Adhyaya 8
Brāhmaṇa-vandana: Criteria for Veneration, Disciplined Speech, and Protective Kingship (अनुशासनपर्व, अध्याय ८)
Upa-parva: Brāhmaṇa-pūjā and Dvija-sevā (Reverence toward Brāhmaṇas) — Discourse Unit
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma who deserves worship, salutations, and personal reverence, and what kinds of persons Bhīṣma himself esteems. Bhīṣma replies that he admires dvijas for whom brahman (sacred knowledge) is the highest wealth, whose spiritual confidence is grounded in tapas and svādhyāya, and who sustain inherited responsibilities without collapse. He praises those trained in learning, self-controlled, gentle-spoken, and competent in correct syllables and recitation; their properly articulated speech is described as auspicious and beneficial both socially and in posthumous consequence. He also values discerning listeners who are respected in assemblies, and donors who provide well-prepared, pure food to brāhmaṇas; among many kinds of heroism, generosity without envy is singled out as distinctive. Bhīṣma intensifies the normative hierarchy by stating brāhmaṇas are dearer to him than even Yudhiṣṭhira, asserting he bears no known offense against them in deed, mind, or speech, and that being called ‘brahmaṇya’ is his highest purity. The chapter then frames the kṣatriya’s relation to brāhmaṇas through analogies: as women rely on husbands, so kṣatriyas rely on dvijas; a younger brāhmaṇa can be ‘father’ in status; brāhmaṇas should be protected like sons, served like teachers, and attended like fire. Finally, it advises sustained caution toward the power of tejas and tapas, urging the ruler to guard brāhmaṇas and regularly ensure their welfare and livelihood.
Chapter Arc: युधिष्ठिर भीष्म से पूछते हैं—‘भारत! किनकी पूजा करूँ, किनको नमस्कार करूँ, और आप स्वयं किनका स्मरण किए बिना नहीं रह पाते, चाहे कैसी भी आपत्ति आ जाए?’ → भीष्म ब्राह्मणों की महिमा का विस्तार करते हैं—जिनका ‘ब्रह्म’ (वेद/ब्रह्मज्ञान) ही परम धन है, जिनका स्वर्ग तप और स्वाध्याय से सिद्ध है; वे सभाओं में हंसों के समूह-से मधुर, विनीत, संयमी और दिव्य-ध्वनि वाले वचन बोलते हैं। फिर वे उन श्रोताओं की भी प्रशंसा करते हैं जो नित्य ऐसे महात्माओं की वाणी सुनते और उसे जीवन में उतारते हैं। → धर्म-क्रम का निर्णायक विधान आता है—‘क्षत्रिय सौ वर्ष का हो और श्रेष्ठ ब्राह्मण दस वर्ष का; तब भी वे पिता-पुत्र के समान माने जाएँ, और गुरु ब्राह्मण ही है।’ इससे सामाजिक शक्ति नहीं, धर्म-ज्ञान की प्रधानता स्थापित होती है। → भीष्म राजधर्म का व्यावहारिक आदेश देते हैं—जैसे ग्वाला दण्ड लेकर गौओं की रक्षा करता है, वैसे ही क्षत्रिय को ब्राह्मणों और ब्रह्म (वेद/धर्म) की रक्षा करनी चाहिए; राजा उन्हें पिता की तरह सुरक्षित रखे, उनके घर-जीवन की कुशलता पूछे, और शुद्ध भाव से उनकी तृप्ति हेतु सत्कार-दान करे।
Shlokas
Verse 1
ऑपन-माज बछ। डे अष्टमो< ध्याय: श्रेष्ठ ब्राह्मणोंकी महिमा युधिछिर उवाच के पूज्या: के नमस्कार्या: कान् नमस्यसि भारत । एतन्मे सर्वमाचक्ष्व येभ्य: स्पृहयसे नूप
យុធិષ્ઠិរៈបានទូលសួរ៖ «ឱ ភារតៈ! ក្នុងលោកនេះ អ្នកណាខ្លះពិតប្រាកដសមគួរឲ្យបូជា និងសមគួរឲ្យគោរពសំពះ? អ្នកឯងគោរពក្បាលចុះចំពោះអ្នកណា? សូមប្រាប់ខ្ញុំឲ្យអស់សព្វ—ឱ ព្រះមហាក្សត្រ—អំពីអ្នកទាំងឡាយដែលអ្នកមានកិត្តិយសចំពោះ និងប្រាថ្នាចង់គោរព»។
Verse 2
उत्तमापद्गतस्यापि यत्र ते वर्तते मन: । मनुष्यलोके सर्वस्मिन् यदमुत्रेह चाप्युत
យុធិષ્ઠិរៈបានទូលសួរ៖ «សូម្បីតែពេលជួបគ្រោះមហន្តរាយធំបំផុត ចិត្តរបស់អ្នកមិនដែលឈប់នឹកចាំអ្នកណា? ហើយក្នុងលោកមនុស្សទាំងមូលនេះ—ទាំងក្នុងលោកក្រោយផង—អ្វីជាការប្រយោជន៍ពិតប្រាកដ? សូមមេត្តាប្រាប់ខ្ញុំទាំងអស់នេះ»។
Verse 3
भीष्म उवाच स्पृहयामि द्विजातिभ्यो येषां ब्रह्म परं धनम् । येषां स्वप्रत्यय: स्वर्गस्तप: स्वाध्यायसाधनम्
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «យុធិષ્ઠិរៈ! ខ្ញុំស្រឡាញ់ និងគោរពចំពោះព្រហ្មណ៍ទាំងឡាយ—អ្នកដែលចាត់ទុកព្រះព្រហ្ម (វេដៈ) ជាទ្រព្យដ៏លើសលប់; អ្នកដែលយល់ថាចំណេះដឹងអំពីអាត្មា ជាសួគ៌របស់ខ្លួន; ហើយអ្នកដែលយកការស្វាធ្យាយ (សិក្សាវេដៈដោយខ្លួនឯង) ជាតបៈដ៏ប្រសើរ»។
Verse 4
येषां बालाश्न वृद्धाश्व पितृपैतामहीं धुरम् । उद्धहन्ति न सीदन्ति तेभ्यो वै स्पृहयाम्यहम्
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ខ្ញុំស្រឡាញ់អ្នកទាំងឡាយដែលក្នុងវង្សកុលរបស់ពួកគេ ចាប់ពីក្មេងរហូតដល់ចាស់ សុទ្ធតែទទួលស្មារតីទម្ងន់នៃកាតព្វកិច្ចធម៌ ដែលបន្តមកពីឪពុក និងជីតា—ហើយក៏មិនរលំក្រោមវា មិនទុក្ខសោកក្នុងចិត្តឡើយ។ អ្នកដ៏មាំមួនក្នុងធម៌បែបនេះហើយដែលខ្ញុំគោរពសរសើរ»។
