Adhyaya 362

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे नानार्थवर्गा नमैकषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ द्विषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः भूमिवनौषध्यादिवर्गाः अग्निर् उवाच वक्ष्ये भूपुराद्रिवनौषधिसिंहादिनर्गकान् भूरनन्ता कक्षमा धात्री क्ष्माप्याकुः स्याद्धरित्र्यपि

ដូច្នេះ ក្នុង អគ្និមហាបុរាណ (Agni Mahāpurāṇa) ជំពូកស្តីពី «ក្រុមពាក្យមានន័យច្រើន» (nānārtha-vargāḥ) គឺជំពូកទី ៣៦១ បានបញ្ចប់។ ឥឡូវ ចាប់ផ្តើមជំពូកទី ៣៦២ ដែលជាផ្នែកក្រុមពាក្យស្តីពី ផែនដី ព្រៃឈើ រុក្ខឱសថ និងអ្វីៗដូច្នេះ។ អគ្និបានមានព្រះវាចា៖ «ខ្ញុំនឹងពោលបញ្ជាក់ក្រុមពាក្យសមន័យ សម្រាប់ពាក្យដូចជា ផែនដី ទីក្រុង ភ្នំ ព្រៃ រុក្ខឱសថ សត្វសិង្ហ និងថ្នាក់ពាក្យផ្សេងៗ។ ‘ភូ’ (bhū) ផែនដី ក៏ហៅថា អនន្តា (Anantā), កក្ខមា (Kakṣamā), ធាត្រី (Dhātrī), ក្ស្មា (Kṣmā), អាគុ (Āku), ហើយក៏ ហរិត្រី (Haritrī) ផងដែរ»។

Verse 2

मृन्मृत्तिका प्रशस्ता तु मृत्सा मृत्स्ना च मृत्तिका जगत्त्रपिष्टपं लोकं भुवनं जगती समा

ដីឥដ្ឋ ក៏ហៅថា «ម្រឹន» (mṛn)។ «ម្រឹត្តិកា» (mṛttikā) ក៏ត្រូវហៅថា «ប្រសស្តា» (praśastā), «ម្រឹត្សា» (mṛtsā), និង «ម្រឹត្ស្នា» (mṛtsnā) ផងដែរ។ ពាក្យ «លោក/ពិភព» មានសមន័យជា trapīṣṭapa, loka, bhuvana, jagatī និង samā។

Verse 3

अयनं वर्त्म मार्गाध्वपन्थानः पदवी सृतिः सरणिः पद्धत्तिः पद्या वर्तन्येकपदीति च

«អយន» (ayana), «វរត្មន» (vartman), «មារគ» (mārga), «អធ្វន» (adhvan), «បន្ថាន» (panthāna), «បដវី» (padavī), «ស្រឹតិ» (sṛti), «សរណិ» (saraṇi), «បទ្ធតិ» (paddhati), «បដ្យា» (padyā), «វរតនី» (vartani), និង «ឯកបដី» (eka-padī) — ទាំងនេះសុទ្ធតែជាពាក្យមានន័យថា “ផ្លូវ/មាគ៌ា”។

Verse 4

पूः स्त्री पुरीनगर्यौ वा पात्तनं पुटभेदनम् स्थानीयं निगमो ऽन्यत्तु यन्मूलनगरात्पुरम्

ពាក្យ «pūḥ» ជានាមភេទស្រី ហើយក៏ហៅថា «purī» ឬ «nagarī» ផងដែរ។ កន្លែងស្នាក់នៅហៅ «pāṭṭana» ហើយមានពាក្យមួយទៀត «puṭabhedana»។ មជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាលមូលដ្ឋានហៅ «sthānīya» និងប្រភេទមួយទៀតហៅ «nigama»; តែទីក្រុងដែលកើតចេញពី ឬពឹងផ្អែកលើទីក្រុងមេ (mūlanagara) ហៅថា «puram»។

Verse 5

तच्छाखानगरं वेशो वेश्याजनसमाश्रयः आपणस्तु निषद्यायां विपणिः पण्यवीथिका

ទីក្រុងរងហៅថា «śākhānagara» (ទីក្រុងសាខា)។ «veśa» គឺជាតំបន់ស្នាក់នៅរបស់នារីវេស្យា/នារីកម្សាន្ត។ «āpaṇa» គឺហាង ឬកន្លែងអង្គុយជួញដូរ; «vipaṇi» គឺផ្សារ; និង «paṇyavīthikā» គឺផ្លូវទំនិញ ឬផ្លូវបាសារ។

Verse 6

रथ्या प्रतोली विशिखा स्याच्चयो वप्रमस्त्रियां प्राकारो वरणः शालः प्राचीरं प्रान्ततो वृतिः

«rathyā» មានន័យថា ផ្លូវរទេះ; «pratolī» គឺផ្លូវច្រកទ្វារ/សំណង់ទ្វារកោង; «viśikhā» គឺផ្លូវតូច ឬផ្លូវរង។ «caya» គឺទំនប់ដីដែលគរឡើង; «vapra» គឺជាបន្ទាយដីខ្ពស់ (rampart)។ ក្នុងការប្រើភេទស្រី «prākāra» (ជញ្ជាំងព័ទ្ធ) ក៏ហៅ «varaṇa» និង «śāla»; និង «prācīra» សំដៅលើរបងព្រំដែន ឬការព័ទ្ធនៅជាយក្រៅនៃទីលំនៅ។

Verse 7

भित्तिः स्त्री कुह्यमेडूकं यदन्तर्नस्तकीकसं वासः कूटो द्वयोः शाला सभा सञ्जवनन्त्विदम्

«bhitti» មានន័យថា ជញ្ជាំង។ «strī» សំដៅលើស្ត្រី។ «kuhya» ក៏មានន័យថា កង្កែប។ អ្វីដែលដាក់នៅខាងក្នុង ហៅ «nastakīkasa»។ លំនៅឋានហៅ «vāsa»។ កំពូល/ចំណុចខ្ពស់ហៅ «kūṭa»។ សាលាធំហៅ «śālā» (ក៏ហៅ «sabhā»)។ ហើយនេះត្រូវហៅថា «sañjavana» (ពាក្យមានន័យថា ឲ្យជីវិតរស់ឡើងវិញ/ធ្វើឲ្យមានជីវិត)។

