Adhyaya 8
यमसभावर्णनम् (Yamasabhā-varṇanam) — Nārada’s Description of Dharmarāja’s Assembly
Upa-parva: Nārada–Yamasabhā-varṇana (Description of Yama’s Divine Assembly)
Nārada begins by instructing Yudhiṣṭhira that he will describe a divine assembly built by Viśvakarmā for Vaivasvata (Yama/Dharmarāja). The sabhā is portrayed as vast, radiant like the sun, mobile at will, and climatically balanced—neither excessively cold nor hot—producing mental delight. Within it, negative human conditions are absent: sorrow, aging, hunger, thirst, unpleasantness, humiliation, fatigue, and adversity are explicitly negated, establishing the hall as a normative space of well-being. The chapter then inventories abundance: divine and human enjoyments, plentiful and tasteful foods, fragrant garlands, ever-flowering and fruiting trees, and waters of varied temperatures. A long catalog of rājarṣis and brahmarṣis is presented as attending and honoring Vaivasvata, followed by additional cosmological attendants (pitṛs and other classes), emphasizing a structured moral universe. The description returns to the hall’s spaciousness and splendor, noting ascetics and truth-speakers who reach it through severe austerity and purified conduct. Gandharvas, apsarases, music, dance, and auspicious sensory qualities surround the assembly. The chapter concludes by affirming the greatness of Pitṛrāja’s sabhā and signals a forthcoming description of Varuṇa’s lotus-garlanded assembly.
Chapter Arc: नारद युधिष्ठिर से कहते हैं—हे राजन्, मैं तुम्हें यमराज (पितृराज) की दिव्य सभा का वर्णन सुनाता हूँ, जहाँ धर्म का तेज स्वयं आकार लेता है। → सभा का विस्तार और अद्भुत स्वभाव प्रकट होता है: वह शत-योजन विस्तीर्ण, तेजोमयी, सूर्य-प्रकाश-सी दीप्त, इच्छानुसार रूप धारण करनेवाली, न अति शीतल न अति उष्ण, और मन को हर्षित करनेवाली है। फिर वहाँ उपस्थित महापुरुषों की दीर्घ परंपरा—राजर्षि, तपस्वी, धर्मनिष्ठ—एक-एक कर गिनाई जाती है, जिससे श्रोता पर लोकातीत गरिमा का भार बढ़ता जाता है। → सभा का चरम वैभव तब उभरता है जब नारद बताते हैं कि वहाँ शान्त, संन्यासी, शुद्ध, पुण्यकर्म से पवित्र, भास्वर देह और विरज वस्त्रधारी जनों के शत-सहस्र नहीं, बल्कि ‘शतं शतसहस्राणि’—असंख्य धर्मात्मा महात्मा यम को उपासते