Verse 5
विद्यास्वभिविनीतानां दान्तानां मृदुभाषिणाम् | श्रुतवृत्तोपपन्नानां सदाक्षरविदां सताम्
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ខ្ញុំគោរព និងស្រឡាញ់ព្រះព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដែលបានបណ្តុះបណ្តាលខ្លួនដោយវិជ្ជា មានវិន័យ គ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ មានពាក្យសម្តីទន់ភ្លន់ មានទាំងចំណេះដឹងសាស្ត្រ និងសីលធម៌ល្អ ហើយមាំមួនក្នុងការយល់ដឹងអំពីព្រះបរមាត្មាអមតៈ។ ឱ យុធិષ્ઠិរ! នៅក្នុងសភា ពួកគេនិយាយដូចហង្សជាក្រុម—សំឡេងជ្រៅដូចពពកភ្លៀង ពាក្យពេចន៍ពិរោះ មង្គល និងច្បាស់លាស់។ បើស្តេចប្រាថ្នាស្តាប់ ពាក្យណែនាំរបស់ពួកមហាត្មាទាំងនោះ នាំមកនូវសុខសាន្ត និងសេចក្តីចម្រើនទាំងក្នុងលោកនេះ និងលោកក្រោយ»។
Verse 6
संसत्सु वदतां तात हंसानामिव संघश: । मड्ुल्यरूपा रुचिरा दिव्यजीमूतनि:स्वना:
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «កូនអើយ យុធិષ્ઠិរ! នៅក្នុងសភា ពេលពួកគេនិយាយ ពាក្យពេចន៍របស់ពួកគេចេញមកដូចសំឡេងហង្សជាក្រុម—ស្រស់ស្អាត មង្គល និងគួរឲ្យរីករាយ មានសូរស័ព្ទជ្រៅដូចសំឡេងពពកភ្លៀងដ៏ទេវភាព។ ព្រះព្រាហ្មណ៍ដូច្នេះ—មានវិន័យ ស្មោះត្រង់ចំពោះការសិក្សា គ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ និយាយផ្អែមល្ហែម និងពេញលេញទាំងចំណេះដឹងសាស្ត្រ និងការអនុវត្តល្អ—គឺជាអ្នកដែលខ្ញុំគោរព។ បើស្តេចប្រាថ្នាស្តាប់មហាត្មាទាំងនោះ ពាក្យណែនាំរបស់ពួកគេនាំមកនូវសេចក្តីចម្រើន និងសុខសាន្តទាំងក្នុងលោកនេះ និងលោកក្រោយ»។
Verse 7
इस प्रकार श्रीमहाभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें कर्मफलका उपाख्यानविषयक सातवाँ अध्याय पूरा हुआ
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ យុធិષ્ઠិរ! ពាក្យដែលនិយាយបានល្អ តែងតែត្រូវបានស្តាប់ និងគេគោរព។ ពេលស្តេចមានចិត្តចង់ស្តាប់ ពាក្យដែលបញ្ចេញបានត្រឹមត្រូវនោះ ក្លាយជាមូលហេតុនៃសុខសាន្តទាំងក្នុងលោកនេះ និងក្រោយស្លាប់។ ដូច្នេះ ខ្ញុំគោរពព្រះព្រាហ្មណ៍ដែលសិក្សាដោយភាពទាបទន់ គ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ និយាយផ្អែមល្ហែម និងពេញលេញទាំងចំណេះដឹងសាស្ត្រ និងសីលធម៌—ជាអ្នកដឹងអំពីព្រះបរមាត្មាអមតៈ—ពាក្យរបស់ពួកគេជ្រៅដូចពពកផ្គរលាន់ មានន័យមង្គល និងធ្វើឲ្យសភារីករាយដូចសំឡេងហង្ស»។
Verse 8