Verse 8

चतुःशालं मुनीनान्तु पर्णशालोटजो ऽस्त्रियां चैत्यमायतनन्तुल्ये वाजिशाला तु मन्दुरा

សម្រាប់ព្រះមុនី/អ្នកប្រាជ្ញ លំនៅដែលមានសាលាបួន ហៅ «catuḥśālā»។ ខ្ទមស្លឹកហៅ «parṇaśālā» (ក៏ហៅ «oṭaja»)។ ក្នុងភេទស្រី ស្ថានបូជាដែលស្មើនឹង «caitya» ហៅ «āyatana»។ ហើយ «vājiśālā» គឺ «mandurā» (គោលដៅសម្រាប់សេះ/កន្លែងចងសេះ)។

Verse 9

हर्म्यादि धनिनां वासःप्रासादो देवभूभुजां स्त्री द्वार्द्वारं प्रतीहारः स्याद्वितर्दिस्तु वेदिका

ហರ್ಮ្យា និងអគារប្រភេទដូច្នេះ គឺជាលំនៅរបស់អ្នកមាន; ប្រាសាទ (prāsāda) គឺជាវិមាន/អគារដូចប្រាសាទ សម្រាប់ព្រះ និងស្តេច។ strī មានន័យថាស៊ុមទ្វារ; dvāradvāra ជាច្រកទ្វារ; pratīhāra ជាអ្នកយាមទ្វារ; vitardi គឺជាវេទិកា ឬជាន់លើកឡើង (vedikā)។

Verse 10

कपोतपालिकायन्तु विटङ्कं पुं नपुंसकं कवाटमवरन्तुल्ये निःश्रेणिस्त्वधिरोहिणी

ពាក្យ kapotapālikā សំដៅលើ viṭaṅka; ហើយ viṭaṅka ប្រើបានទាំងភេទប្រុស និងភេទអព្យាក្រឹត។ kavāṭa មានន័យថាស្លាបទ្វារ/បន្ទះទ្វារ ហើយស្មើនឹង avarantu។ niḥśreṇī ក៏ហៅថា adhirohiṇī គឺជាជណ្ដើរ ឬមធ្យោបាយឡើង។

Verse 11

सम्मार्जनी शोधनी स्यात् सङ्करो ऽवकरस् तथा अद्रिगोत्रिगिरिग्रावा गहनं काननं वनं

sammārjanī ក៏ហៅថា śodhanī គឺឧបករណ៍សម្អាត/ឈើច្រាស់។ saṅkara ក៏ដូចគ្នា avakara មានន័យថាសំរាម ឬកាកសំណល់។ adri, gotri, giri, grāvā សំដៅលើភ្នំ/ថ្ម; និង gahana, kānana, vana សំដៅលើព្រៃដ៏ក្រាស់។

Verse 12

आरामः स्यादुपवनं कृत्रिमं वनमेव यत् स्यादेतदेव प्रमदवनमन्तःपुरोचितं

ārāma គឺ upavana នោះគឺព្រៃតូច/សួនដើមឈើ ដែលបង្កើតដោយសិប្បនិម្មិត (ដាំ និងរៀបចំ)។ សួនប្រភេទនេះឯងហៅថា pramadavana សមស្របសម្រាប់អន្តៈបុរៈ គឺតំបន់ខាងក្នុងនៃរាជវាំង (លំនៅនារី)។

Verse 13

वीथ्यालिरावलिः पङ्क्तिश्रेणीलेखास्तु राजयः वानस्पत्यः फलैः पुष्पात्तैरपुष्पाद्वनस्पतिः

vīthī, āli, āvalī គឺជាពាក្យសម្រាប់ជួរ/លំដាប់; និង paṅkti, śreṇī, lekhā ក៏ជាពាក្យសម្រាប់បន្ទាត់ (rājayaḥ) ដូចគ្នា។ អ្វីដែលផ្លែហៅថា vānaspatya; អ្វីដែលផ្លែចេញពីផ្កា ហៅថា vṛkṣa; និងអ្វីដែលផ្លែដោយមិនចេញផ្កា ហៅថា vanaspati។

Verse 14

ओषध्यः फलपाकान्ताः पलाशी द्रुद्रुमागमाः स्थाणु वा ना ध्रुवः शङ्कुः प्रफुल्लोत्फुल्लसंस्फुटाः

ឱសថជាតិដែលបញ្ចប់វដ្តដោយផ្លែទុំ រុក្ខជាតិមានស្លឹកទូលាយ និងដើមឈើដែលទើបលូតឡើងថ្មីៗ—ត្រូវបានកត់សម្គាល់; ដូចគ្នានេះដែរ គល់ឈើ ឬសសរមិនរអិល បង្គោលថេរ/សញ្ញាសម្គាល់ និងរុក្ខជាតិដែលកំពុងរីកពេញ បែកផ្កាឡើង និងបើកពេញលេញ។

Verse 15

पलाशं छदनं पर्णमिध्ममेधः समित् स्त्रियां बोधिद्रुमश् चलदलो दधित्थग्राहिमन्मथाः

«បលាស» (Palāśa) ក៏ត្រូវហៅថា Chādana, Parṇa, Idhma, Medha, Samit, Striyām, Bodhidruma, Caladala, Dadhittha, Grāhi និង Manmatha ផងដែរ។

Verse 16

तस्मिन् दधिफलः पुष्पफलदन्तशठावपि उडुम्बरे हेमदुग्धः कोविदारे द्विपत्रकः

សម្រាប់ដើមឈើនោះ មាននាមសមន័យ «Dadhiphala» ហើយក៏មាន «Puṣpaphala», «Danta» និង «Śaṭhā» ផងដែរ។ សម្រាប់ឧទុម្ពរ (Udumbara) មាននាម «Hemadugdha» និងសម្រាប់កូវីដារ (Kovidāra) មាននាម «Dvipatraka»។

