HomeAgni PuranaKoshaAdhyaya 362Shloka 70
Previous Verse
Next Verse

Agni Purana — Kosha, Shloka 70

Bhūmi–Vana–Auṣadhi–Ādi Vargāḥ (भूमिवनौषध्यादिवर्गाः) — Lexical Groups on Earth, Settlements, Architecture, Forests, Materia Medica, and Fauna

वंशे त्वक्सारकर्मारवेणुमस्करतेजनाः छत्रातिच्छत्रपालघ्नौ मालातृणकभूस्तृणे

vaṃśe tvaksārakarmāraveṇumaskaratejanāḥ chatrāticchatrapālaghnau mālātṛṇakabhūstṛṇe

សម្រាប់ពាក្យ vaṁśa («ឫស្សី»), គេប្រើនាម tvaksāra, karmāra, veṇu, maskara និង tejanāḥ។ សម្រាប់ chatra («ឆ័ត្រ»), គេប្រើ atichatra និង chatrapālaghna។ សម្រាប់ tṛṇa («ស្មៅ»), គេប្រើ mālā, tṛṇaka និង bhūstṛṇa។

वंशेin/for bamboo (vaṃśa)
वंशे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootवंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
तुand / but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात/particle (contrast/emphasis)
अक्सारःaksāra (a bamboo variety/name)
अक्सारः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअक्सार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
कर्मारःkarmāra (a bamboo variety/name)
कर्मारः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकर्मार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
वेणुःbamboo / reed
वेणुः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवेणु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
मस्करःmaskara (a bamboo variety/name)
मस्करः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमस्कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तेजनाःtejanāḥ (a bamboo variety/name)
तेजनाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतेजन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (Plural)
छत्रातिःchatrāti (a bamboo variety/name)
छत्रातिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootछत्राति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
छत्रपालघ्नौtwo (plants) called ‘slayer of chatrapāla’ (names)
छत्रपालघ्नौ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootछत्रपाल + घ्न (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन (Dual)
मालातृणकभूस्तृणेin/among mālā-tṛṇaka and bhūstṛṇa (grass names)
मालातृणकभूस्तृणे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootमाला + तृणक + भूस्तृण (प्रातिपदिक; समाहार-द्वन्द्व/समास-श्रृंखला)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (as a collective/locative listing)

Lord Agni (traditional Agni Purana discourse to Vasiṣṭha)

Vidya Category: {"primary_vidya":"Alamkara","secondary_vidya":"Vyakarana","practical_application":"Lexicographic control of synonyms for common objects (bamboo, umbrella, grass) aiding poets, scribes, and technical writers in choosing precise or metrical variants.","sutra_style":true}

Encyclopedic Reference: {"reference_type":"List","entry_title":"Paryāya for Vaṁśa (bamboo), Chatra (umbrella), Tṛṇa (grass)","lookup_keywords":["vaṁśa veṇu","tvaksāra","chatra atichatra","tṛṇa mālā","bhūstṛṇa"],"quick_summary":"Provides synonym sets for everyday nouns used across literature and technical descriptions. Helps avoid ambiguity and supports metrical/ornamental word choice."}

Concept: Śabda-bheda with artha-aikya (many words, one referent) as a tool for communication and composition.

Application: Select synonyms to fit meter, register (technical vs poetic), or regional usage while preserving meaning.

Khanda Section: Sahitya-shastra (Lexicography / Synonyms / Nighaṇṭu-style listing)

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Visual Art Cues: {"scene_description":"A classroom scene where a teacher writes synonym columns for bamboo, umbrella, and grass on a palm-leaf board; nearby are a bamboo stalk, a parasol, and tufts of grass as visual referents.","kerala_mural_prompt":"Kerala mural, guru teaching students, stylized bamboo (vaṁśa/veṇu), ornate parasol (chatra), green grass tufts, flat decorative composition, manuscript motifs.","tanjore_prompt":"Tanjore style, teacher seated on a low throne, gold-highlighted parasol and bamboo nodes, students holding palm-leaf manuscripts, rich borders and textile patterns.","mysore_prompt":"Mysore painting, didactic chart-like layout with three objects (bamboo, umbrella, grass) and their Sanskrit synonyms in neat panels, delicate shading and clean lines.","mughal_miniature_prompt":"Mughal miniature, scribe and pandit in a garden pavilion, detailed bamboo grove, attendant holding a parasol, fine calligraphy panels listing synonyms, floral border."}

Audio Atmosphere: {"recitation_mood":"instructional","suggested_raga":"Kalyani","pace":"medium","voice_tone":"instructional"}

Sandhi Resolution Notes: tvaksārakarmāraveṇumaskaratejanāḥ parsed as: तु + अक्सारः + कर्मारः + वेणुः + मस्करः + तेजनाः (list of bamboo names). chatrāticchatrapālaghnau = छत्रातिः + छत्रपालघ्नौ (cch due to sandhi).

Related Themes: Agni Purana 362 (continuation of kośa/nighaṇṭu synonym lists); Agni Purana sections on alaṅkāra and kāvya-śikṣā where word-choice is emphasized

A
Agni Purana
S
Sahitya-shastra
N
Nighaṇṭu (synonym tradition)

FAQs

This verse imparts śabda-vidyā (lexical knowledge): a synonym-list used for precise word-choice in Sanskrit composition, recitation, and interpretation.

By cataloging synonym sets for everyday and technical objects (bamboo, umbrella, grass), the text functions like a compact lexicon—supporting poetry, ritual manuals, and practical descriptions across disciplines.

Indirectly, correct terminology supports accurate transmission of śāstra and mantra/ritual directions; preserving precise language is traditionally seen as dharma-protecting and merit-bearing through faithful learning and teaching.