भयभीत हो शमीके भीतर जाकर अदृश्य हो गये
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! មានកាលមួយ ព្រះអគ្គនីដ៏រុងរឿង និងមានអំណាច បានភ័យខ្លាចយ៉ាងខ្លាំងចំពោះបណ្តាសារបស់មហាឥសី ភ្រឹគុ ហើយបានចូលទៅក្នុងផ្ទៃដើមឈើសមី (śamī) រួចក៏បាត់ទៅពីការមើលឃើញ»។
Verse 196
ददृशुर्ज्वलनं तत्र वसमानं यथाविधि । तत्पश्चात् अग्नितीर्थमें आकर देवताओंने अग्निको शमीके गर्भमें विधिपूर्वक निवास करते देखा
ព្រះទាំងឡាយបានឃើញនៅទីនោះ ព្រះអគ្គនីកំពុងស្នាក់នៅតាមវិធានដ៏ត្រឹមត្រូវ។ បន្ទាប់មក ពេលបានមកដល់ទីធម៌សក្ការៈដែលហៅថា អគ្គនីតីរថ (Agnitīrtha) ព្រះទាំងឡាយបានឃើញព្រះអគ្គនីស្នាក់នៅដោយគោរពតាមច្បាប់ពិធី ក្នុងផ្ទៃដើមឈើសមី (śamī)។
Verse 223
ससर्ज भगवान् यत्र सर्वलोकपितामह: । उस तीर्थमें गोता लगाकर बुद्धिमान् बलरामजी ब्रह्मयोनि तीर्थमें गये, जहाँ सर्वलोकपितामह ब्रह्माने सृष्टि की थी
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ បន្ទាប់ពីបានងូតទឹកនៅទីរទេះសក្ការៈនោះ ដែលព្រះបិតាមហាបុរសនៃលោកទាំងអស់—ព្រះព្រហ្មា—បានបង្កើតសកលលោកកាលពីបុរាណ បលរាមដ៏មានប្រាជ្ញា ក៏បានបន្តដំណើរទៅកាន់ ព្រហ្មយោនី ទីរទេះសក្ការៈ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងប្រភពច្នៃប្រឌិតរបស់ព្រះព្រហ្មា។
Frequently Asked Questions
The chapter stages a conflict between hospitality and personal vow: Srucāvatī must honor the visiting ascetic with service while maintaining strict fidelity to her declared intention, refusing marriage to the disguised visitor without violating guest-reception ethics.
Tapas is presented as outcome-bearing discipline when aligned with sustained niyama and clarity of intention; the narrative frames endurance and restraint as ethically formative acts that can transform both personal destiny and communal sacred geography.
Yes. The episode explicitly states that three nights of pure residence with fasting at the tīrtha yields the fruit of a twelve-year austerity, and that even a single night’s disciplined stay and bathing grants access to rare worlds otherwise difficult to attain.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.