Adhyaya 170: The Birth of Gokarṇa and the Fruits of Śiva Worship (including the Śukodara Parrot Episode and Hospitality Ethics)

Verse 1

श्रीवराह उवाच ॥ पुनरन्यत् प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ मथुरायां पुरा वृत्तं गोकर्णस्य महात्मनः ॥ वसुकर्णः पिता तस्य वैश्यो धनसमृद्धिमान्

シュリー・ヴァラーハは言われた。「さらに別のことを語ろう。聞きなさい、ヴァスンダラーよ。昔、マトゥラーにおいて、大徳ゴーカルナに関わる出来事があった。彼の父はヴァスカルナという富裕なヴァイシャであった。」

Verse 2

तस्य भार्या सुशीला तु नाम्ना गुणसमन्विता ॥ भर्त्तुः प्रियकरी साध्वी न प्रसूता वयोऽधिका

その妻はスシーラーと名づけられ、徳を備え、夫に喜ばれ、貞淑な行いの人であった。だが子を授からぬまま、年齢はすでに高かった。

Verse 3

विललाप च सुश्रोणि चैकान्ते दीनमानसा ॥ सरस्वतीसङ्गमेऽथ स्त्रियो दृष्ट्वा प्रजावतिः

そしてその美しい腰つきの女は、ひとり密かに嘆き、心は沈んでいた。やがてサラスヴァティーの合流の地で、子を持つ女たちを見て、

Verse 4

वृक्षमूले तु तत्रैव मुनिरेकोऽपि समास्थितः ॥ तस्याः विलपितं श्रुत्वा शनैः सकरुणं हृदि

そこでは木の根元に、ただ一人の牟尼が座していた。彼女の嘆きを聞くと、その胸には次第に憐れみが満ちていった。

Verse 5

इति तस्य वचः श्रुत्वा सा स्त्री ऋषिमथाब्रवीत् ॥ सापत्यास्तु स्त्रियो दृष्ट्वा क्रीडन्त्यो बालकैः सह

その言葉を聞いて、女は牟尼に語りかけた。子を持つ女たちが幼子とともに戯れているのを見て、

Verse 6

मम तन्नास्ति हि मुने दुर्भगायाः प्रजासुखम् ॥ उवाच मुनिशार्दूलस्तां स्त्रियं पुत्रगर्द्धिनीम्

「わたしには、牟尼よ、子を得る幸せがありません。なんと不運なことでしょう。」すると、賢者の中の虎たる牟尼は、子を切望するその女に語りかけた。

Verse 7

देवतायाः प्रसादेन तव पुत्रो भविष्यति ॥ शिवस्यायतनं पुण्यं गोकर्णेति च विश्रुतम्

「神の御加護により、汝には男児が授かるであろう。ゴーカルナと名高い、シヴァの聖なる霊廟がある。」

Verse 8

जातहार्दः प्रियं चेष्टं शनैः स्त्रियमथाब्रवीत् ॥ का त्वं कस्यासि सुभगे किमर्थं रोदिषि स्वयम्

慈しみが胸に生じ、親切にふるまいつつ、彼は女に静かに語った。「そなたは誰だ、幸いなる者よ。誰の者か。なぜ独りで泣いているのか。」

Verse 9

तमाराध्य देवेशं पत्या सह यशस्विनी ॥ स्नानदीपोपहारेण स्तोत्रैर्नानाविधैर्जपैः ॥

かの名高き女は夫とともに神々の主を歓喜させ、沐浴の儀、灯明や諸供物の奉献、さらに讃歌と種々の誦持（ジャパ）によって礼拝した。

Verse 10

स तद्वचनमाकर्ण्य प्रीतियुक्तं सुसंयुतम् ॥ जगादोच्चैः प्रियां देवि भद्रं जातो मनोरथः ॥