ये चापि तेषां श्रोतार: सदा सदसि सम्मता: । विज्ञानगुणसम्पन्नास्ते भ्य श्ष॒ स्पृहयाम्यहम्
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ហើយអ្នកស្តាប់ទាំងឡាយផងដែរ—អ្នកដែលរាល់ថ្ងៃស្តាប់ពាក្យរបស់មហាត្មាទាំងនោះ—តែងតែត្រូវគេគោរពក្នុងសភានៃអ្នកប្រាជ្ញ មានការយល់ឃើញច្បាស់ និងគុណធម៌ខ្ពង់ខ្ពស់។ ចំពោះអ្នកស្តាប់ដូច្នេះផង ខ្ញុំក៏មានការកោតសរសើរ និងប្រាថ្នា»។
Verse 9
सुसंस्कृतानि प्रयता: शुचीनि गुणवन्ति च | ददत्यन्नानि तृप्त्यर्थ ब्राह्मणेभ्यो युधिष्ठिर
ភីષ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ យុធិષ્ઠិរ! ដោយការប្រុងប្រយ័ត្ន និងការគ្រប់គ្រងខ្លួន ពួកគេថ្វាយអាហារដែលរៀបចំល្អ ស្អាត បរិសុទ្ធ និងមានគុណប្រយោជន៍ ដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍ ដើម្បីឲ្យពួកព្រាហ្មណ៍បានពេញចិត្ត»។
Verse 10
शक्यं होवाहवे योद्धं न दातुमनसूयितम्
ភីṣma បានមានព្រះវាចា៖ ក្នុងសមរភូមិ អាចរកបានយុទ្ធជនម្នាក់; ប៉ុន្តែមិនអាច “ប្រគល់” ឬធានាបានមនុស្សដែលគ្មានចិត្តច្រណែន និងមិនចូលចិត្តចាប់កំហុសអ្នកដទៃឡើយ។ ចរិតដូច្នោះមិនអាចផ្តល់ឲ្យដោយដៃទេ—ត្រូវបណ្តុះបណ្តាលវាជាគុណធម៌។
Verse 11
शूरा वीराश्न शतश: सन्ति लोके युधिष्छिर । येषां संख्यायमानानां दानशूरो विशिष्यते
ភីṣma បានមានព្រះវាចា៖ «ឱ យុធិṣṭhira អើយ! ក្នុងលោកនេះ មានវីរបុរស និងអ្នកក្លាហានរាប់រយ។ ប៉ុន្តែពេលរាប់រៀប និងប្រៀបធៀបគ្នា អ្នកដែលក្លាហានក្នុងការផ្តល់ទាន—អ្នកដែលបង្ហាញវីរភាពតាមរយៈសប្បុរសធម៌—នោះហើយលេចធ្លោជាអ្នកឆ្នើមបំផុត»។
Verse 12
युधिष्ठिर! संग्राममें युद्ध करना सहज है। परंतु दोषदृष्टिसे रहित होकर दान देना सहज नहीं है। संसारमें सैकड़ों शूरवीर हैं; परंतु उनकी गणना करते समय जो उनमें दानशूर हो, वही सबसे श्रेष्ठ माना जाता है ।।
ភីṣma បានមានព្រះវាចា៖ «យុធិṣṭhira អើយ! ការប្រយុទ្ធក្នុងសមរភូមិគឺងាយ។ តែការផ្តល់ទានដោយចិត្តគ្មានការចាប់កំហុស និងគ្មានការមើលងាយ មិនមែនងាយទេ។ ក្នុងលោកនេះមានវីរបុរសរាប់រយ; ប៉ុន្តែពេលរាប់រៀបវីរបុរសទាំងនោះ អ្នកដែលជាវីរបុរសក្នុងការផ្តល់ទានតែម្នាក់គត់ ត្រូវបានចាត់ទុកថាល្អឆ្នើមបំផុត។ ឱ អ្នកសុភាព! ប្រសិនបើខ្ញុំបានកើតឡើងវិញ ទោះជាកើតជាព្រាហ្មណ៍ក៏ដោយ—កើតក្នុងត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ ដើរតាមធម៌ ឧស្សាហ៍ក្នុងតបៈ និងឧទ្ទិសខ្លួនដល់វិជ្ជា—ខ្ញុំនឹងរាប់ខ្លួនថាជាអ្នកមានពរ»។
Verse 13
न मे त्वत्त: प्रियतरो लोके5स्मिन् पाण्डुनन्दन । त्वत्तश्षापि प्रियतरा ब्राह्मणा भरतर्षभ