हैं; स्वयं धर्मराज की उपस्थिति उस सभा को न्याय और मर्यादा का जीवित केंद्र बना देती है। → नारद निष्कर्ष रूप में कहते हैं—राजन्, यम की सभा ऐसी ही दिव्य और धर्म-परिपूर्ण है; वहाँ पुण्यात्मा राजर्षि और निर्मल हृदय वाले जन हर्षपूर्वक यम वैवस्वत की सेवा करते हैं। → यमसभा का वर्णन समाप्त करते हुए नारद अगली कड़ी खोलते हैं—अब मैं वरुण की पुष्करमालिनी सभा का वर्णन करूँगा।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २ श्लोक मिलाकर कुल ३२ श्लोक हैं) भीकम (2 अमान अष्टमो< ध्याय: यमराजकी सभाका वर्णन नारद उवाच कथयिष्ये सभां याम्यां युधिष्ठिर निबोध ताम् । वैवस्वतस्य यां पार्थ विश्वकर्मा चकार ह
នារ៉ទៈបាននិយាយថា៖ «ឱ យុធិષ્ઠិរ កូនកុន្តី! ចូរស្តាប់ដោយយកចិត្តទុកដាក់។ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងពណ៌នាព្រះសភារបស់យមៈ កូនវីវស្វាន (ព្រះអាទិត្យ)។ ព្រះរាជវាំងដ៏រុងរឿង នឹងគួរឲ្យគោរពខ្លាចនោះ ត្រូវបានសាងសង់ដោយវិශ්វកರ್ಮា ដោយខ្លួនឯង»។
Verse 2
तैजसी सा सभा राजन् बभूव शतयोजना । विस्तारायामसम्पन्ना भूयसी चापि पाण्डव,राजन्! वह तेजोमयी विशाल सभा लम्बाई और चौड़ाईमें भी सौ योजन है तथा पाण्डुनन्दन! सम्भव है, इससे भी कुछ बड़ी हो
នារ៉ទៈបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! សភានោះភ្លឺរលោង រុងរឿងខ្លាំង លាតសន្ធឹងដល់មួយរយយោជនៈ។ វាមានសមាមាត្រល្អឥតខ្ចោះ ទាំងទទឹងទាំងបណ្ដោយ—ហើយឱ កូនបណ្ឌុ! ប្រហែលជាវាធំជាងនេះទៀតផង»។
Verse 3
अर्कप्रकाशा भ्राजिष्णु: सर्वतः कामरूपिणी । नातिशीता न चात्युष्णा मनसश्च प्रहर्षिणी
នារ៉ទៈបាននិយាយថា៖ «សាលាប្រជុំនោះភ្លឺរលោងដូចពន្លឺព្រះអាទិត្យ។ វាអាចបម្លែងរូបរាងតាមចិត្តប្រាថ្នា ហើយរុងរឿងភ្លឺចែងចាំងពីគ្រប់ទិស។ វាមិនត្រជាក់ពេកទេ មិនក្តៅពេកទេ; វាធ្វើឲ្យចិត្តរីករាយយ៉ាងខ្លាំង»។
Verse 4
न शोको न जरा तसस्यां क्षुत्पिपासे न चाप्रियम् । न च दैन्यं क्लमो वापि प्रतिकूलं न चाप्युत
នារ៉ទៈបានពណ៌នាថា នៅក្នុងនោះមិនមានទុក្ខសោក មិនមានចាស់ជរា; មិនមានឃ្លាន មិនមានស្រេកទឹក។ មិនមានអ្វីមិនពេញចិត្តកើតឡើងឡើយ។ ភាពក្រីក្រ ភាពនឿយហត់ ឬអ្វីដែលប្រឆាំង—សូម្បីតែឈ្មោះក៏មិនមាននៅទីនោះដែរ។
Verse 5
सर्वे कामा: स्थितास्तस्यां ये दिव्या ये च मानुषा: । सारवच्च प्रभूतं च भक्ष्यं भोज्यमरिंदम
នារ៉ទៈបាននិយាយថា៖ «នៅទីនោះ ការរីករាយគ្រប់ប្រភេទ—ទាំងទេវ និងមនុស្ស—មានរួចរាល់នៅជិតដៃ។ ហើយមានអាហារសម្បូរបែប ឆ្ងាញ់ល្អឥតខ្ចោះ ទាំងអ្វីសម្រាប់បរិភោគ និងអ្វីសម្រាប់បម្រើ ឱ អ្នកបង្ក្រាបសត្រូវ»។
Verse 6
लेहां चोष्यं च पेयं च हृद्यं स््वादु मनोहरम् । पुण्यगन्धा: स्रजस्तस्य नित्यं कामफला द्रुमा:
