Adhyaya 64
अध्याय ६४ — सभामध्ये क्रोध-निवारणम् (Restraint of wrath in the royal assembly)
Upa-parva: Dyūta Parva (Dice-Match Episode within Sabhā Parva)
The chapter presents a sequence of courtly reactions following severe provocation. Karṇa opens by framing the situation as unprecedented conduct among women renowned for beauty, implying normative shock. In contrast, Draupadī (Kṛṣṇā, Pāñcālī) is described as a source of śānti for the Pāṇḍavas—metaphorically a boat carrying those sinking in unfordable waters, emphasizing stabilizing counsel amid institutional crisis. Vaiśaṃpāyana then narrates Bhīma’s intense indignation in the Kuru assembly and introduces a maxim attributed to Devala: a man’s three ‘lights’—offspring, action, and knowledge—persist beyond the body, linking personal injury to generational and reputational continuity. A question is raised about how lineage can arise if marital honor is violated, foregrounding anxiety about social order. Arjuna responds with a normative statement on noble speech: the eminent do not trade in harsh words; the virtuous remember merit rather than enmity, implying strategic restraint and moral self-verification. Bhīma, however, urges immediate elimination of assembled adversaries and offers sovereignty to Yudhiṣṭhira, escalating the rhetoric of retaliation. The narration intensifies Bhīma’s embodied rage through imagery of heat, smoke, sparks, and an apocalyptic countenance. Finally, Yudhiṣṭhira physically restrains Bhīma and approaches Dhṛtarāṣṭra with folded hands, reasserting procedural containment and hierarchical petition as the chosen mode of action within sabhā-dharma.
Chapter Arc: सभामण्डप में दुर्योधन का अहंकार उफनता है—वह विदुर पर ‘पराये यश’ की श्लाघा करने और अपने ही कुल के विरुद्ध झुकने का आरोप लगाकर कटु वाणी से आक्रमण करता है। → दुर्योधन विदुर को ‘पोषक का उपहास करने वाले’ और ‘भर्तृघ्न’ के समान बताकर उनकी निष्ठा पर प्रहार करता है; वह मित्रता और हितवचन को भी शत्रुता मानकर विदुर को दरबार से हट जाने का आदेश देता है। → विदुर प्रत्युत्तर में राजधर्म का कठोर सत्य रखते हैं—राजाओं के चित्त डगमगाते हैं; वे पहले सांत्वना देते हैं और फिर ‘मुसल’ समान प्रहार करते हैं। वे दुर्योधन को चेताते हैं कि विषधर सर्पों और नेत्र-विष वाले क्रोध को विद्वान् नहीं उकसाते—पर दुर्योधन उसी विष को जगाने पर तुला है। → दुर्योधन का निर्णय अटल रहता है—वह विदुर को स्पष्ट कह देता है कि जहाँ इच्छा हो वहाँ चले जाएँ; हितवचन का स्थान सभा में नहीं, क्योंकि वह उसे अपमान प्रतीत होता है। विदुर सत्य कहकर भी राजहृदय को न मोड़ पाने की विवशता स्वीकारते हैं। → विदुर के निष्कासन/विमुखीकरण के साथ हस्तिनापुर में नीति की ज्योति मंद पड़ती है—अब द्यूत और विनाश की राह पर कौन रोकेगा?