Verse 17

सप्तपर्णो विशालत्वक् कृतमालं सुवर्णकः आरेवतव्याधिघातसम्पाकचतुरङ्गुलाः

Saptaparṇa, Viśālatvak, Kṛtamāla, Suvarṇaka, Ārevata, Vyādhighāta, Sampāka និង Caturaṅgula—ទាំងនេះជាឈ្មោះនៃវត្ថុឱសថ។

Verse 18

स्याज्जम्बीरे दन्तशठो वरुणे तिक्तशावकः पुत्रागे पुरुषस्तुङ्गः केशरो देववल्लभः

សម្រាប់ jambīra (ក្រូចឆ្មា/ស៊ីត្រុង) មាននាមសមន័យ dantaśaṭha; សម្រាប់ varuṇa មាននាម tiktaśāvaka; សម្រាប់ putrāga មាននាម puruṣatuṅga, keśara និង devavallabha។

Verse 19

पारिभद्रे निम्बतरुर्मन्दारः पारिजातकः वञ्जुलश्चित्रकृच्चाथ द्वौ पीतनकपीतनौ

ក្នុងក្រុមដែលចាប់ផ្តើមដោយ បារិជាត/បារិភទ្រក មាន៖ ដើមនីម (Neem), មន្ទារ, បារិជាតក, វញ្ជុល, ចិត្រក្រឹត និងមានទាំងពីរប្រភេទហៅថា ពីតនក និង ពីតន។

Verse 20

आम्रातके मधूके तु गुडपुष्पमधुद्रुमौ पीलौ गुडफलः स्रंसी नादेयी चाम्बुवेतसः

សម្រាប់ អាម្រាតក និង មធូក (ដើមឈើ) មាននាមថា គុដបុស្ប និង មធុទ្រុម។ សម្រាប់ ដើមពីលូ មាននាមសមន័យ៖ គុដផល, ស្រង្សី, នាទេយី និង អម្បុវេតស។

Verse 21

शोभाञ्जने शिग्रुतीक्ष्णगन्धकाक्षीरमोचकाः रक्तो ऽसौ मधुशिग्रुः स्यादरिष्टः फेणिलः समौ

‘សោភាឞ្ញន’ ក៏ហៅថា សិគ្រុ, ទីក្ស្ណគន្ធ, កាក្សីរមោចក និង រក្ត (សិគ្រុ)។ វាក៏មាននាមថា មធុសិគ្រុ; ហើយ អរិଷ្ត និង ផេណិល ជានាមសមន័យរបស់វា។

Verse 22

गालवःशावरो लोध्रस्तिरीटस्तिल्वमार्जनौ शेलुः श्लेष्मातकः शीत उद्दालो बहुवारकः

កាលវ, សាវរ, លោធ្រ, ទិរីត, ទិល្វ និង មារជន; ហើយក៏មាន សេលុ, ស្លេស្មាតក, សីត, ឧទ្ធាល និង ពហុវារក—ទាំងនេះជានាមសម្គាល់រុក្ខជាតិ/ឱសថ (តាមបញ្ជីវេជ្ជសាស្ត្រ)។

Verse 23

वैकङ्कतः श्रुवावृक्षो ग्रन्थिलो व्याघ्रपादपि तिन्दुकः स्फूर्जकः कालो नादेयी भूमिजम्बुकः

វៃកង្គត, ស្រុវាវ្រឹក្ស, ក្រន្ថិល, វ្យាឃ្របាទ, ទិន្ទុក, ស្ផូរជក, កាល, នាទេយី និង ភូមិជម្បុក—ទាំងនេះជានាម/ការកំណត់សម្គាល់រុក្ខជាតិឱសថ (តាមបញ្ជីក្នុងជំពូកនេះ)។

Verse 24

काकतिन्दौ पीलुकः स्यात् पाटलिर्मोक्षमुष्ककौ क्रमुकः पट्टिकाख्यः स्यात्कुम्भी कैटर्यकट्फले

ព្រះអគ្និពុរាណៈបញ្ជាក់ថា «Pīluka» ក៏ហៅថា «Kākatindu»។ «Pāṭalī» ក៏មាននាមថា «Mokṣamuṣka»។ «Kramuka» ក៏ហៅថា «Paṭṭikā»។ ហើយ «Kaiṭarya» និង «Kaṭphala» ក៏ស្គាល់ថា «Kumbhī»។

Verse 25

वीरवृक्षो ऽरुष्करो ऽग्निमुखी भल्लातकीं त्रिषु सवर्जकासनजीवाश् च पीतसाले ऽथ मालके

ក្នុងអគ្និពុរាណៈ «Vīravṛkṣa», «Aruṣkara» និង «Agnimukhī» ជានាមសម្រាប់ «Bhallātakī»។ ដូចគ្នានេះ សម្រាប់ «Triṣu» មាននាម «Savarjaka», «Āsana» និង «Jīva»; ហើយសម្រាប់ «Pītasāla» ក៏មាននាម «Mālaka» ផងដែរ។

Verse 26

सर्जाश्वकर्णौ वीरेन्द्रौ इन्द्रद्रुः ककुभो ऽर्जुनः इङ्गुदी तापसतरुर्मोचा शाल्मलिरेव च

អគ្និពុរាណៈរាយនាមដើមឈើទាំងនេះ៖ «Sarja» និង «Aśvakarṇa»; «Vīrendra»; «Indradru»; «Kakubha»; «Arjuna»; «Iṅgudī»; «Tāpasataru» (ដើមឈើរបស់អ្នកតាបស/អ្នកសមាធិ); «Mocā»; និង «Śālmali» ផងដែរ។

Verse 27

चिरविल्वो नक्तमालः करजश् च करञ्जके प्रकीर्यः पूतिकरजो मर्कट्यङ्गारवल्लरी

សម្រាប់ «Karañjaka» (Karañja) មាននាមសព្ទដូចជា «Ciravilva», «Naktamāla», «Karaja», ហើយក៏មាន «Prakīrya», «Pūtikaraja», «Markaṭī» និង «Aṅgāravallarī»—ទាំងនេះជានាមសម្របសម្រួល (synonyms) ដែលប្រើ។