នារ៉ទៈបាននិយាយថា៖ «នៅទីនោះ មានរបស់ឆ្ងាញ់សម្រាប់លិទ្ធ សម្រាប់ជញ្ជក់ និងសម្រាប់ផឹក ជានិច្ច—របស់ដែលផ្អែម ឆ្ងាញ់ ទាក់ទាញ និងពេញចិត្តដល់បេះដូង។ នៅក្នុងសាលានោះ មានកម្រងផ្កាដែលផ្សព្វផ្សាយក្លិនក្រអូបបរិសុទ្ធជានិច្ច ហើយមានដើមឈើដែលផ្តល់ផ្លែតាមប្រាថ្នារបស់មនុស្សជានិច្ច»។
Verse 7
इस प्रकार श्रीमहाभारत सभापवके अन्तर्गत लोकपालयभाख्यानपर्वमें इन्द्रयभा-वर्णन नामक सातवाँ अध्याय पूरा हुआ,रसवन्ति च तोयानि शीतान्युष्णानि चैव हि | तस्यां राजर्षय: पुण्यास्तथा ब्रह्मर्षयो5डमला:
នៅទីនោះ ទឹកមានរសជាតិឆ្ងាញ់ និងពោរពេញដោយភាពរីករាយ—ខ្លះត្រជាក់ ខ្លះក្តៅ។ នៅក្នុងនគរនោះ មានរាជឥសីដ៏បរិសុទ្ធ និងព្រហ្មឥសីដ៏ស្អាតឥតមន្ទិល សុទ្ធសាធ មិនមានមលិន។
Verse 8
ययातिर्नहुष: पूरुर्मान्धाता सोमको नृग:,इति श्रीमहाभारते सभापर्वणि लोकपालसभाख्यानपर्वणि यमसभावर्णन नामाष्टमोड्ध्याय:
នារ៉ដៈបានមានពាក្យថា៖ «(នៅទីនេះមាននាម) យយាតិ នហុស ពូរុ ម៉ាន្ធាត្រ សោមក និង ន្រឹគ»។ ដូច្នេះ ក្នុង «ស្រីមហាភារត» ផ្នែក «សភាបវ៌» ក្នុងអនុបវ៌ «រឿងរ៉ាវអំពីសភានៃលោកបាល» បានបញ្ចប់ជំពូកទី៨ ដែលមានចំណងជើង «ពិពណ៌នាសភារបស់យម»។
Verse 9
त्रसहस्युश्न॒ राजर्षि: कृतवीर्य: श्रुतश्रवा: । अरिष्टनेमि: सिद्धश्च कृतवेग: कृतिर्निमि:
នារ៉ដៈបានមានពាក្យថា៖ «មាន ត្រាសហស្យុ ជារាជឥសី; ក្រឹតវីរ្យ អ្នកល្បីដោយកម្លាំង; និង ស្រុតស្រវា អ្នកល្បីដោយកេរ្តិ៍ឈ្មោះ។ អរិଷ្ដនេមិ ក៏ជាអ្នកសម្រេច; រួមទាំង ក្រឹតវេគ ក្រឹតិ និង និមិ»។
Verse 10
प्रतर्दन: शिबिर्मत्स्य:ः पृथुलाक्षो बृहद्रथ: । वार्तो मरुत्त: कुशिक: सांकाश्य: सांकृतिर्धुव
នារ៉ដៈបានមានពាក្យថា៖ «ប្រតរទន សិពិ មត្ស្យ ព្រឹថុលាក្ស បೃಹទ្រថ វារត មរុត្ត កុសិក សាំងកាស្យ សាំងក្រឹតិ និង ធ្រុវ—ទាំងនេះសុទ្ធតែជាព្រះមហាក្សត្រល្បីល្បាញ»។
Verse 11
चतुरश्चः सदश्चोर्मि: कार्तवीर्यश्व पार्थिव: । भरत: सुरथश्वैव सुनीथो निशठो नलः
នារ៉ដៈបន្តរាយនាមថា៖ «ចតុរ ច សទ ច អោរមិ និង ការតវីរ្យ ជាព្រះមហាក្សត្រ; ដូចគ្នានេះដែរ ភរត សុរថ សុនីថ និษឋ និង នល»។
Verse 12
दिवोदासश्न सुमना अम्बरीषो भगीरथ: । व्यश्वः सदश्चो वध्यश्वः पृथुवेग: पृथुअ्रवा:
នារ៉ដៈបានមានពាក្យថា៖ «(ក្នុងចំណោមព្រះមហាក្សត្រល្បីល្បាញ) ទិវោទាស សុមនា អម្បរីษ និង ភគីរថ; ហើយក៏មាន វ្យស្វ សទស្វ វធ្យស្វ ព្រឹថុវេគ និង ព្រឹថុរាវា»។
Verse 13
पृषदश्चो वसुमना: क्षुपश्ष सुमहाबल: । रुषद्रुर्वषसेनश्न पुरुकुत्सो ध्वजी रथी