その言葉がよく整い、善意に満ちているのを聞くと、彼は愛する人に向かって高らかに言った。「おお、淑女よ、吉祥あれ。望みの願いは成就した。」

Verse 11

ममाप्येतन्मतं देवि यदुक्तमृषिणा ततः ॥ इति प्रियां समाभाष्य प्रियया च तथाऽकरोत् ॥

「淑女よ、これもまた私の考えである。聖仙（リシ）が語ったとおりだ。」そう愛する人に告げ、彼は愛する人とともにそのとおりに行った。

Verse 12

सरस्वत्याः संगमे तौ स्नात्वा गोकर्णमर्चतुः ॥ पुष्पदीपोपहारं तु चक्राते तौ दिने दिने ॥

二人はサラスヴァティーの合流点で沐浴し、ゴーカルナにて礼拝した。そして日ごとに花と灯明の供養を行った。

Verse 13

एवं तयोर् दशाब्दानि गतानि सुतहेतवे ॥ ततः प्रसन्नो भगवान् उमापति रुवाच ह ॥

このようにして子を得るために二人の十年が過ぎた。すると満悦した福徳の主、ウマーの夫（ウマーパティ）は語った。

Verse 14

भविष्यति युवां पुत्रो रूपवान् गुणसंयुतः ॥ सस्यसन्ततिवद्दृश्यः सन्तानो यस्य वै बहु ॥

汝ら二人には、容姿端麗にして徳を具えた一子が生まれる。その子孫は、作物の連なりのごとく豊かに増えるであろう。

Verse 15

देवतानां प्रसादेन तदुक्तस्य भविष्यति ॥ इत्युक्तौ तौ तु देवेन स्नानं कृत्वा सरस्वतीम् ॥

諸神の加護により、語られたことは成就する。神にそう告げられると、二人はサラスヴァティーで沐浴した。

Verse 16

प्रभाते देवदेवाय ददौ द्रव्यमनन्तकम् ॥ ब्राह्मणेभ्यो ददौ भोज्यं वस्त्राय बहुदक्षिणम् ॥

夜明けに、彼は神々の神に無量の供物を捧げ、またバラモンたちに食物を施し、衣と豊かなダクシナーを与えた。

Verse 17

ततस्तस्यां सुशीलायां गर्भाधानमविन्दत ॥ ततः प्रववृधे गर्भः शुक्लपक्षे यथा शशी ॥ सुषुवे दशमे मासि पुत्रं बालं शशिप्रभम् ॥

それから、その貞淑な女に懐妊が起こった。胎児は白分の月のように次第に育ち、十か月目に、月光のごとく輝く男児を産んだ。

Verse 18

गोसहस्रं तदा दत्त्वा ससुवर्णं सवस्त्रकम् ॥ बहुशः सर्ववर्णेभ्यः पुत्रजन्ममहोत्सवे ॥

ついで、子の誕生を祝う大祭において、彼は黄金と衣を添えて千頭の牛を施し、あらゆる身分の人々にたびたび布施を分かち与えた。

Verse 19

एवमन्नप्राशनं च चूडोपनयनं तथा ॥ अतःपरं च गोदानं वैवाहिकमनुत्तमम् ॥

かくして初食の儀（annaprāśana）、剃髪と入門の儀（cūḍā・upanayana）が執り行われ、その後、牛の施与（godāna）と無上の婚礼儀礼（vaivāhika）が行われた。

Verse 20

दानं तु ददतस्तस्य देवतां पूजयिष्यतः ॥ कृतानि बहुमुख्यानि मङ्गलानि यथाविधि ॥

彼が布施を行い、神格を礼拝しようとするその折、定められた作法に従って、多くの主要な吉祥の儀礼が執り行われた。

Verse 21

ततः प्रविष्टे तारुण्ये त्वप्रजं वीक्ष्य पुत्रकम् ॥ पुनर्विवाहयामास भार्याणां च चतुष्टयम् ॥

それから青春に至り、子が子孫を得ていないのを見て、彼は再び婚姻を取り計らい、四人の妻を加えた。

Verse 22

वयोरूपगुणोपेतास्तस्य भार्याः सुलोचनाः ॥ अप्रजा एव ताः सर्वा नाभवत्पुत्रिणी क्वचित् ॥