ភីṣma បានមានព្រះវាចា៖ «ឱ កូនប្រុសរបស់បណ្ឌុ! ក្នុងលោកនេះ គ្មាននរណាម្នាក់ដែលខ្ញុំស្រឡាញ់ជាងអ្នកទេ។ ប៉ុន្តែ ឱ វីរបុរសក្នុងវង្សភារត! ព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ ខ្ញុំរាប់ថាស្រឡាញ់ និងគោរពជាងអ្នកទៅទៀត»។
Verse 14
यथा मम प्रियतमास्त्वत्तो विप्रा: कुरूत्तम | तेन सत्येन गच्छेयं लोकान् यत्र स शान्तनुः
ភីṣma បានមានព្រះវាចា៖ «ឱ កុរុឧត្តម! ព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ ស្រឡាញ់ និងគោរពសម្រាប់ខ្ញុំជាងអ្នកទៅទៀត—ដោយសច្ចៈនេះមានអានុភាព សូមឲ្យខ្ញុំទៅដល់លោកបុណ្យទាំងនោះ ដែលព្រះបិតារបស់ខ្ញុំ ស្ាន្តនុ បានទៅដល់»។
Verse 15
न मे पिता प्रियतरो ब्राह्मणेभ्यस्तथाभवत् । न मे पितु: पिता वापि ये चान्येडपि सुहृज्जना:
ភីស្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ចំពោះខ្ញុំ ឪពុករបស់ខ្ញុំមិនដែលជាទីស្រឡាញ់លើសព្រាហ្មណ៍ឡើយ; ហើយជីតាធំ (ឪពុករបស់ឪពុក) ក៏ដូចគ្នា ព្រមទាំងសាច់ញាតិអ្នកប្រាថ្នាល្អដទៃទៀត ក៏មិនដែលខ្ញុំចាត់ទុកថាស្រឡាញ់លើសព្រាហ្មណ៍ឡើយ។ ខ្ញុំតែងដាក់ការគោរពព្រាហ្មណ៍ឲ្យលើសការចងចិត្តផ្ទាល់ខ្លួន ព្រោះនេះជាមាគ៌ាដែលគាំទ្រធម្មៈ»។
Verse 16
नहि मे वृजिनं किंचिद् विद्यते ब्राह्मणेष्विह । अणु वा यदि वा स्थूलं विद्यते साधुकर्मसु,मेरे द्वारा ब्राह्मणोंके प्रति किन्हीं श्रेष्ठ कर्मोमें कभी छोटा-मोटा किंचिन्मात्र भी अपराध नहीं हुआ है
ភីស្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «នៅក្នុងលោកនេះ ខ្ញុំមិនមានស្នាមអំពើខុសណាមួយចំពោះព្រាហ្មណ៍ឡើយ។ ក្នុងការប្រព្រឹត្តតាមធម៌ និងកិច្ចការល្អឧត្តម ទោះកំហុសតូចបំផុត ឬធំក៏ដោយ មិនអាចរកឃើញនៅក្នុងខ្ញុំទាក់ទងនឹងពួកគេបានឡើយ»។
Verse 17
कर्मणा मनसा वापि वाचा वापि परंतप । यन्मे कृतं ब्राह्मुणेभ्यस्तेनाद्य न तपाम्यहम्
ភីស្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រដែលធ្វើឲ្យសត្រូវរងទុក្ខ! ដោយកាយ ដោយចិត្ត ឬដោយវាចា កិច្ចសេវាណាដែលខ្ញុំបានធ្វើចំពោះព្រាហ្មណ៍—ដោយអានុភាពនៃបុណ្យនោះ ទោះបីខ្ញុំធ្លាក់មកស្ថានភាពនេះ ក៏ខ្ញុំមិនរងការឈឺចាប់ដុតដាលក្នុងចិត្តឡើយ»។
Verse 18
ब्रह्मण्य इति मामाहुस्तया वाचास्मि तोषित: । एतदेव पवित्रेभ्य: सर्वेभ्य: परमं स्मृतम्
ភីស្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «មនុស្សទាំងឡាយហៅខ្ញុំថា ‘អ្នកស្មោះត្រង់ចំពោះព្រាហ្មណ៍’; ពាក្យនោះធ្វើឲ្យខ្ញុំពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំង។ ពិតប្រាកដណាស់ កិច្ចសេវាព្រាហ្មណ៍នេះតែមួយ គេរំលឹកថាជាកិច្ចការបរិសុទ្ធខ្ពស់បំផុត លើសគ្រប់អំពើបរិសុទ្ធទាំងអស់»។