នារទៈបន្តរាយនាមព្រះមហាក្សត្រ និងវីរបុរសដ៏មានកម្លាំងអស្ចារ្យ៖ ព្រឹសដស, វសុមនា, និងក្សុប; រួមទាំង រុសទ្រុ, វ្រឹសសេន, និង ពុរុកុត្ស—ជាមួយ ធ្វជី អ្នកប្រយុទ្ធលើរថដ៏ល្បីល្បាញ។ ការរំលឹកនេះបង្ហាញថា ទោះជាមានអំណាច និងកេរ្តិ៍ឈ្មោះក៏ដោយ ពួកគេទាំងអស់ត្រូវស្ថិតក្រោមច្បាប់នៃកាលៈ និងកម្ម—ជាការរំឭកថា ស្ថានៈ និងកម្លាំងមិនអាចលើកលែងពីអនិច្ច និងការទទួលខុសត្រូវតាមធម៌បានឡើយ។
Verse 14
आर्डिषेणो दिलीपश्न महात्मा चाप्युशीनर: । औशीनरि: पुण्डरीक: शर्यातिः शरभ: शुचि:
នារទៈ បាននិយាយថា៖ «មាន អារឌិษេណ និង ទិលីប; ហើយក៏មាន ឧសីនរ អ្នកមានចិត្តធំ។ មាន អೌសីនរិ, ពុណ្ឌរីក, សរយាតិ, សរភ, និង សុចិ»។ នៅទីនេះ នារទៈ បន្តការរំលឹកតាមវង្សាវតារដោយមានន័យធម៌ ដោយលើកឈ្មោះព្រះមហាក្សត្រដ៏ល្បី ដែលជីវិតដែលគេចងចាំរបស់ពួកគេ ធ្វើជាគំរូនៃរាជធម៌ និងសេចក្តីថ្លៃថ្នូរខាងសីលធម៌។
Verse 15
अड्जोषरिष्ट श्न वेनश्व दुष्पन्त: सृजजयो जय: । भाज़ासुरि: सुनीथश्व निषधो5थ वहीनर:
នារទៈ បាននិយាយថា៖ «មានផងដែរ អឌ្ជោសរិଷ្ដ, ស្ន, និង វេន; ទុស្បន្ត; ស្រឹជជយ និង ជយ; ភាជាសុរិ និង សុនីថ; ហើយបន្ទាប់មក និષធ និង វហីនរ»។ នៅផ្នែកនេះ នារទៈ បន្តរាយនាមតាមវង្សាវតារ ដាក់បុគ្គលជំនាន់ក្រោយក្នុងខ្សែស្រឡាយនៃរាជ្យ—បញ្ជាក់ថា អំណាចរាជ្យមិនមែនជាកម្លាំងផ្ទាល់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាការទុកចិត្តដែលត្រូវដឹកនាំតាមមរតកវង្ស និងភារកិច្ច។
Verse 16
करन्धमो बाह्नविकश्न सुद्युम्नो बलवान् मधु: । ऐलो मरुत्तश्न तथा बलवान् पृथिवीपति:
នារទៈ បាននិយាយថា៖ «ការនន្ធម, បាហ្នវិក, និង សុദ്യុម្ន; មធុ អ្នកមានកម្លាំង; ហើយដូចគ្នានេះ អៃល និង មរុត្ត—ម្នាក់ៗជាអធិរាជដ៏មានអំណាច ជាម្ចាស់ផែនដី»។ នៅក្នុងបរិបទនេះ នារទៈ លើកឈ្មោះព្រះមហាក្សត្រដ៏ល្បី ដើម្បីបញ្ជាក់មេរៀនធម៌ថា សូម្បីតែអ្នកគ្រប់គ្រងដ៏ខ្លាំងបំផុត និងវង្សត្រកូលដ៏ល្បីល្បាញ ក៏ស្ថិតក្រោមពេលវេលា និងវាសនា; ភាពអស្ចារ្យត្រូវវាស់មិនមែនតែដោយអំណាចទេ ប៉ុន្តែដោយការប្រើអំណាចតាមធម៌។
Verse 17
कपोतरोमा तृणकः सहदेवार्जुनौ तथा । व्यश्वः साशथ्वः कृशाश्वश्च शशबिन्दुश्च पार्थिव:
នារទៈ បាននិយាយថា៖ «មាន កបោតរោមា, ត្រឹណក; ហើយដូចគ្នានេះ សហទេវ និង អរជុន; ក៏មាន វ្យស្វ, សាសថ្វ, ក្រឹសាស្វ, និង សសបិន្ទុ—ម្នាក់ៗជាអធិរាជលើផែនដី»។
Verse 18
राजा दशरथश्चैव ककुत्स्थो5थ प्रवर्धन: । अलर्क: कक्षसेनश्न गयो गौराश्वच एवच
នារ៉ទៈបានមានព្រះវាចាថា៖ «ព្រះបាទ ទសរថ និង កកុត្ស្ថ បន្ទាប់មក ប្រវರ್ಧនៈ; អលរកៈ កក្ខសេនៈ គយៈ ហើយទៀតទាំង គោរាស្វៈផង»។
Verse 19
जामदग्न्यश्न रामश्चन नाभागसगरौ तथा | भूरिट्युम्नो महाश्वश्व पृथाश्वो जनकस्तथा
នារ៉ទៈបានបន្តថា៖ «ជាមទគ្ន្យ រាមៈ, នាភាគ និង សគរ ដូចគ្នា; ភូរីទ្យុម្នៈ, មហាស្វៈ, ព្រឹថាស្វៈ, ហើយ ជនកៈផង»។
Verse 20