Verse 28

रोही रोहितकः प्लीहशत्रुर्दाडिमपुष्पकः गायत्री बालतनयः खदिरो दन्तधावनः

នាមដែលទទួលស្គាល់សម្រាប់វត្ថុឱសថនេះមាន៖ «Rohī», «Rohitaka», «Pleehaśatru» (សត្រូវនៃជំងឺមហាស្លេស/លំពែង), «Dāḍimapuṣpaka» (ផ្កាទទឹម), «Gāyatrī», «Bālatanaya» (កូនចៅរបស់ Bala), «Khadira», និង «Dantadhāvana» (សម្រាប់សម្អាតធ្មេញ)។

Verse 29

अरिमेदो विट्खदिरे कदरः खदिरे सिते पञ्चाङ्गुलो वर्धमानश् चञ्चुर्गन्धर्वहस्तकः

អារីមេដា ក៏ហៅថា វិṭ-ខឌិរ។ កដរៈ ជាឈ្មោះមួយទៀតសម្រាប់ ខឌិរ​ពណ៌ស។ បញ្ចាង្គុល, វර්ធមាន, ចញ្ចុ និង គន្ធರ್ವហស្តកៈ ជាឈ្មោះបន្ថែមរបស់វា។

Verse 30

पिण्डीतको मरुवकः पीतदारु च दारु च देवदारुः पूतिकाष्ठं श्यामा तु महिलाह्वया

ពិណ្ឌីតកៈ ក៏ហៅថា មរុវកៈ។ ពីតដារុ ក៏ហៅថា ដារុ និងក៏ហៅថា ទេវដារុ។ ពូតិកាស្ឋ ត្រូវបានគេស្គាល់ថា ស្យាមា ហើយ ស្យាមា ក៏ហៅថា មហិលាហ្វយា។

Verse 31

लता गोवन्दनी गुन्दा प्रियङ्गुः फलिनी फली मण्डूकपर्णपत्रोर्णनटकट्वङ्गटुण्टुकाः

លតា, គោវន្ទនី, គុនដា, ព្រីយង្គុ, ផលិនី, ផលី, មណ្ឌូកបរណី, បត្រអោរណនា, នដ, កដ្វង្គ និង Ṭុṇṭុកា—ទាំងនេះជាឈ្មោះរុក្ខជាតិ/សមនាម ក្នុងបរិបទឱសថវិទ្យា។

Verse 32

श्योनाकशुकनासर्क्षदीर्घवृन्तकुटन्नटाः पीतद्रुः सरलश्चाथ निचुलो ऽम्बुज इज्जलः

ស្យោណាក, សុកនាស, អរក្ស, ទីឃវೃន្ត, កុṭន្នដ, ពីតដ្រុ, សរល និងក៏មាន និចុល, អម្បុជ និង អិជ្ជល—ទាំងនេះជាឈ្មោះដែលទទួលស្គាល់សម្រាប់ដើមឈើ/រុក្ខជាតិឱសថ។

Verse 33

काकोडुम्बरिका फल्गुररिष्टः पिचुमर्दकः सर्वतोभद्रको निम्बे शिरीषस्तु कपीतनः

កាកោឌុម្បរិកា និង ផល្គុ; អរិષ્ટ; ពិចុមર્દក; សರ್ವតោភទ្រក ក្នុងករណី និម្ប (ដើមនីម) ហើយ សិរីષ ក៏ត្រូវបានហៅថា កពីតនៈ។

Verse 34

वकुलो वञ्जुलः प्रोक्तः पिच्छिलागुरुशिंशपाः जया जयन्ती तर्कारी कणिका गणिकारिका

វកុល (Vakula) ត្រូវបានពោលថា ហៅថា វញ្ជុល (Vaṅjula) ផងដែរ; ហើយមាននាមផ្សេងៗទៀតដូចជា ពិច្ឆិលា, អគ្រុ, សិំសបា, ជយា, ជយន្តី, តរការី, កណិកា និង គណិការិកា។

Verse 35

आपर्णमग्नमन्थः स्याद्वत्सको गिरिमल्लिका कालस्कन्धस्तमालः स्यात् तण्डुलीयो ऽल्पमारिषः

អាបរណា (Āparṇā) គួរយល់ថា ជា អគ្និមន្ថ (Agnimantha); វត្សក (Vatsaka) ក៏ហៅថា គិរីមល្លិកា (Girimallikā)។ កាលស្កន្ធ (Kāla-skandha) គឺដូចគ្នានឹង តមាល (Tamāla); និង តណ្ឌុលីយ (Taṇḍulīya) ក៏ហៅថា អល្បមារិស (Alpamāriṣa)។

Verse 36

सिन्धुवारस्तु निर्गुण्डी सैवास्फोता वनोद्भवा गणिका यूथिकाम्बष्ठा सप्तला नवमालिका

សិន្ធុវារ (Sindhuvāra) ក៏ហៅថា និរគុណ្ឌី (Nirguṇḍī) ផងដែរ; ហើយដូចគ្នានេះ វាត្រូវបានស្គាល់ថា អាស್ಕ್ಫោតា (Āsphoṭā), វនោទ្ភវា (Vanodbhavā), គណិកា (Gaṇikā), យូថិកា (Yūthikā), អម្បស្ឋា (Ambaṣṭhā), សប្តលា (Saptalā) និង នវមាលិកា (Navamālikā)។

Verse 37

अतिमुक्तः पुण्ड्रकः स्यात्कुमारी तरणिः सहा तत्र शोणे कुरुवकस्तत्र पीते कुरुण्टकः

អតិមុក្ត (Atimukta) ក៏ហៅថា ពុណ្ឌ្រក (Puṇḍraka) ផងដែរ; ហើយក៏ស្គាល់ថា កុមារី (Kumārī), តរណិ (Taraṇi) និង សហា (Sahā)។ ក្នុងពូជពណ៌ក្រហម វាហៅថា កុរុវក (Kuruvaka); ក្នុងពូជពណ៌លឿង វាហៅថា កុរុណ្ឌក (Kuruṇṭaka)។

Verse 38

नीला झिण्टी द्वयोर्वाणा भिण्टी सैरीयकस् तथा तस्मिन्रक्ते कुरुवकः पीते सहचरी द्वयोः