Shlokas
Verse 1
2: छा 5 - कुरुकुलके एक पूर्वपुरुष । चतुष्षष्टितमो<5 ध्याय: दुर्योधनका विदुरको मा और विदुरका उसे चेतावनी ना दुर्योधन उवाच परेषामेव यशसा श्लाघसे त्वं सदा क्षत्त: कुत्सयन् धार्तराष्ट्रानू | जानीमहे विदुर यत् प्रियस्त्व॑ बालानिवास्मानवमन्यसे नित्यमेव
ទុរយោធនៈបាននិយាយថា៖ «ឱ ក្សត្តា (វិទុរៈ) អ្នកតែងតែអួតអាងតែអំពីកិត្តិយសរបស់ពួកប្រឆាំងយើង ហើយបន្តបន្ទាប់មកក៏បង្ខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះកូនៗរបស់ ធൃതរាស្ត្រ។ វិទុរៈ យើងដឹងច្បាស់ថាចិត្តស្រឡាញ់របស់អ្នកស្ថិតនៅទីណា; អ្នកយកយើងជាក្មេងៗ ហើយតែងតែប្រមាថយើងជានិច្ច»។
Verse 2
स विज्ञेय: पुरुषो<न्यत्रकामो निन्दाप्रशंसे हि तथा युनक्ति | जिह्दा कथं ते हृदयं व्यनक्ति यो न ज्यायस: कृथा मनस: प्रातिकूल्यम्
«មនុស្សដែលប្រាថ្នាទៅរកអ្នកដទៃ (មិនស្ថិតស្ថេរនៅក្នុងភាពស្មោះត្រង់) ងាយស្គាល់ណាស់៖ គាត់រវល់នឹងការរិះគន់អ្នកដែលគាត់ស្អប់ និងសរសើរអ្នកដែលគាត់ពេញចិត្ត។ អំពីរបៀបដែលចិត្តអ្នកពោរពេញដោយសត្រូវចំពោះយើង នោះអណ្តាតរបស់អ្នកបានបង្ហាញច្បាស់។ កុំបង្ហាញការប្រឆាំងក្នុងចិត្តចំពោះអ្នកដែលលើសលប់ជាងអ្នក ដោយរបៀបនេះឡើយ»។
Verse 3
उत्सज्े च व्याल इवाहितोडसि माजरिवत् पोषकं चोपहंसि । भर्तृघ्न॑ त्वां न हि पापीय आहु- स्तस्मात् क्षत्त: कि न बिभेषि पापात्
ទុរយោធនៈបាននិយាយថា៖ «អ្នកដូចពស់ដែលគេដាក់លើភ្លៅ—ពេលមានឱកាសក៏ខាំ។ ដូចឆ្មា អ្នកបែរទៅប្រឆាំងអ្នកដែលចិញ្ចឹមអ្នក ហើយស្វែងរកការបំផ្លាញអ្នកមានគុណ។ ទោះជាអ្នកជាអ្នកសម្លាប់ម្ចាស់—អ្នកក្បត់ចំពោះអធិបតី—មនុស្សក៏មិនហៅអ្នកថាជាមនុស្សអាក្រក់បំផុតទេ។ ដូច្នេះ ឱ ក្សត្តា (វិទុរៈ) ហេតុអ្វីអ្នកមិនខ្លាចបាបនេះ?»
Verse 4
जित्वा शत्रून्ू फलमाप्तं महद् वै मास्मान् क्षत्त: परुषाणीह वोच: । द्विषद्धिस्त्वं सम्प्रयोगाभिनन्दी मुहुर्देषं यासि नः सम्प्रयोगात्
ទុរយោធនៈបាននិយាយថា៖ «យើងបានឈ្នះសត្រូវ ហើយទទួលបានផលធំមហិមា។ វិទុរា កុំមកនិយាយពាក្យរឹងរ៉ឹងដាក់យើងនៅទីនេះឡើយ។ អ្នកហាក់ដូចជារីករាយក្នុងការចូលរួមជាមួយពួកសត្រូវ ហើយសូម្បីតែពេលនៅជាមួយយើង ក៏ដោយការសរសើរសត្រូវ អ្នកក៏ក្លាយជាគោលដៅនៃការខឹងស្អប់របស់យើងម្តងហើយម្តងទៀត»។
Verse 5
अमित्रतां याति नरो$क्षमं ब्रुवन् निगूहते गुह्ममित्रसंस्तवे । तदाश्रितो5पत्रप कि नु बाधसे यदिच्छसि त्वं तदिहाभिभाषसे