राजा वैन्यो वारिसेन: पुरुजिज्जनमेजय: । ब्रह्मदत्तस्त्रिगर्तक्ष राजोपरिचरस्तथा
នារ៉ទៈបានបន្តក្នុងបញ្ជីនោះថា៖ «វૈន្យៈ, វារិសេនៈ, បុរុជិត, ជនមេជយៈ; ព្រហ្មទត្តៈ នៃត្រិគរតៈ, ហើយ រាជោបរិចរៈផង»។
Verse 21
इन्द्रद्युम्नो भीमजानुर्गौरपृष्ठोडनघो लय: । पद्मयो5थ मुचुकुन्दश्न भूरिद्युम्न: प्रसेनजित्
នារ៉ទៈបានមានព្រះវាចាថា៖ «ឥន្ទ្រទ្យុម្នៈ, ភីមជានុ, គោរប្រឹឋ្ឋ; លយៈ អ្នកគ្មានបាប; បទ្មយៈ; ហើយ មុចុកុន្ទៈ; ភូរីទ្យុម្នៈ និង ប្រសេនជិត»។
Verse 22
अरिष्टनेमि: सुद्युम्न: पृथुलाश्वोडष्टकस्तथा । शतं मत्स्या नृपतय: शतं नीपा: शतं गया:
នារ៉ទៈបានមានព្រះវាចាថា៖ «អរិෂ្ដនេមិ, សុទ្យុម្នៈ, ព្រឹថុលាស្វៈ និង ឌଷ្ដកៈ; ហើយមានស្តេចមត្ស្យៈមួយរយ ស្តេចនីបៈមួយរយ និងស្តេចគយៈមួយរយ»។
Verse 23
धृतराष्ट्रश्ैकशतमशीतिर्जनमेजया: । शतं च ब्रह्मुदत्तानां वीरिणामीरिणां शतम्
នារ៉ទៈបានមានពាក្យថា៖ «ឱ ជនមេជ័យា! ធ្រឹតរាស្ត្រ មានបុត្រចំនួនមួយរយប៉ែតសិប; ហើយក្នុងវង្សព្រះព្រហ្មទត្ត មានមួយរយ—ជាវីរបុរសល្បីដោយកម្លាំង និងសមត្ថភាព។»
Verse 24
भीष्माणां द्वे शतेडप्यत्र भीमानां तु तथा शतम् | शतं च प्रतिविन्ध्यानां शतं नागा: शतं हया:
នារ៉ទៈបានមានពាក្យថា៖ «នៅទីនេះ មានពួកភីෂ្មៈពីររយ; ដូចគ្នានោះ មានពួកភីមៈមួយរយ; មានពួកប្រតិវិន្ធ្យៈមួយរយ; មានដំរីមួយរយ; និងសេះមួយរយ។»
Verse 25
पलाशानां शतं ज्ञेयं शतं काशकुशादय: । शान्तनुश्लैव राजेन्द्र पाण्डुश्वैव पिता तव
នារ៉ទៈបានមានពាក្យថា៖ «ត្រូវដឹងថា មានដើមប៉លាសៈមួយរយ ហើយក៏មានក្រុមស្មៅកាសៈ ស្មៅកុសៈ និងអ្វីៗដូច្នោះមួយរយដែរ។ ហើយឱ ព្រះរាជា—សាន្តនុផង និងបណ្ឌុផង—ជាព្រះបិតារបស់ព្រះអង្គ។»
Verse 26
उशड्भव: शतरथो देवराजो जयद्रथ: । वृषदर्भश्न राजर्षिबुद्धिमान् सह मन्त्रिभि:
នារ៉ទៈបានមានពាក្យថា៖ «ឧសឌ្ឍវៈ, សតរថៈ, ទេវរាជៈ, ជ័យទ្រថៈ, និង វೃಷដರ್ಭៈ—រាជឥសីដ៏ប្រាជ្ញា—ជាមួយមន្ត្រីរបស់គាត់។»
Verse 27
अथापरे सहस््राणि ये गता: शशबिन्दव: । इष्टवाश्वमेधैर्बहुभिर्महद्धिभूरिदक्षिणै:
នារ៉ទៈបានមានពាក្យថា៖ «ហើយក៏មានអ្នកដទៃទៀតរាប់ពាន់—ដូចជា សសបិន្ទុ—ដែលបានលាចាកទៅហើយ ទោះបីពួកគេបានធ្វើពិធីអશ્વមេធៈដ៏ធំជាច្រើន និងបានប្រគល់ទានដ៏ច្រើនជាថ្លៃពិធីយញ្ញក៏ដោយ។»
Verse 28
एते राजर्षय: पुण्या: कीर्तिमन्तो बहुश्रुता: । तस्यां सभायां राजेन्द्र वैवस्चतमुपासते
Nārada said: “These are the holy royal sages—renowned and widely learned—who, O best of kings, attend upon Vaivasvata (Yama) in that assembly. Their presence proclaims that true sovereignty is measured not merely by power, but by merit, learning, and righteous conduct.”