その妻たち—美しい眼をもつ者たち—は年頃も容姿も徳も備えていたが、皆ことごとく子を得ず、誰一人として母となることはなかった。

Verse 23

प्रपामालाश्च नित्यन्नं भोजनं वर्त्तनानि च ॥ अनित्यतां ततो मत्वा चञ्चला स्थिरजीवितम् ॥

また（彼は）公共の水場のための花輪、日々の食、食事と諸々の備えを施し、ついに無常を悟った—命は移ろいやすく、真に久住しない—（ゆえに相応に行じた）。

Verse 24

विनियोगः कृतस्तेन सर्वदा सर्वकर्मसु ॥ गोकर्णस्य समीपे तु पश्चिमे चक्रपाणिनः ॥

彼は常にあらゆる事業において、一定の配当・手配を定めた――ゴーカルナの近く、チャクラパーニ（輪を持つ御方）の西にて。

Verse 25

प्रासादं कारयामास पञ्चायतनकं हरेः ॥ आरामस्तत्र विस्तीर्णः पुष्पजात्यस्तथैव च ॥

彼はハリ（Hari）のために、パンチャーヤタナ（pañcāyatana）の形式に整えた殿堂宮を建立させ、さらにそこに広大な園を設け、種々の花々も植えさせた。

Verse 26

तेनैव धर्म आरब्धः प्रजार्थो देवसेवनम् ॥ वापीकूपतडागानि देवतायतनानि च ॥

彼はこのようにしてダルマを起こした――民のために神に奉仕すること：階段井戸、井戸、池、そして諸神の社殿である。

Verse 27

आम्रजम्बीरनारङ्गं बीजपूरः सदाडिमः ॥ प्राकारं कारयामास परिखामण्डलीयकम् ॥

彼はまた、マンゴー、シトロン、オレンジ、ビージャプーラ（bījapūra）、ザクロを植えさせ、さらに周囲をめぐる囲いの壁と、その外側の環状の濠を築かせた。

Verse 28

स्नानं पूजादिकं तद्वन्मार्जनं दीपकर्म च ॥ कुर्वन्ति देवतागारे ताः सर्वाः शुभलोचनाः ॥

沐浴の儀、礼拝など、また清掃と灯明をともして守る務め――これらすべてを、吉祥なる眼差しをもつ彼女たちは神の御殿（寺院）において行った。

Verse 29

पतिव्रता महाभागाश्चतुरो भगिनीर्यथा ॥ नित्यकालं पतेर्वाक्ये स्थिताः कुर्वन्त्यहर्निशम्

大いなる福徳を備えた四人の姉妹のように、夫に貞節を尽くし、常に夫の言葉に心を留め、昼夜を分かたず行じていた。

Verse 30

मालाकारस्तथा नित्यं विटपांश्च प्रसिंचति ॥ पालयामास विधिवद्विधिदृष्टेन कर्मणा

また庭師も同様に、常に枝々に水を注ぎ、定められた法にかなう務めによって、しかるべく守り養った。

Verse 31

जाताः सुपुष्पवन्तश्च द्रुमाः फलसमन्विताः ॥ नित्यकालं त्वरयन्तः फलानां सुमहोत्सवम्

樹々は美しい花を豊かに咲かせ、果実を備え、まるで絶えず結実の大いなる祭りを早めているかのようであった。

Verse 32

दीयते भुज्यते सर्वैर्यथा शक्रस्तथा सदा ॥ एवं तु वसतस्तस्य मथुरायां स्थितस्य च

それは常に、シャクラ（インドラ）の場合のように、万人に施され、また皆に食されていた。かくして彼がそこに住み、マトゥラーに安住している間…

Verse 33

धनस्य संक्षयो जातः प्रत्यहं ददतः सतः ॥ शेषमात्रे धने तस्य चिन्ताभून्महती तदा

日々施しを続けたために財は減り、わずかな残りとなったとき、彼のうちに大いなる憂いがその時生じた。

Verse 34

मातापित्रोः कुटुम्बस्य भरणीयस्य भोजनम् ॥ कथं ब्रूहि करिष्यामि महाकष्टं तु सोऽब्रवीत्