Verse 19
पश्यामि लोकानमलान् शुचीन् ब्राह्मणयायिन: । तेषु मे तात गन्तव्यमह्वाय च चिराय च
ភីស្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «កូនអើយ! ខ្ញុំមើលឃើញពីទីនេះនូវលោកដ៏បរិសុទ្ធ ឥតមលិន ដែលអ្នករស់នៅដោយឧទ្ទិសខ្លួនក្នុងសេវា និងវិថីរបស់ព្រាហ្មណ៍បានទៅដល់។ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងត្រូវបានហៅឲ្យចាកទៅកាន់អាណាចក្រទាំងនោះឯង—ឆាប់ៗនេះ ហើយសម្រាប់យូរអង្វែង»។
Verse 20
यथा भार्त्राश्रियो धर्म: स्त्रीणां लोके युधिष्ठिर । स देव: सा गतिर्नन्या क्षत्रियस्य तथा द्विजा:
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ដូចដែល យុធិṣ្ឋិរា ក្នុងលោកនេះ ធម៌របស់ស្ត្រីត្រូវបានយល់ថាស្ថិតលើស្វាមី—ស្វាមីតែមួយគត់ជាទេវតារបស់នាង និងជាទីពឹងខ្ពស់បំផុត ដោយគ្មានទីទៅចុងក្រោយផ្សេងទៀត—ដូច្នោះដែរ សម្រាប់ក្សត្រីយៈ ការបម្រើ និងការគោរពចំពោះព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ គឺជាធម៌អធិបតី។ ព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយជាទេវតារបស់គាត់ និងជាទីពឹងខ្ពស់បំផុត; មិនមានអ្វីផ្សេងទៀតទេ»។
Verse 21
क्षत्रिय: शतवर्षी च दशवर्षी द्विजोत्तम: । पितापुत्रौ च विज्ञेयौ तयोरहिं ब्राह्मणो गुरु:
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ទោះបីក្សត្រីយៈមានអាយុមួយរយឆ្នាំ ហើយព្រាហ្មណ៍ដ៏ប្រសើរមានអាយុត្រឹមដប់ឆ្នាំក៏ដោយ ក៏គួរយល់ទំនាក់ទំនងរបស់ពួកគេត្រឹមត្រូវដូចកូន និងឪពុក។ ក្នុងគូនេះ ព្រាហ្មណ៍ជាឪពុក និងជាអធិបតីខាងវិញ្ញាណ; ក្សត្រីយៈដូចកូន»។
Verse 22
नारी तु पत्यभावे वै देवरं कुरुते पतिम् । पृथिवी ब्राह्मणालाभे क्षत्रियं कुरुते पतिम्
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ពេលស្ត្រីគ្មានស្វាមី នាងអាចទទួលប្អូនប្រុសរបស់ស្វាមីជាស្វាមី; ដូច្នោះដែរ ពេលផែនដីមិនបានព្រាហ្មណ៍ នាងទទួលក្សត្រីយៈជាអធិបតី។ នេះបង្ហាញថា អំណាចត្រឹមត្រូវមានលំដាប់ថ្នាក់៖ លំដាប់ខ្ពស់ដែលណែនាំធម៌ត្រូវបានចូលចិត្តជាមុន ប៉ុន្តែក្នុងករណីខ្វះខាត ក៏ទទួលអ្នកការពារលំដាប់ទីពីរ ដើម្បីរក្សាស្ថិរភាពសង្គម»។
Verse 23
(ब्राह्मणानुज्ञया ग्राह्मूं राज्यं च सपुरोहितै: । तद्रक्षणेन स्वर्गोडस्य तत्कोपान्नरको$क्षय: ।।