សម្រាប់ពីរពូជ នោះ ពូជពណ៌ខៀវ ហៅថា ឈិណ្ឌី (Jhiṇṭī) ហើយក៏ហៅថា វាណា (Vāṇā) ផងដែរ; ក៏មាននាមថា ភិណ្ឌី (Bhiṇṭī) និង សៃរីយក (Sairīyaka)។ ក្នុងក្រុមនោះ ពូជពណ៌ក្រហម ហៅថា កុរុវក (Kuruvaka); ពូជពណ៌លឿង សម្រាប់ពីរពូជ ហៅថា សហចរី (Sahacarī)។

Verse 39

धुस्तूरः कितवो धूर्तो रुचको मातुलङ्गके समीरणो मरुवकः प्रस्थपुष्पः फणिज्झकः

ធុស្តូរៈ ក៏ត្រូវបានហៅដោយនាម Kitava, Dhūrta, Rucaka, Mātulaṅgaka, Samīraṇa, Maruvaka, Prasthapuṣpa និង Phaṇijjhaka ផងដែរ។

Verse 40

कुठेरकस्तु पर्णासे ऽथास्फोतो वसुकार्कके शिवमल्ली पाशुपतो वृन्दा वृक्षादनी तथा

Kuṭheraka ត្រូវហៅថា Parṇāsa ផង; Asphoṭa ត្រូវហៅថា Vasukārka; Śivamallī ត្រូវហៅថា Pāśupata; និង Vṛndā ក៏ត្រូវហៅថា Vṛkṣādanī ដូចគ្នា។

Verse 41

जीवन्तिका वृक्षरुहा गुडूची तन्त्रिकामृता सोमवल्ली मधुर्णी मूर्वा तु मोरटी तथा

Jīvantikā, Vṛkṣaruhā, Guḍūcī, Tantrikā (ហៅថា Amṛtā ផង), Somavallī, Madhurṇī និងដូចគ្នា Mūrvā និង Moraṭī—ទាំងនេះជានាមរុក្ខជាតិ/វល្លិឱសថ។

Verse 42

मधुलिका मधुश्रेणी गोकर्णी पीलुपर्ण्यपि पाठाम्बष्ठा विद्धकर्णी प्राचीना वनतिक्तिका

Madhulikā, Madhuśreṇī, Gokarṇī និង Pīluparṇī ផង; Pāṭhā, Ambaṣṭhā, Viddhakarṇī, Prācīnā និង Vanatiktikā—ទាំងនេះជានាមរុក្ខជាតិឱសថ។

Verse 43

कटुः कटुम्भरा चाथ चक्राङ्गी शकुलादनी आत्मगुप्ता प्रावृषायी कपिकच्छुश् च मर्कटी

‘Kaṭu’, ‘Kaṭumbharā’; ហើយ ‘Cakrāṅgī’, ‘Śakulādanī’, ‘Ātmaguptā’, ‘Prāvṛṣāyī’, ‘Kapikacchu’ និង ‘Markaṭī’—ទាំងនេះជានាម/នាមផ្សេងៗដែលទទួលស្គាល់ សម្រាប់ឱសថ/រុក្ខជាតិដូចគ្នា។

Verse 44

अपामार्गः शैखरिकः प्रत्यक्पर्णी मयूरकः फञ्जिका ब्राह्मणी भार्गी द्रवन्ति शम्बरी वृषा

អបាមារគៈ (Apāmārga) ដែលគេស្គាល់ផងដែរថា Śaikharika, Pratyakparṇī, Mayūraka, Phañjikā, Brāhmaṇī, Bhārgī, Dravantī, Śambarī និង Vṛṣā—ត្រូវបានរាយនាមជាសព្ទសមនាម។

Verse 45

मण्डूकपर्णी भण्डीरी समङ्गा कालमेषिका रोदनी कच्छुरानन्ता समुद्रान्ता दुरालभा

មណ្ឌូកបರ್ಣី (Mandūkaparṇī), ភណ្ឌីរី (Bhaṇḍīrī), សមង្គា (Samaṅgā), កាលមેષិកា (Kālameṣikā), រោទនី (Rodanī), កច្ឆុរា (Kacchurā), អនន្តា (Anantā), សមុទ្រាន្តា (Samudrāntā) និង ទុរាលភា (Durālabhā)—ទាំងនេះជានាមរុក្ខឱសថ។

Verse 46

पृश्निपर्णी पृथक्पर्णी कलशिर्धावनिर्गुहा निदिग्धिका स्पृशी व्याघ्री क्षुद्रा दुस्पर्शया सह

ព្រឹស្និបರ್ಣី (Pṛśniparṇī), ព្រឹថក្បર્ણី (Pṛthakparṇī), កលសីរ (Kalaśīr), ធាវនិರ್ಗុហា (Dhāvanirguhā), និទិគ្ធិកា (Nidigdhikā), ស្ប្រឹសី (Spṛśī), វ្យាឃ្រី (Vyāghrī), ក្សុទ្រា (Kṣudrā) ព្រមទាំង ទុស្បರ್ಶា (Dusparśā)—ទាំងនេះជារុក្ខឱសថដែលបានដាក់ឈ្មោះ។

Verse 47

अवल्गुजः सोमराजी सुवल्लिः सोमवल्लिका कालमेषी कृष्णफला वकुची पूतिफल्य् अपि

អវល្គុជៈ (Avalguja) ក៏ត្រូវបានហៅថា Somarājī, Suvallī, Somavallikā, Kālameṣī, Kṛṣṇaphalā, Vakucī និង Pūtiphalī ផងដែរ។

Verse 48

कणोषणोपकुल्या स्याच्छ्रेयसी गजपिप्पली चव्यन्तु चविका काकचिञ्ची गुञ्जे तु कृष्णला

កណោෂណា (Kaṇoṣaṇā) ក៏ហៅថា Upakulyā។ Śreyasī ជានាមផ្សេងរបស់ Gajapippalī។ Cavī ហៅថា Cavikā។ Kākaciñcī ត្រូវបានហៅថា Guñjā ហើយ Guñjā ក៏មាននាមថា Kṛṣṇalā ផងដែរ។