「母と父、そして養うべき家族のための食は――どうすればよいのか、教えてくれ。私はいかにしてそれを成し遂げようか。」彼は大いなる苦悩のうちにそう語った。

Verse 35

इति निश्चित्य मनसा वणिग्भावं हृदि स्थिरम् ॥ कृत्वा सार्थमुपामन्त्र्य निर्गतः पूर्वमण्डलम्

かく心に決し、商人となる堅固な志を胸に定めて、彼は隊商を整え、人々に別れを告げ、東方の地へと旅立った。

Verse 36

तत्र क्रीत्वा सुपण्यानि उत्तरापथगानि च ॥ यातायातं ततः कृत्वा लाभालाभविचक्षणः

そこで彼は貴重な品々を買い求め、北方の交易路に属する品も手に入れた。かくして往来の旅を重ね、利と損とを見分ける者となった。

Verse 37

मणिरत्नं ह्यश्वरत्नं पट्टरत्नं समर्थकम् ॥ गृहीत्वा तु समागच्छन्मथुरायां गृहं प्रति

宝珠・宝石、名馬、そして用に堪える高価な織物を携え、彼は帰途につき、マトゥラーの我が家へと戻った。

Verse 38

एकदा सार्थसम्भारो विश्रान्तुमुपचक्रमे ॥ सानौ पर्वतसामीप्ये प्रभूतयवसोदके

ある時、隊商の荷と備えは休息に入った――山の傍らの斜面近く、飼葉となる草と水とが豊かにある場所で。

Verse 39

नद्यास्तीरे सुप्रदेशे आवासांश्च प्रचक्रिरे ॥ निवेश्य भाण्डं तत्रैव अश्वानां यवसादिकम् ॥

川のほとりの佳き地に宿営を整え、そこに荷を据え置き、馬のための飼葉などもまた用意した。

Verse 40

समादिश्येतिकृत्यं च भृत्यैः कतिपयैर्वृतः ॥ समारुरोह तं शैलं बहुकन्दरशोभितम् ॥

必要な務めを従者に命じ、わずかな召使を伴って、数多の洞窟に飾られたその山に登った。

Verse 41

क्रीडार्थं विहरंस्तत्र सोऽपश्यत् स्थानमुत्तमम् ॥ प्रसन्नसलिलोपेतं नारङ्गैस्तु विभूषितम् ॥

遊興のためにそこを逍遥していると、澄みわたり静かな水をたたえ、橙の木々に飾られた最上の場所を見いだした。

Verse 42

फलवन्तश्च वृक्षाश्च पुष्पाणि सुरभीणि च ॥ पाषाणसन्धौ तत्रस्थैर्मालाकारैस्तु रोपितम् ॥

実を結ぶ樹々と芳香ある花々があり、岩の裂け目には、そこに住む花鬘（けまん）作りの者たちが植えたものがあった。

Verse 43

तत्रारुह्य दरीद्वारं यावद्दृष्टिर्निपात्यते ॥ तावदभ्यागतादीनि स्वागतादि शृणोति च ॥

そこへ登って谷の入口に至り、視線の届くかぎりの方から、「客が来た」「ようこそ」などの迎えの言葉が聞こえてきた。

Verse 44

श्रुत्वापि शब्दप्रभवं किमेतदिति निश्चयम् ॥ करिष्यंस्तत्र चैका‌न्ते दृष्टः पञ्जरगः शुकः ॥

彼は音の出どころを聞き知りながらも、「これは何であろうか」と決し、ひそかな場所で探り調べていると、籠に入れられた鸚鵡を見た。

Verse 45

तेनोक्तं भो इहागच्छ आतिथ्यं करवाणि ते ॥ पाद्यं गृहाण भोः पान्थ आसनं ते इदं शुभम् ॥