ទុរយោធនៈបាននិយាយថា៖ «មនុស្សដែលនិយាយពាក្យរឹងរ៉ឹងមិនអាចអត់ឱនបាន នឹងក្លាយជាសត្រូវ។ សូម្បីតែពេលសរសើរសត្រូវ មនុស្សក៏លាក់ចិត្តគំនិតសម្ងាត់របស់ខ្លួន។ វិទុរាអ្នកឥតអៀន—ហេតុអ្វីមិនស្ងៀមស្ងាត់ដោយយកនយោបាយនោះជាគន្លង? ហេតុអ្វីមករារាំងការងាររបស់យើង? អ្វីដែលកើតឡើងក្នុងចិត្ត អ្នកក៏បញ្ចេញមកទីនេះទាំងអស់»។
Verse 6
मा नो5वमंस्था विद्य मनस्तवेदं शिक्षस्व बुद्धि स्थविराणां सकाशात् । यशो रक्षस्व विदुर सम्प्रणीतं मा व्यापृत: परकार्येषु भूस्त्वम्
ទុរយោធនៈបាននិយាយថា៖ «កុំមើលងាយយើងឡើយ វិទុរាអ្នកមានប្រាជ្ញា។ យើងបានដឹងរួចហើយពីទិសដៅចិត្តរបស់អ្នក។ ចូរអង្គុយជិតពួកចាស់ទុំ ហើយរៀនការវិនិច្ឆ័យពីពួកគេ។ ចូរការពារកេរ្តិ៍ឈ្មោះដែលអ្នកបានសន្សំរក្សាមក។ កុំរវល់ជ្រៀតជ្រែកកិច្ចការរបស់អ្នកដទៃ—កុំចូលមករំខាន វិទុរា»។
Verse 7
अहं कर्तेति विदुर मा च मंस्था मा नो नित्यं परुषाणीह वोच: । न त्वां पृच्छामि विदुर यद्धितं मे स्वस्ति क्षत्तर्मा तितिक्षून् क्षिणु त्वम्
ទុរយោធនៈបាននិយាយថា៖ «វិទុរា កុំគិតថា ‘ខ្ញុំជាអ្នកធ្វើ’ ហើយកុំមកនិយាយពាក្យរឹងរ៉ឹងដាក់យើងនៅទីនេះជានិច្ច។ ខ្ញុំមិនសួរអ្នកទេ វិទុរា ថាអ្វីជាប្រយោជន៍សម្រាប់ខ្ញុំ។ សូមឲ្យអ្នកសុខសាន្ត ឱ អ្នកថែទាំរាជវាំង—ចូរទៅរកអ្នកដែលអត់ធ្មត់ និងអត់ឱន»។
Verse 8
विदुर! “मैं ही कर्ता-धर्ता हूँ" ऐसा न समझो और हमें प्रतिदिन कड़वी बातें न कहो। मैं अपने हितके सम्बन्धमें तुमसे कोई सलाह नहीं पूछता हूँ। तुम्हारा भला हो। हम तुम्हारी कठोर बातें सहते चले जाते हैं, इसलिये हम क्षमाशीलोंको तुम अपने वचनरूपी बाणोंसे छेदो मत ।।
ទុរយោធនៈបាននិយាយថា៖ «វិទុរា កុំគិតថា ‘ខ្ញុំជាអ្នកធ្វើ និងជាអ្នកទ្រទ្រង់គ្រប់ការងារ’ ហើយកុំមកនិយាយពាក្យជូរចត់ដាក់យើងរាល់ថ្ងៃ។ ខ្ញុំមិនសុំយោបល់ពីអ្នកអំពីប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ខ្ញុំទេ។ សូមឲ្យអ្នកសុខសាន្ត។ យើងបានអត់ទ្រាំពាក្យរឹងរ៉ឹងរបស់អ្នកមកហើយ; ដូច្នេះ កុំចាក់ធ្លុះយើង—អ្នកដែលអត់ធ្មត់—ដោយព្រួញពាក្យសម្តីរបស់អ្នកឡើយ។ មើលចុះ៖ អ្នកគ្រប់គ្រងលោកមានតែមួយ មិនមានទីពីរ។ អ្នកគ្រប់គ្រងនោះ សូម្បីតែអ្នកដែលដេកនៅក្នុងផ្ទៃម្តាយ ក៏នៅក្រោមអំណាចរបស់ទ្រង់។ ខ្ញុំក៏ត្រូវបានទ្រង់បណ្តុះបណ្តាលដែរ; ហេតុនេះ ដូចទឹកហូរចុះក្រោមដោយធម្មជាតិ ខ្ញុំក៏ប្រព្រឹត្តតាមរបៀបដែលអ្នកគ្រប់គ្រងសកលលោកបានកំណត់ឲ្យខ្ញុំប្រព្រឹត្ត»។
Verse 9
भिनत्ति शिरसा शैलमहिं भोजयते च य: । धीरेव कुरुते तस्य कार्याणामनुशासनम् | यो बलादनुशास्तीह सोअमित्रं तेन विन्दति