Verse 49

विश्वा विषा प्रतिविषा वनशृङ्गाटगोक्षुरौ नारायणी शतमूली कालेयकहरिद्रवः

វិશ્વា; វិសា; ប្រតិវិសា; ស្រីង្គាដព្រៃ (គ្រាប់ទឹក) និង គោក្សុរ; នារាយណី; សតមូលី; កាលេយក; និង ហរិទ្រវៈ—ទាំងនេះជាឈ្មោះឱសថ ដែលបានកត់ត្រា ក្នុងបរិបទនៃការគ្រប់គ្រងពុល និងវិធីប្រឆាំងពុល។

Verse 50

दार्वी पचम्पचा दारु शुक्ला हैमवती वचा वचोग्रगन्धा षड्ग्रन्था गोलोमी शतपर्विका

ដារវី; បចម្បចា; ដារុ; សុក្លា; ហៃមវតី; វចា; វចោគ្រគន្ធា; ិសដ្គ្រន្ថា; គោលោមី; និង សតបព៌វិកា—ទាំងនេះជាឈ្មោះ/ប្រភេទឱសថ ដែលបានរាយបញ្ជីក្នុងគម្ពីរឱសថវិទ្យា។

Verse 51

आस्फोता गिरिकर्णी स्यात् सिंहास्यो वासको वृषः मिशी मधुरिकाच्छत्रा कोकिलाक्षेक्षुरक्षुरा

អាស್ಫោតា ក៏ហៅថា គិរិកರ್ಣី។ សિંហាស្យា គឺ (គេស្គាល់ថា) វាសក និង វೃಷ។ មិશី ក៏ហៅថា មធុរិកា និង ឆត្រា; ហើយដូចគ្នានេះ កោកិលាក્ષី, ឥក្សុរា និង អក្សុរា ក៏ជាឈ្មោះរបស់វាផងដែរ។

Verse 52

विडङ्गो ऽस्त्री कृमिघ्नः स्यात् वज्रद्रुस्नुक्स्नुही सुधा मृद्वीका गोस्तनी द्राक्षा वला वाट्यालकस् तथा

វិដង្គ ក៏ហៅថា អស្ត្រី និង ក្រឹមិឃ្ន (អ្នកបំផ្លាញពពួកព្រូន)។ ដូចគ្នានេះ វជ្រដ្រុម, ស្នុក, ស្នុហី និង សុធា; ហើយ មૃទ្វីកា, គោស្តនី, ដ្រាក្សា, វលា និង វាត្យាលក—ទាំងនេះជាឈ្មោះរុក្ខជាតិដូចន័យដែលទទួលស្គាល់។

Verse 53

काला मसूरविदला त्रिपुटा त्रिवृता त्रिवृत् मधुकं क्लीतकं यष्टिमधुका मधुयष्टिका

«កាលា», «មសૂરវិទលា» និង «ត្រីពុតា» ជាឈ្មោះសម្រាប់ ត្រីវૃત (វល្លិព្យាបាលបញ្ចុះ)។ «មធុក», «ក្លីតក», «យષ્ટិមធុកា» និង «មធុយષ્ટិកា» ជាឈ្មោះសម្រាប់ យષ્ટីមធុ (លីកូរីស)។

Verse 54

विदारी क्षीरशुक्लेक्षुगन्धा क्रोष्ट्री च या सिता गोपी श्यामा शारिवा स्यादनन्तोत्पलशारिवा

វិដារី ត្រូវបានហៅថា «ក្សីរ-សុក្លា», «ឥក្ខុ-គន្ធា» និង «ក្រូଷ្ត្រី»; ដូចគ្នានេះ «សារីវា» ក៏មាននាមថា «សីតា», «គោពី», «ឝ្យាមា», «អនន្តា» និង «ឧត្បល»។

Verse 55

मोचा रम्भा च कदली भण्टाकी दुष्प्रधर्षिणी स्थिरा ध्रुवा सालपर्णी शृङ्गी तु वृषभो वृषः

«មោចា», «រំភា», «កដលី», «ភណ្ឌតាគី», «ទុស្ព្រធឃសិណី», «ស្ថិរា», «ធ្រុវា», «សាលបರ್ಣី» និង «ឝೃង្គី»—ទាំងនេះជានាមសមន័យ; ហើយក៏ហៅថា «វೃಷភ» និង «វृष» ផងដែរ។

Verse 56

गाङ्गेरुकी नागबला मुषली तालमूलिका ज्योत्स्नी पटोलिका जाली अजशृङ्गी विषाणिका

«គាង្គេរុគី», «នាគបលា», «មុសលី», «តាលមូលិកា», «ជ្យោត្ស្នី», «បតូលិកា», «ជាលី», «អជឝೃង្គី» និង «វិសាណិកា»—ទាំងនេះជានាមរុក្ខឱសថ។

Verse 57

स्याल्लाङ्गलिक्यग्निशिखा ताम्बूली नागवल्ल्यपि हरेणू रेणुका कौन्ती ह्रीवेरो दिव्यनागरं

បន្ថែមទៀតមាន «ឡាង្គលិកី», «អគ្និឝិខា», «តាម्बូលី» និង «នាគវល្លី»; ហើយក៏មាន «ហរេណូ», «រេណុកា», «កೌន្តី», «ហ្រីវេរ» និង «ទិវ្យ-នាគរ»—ជាក្រុមនាមសារធាតុឱសថ/ក្រអូប។

Verse 58

कालानुसार्यवृद्धाश्मपुष्पशीतशिवानि तु शैलेयं तालपर्णी तु दैत्या गन्धकुटी मुरा

«កាលានុសារីយ», «វృద్ధាស្ម», «បុស្ប», «សីត» និង «ឝិវា»; ហើយក៏មាន «ឝೈលេយ», «តាលបર્ણី», «ដૈត្យា», «គន្ធកុទី» និង «មុរា»—ទាំងនេះជានាមដែលទទួលស្គាល់សម្រាប់សារធាតុឱសថក្នុងវិជ្ជាឱសថសាស្ត្រ។

Verse 59

ग्रन्थिपर्णं शुकं वर्हि वला तु त्रिपुटा त्रुटिः शिवा तामलकी चाथ हनुर्हट्टविलासिनी