鸚鵡は言った。「旦那さま、こちらへおいでください——もてなしをいたしましょう。旅人よ、足を洗う水をお受け取りください。さらに、この吉祥なる座をあなたに。」

Verse 46

आगत्य पितरौ मह्यं विशेषं तौ करिष्यतः ॥ अतिथेरागतस्येह पूजाया विमुखो भवेत् ॥

「もし私が客人を迎えれば、我が二人の祖霊はここに来て、特別の功徳を授けてくださる。だが、ここへ来た客人を敬うことを拒む者は過ちを負う。」

Verse 47

गृहस्थस्तस्य पितरो वसन्ति नरके ध्रुवम् ॥ पूजिते पूजिताः स्वर्गे मोदन्ते कालमक्षयम् ॥

「その家長の祖霊は、客人を敬わぬなら必ず地獄に住する。だが客人が敬われるとき、祖霊もまた天において敬われ、尽きることなき時を喜ぶ。」

Verse 48

अतिथिर्यस्य भग्नाशो गृहात्प्रव्रजते यदि ॥ आत्मनो दुष्कृतं तस्मै दत्त्वा तत्सुकृतं हरेत् ॥

「もし客人が望みを砕かれて人の家を去るなら、その主人は自らの悪業を客人に与え、代わりに客人の功徳を奪い取る。」

Verse 49

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूज्यो वै गृहमेधिना ।। काले प्राप्तस्त्वकाले वा यथा विष्णुस्तथैव सः

ゆえに家住の者は、時にかなって来ようと時ならず来ようと、あらゆる努力をもって客人を礼拝すべきである。彼はまさにヴィシュヌそのものと見なされるべきだからである。

Verse 50

एवंविधाः शुभा वाचो वैश्यो धर्मोपदेशकात् ।। श्रुत्वा शुकात्स सर्वस्मै गोकर्णो मुदितोऽब्रवीत्

このような吉祥なる言葉をシュカから聞き、ヴァイシャのゴーカルナは喜びに満ちて、その場の一同に向かって語り始めた。

Verse 51

ऋषिः कस्त्वं पुराणज्ञः किं वा देवोऽथ गुह्यकः ।। तव प्रसन्नरूपस्य यस्येयं वागमानुषी

「あなたは何者なのか――リシか、プラーナに通じた者か、神か、あるいはグヒヤカであろうか。あなたの姿は安らかで、その言葉は人の常を超えているように思われる。」

Verse 52

कस्त्वं कथय मे सत्यं उत्साहश्चातिथिप्रियः ।। धन्यः स मानुषो यस्य नित्यं सन्निहितो भवान्

「あなたは誰なのか。真実を私に語ってほしい。あなたは精励にして客を敬うことを好む。常にあなたが傍らに在す人は、まことに幸いである。」

Verse 53

इत्युक्तः स शुकः सर्वं शशंसात्मपुराकृतम् ।। शृणु रौद्रं यथा पूर्वे मया कृतमबुद्धिना

こう問われると、シュカはかつて自らがなした一切を語り明かした。「分別を欠いて、以前に私が行ってしまった恐るべき行いを聞いてほしい。」

Verse 54

शुकस्य विप्रियं यादृङ् महर्षेस्तु तपस्यतः ।। सुमेरोरुत्तरे पार्श्वे महर्षिगणसेविते

シュカ（Śuka）が苦行（タパス）に励む大いなるリシに不快を与える過ちをいかにして犯したか——須弥山（スメール）北面、諸仙の群れが常に集う地において——

Verse 55

ऋषयस्तत्र चाजग्मुरसितो देवलस्तदा ।। मार्कण्डेयो भरद्वाजो यवक्रीतस्ततो भृगुः

そのとき、リシたちがそこへ来た。アシタ（Asita）、当時のデーヴァラ（Devala）、マールカンデーヤ（Mārkaṇḍeya）、バラドヴァージャ（Bharadvāja）、ヤヴァクリータ（Yavakrīta）、そしてブリグ（Bhṛgu）——

Verse 56

अङ्गिरास्तैत्तिरी रैभ्यः काण्वो मेधातिथिः कृतः ।। तन्तुः सुतन्तुरादित्यो वसुमानेकतो द्वितः