Verse 29
ययाति, नहुष, पूरु, मान्धाता, सोमक, नृग, त्रसहस्यु, राजर्षि कृतवीर्य, श्रुतश्रवा, अरिष्टनेमि, सिद्ध, कृतवेग, कृति, निमि, प्रतर्दन, शिबि, मत्स्य, पृथुलाक्ष, बृहद्रथ, वार्त, मरुत्त, कुशिक, सांकाश्य, सांकृति, ध्रुव, चतुरश्च, सदश्वोर्मि, राजा कार्तवीर्य अर्जुन, भरत, सुरथ, सुनीथ, निशठ, नल, दिवोदास, सुमना, अम्बरीष, भगीरथ, व्यश्व, सदश्व, वध्यश्व, पृथुवेग, पृथुश्रवा, पृषदश्च, वसुमना, महाबली क्षुप, रुषट्र, वृषसेन, रथ और ध्वजासे युक्त पुरुकुत्स, आर्टिषेण, दिलीप, महात्मा उशीनर, औशीनरि, पुण्डरीक, शर्याति, शरभ, शुचि, अंग, अरिष्ट, वेन, दुष्यन्त, सुंजय, जय, भांगासुरि, सुनीथ, निषध, वहीनर, करन्धम, बाह्लिक, सुद्युम्न, बलवान् मधु, इला-नन्दन पुरूरवा, बलवान राजा मरुत्त, कपोतरोमा, तृणक, सहदेव, अर्जुन, व्यश्व, साश्व, कृशाश्व, राजा शशबिन्दु, महाराज दशरथ, ककुत्स्थ, प्रवर्धन, अलर्क, कक्षसेन, गय, गौराश्वच, जमदग्निनन्दन परशुराम, नाभाग, सगर, भूरिद्युम्न, महाश्वच, पृथाश्व, जनक, राजा पृथु, वारिसेन, पुरुजितूु, जनमेजय, ब्रह्मदत्त, त्रिगर्त, राजा उपरिचर, इन्द्रद्युम्न, भीमजानु, गौरपृष्ठ, अनघ, लय, पद्दा, मुचुकुन्द, भूरिद्युम्न, प्रसेनजित्, अरिष्टनेमि, सुद्युम्न, पृथुलाश्वच, अष्टक, एक सौ मत्स्य, एक सौ नीप, एक सौ गय, एक सौ धृतराष्ट्र, अस्सी जनमेजय, सौ ब्रह्मदत्त, सौ वीरी, सौ ईरी, दो सौ भीष्म, एक सौ भीम, एक सौ प्रतिविन्ध्य, एक सौ नाग तथा एक सौ हय, सौ पलाश, सौ काश और सौ कुश राजा एवं शान्तनु, तुम्हारे पिता पाण्डु, उशंगव, शतरथ, देवराज, जयद्रथ, मन्त्रियोंसहित बुद्धिमान् राजर्षि वृषदर्भ तथा इनके सिवा सहस्रों शशबिन्दु नामक राजा, जो अधिक दक्षिणावाले अनेक महान् अश्वमेधयज्ञोंद्वारा यजन करके धर्मराजके लोकमें गये हुए हैं। राजेन्द्र! ये सभी पुण्यात्मा, कीर्तिमान् और बहुश्रुत राजर्षि उस सभामें सूर्यपुत्र यमकी उपासना करते हैं ।। ८ --२८ || अगस्त्योडथ मतड़श्च कालो मृत्युस्तथैव च । यज्वानश्लैव सिद्धाक्ष ये च योगशरीरिण:,अगस्त्य, मतंग, काल, मृत्यु, यज्ञकर्ता, सिद्ध, योगशरीरधारी, अग्निष्वात्त पितर, फेनप, ऊष्मप, स्वधावान्, बर्हिषद् तथा दूसरे मूर्तिमान् पितर, साक्षात् कालचक्र (संवत्सर आदि कालविभागके अभिमानी देवता), भगवान् हव्यवाहन (अग्नि), दक्षिणायनमें मरनेवाले तथा सकामभावसे दुष्कर (श्रमसाध्य) कर्म करनेवाले मनुष्य, जनेश्वर कालकी अआज्ञामें तत्पर यमदूत, शिंशप एवं पलाश, काश और कुश आदिके अभिमानी देवता मूर्तिमान् होकर उस सभामें धर्मराजकी उपासना करते हैं
Narada said: “O king, in that assembly are seen many royal sages—celebrated, virtuous, and learned—such as Yayati, Nahusha, Puru, Mandhata, and countless others, including Shantanu and your father Pandu. Having performed great sacrifices—especially lavish Ashvamedhas with abundant gifts—many kings named Shashabindu and thousands besides have attained the realm of Dharmaraja. All these meritorious, renowned, and well-instructed royal seers worship Yama, the son of the Sun, in that court. There too are revered sages and cosmic powers—Agastya, Matanga, Time and Death—along with accomplished sacrificers, perfected beings, and yogins embodied in spiritual attainment; also the various classes of Pitrs and the deities presiding over sacred trees and grasses. Even Yama’s attendants, intent on carrying out the ordinance of Time, stand devotedly in service. The scene underscores that sovereignty and fame find their true completion only when yoked to dharma, sacrifice, self-discipline, and reverence for the moral order embodied by Yama.”
Verse 30
अग्निष्वात्ताश्न पितर: फेनपाश्चोष्मपाश्च ये । स्वधावन्तो बर्लहिषदो मूर्तिमन्तस्तथापरे
Narada said: “There are the Pitṛs known as the Agniṣvāttas, and also those called the Phenapas and the Ūṣmapas; there are the Svadhāvants and the Barhiṣads, and others besides who are embodied. All these venerable ancestral powers, in their distinct orders, are present in the royal assembly, honoring Dharmarāja—showing that even the unseen moral order is upheld and witnessed by the cosmic and ancestral realms.”