ទុរយោធនៈបាននិយាយថា៖ «អ្នកណាដែលចង់បំបែកភ្នំដោយក្បាលខ្លួនឯង ហើយអ្នកណាដែលសូម្បីតែចិញ្ចឹមពស់ដោយទឹកដោះ—មនុស្សបែបនោះត្រូវបានជំរុញឲ្យធ្វើអំពើបំផ្លាញខ្លួនដោយការប្រោសប្រណីតខុសផ្លូវ។ ទោះយ៉ាងណា បញ្ញាដ៏ស្ថិតស្ថេរ និងគ្រប់គ្រងទាំងអស់ នោះហើយជាអ្នករៀបចំលំដាប់ការងារនៃកិច្ចការទាំងពិភពលោក។ តែអ្នកណាដែលព្យាយាមគ្រប់គ្រងអ្នកដទៃដោយកម្លាំងសុទ្ធសាធ នៅទីនេះ នឹងធ្វើឲ្យគេក្លាយជាសត្រូវដោយអាកប្បកិរិយានោះឯង»។
Verse 10
मित्रतामनुवृत्तं तु समुपेक्षेतर पण्डित: । प्रदीप्य य: प्रदीप्ताग्निं प्राक् चिरं नाभिधावति । भस्मापि न स विन्देत शिष्टं क्वचन भारत
«បុរសប្រាជ្ញាគួរតែបោះបង់អ្នកដែលតាមតែឈ្មោះមិត្តភាព ប៉ុន្តែអសកម្ម និងមិនអើពើក្នុងការធ្វើការ។ ឱ ភារតៈ! អ្នកណាដុតភ្លើងឡើង ហើយពេលវាឆេះរលោងហើយ មិនរត់ទៅពន្លត់ឲ្យទាន់ពេលទេ នោះគេនឹងរកមិនឃើញសូម្បីតែផេះដែលនៅសល់—ដូចគ្នានេះ ការធ្វេសប្រហែសនៅពេលសំខាន់ បំផ្លាញសូម្បីតែអ្វីដែលអាចសង្គ្រោះបាន»។
Verse 11
न वासयेत् पारवर्ग्य द्विषन्तं विशेषत: क्षत्तरहितं मनुष्यम् | स यत्रेच्छसि विदुर तत्र गच्छ सुसान्त्विता हासती स्त्री जहाति
ទុរយោធនៈបាននិយាយថា៖ «មិនគួរឲ្យមនុស្សដែលមានចិត្តសត្រូវស្នាក់នៅក្នុងផ្ទះឡើយ—ជាពិសេសអ្នកដែលលំអៀងទៅខាងសត្រូវ ស្អប់យើង និងចង់ធ្វើអាក្រក់។ ដូច្នេះ វិទុរៈ អ្នកចង់ទៅទីណាក៏ទៅចុះ។ ព្រោះស្ត្រីអសីល ទោះបីលួងលោមដោយពាក្យផ្អែមល្ហែមប៉ុនណាក៏ដោយ ក៏នៅតែបោះបង់ប្តីរបស់នាង»។
Verse 12
विदुर उवाच एतावता पुरुष ये त्यजन्ति तेषां वृत्तं साक्षिवद् ब्रूहि राजन् । राज्ञां हि चित्तानि परिप्लुतानि सान्त्वं दत्त्वा मुसलैर्घातयन्ति
វិទុរៈបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! អ្នកដែលបោះបង់បុរសអ្នកប្រាថ្នាល្អ ដោយសារតែគាត់ផ្តល់តែដំបូន្មានដែលមិនសប្បាយចិត្តតែមានប្រយោជន៍—សូមព្រះអង្គប្រាប់ខ្ញុំ ដូចសាក្សីអព្យាក្រឹត ថាវាជាអាកប្បកិរិយាបែបណា។ ព្រោះចិត្តរបស់ស្តេចជាញឹកញាប់លិចលង់ក្នុងភាពសត្រូវ៖ ពួកគេលួងលោមមនុស្សម្នាក់ដោយពាក្យផ្អែមល្ហែមនៅមុខ ហើយបន្ទាប់មកឲ្យគេវាយប្រហារពីក្រោយដោយដំបងធំៗ»។
Verse 13
अबालत्वं मन्यसे राजपुत्र बालो5हमित्येव सुमन्दबुद्धे । यः सौहदे पुरुषं स्थापयित्वा पश्चादेनं दूषयते स बाल:
វិទុរៈបានបន្ទោសព្រះរាជកុមារ៖ «ឱ ព្រះរាជបុត្រ ទុរយោធនៈ អ្នកមានបញ្ញាខ្សោយណាស់។ អ្នកគិតថាខ្លួនមិនក្មេងទេ ហើយគិតថា ‘ខ្ញុំឆ្លាត វិទុរៈគ្រាន់តែក្មេងល្ងង់’។ តែអ្នកល្ងង់ពិត គឺអ្នកដែលដាក់មនុស្សម្នាក់ឲ្យនៅតំណែងមិត្តជិតស្និទ្ធសិន ហើយបន្ទាប់មកវិលមកចោទប្រកាន់ និងបង្ខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះគាត់»។