アンギラス（Aṅgiras）、タイッティリー（Taittirī）、ライビヤ（Raibhya）、カーンヴァ（Kāṇva）、メーダーティティ（Medhātithi）、クリタ（Kṛta）；タンツ（Tantu）、スータンツ（Sutantu）、アーディティヤ（Āditya）、ヴァスーマン（Vasumān）、エーカタ（Ekata）、ドヴィタ（Dvita）——

Verse 57

वामदेवश्चाश्वशिरास्त्रिशीर्षो गौतमोदरः ।। अन्ये च सिद्धा देवाश्च पन्नगा गुह्यकास्तथा

ヴァーマデーヴァ（Vāmadeva）、アシュヴァシラス（Aśvaśiras）、トリシールシャ（Triśīrṣa）、ガウタモーダラ（Gautamodara）。さらに他にも、シッダ（Siddha）、デーヴァ（Deva）、パンナガ（Pannaga：蛇族の霊類）、そしてグヒヤカ（Guhyaka）もいた——

Verse 58

शुकं सम्मुखयामासुः पप्रच्छुर्द्धर्मसंहिताम् ।। अहं तु वामदेवस्य शिष्यो नाम्ना शुकोदरः

彼らはシュカ（Śuka）を前に進ませ、ダルマの綱要について問いただした。すると言った。「我はヴァーマデーヴァ（Vāmadeva）の弟子、名をシュコーダラ（Śukodara）という。」

Verse 59

भ्रष्टः श्रद्धान्वितो बाल्यात्सुनीत्यामग्रतश्चरन् ॥ ऊहापोहकरं प्रश्नं वारंवारं च पृष्टवान् ॥

過ちがありながらも、幼少より信を具え、長老の前で正しい行いを守って歩みつつ、論争と反論を招く問いを幾度も繰り返し尋ねた。

Verse 60

अन्यायवादिनं मां च गुरुर्नित्यं निषेधति ॥ गुरूणामग्रतो वाक्यं कथायां वदतां सह ॥

師は、私が不当な論争に傾く者であるとして、長老たちが語り合っている場で、その前に言葉を差し挟むことを常に戒めた。

Verse 61

पूर्वपक्षाश्च सिद्धान्ताः परस्परजिगीषवः ॥ अन्तरे चान्तराक्षेपं पुनर्नैवमवोचथाः ॥

前論（反対説）と定説（結論）は互いに打ち負かそうとして、その間に割り込みの反駁を差し挟み、幾度となく秩序立てて語らなかった。

Verse 62

एवं निषेधितश्चाहं गुरुणा मुनिसत्तमैः ॥ न कृतं यन्मया वाक्यं तेनाहं शपितस्तदा ॥

このように、牟尼の中の最勝者たる師に制止されながらも、私はその教えに従わなかった。ゆえにその時、私は呪詛を受けた。

Verse 63

शुकेन कोपाच्छापो मे दत्तोऽयं जल्पको बटुः ॥ यथानामा त्वयं पक्षी शुको भवति नान्यथा ॥

怒りにより、シュカは私にこの呪いを与えた。「おしゃべりな少年よ—汝の名はシュカであるゆえ、汝は鳥となり、鸚鵡となる。ほかではない。」

Verse 64

मुनयस्तं महात्मानं शुकं तत्त्वार्थवित्तमम् ॥ नान्यथा नान्यथा चोक्तं कदाचित्त्संभविष्यति ॥

聖仙たちは、真実とその意義を知る大魂のシュカ（Śuka）について言った。「決して他のようにはならない。語られたことが、いかなる時にも別様になることはない。」

Verse 65

आगामिकाले दास्यामि वरमस्मै शुकाय भो ॥ युष्माकमुपरोधेन यथारूपो विहङ्गमः ॥

「来たるべき時に、私はこのシュカ（Śuka）に恩寵の賜物を与えよう、尊き方々よ。あなたがたの願いにより、彼はそのような姿の鳥となる。」

Verse 66

अयं भविष्यति सदा सद्भावहितभावनः ॥ पुराणतत्त्ववेत्ता च सर्वशास्त्रार्थपारगः ॥

彼は常に、善き者たちの福祉にかなう意向を養う者となる。さらにプラーナ（Purāṇa）の真理を知り、あらゆるシャーストラ（śāstra）の義を究めた者となる。

Verse 67

मथुरायां मृतः पश्चाद्ब्रह्मलोकं गमिष्यति ॥ एवं शापं वरं गृहीत्वा तस्माद्दीनो ह्यहं द्रुतम् ॥