Verse 31
कालचक्रं च साक्षाच्च भगवान् हव्यवाहन:ः । नरा दुष्कृतकर्माणो दक्षिणायनमृत्यव:
Nārada said: “There too are seen, embodied and present, the very Wheel of Time itself and the divine Havyavāhana (Agni). Also present are those men who die in the season of the southern course (dakṣiṇāyana) and those who, driven by desire, perform arduous deeds that are ethically tainted. All these, under the ordinance of Time, attend upon Dharmarāja in his assembly.”
Verse 32
कालस्य नयने युक्ता यमस्य पुरुषाश्न ये । तस्यां शिंशपपालाशास्तथा काशकुशादय: । उपासते धर्मराजं मूर्तिमन््तो जनाधिप
Narada said: “O lord of men, those who are set as the ‘eyes’ of Time, and those who are the agents of Yama—together with the presiding divinities embodied as the śiṃśapā and palāśa trees, and likewise those of kāśa grass and kuśa and the rest—stand there in embodied form and worship Dharmarāja. In that assembly, the powers that execute cosmic order and the very forces that mark and measure life’s end are shown as reverently attending upon Dharma itself.”
Verse 33
एते चान्ये च बहव: पितृराजसभासद: । न शक््या: परिसंख्यातुं नामभि: कर्मभिस्तथा,ये तथा और भी बहुत-से लोग पितृराज यमकी सभाके सदस्य हैं, जिनके नामों और कर्मोंकी गणना नहीं की जा सकती
នារទៈបាននិយាយថា៖ «ទាំងនេះ និងអ្នកដទៃទៀតជាច្រើន ក៏ជាសមាជិកនៃសភារបស់ព្រះអម្ចាស់នៃបិតា (យម)។ មិនអាចរាប់បញ្ចប់បានទេ ទាំងដោយឈ្មោះ និងដោយកិច្ចការរបស់ពួកគេ»។
Verse 34
असम्बाधा हि सा पार्थ रम्या कामगमा सभा | दीर्घकालं तपस्तप्त्वा निर्मिता विश्वकर्मणा
នារទៈបាននិយាយថា៖ «ឱ បារថៈ សាលាសភានេះពិតជាមិនមានអ្វីរារាំងឡើយ—ទូលាយ និងសេរីពីឧបសគ្គ។ វាស្រស់ស្អាត ហើយអាចដើរទៅមកក្នុងនោះតាមចិត្តប្រាថ្នា។ វិស្វកម្មបានបង្កើតវា បន្ទាប់ពីបានធ្វើតបស្យាយូរអង្វែង»។
Verse 35
ज्वलन्ती भासमाना च तेजसा स्वेन भारत । तामुग्रतपसो यान्ति सुव्रता: सत्यवादिन:
ឱ ភារតៈ សាលាសភានោះឆេះភ្លឺ និងចែងចាំងដោយពន្លឺរបស់ខ្លួនឯង។ ទៅកាន់ទីនោះ គឺអ្នកដែលបានធ្វើតបស្យាខ្លាំង—អ្នកកាន់វ្រតល្អ និងនិយាយសច្ចៈ—ដែលភាពបរិសុទ្ធ និងវិន័យរបស់ពួកគេបង្ហាញចេញ ដូចជារូបកាយរបស់ពួកគេត្រូវបានបំភ្លឺដោយអំណាចនៃបុណ្យកុសល។
Verse 36
शान्ता: संन्यासिन: शुद्धा: पूता: पुण्येन कर्मणा । सर्वे भास्वरदेहा श्व॒ सर्वे च विरजो>म्बरा:
នារទៈបាននិយាយថា៖ «អ្នកដែលចូលទៅក្នុងសភានោះ សុទ្ធតែស្ងប់ស្ងាត់ និងទប់ខ្លួនបាន—ជាសន្យាសីន—បានបរិសុទ្ធ និងបានបូជាបរិសុទ្ធដោយកិច្ចការបុណ្យកុសល។ ពួកគេទាំងអស់មានរូបកាយភ្លឺចែងចាំង ហើយពួកគេទាំងអស់ស្លៀកពាក់សម្លៀកបំពាក់ស្អាតឥតមេរោគ»។
Verse 37
चित्राड्दाश्षित्रमाल्या: सर्वे ज्वलितकुण्डला: । सुकृतै: कर्मभि: पुण्यै: पारिबर्ैश्ष भूषिता:
នារទៈបាននិយាយថា៖ «ពួកគេទាំងអស់ពាក់កម្រងផ្កាអស្ចារ្យ និងក្រវិលភ្លឺចែងចាំង។ ពួកគេត្រូវបានតុបតែងដោយកិច្ចការបុណ្យកុសលដ៏ប្រសើររបស់ខ្លួន ហើយក៏ដោយសម្លៀកបំពាក់ និងគ្រឿងអលង្ការល្អប្រណិតផងដែរ»។