«Granthiparṇa» ក៏ត្រូវហៅថា «Śuka» និង «Varhi»; «Valā» ក៏មាននាម «Tripuṭā» និង «Truṭi»; ហើយ «Śivā» ក៏ហៅថា «Tāmalakī» ព្រមទាំង «Hanuḥ» និង «Haṭṭavilāsinī»។

Verse 60

कुटं नटं दशपुरं वानेयं परिपेलवम् तपस्वनी जटामांसी पृक्का देवी लता लशूः

«Kuta», «Naṭa», «Daśapura», «Vāneya», «Paripelava», «Tapasvinī», «Jaṭāmāṃsī», «Pṛkkā», «Devī», «Latā» និង «Laśū»—ទាំងនេះជានាម/វត្ថុឱសថដែលបានរាយនាម។

Verse 61

कर्चुरको द्राविडको गन्धमूली शठी स्मृता स्यद्दृक्षगन्धा छगलान्त्रा वेगी वृद्धदारकः

«Śaṭhī» (ឫសឱសថក្រអូប) ក៏ត្រូវចងចាំថាមាននាម «Karcuraka», «Drāviḍaka», «Gandhamūlī», «Dṛkṣagandhā», «Chagalāntrā», «Vegī» និង «Vṛddhadāraka» ផងដែរ។

Verse 62

तुण्डिकेरी रक्तफला विम्बिका पीलुपर्ण्य् अपि चाङ्गेरी चुक्रिकाम्बष्टा स्वर्णक्षीरी हिमावती

«Tuṇḍikerī», «Raktaphalā», «Vimbikā» និង «Pīluparṇī» ផងដែរ; ដូចគ្នានេះ «Āṅgerī», «Cukrikā», «Ambaṣṭā», «Svarṇakṣīrī» និង «Himāvatī»—ទាំងនេះជានាមសម្របសម្រួល (synonyms) នៃរុក្ខជាតិឱសថ។

Verse 63

सहस्रवेधी चुक्रो ऽम्लवेतसः शतवेध्यपि जीवन्ती जीवनी जीवा भूमिनिम्वः किरातकः

«Sahasravedhī»—ក៏ហៅថា «Cukra», «Amlavetasa» និង «Śatavedhya» ផងដែរ; វាក៏មាននាម «Jīvantī», «Jīvanī», «Jīvā»; ដូចគ្នានេះ «Bhūminimba» និង «Kirātaka»។

Verse 64

कूर्चशीर्षो मधुकरश् चन्द्रः कपिवृकस् तथा दद्रुघ्नः स्यादेडगजो वर्षाभूः शीथहानिणी

(រុក្ខជាតិ/ឱសថនេះ) ក៏ត្រូវបានហៅដោយនាមថា Kūrcaśīrṣa, Madhukara, Candra, Kapivṛka, Dadrughna, Eḍagaja, Varṣābhū និង Śīthahāniṇī។

Verse 65

कुनन्दती निकुम्भस्त्रा यमानी वार्षिका तथा लशुनङ्गृञ्चनारिष्टमहाकन्दरसोनकाः

Kunandatī, Nikumbhastrā, Yamānī (អជ្វាញ), Vārṣikā និង Laśuna (ខ្ទឹមស), Aṅgṛñcana, Ariṣṭa, Mahākanda និង Rasonaka (ខ្ទឹមស) គឺជាឱសថដែលបានរាយនាមនៅទីនេះ។

Verse 66

वाराही वदरा गृष्टिः काकमाची तु वायसी शतपुष्पा सितच्छत्रातिच्छत्रा मधुरा मिसिः

Vārāhī ក៏ហៅថា Vadarā និង Gṛṣṭi។ Kākamācī (ក៏) ហៅថា Vāyasī។ Śatapuṣpā (ក៏) ហៅថា Sita-chatrā និង Ati-chatrā។ Madhurā (ក៏) ហៅថា Misī។

Verse 67

अवाक्पुष्पी कारवी च सरणा तु प्रसारणी कटम्भरा भद्रवला कर्वूरश् च शटी ह्य् अथ

Avākpuṣpī; Kāravī; Saraṇā—ដែលក៏ហៅថា Prasāraṇī; Kaṭambharā; Bhadravalā; Karvūra; និង Śaṭī—ទាំងនេះជានាម/បញ្ជីបន្ទាប់។

Verse 68

पटोलः कुलकस्तिक्तः कारवेल्लः कटिल्लकः कुष्माण्डकस्तु कर्कारुरिर्वारुः कर्कटी स्त्रियौ

Paṭola (ល្ពៅចុងស្រួច) ក៏ហៅថា Kulaka និង Tikta។ Kāravella (ម្រះ) ក៏ហៅថា Kaṭillaka។ Kuṣmāṇḍaka (ល្ពៅរដូវរងា/ល្ពៅផេះ) ត្រូវហៅថា Karkāru; Irvāru និង Karkaṭī ជានាមភេទស្រី (ដែលប្រើសម្រាប់ល្ពៅ/វល្លិ)។

Verse 69

इक्ष्वाकुः कटुतुम्बी स्याद्विशाला त्विन्द्रवारुणी अर्शेघ्नः शूरणः कन्दो मुस्तकः कुरुविन्दकः

Ikṣvāku ក៏ហៅថា Kaṭutumbī; Viśālā ក៏មាននាមថា Indrā-vāruṇī។ Śūraṇa ហៅថា Arśa-ghna («អ្នកបំបាត់ឬសដូងបាត») ហើយក៏ហៅថា Kanda («មើម»)។ Mustaka ក៏មាននាមថា Kuruvindaka។

Verse 70

वंशे त्वक्सारकर्मारवेणुमस्करतेजनाः छत्रातिच्छत्रपालघ्नौ मालातृणकभूस्तृणे

សម្រាប់ពាក្យ vaṁśa («ឫស្សី»), គេប្រើនាម tvaksāra, karmāra, veṇu, maskara និង tejanāḥ។ សម្រាប់ chatra («ឆ័ត្រ»), គេប្រើ atichatra និង chatrapālaghna។ សម្រាប់ tṛṇa («ស្មៅ»), គេប្រើ mālā, tṛṇaka និង bhūstṛṇa។