Verse 14
न श्रेयसे नीयते मन्दबुद्धि: स्त्री श्रोत्रियस्थेव गृहे प्रदुष्टा । ध्रुवं न रोचेद् भरतर्षभस्य पति: कुमार्या इव षष्टिवर्ष:
បុរសមានបញ្ញាទាប មិនអាចនាំទៅកាន់ផ្លូវសេចក្តីប្រសើរបានទេ ដូចស្ត្រីប្រព្រឹត្តអាក្រក់នៅក្នុងផ្ទះរបស់ព្រាហ្មណ៍អ្នកសិក្សាវេដ មិនអាចឲ្យចូលរួមក្នុងពិធីអគ្និហោត្រ និងកិច្ចកុសលបាន។ ហើយដូចកុមារីមិនអាចពេញចិត្តប្តីចាស់អាយុហុកសិបឆ្នាំបានដែរ ដូច្នោះដែរ ដុរយោធនៈ មហាវីរបុត្រនៃវង្សភរតៈ មិនពេញចិត្តនឹងពាក្យណែនាំរបស់ខ្ញុំជាក់ជាមិនខាន។
Verse 15
अतः प्रियं चेदनुकाड्क्षसे त्वं सर्वेषु कार्येषु हिताहितेषु । स्त्रियश्ष राजन् जडपडजुकांश्व पृच्छ त्वं वै तादृशांश्वैव सर्वान्
ដូច្នេះ ព្រះរាជា! ប្រសិនបើក្នុងកិច្ចការទាំងអស់ ទាំងល្អទាំងអាក្រក់ អ្នកប្រាថ្នាស្តាប់តែពាក្យផ្អែមល្ហែមដែលគាប់ត្រចៀកប៉ុណ្ណោះ នោះចូរទៅសួរយោបល់ពីស្ត្រី ពីមនុស្សបញ្ញាទាប ពីអ្នកពិការ និងមនុស្សក្មេងគំនិត ហើយពីអ្នកដទៃទាំងអស់ដែលមានប្រភេទដូចគ្នានោះចុះ។
Verse 16
लभ्यते खलु पापीयान् नरो नु प्रियवागिह । अप्रियस्य हि पथ्यस्य वक्ता श्रोता च दुर्लभ:
ក្នុងលោកនេះ មនុស្សអាក្រក់ធំម្នាក់ដែលនិយាយតែពាក្យផ្អែមគាប់ចិត្ត គេក៏អាចរកឃើញបានជានិច្ច។ ប៉ុន្តែ អ្នកដែលនិយាយពាក្យមានប្រយោជន៍ទោះមិនគាប់ត្រចៀក និងអ្នកដែលស្តាប់ពាក្យមានប្រយោជន៍ទោះមិនគាប់ត្រចៀក—ទាំងពីរនោះកម្រ។
Verse 17
यस्तु धर्मपरश्न स्याद्धित्वा भर्तुः प्रियाप्रिये | अप्रियाण्याह पथ्यानि तेन राजा सहायवान्
អ្នកណាដែលឧស្សាហ៍ក្នុងធម៌ បោះបង់ការគិតថាពាក្យនោះនឹងគាប់ឬមិនគាប់ចិត្តម្ចាស់ ហើយនិយាយពាក្យមានប្រយោជន៍ ទោះជាមិនពេញចិត្តក៏ដោយ—អ្នកនោះហើយជាជំនួយការពិតរបស់ព្រះរាជា។
Verse 18
अव्याधिजं कटुजं तीक्ष्णमुष्णं यशोमुषं परुष॑ पूतिगन्धि । सतां पेयं यन्न पिबन्त्यसन्तो मन्युं महाराज पिब प्रशाम्य
មហារាជា! មានភេសជ្ជៈមួយ កើតពីភាពជូរចត់ មានរសជាតិចាស់ចត់ មុតស្រួច ក្តៅឆេះ លួចយកកេរ្តិ៍ឈ្មោះ រឹងរ៉ៃ និងមានក្លិនស្អុយ។ មនុស្សអាក្រក់មិនអាចផឹកវាបាន តែសត្បុរសអាចផឹកបាន។ ចូរព្រះអង្គ “ផឹក” កំហឹងនោះចុះ ហើយស្ងប់ស្ងាត់ទៅ។
Verse 19
वैचित्रवीर्यस्थ यशो धनं च वाञ्छाम्यहं सहपुत्रस्य शश्वत् यथा तथा ते>स्तु नमश्न ते<स्तु ममापि च स्वस्ति दिशन्तु विप्रा:
វិទុរៈបាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំសូមប្រាថ្នាជានិច្ចឲ្យធ្រឹតរាស្ត្រ ព្រះរាជបុត្រនៃវិចិត្រវីរយៈ ព្រមទាំងបុត្ររបស់ព្រះអង្គ ទទួលបានកិត្តិយស និងទ្រព្យសម្បត្តិដ៏យូរអង្វែង។ ប៉ុន្តែ ឌុរយោធនៈ អ្នកចង់រស់យ៉ាងណា ចូររស់យ៉ាងនោះចុះ; ខ្ញុំសូមគោរពអង្គ។ សូមព្រះព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយប្រទានពរឲ្យខ្ញុំបានសុខសាន្តផង»។
Verse 20
आशीविषान् नेत्रविषान् कोपयेन्न च पण्डित: । एवं ते5हं वदामीदं प्रयतः कुरुनन्दन
វិទុរៈបានពោលដោយចិត្តផ្តោតថា៖ «បុរសប្រាជ្ញាមិនគួរបង្កឲ្យពស់ពិសកាច—ពស់ដែលបាញ់ពិសពីធ្មេញ ហើយសូម្បីពីភ្នែក—ខឹងឡើយ។ ដូច្នេះហើយ កូនកូរុអើយ ខ្ញុំប្រាប់អ្នកថា កុំទៅរំខានអ្នកដែលពេលខឹងឡើងអាចក្លាយជាគ្រោះថ្នាក់យ៉ាងធំ; ការបង្កហេតុនោះនាំទៅរកវិនាស»។
Verse 63
इस प्रकार श्रीमह्याभारत सभापव॑के अन्तर्गत झ्वूतपर्वमें विदुरवाक्यविषयक तिरसठवाँ अध्याय पूरा हुआ
ដូច្នេះ បានបញ្ចប់ជំពូកទី៦៣ នៃផ្នែក ឌ្យូត (ល្បែងស៊ីសង) ក្នុង សភាបរវៈ នៃ «មហាភារត» ដ៏បរិសុទ្ធ—ជំពូកដែលផ្តោតលើពាក្យណែនាំរបស់វិទុរៈ។
Verse 64
इति श्रीमहा भारते सभापर्वणि द्यूतपर्वणि विदुरहितवाक्ये चतुष्षष्टितमो5ध्याय: ।। ६४ ।। इस प्रकार श्रीमह्ाभारत सभापवके अन्तर्गत ट्यूतपर्वमें विदुरके हितकारक वचनविषयक चौसठवाँ अध्याय पूरा हुआ
ដូច្នេះ ក្នុង «មហាភារត» ដ៏បរិសុទ្ធ—ក្នុង សភាបរវៈ ជាពិសេសផ្នែក ឌ្យូតបរវៈ—បានបញ្ចប់ជំពូកទី៦៤ ដែលល្បីដោយពាក្យណែនាំដ៏មានចិត្តសុចរិត និងស្វែងរកសេចក្តីសុខសាន្តរបស់វិទុរៈ។
Frequently Asked Questions
Whether immediate retaliatory force is justified under extreme provocation, or whether restraint within the assembly—preserving procedural legitimacy and preventing uncontrolled escalation—better serves dharma and long-term political stability.
The chapter contrasts reactive anger with disciplined conduct: noble speech avoids corrosive harshness, virtue remembers merit over hostility, and leadership may require restraining even justified rage to protect order and future outcomes.
No explicit phalaśruti appears here; the meta-function is narrative-ethical—using authoritative maxim (Devala) and vivid characterization to frame restraint and speech-ethics as integral to sabhā-dharma and dynastic continuity.