Verse 38
गन्धर्वाश्व महात्मान: सड्घशश्चाप्सरोगणा: । वादित्रं नृत्यगीतं च हास्यं लास्यं च सर्वशः
នារ៉ទៈបាននិយាយថា៖ «នៅទីនោះ មានគន្ធರ್ವដ៏មហាត្មា និងក្រុមអប្សរាជាច្រើនមកប្រជុំក្នុងសភានោះ បង្ហាញសិល្បៈឧត្តមគ្រប់ប្រភេទ—ការលេងវាទ្យ, របាំ, ចម្រៀង, សំណើច និងលាស្យដ៏រលោង—គ្រប់ទិសទាំងអស់»។
Verse 39
पुण्याश्न गन्धा: शब्दाश्न॒ तस्यां पार्थ समन्ततः । दिव्यानि चैव माल्यानि उपतिष्ठन्ति नित्यश:,कुन्तीकुमार! उस सभामें सदा सब ओर पवित्र गन्ध, मधुर शब्द और दिव्य मालाओंके सुखद स्पर्श प्राप्त होते रहते हैं
នារ៉ទៈបាននិយាយថា៖ «ឱ បារថ! នៅក្នុងសាលានោះ គ្រប់ទិសជុំវិញ មានក្លិនក្រអូបបរិសុទ្ធ និងសំឡេងផ្អែមល្ហែមដ៏មង្គល ស្ថិតនៅជានិច្ច; ហើយកម្រងផ្កាទេវីក៏មានត្រៀមជានិច្ចដែរ»។
Verse 40
शतं शतसहस्राणि धर्मिणां त॑ प्रजेश्वरम् । उपासते महात्मानं रूपयुक्ता मनस्विन:,सुन्दर रूप धारण करनेवाले एक करोड़ धर्मात्मा एवं मनस्वी पुरुष महात्मा यमकी उपासना करते हैं
នារ៉ទៈបាននិយាយថា៖ «មានរយៗពាន់ៗនៃបុរសធម៌សុចរិត ចិត្តមាំមួន មានរូបសម្បត្តិរុងរឿង មកបម្រើបូជាព្រះអម្ចាស់សត្វលោកដ៏មហាត្មានោះ»។
Verse 41
ईदृशी सा सभा राजन पित्राज्ञों महात्मन: । वरुणस्यापि वक्ष्यामि सभां पुष्करमालिनीम्
នារ៉ទៈបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះរាជា! សភារបស់ព្រះយម មហាត្មា ព្រះអម្ចាស់នៃបិតೃ (ពិត្រ) ក៏មានសភាពដូច្នេះដែរ។ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងពណ៌នាសភារបស់ព្រះវរុណផង ដែលតុបតែងដោយកម្រងទីរថៈបរិសុទ្ធ ដូចជា ពុស្ករ»។
Verse 76
यम॑ वैवस्वतं तात प्रह्ृष्टा: पर्युपासते । वहाँ ठंडे और गर्म स्वादिष्ठ जल नित्य उपलब्ध होते हैं। तात! वहाँ बहुत-से पुण्यात्मा राजर्षि और निर्मल हृदयवाले ब्रह्मर्षि प्रसन्नतापूर्वक बैठकर सूर्यपुत्र यमकी उपासना करते हैं
នារ៉ទៈបាននិយាយថា៖ «កូនអើយ! នៅទីនោះ ក្នុងដែនដ៏បរិសុទ្ធនោះ អ្នកមានចិត្តរីករាយ និងបានសម្អាតខ្លួន នั่งបម្រើដោយក្តីគោរព បូជាព្រះយម វៃវស្វត ព្រះរាជបុត្រព្រះអាទិត្យ។ ទឹកត្រជាក់ និងទឹកក្តៅដែលឆ្ងាញ់រីករាយ មានស្រាប់ជានិច្ច; ហើយមានរាជឥសីមានបុណ្យ និងព្រហ្មឥសីចិត្តស្អាតជាច្រើន ស្ថិតនៅដោយសេចក្តីរីករាយ ក្នុងការបម្រើទ្រង់»។
Frequently Asked Questions
The sabhā is defined by the absence of common afflictions (sorrow, aging, hunger, thirst, fatigue, humiliation), contrasting ordinary political spaces with an idealized domain where dharma is experienced as ordered well-being.
The chapter implicitly teaches that legitimate rule should approximate dharmic order: balanced conditions, procedural fairness, cultivated restraint, and an environment that supports mental clarity rather than agitation.
No explicit phalaśruti is stated here; the meta-function is archival and exemplary—mapping dharmic authority through description, catalog, and cosmological framing rather than promising recitational rewards.