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ព្រះមហាក្សត្រ ទាំងជាមួយបូជាចារ្យរបស់ខ្លួន គួរទទួល និងកាន់កាប់អធិបតេយ្យភាព តែដោយការអនុញ្ញាតពីព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ។ ដោយការការពារព្រាហ្មណ៍ ព្រះរាជាបានសួគ៌; តែដោយធ្វើឲ្យពួកគេកំហឹង ព្រះរាជាធ្លាក់នរកអស់កាលយូរមិនចប់។ ដូច្នេះ ឱ កុរុដ៏ប្រសើរ ព្រាហ្មណ៍ត្រូវបានការពារដូចកូនរបស់ខ្លួន គោរពដូចគ្រូ ហើយបម្រើនិងបូជាដូចថែរក្សាភ្លើងបរិសុទ្ធ»។
Verse 24
ऋजून् सतः सत्यशीलान् सर्वभूतहिते रतान् । आशीविषानिव क्रुद्धान् द्विजान् परिचरेत् सदा
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «គួរបម្រើ និងថែទាំជានិច្ចចំពោះអ្នកទ្វិជៈ ដែលត្រង់ត្រូវ មានគុណធម៌ ស្មោះត្រង់ចំពោះសច្ចៈ ហើយខិតខំដើម្បីប្រយោជន៍សត្វលោកទាំងអស់—ប៉ុន្តែពេលខឹង គេដូចពស់ពិស»។
Verse 25
(दूरतो मातृवत् पूज्या विप्रदारा: सुरक्षया ।) सरल
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ យុធិṣ្ឋិរា! ភរិយារបស់ព្រាហ្មណ៍ គួរត្រូវបានគោរពពីចម្ងាយដោយក្តីគោរព ដូចគោរពមាតា ហើយត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ការពារពួកនាង។ គួរតែងតែស្ញប់ស្ញែងចំពោះតេជៈវិញ្ញាណ និងអំណាចតបៈរបស់ព្រាហ្មណ៍; ហើយនៅមុខពួកគេ ត្រូវបោះបង់អំនួតលើតេជៈ ឬតបៈរបស់ខ្លួន។ ការគោរព ការអត់ធ្មត់ និងភាពទាបខ្លួនចំពោះអំណាចបរិសុទ្ធនេះ ក៏ជាធម៌ផងដែរ»។
Verse 26
व्यवसायस्तयो: शीघ्रमुभयोरेव विद्यते । हन्युः क्रुद्धा महाराज ब्राह्मणा ये तपस्विन:
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ មហារាជ! ផលនៃការខិតខំប្រឹងប្រែងទាំងពីរនោះ បង្ហាញខ្លួនយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ប៉ុន្តែចូរដឹងថា ព្រាហ្មណ៍អ្នកបួសដែលមានតបៈ បើកើតកំហឹងឡើង អាចដោយអំណាចតបៈរបស់ខ្លួន វាយប្រហារឲ្យដួលស្លាប់សូម្បីតែខ្សត្រិយៈដ៏ខ្លាំងក្លា។ ដូច្នេះ ផលរហ័សនៃតបៈ និងផលរហ័សនៃតេជៈរាជសម្បត្តិ ស្មើគ្នា ប៉ុន្តែអំណាចវិញ្ញាណនៃការប្រកបតបៈអាចលើកលែងឈ្នះតេជៈយុទ្ធពលបាន នៅពេលត្រូវរំខាន»។
Verse 27
भूय: स्यादुभयं दत्तं ब्राह्मणाद् यदकोपनात् । कुर्यादुभयत: शेषं दत्तशेषं न शेषयेत्
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ម្តងទៀត—អ្វីដែលបញ្ចេញចេញពីព្រាហ្មណ៍ដែលគ្មានកំហឹង នឹងមានប្រសិទ្ធិភាពទ្វេដង។ ពេលតេជៈ និងតបៈត្រូវបានប្រើប្រឆាំងគ្នាពីទាំងសងខាង អាចនៅសល់ខ្លះ; ប៉ុន្តែអំណាចណាដែលនៅសល់ បន្ទាប់ពីត្រូវបានទប់ស្កាត់ដោយព្រាហ្មណ៍អត់ធ្មត់ និងគ្រប់គ្រងខ្លួន—បើបង្វែរទៅប្រឆាំងព្រាហ្មណ៍ដែលមានតេជៈពិត—វានឹងត្រឡប់មកបំផ្លាញខ្លួនឯង ហើយរលត់សូន្យទាំងស្រុង មិនសល់សូម្បីតែបន្តិច។ នេះបង្ហាញថា ក្សាម្តិ (ការអត់ធ្មត់) និងអក្រូធ (គ្មានកំហឹង) របស់ព្រាហ្មណ៍ អាចរំលាយការឈ្លានពាន; ខណៈអំណាចដែលកើតពីកំហឹង ពិសេសពេលបង្វែរទៅលើអ្នកមានតេជៈពិត នឹងបំផ្លាញខ្លួនឯង»។