Verse 71

तृणराजाह्वयस्तालो घोण्टा क्रमुकपुगकौ शार्दूलद्वीपिनौ व्यघ्रे हर्यक्षः केशरी हरिः

‘Tāla’ ក៏ហៅថា Tṛṇarāja; (វត្ថុនោះ) ក៏ហៅថា Ghoṇṭā; ហើយក៏ស្គាល់ថា Kramuka និង Pugaka។ សម្រាប់ខ្លា មាននាម Śārdūla និង Dvīpin; ហើយសម្រាប់ខ្លា (ម្តងទៀត) ក៏មាន Vyāghra, Haryakṣa, Keśarī និង Hari។

Verse 72

कोलः पौत्री वराहः स्यात् कोक ईहामृगो वृकः लूतोर्णनाभौ तु समौ तन्तुवायश् च मर्कटे

‘Kola’ និង ‘Pautrī’ ជានាមសម្រាប់ជ្រូកព្រៃ។ ‘Koka’ និង ‘Īhāmṛga’ សំដៅលើចចក។ ‘Lūta’ និង ‘Ūrṇanābha’ មានន័យដូចគ្នា (ទាំងពីរមានន័យថា «សត្វពីងពាង») ហើយ ‘Tantuvāya’ ជានាមសម្រាប់ស្វា។

Verse 73

वृश्चिकः शूककीटः स्यात्सारङ्गस्तोककौ समौ कृकवाकुस्ताम्रचूडः पिकः कोकिल इत्य् अपि

‘Vṛścika’ សំដៅលើខ្យាដំរី; ‘śūkakīṭa’ ជាប្រភេទសត្វល្អិតមួយ។ ‘Sāraṅga’ និង ‘tokaka’ មានន័យដូចគ្នា។ ‘Kṛkavāku’ ក៏ហៅថា ‘tāmracūḍa’; ហើយ ‘pika’ ក៏ដូចជា ‘kokila’ (សត្វកុកូ) ផងដែរ។

Verse 74

कके तु करटारिष्टौ वकः कह्व उदाहृतः कोकश् चक्रश् चक्रवाको कादम्बः कलहंसकः

សម្រាប់ “ក្អែក” មានពាក្យសមន័យ karaṭa និង ariṣṭa។ “កុក/ហេរ៉ុន” ក៏ហៅថា kahva។ បក្សី cakravāka ត្រូវហៅថា koka និង cakra; ហើយ kādamba (ក្ងាន/ទា) ហៅថា kalahaṃsaka។

Verse 75

पतङ्गिका पुत्तिका स्यात्सरघा मधुमक्षिका सकुलदन्ती निर्दंष्ट्रेति ख द्विरेफपुष्पलिड्भृङ्गषट्पदभ्रमराअलयः

‘Pataṅgikā’ និង ‘puttikā’ ជានាមសម្រាប់ “ឃ្មុំ”; ដូចគ្នានេះ ‘saraghā’ និង ‘madhumakṣikā’ ផងដែរ។ ‘Sakuladantī’ និង ‘nirdaṃṣṭrā’ ក៏ត្រូវបាននិយាយថាជានាមរបស់វា។ លើសពីនេះ ‘dvirepha’, ‘puṣpaliṭ’, ‘bhṛṅga’, ‘ṣaṭpada’, ‘bhramara’, និង ‘ālaya’ ក៏ជាពាក្យសមន័យសម្រាប់ “ឃ្មុំ” ដែរ។

Verse 76

केकी शिख्यस्य वाक्केका शकुन्तिशकुनिद्विजाः स्त्री पक्षतिः पक्षमूलञ्चञ्चुस्तोटिरुभे स्त्रियौ

សម្រាប់ “ក្ងោក” ប្រើពាក្យ kekī; កំពូលមួក/ចុងក្បាលរបស់វា ហៅថា śikhā; សំឡេងហៅរបស់វា ហៅថា kekā។ Śakunti និង śakuni ជាពាក្យភេទស្រី មានន័យថា “បក្សី”។ Pakṣati មានន័យថា ស្លាប និង pakṣamūla ជាមូល/គល់ស្លាប។ Caṅcu (ចំពុះ) និង stoṭi (ចំពុះ/ច្រមុះ) ទាំងពីរជាពាក្យភេទស្រី។

Verse 77

गतिरुड्डिनसण्डीनौ कुलायो नीडमस्त्रियां पेशी कोषो द्विहीने ऽण्डं पृथुकः शावकः शिशुः

Gati, uḍḍina និង saṇḍīna ជាពាក្យសម្រាប់ “បក្សី”; kulāya និង nīḍa ជាពាក្យសម្រាប់ “សំបុក”; peśī និង koṣa សម្គាល់ស្រោម/សំបកគ្រប។ aṇḍa មានន័យថា “ពង” (ហើយក៏អាចមានន័យថា អណ្ដាតពងស្វាស)។ pṛthuka, śāvaka និង śiśu ជាពាក្យសម្រាប់ “កូន/កូនក្មេង” ឬ “កូនចៅ”។

Verse 78

पोतः पाको ऽर्भको डिम्भः सन्दोहव्यूहको गणः स्तोमौघनिकरव्राता निकुरम्बं कदम्बकं सङ्घातसञ्चयौ वृन्दं पुञ्जराशी तु कूटकं

Pota, pāka, arbhaka និង ḍimbha មានន័យថា “កុមារ/ទារក”។ Sandoha, vyūha និង gaṇa មានន័យថា “ក្រុមប្រជុំ/ការប្រមូលផ្តុំ”។ Stoma, ogha, nikara និង vrāta មានន័យថា “មហាសំណុំ/គំនរ/ហ្វូងច្រើន”។ Nikuramba និង kadambaka មានន័យថា “ចង្កោម/កញ្ចុំ”។ Saṅghāta និង sañcaya មានន័យថា “ការប្រមូលសន្សំ”។ Vṛnda មានន័យថា “ក្រុម”។ Puñja និង rāśi មានន័យថា “គំនរ/ពំនូក” ហើយ kūṭaka ក៏សម្គាល់ “គំនរដាក់ជាស្រទាប់” ដែរ។