Verse 28
दण्डपाणियर्यथा गोषु पालो नित्यं हि रक्षयेत् । ब्राह्मणान् ब्रह्म च तथा क्षत्रिय: परिपालयेत्
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ដូចជាអ្នកគង្វាលកាន់ដំបង ហើយការពារគោជានិច្ច ដូច្នោះដែរ ខ្សត្រិយៈគួរតែការពារព្រាហ្មណ៍ និងព្រះវេដៈ—របបបរិសុទ្ធនៃព្រះព្រហ្ម—ជានិច្ច»។
Verse 29
पितेव पुत्रान् रक्षेथा ब्राह्म॒णान् धर्मचेतस: । गृहे चैषामवेक्षेथा: किंस्विदस्तीति जीवनम्
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ដូចជាឪពុកការពារកូនប្រុសទាំងឡាយ ស្តេចក៏គួរតែការពារព្រាហ្មណ៍អ្នកមានចិត្តនៅក្នុងធម៌ដូច្នោះដែរ។ ហើយគួរតែត្រួតពិនិត្យគ្រួសាររបស់ពួកគេជានិច្ច ថាតើមានអ្វីសម្រាប់ជីវិតរស់នៅ ឬមានអ្វីខ្វះខាត»។
Verse 936
ये चापि सतत राजंस्तेभ्यश्व स्पृहयाम्यहम् । राजा युधिष्ठिर! जो पवित्र होकर ब्राह्मणोंको उनकी तृप्तिके लिये शुद्ध और अच्छे ढंगसे तैयार किये हुए पवित्र तथा गुणकारक अन्न परोसते हैं
ភីស្មាបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! ខ្ញុំក៏តែងតែប្រាថ្នាចង់ឃើញមនុស្សទាំងនោះដែរ។ ឱ ព្រះបាទ យុធិષ્ઠិរ! អ្នកណាដែលខ្លួនឯងបានសម្អាតបរិសុទ្ធ ហើយបម្រើព្រះព្រាហ្មណ៍ដោយអាហារដែលស្អាត រៀបចំបានល្អតាមវិធីត្រឹមត្រូវ បានបូជាសក្ការៈ និងជាអាហារដែលបង្កើនគុណធម៌ ដើម្បីឲ្យព្រះព្រាហ្មណ៍បានពេញចិត្ត—មនុស្សបែបនោះក៏ជាទីស្រឡាញ់របស់ខ្ញុំជានិច្ច»
Frequently Asked Questions
Venerability is classified by knowledge-centered life (brahman as wealth), disciplined conduct (tapas and svādhyāya), gentle and correct speech, and sustained responsibility—rather than by mere power or age.
Support learned persons through respectful address, careful speech, and clean giving; treat spiritual authority as something to be protected and served, and institutionalize welfare-checks rather than episodic patronage.
Yes in functional form: properly articulated, auspicious speech and the honoring of learned communities are described as producing well-being ‘here and beyond,’ linking social ethics to long-horizon moral consequence.