マトゥラー（Mathurā）で死したのち、彼はブラフマローカ（Brahmaloka）へ赴く。かくして呪いと恩寵の双方を受け取ったゆえに、私はたちまち沈痛となった。

Verse 68

मथुरामथुरोच्चारं कुर्वन्नित्यमतन्द्रितः ॥ नित्योद्विग्नश्च मे गात्रे हिमाद्रौ तु गुहां वसन् ॥

私は怠ることなく常に「マトゥラー、マトゥラー」と唱え続けた。だがヒマラヤ（Himādri）の山中の洞窟に住む間、我が身は絶えず動揺していた。

Verse 69

प्राप्तोऽहं शबरेणैव येनाहं पञ्जरे धृतः ॥ शबरस्तु सभार्यो वै क्रीडते स मया सह ॥

まことに私はシャバラに捕らえられ、彼によって籠の中に閉じ込められていた。そのシャバラは妻とともに、そこで私と戯れている。

Verse 70

मुनेः प्रसादान्मे ज्ञानं न जहाति कदाचन ॥ भुज्यते ह्यवशेनैव कृतं येन यथा च यत् ॥

聖仙の恩寵により、智慧はいついかなる時も私を離れない。なぜなら、なされたことは—誰が、いかなる仕方で、何であれ—たとえ抗えずとも必ずその果を味わうからである。

Verse 71

स्वस्थो भव महाभाग मा स्म शोके मनः कृथाः ॥ इत्युक्तः स तु गोकर्णस्तदा तेन शुकेन च ॥

「大いなる幸いの人よ、安らかであれ。悲しみに心を向けてはならぬ。」その時、ゴーカルナはそのシュカにこう告げられた。

Verse 72

तस्य तद्वचनं हृद्यं शुकमोक्षप्रदायकम् ॥ या सा मुक्तिप्रदा रम्या मधुरा पापनाशिनी ॥

その言葉は心に甘美で、シュカに解脱を授けるものであった。すなわち解放を与える言葉は、麗しく、甘く、罪を滅する。

Verse 73

मथुरावासिनं श्रुत्वा गोकर्णं स शुकस्तदा ॥ पुत्रं संस्थाप्य चात्मानं गोकर्णस्य यथेप्सितम् ॥

ゴーカルナがマトゥラーの住人であると聞くや、シュカはその時、子と自らをしかるべく定め整え、ゴーカルナの望むとおりに進んだ。

Verse 74

एवं च वदतस्तस्य शबरी शयनोत्थिता ॥ दर्पान्निर्गत्य तु बहिर्ददर्शासनसंस्थितम् ॥

彼がそのように語っているあいだに、シャバリーは寝床から起き上がり、内から外へ出て、外の座に着いている来客を見た。

Verse 75

भृत्यैः परिवृतं चारुदर्शनीयस्वरूपकम् ॥ निरीक्ष्य बहुशस्तत्र शुको वचनमब्रवीत् ॥

従者に囲まれ、麗しく拝するに足る姿を備えていた。そこを幾度も見やったのち、シュカは次の言葉を述べた。

Verse 76

प्रियातिथिं च संप्राप्तं मातः पूज्यतमं शुचिम् ॥ कुरु पूजां यथार्हं च गोकर्णस्य वरातिथेः ॥

母上、愛すべき客が到来しました。最も敬うべき清浄なる方です。優れた客であるゴーカルナに、ふさわしい供養と歓待をなさってください。

Verse 77

शुकस्य वचनाद्यावत्पूजार्थमुपकल्पितम् ॥ न ददाति ततस्तत्र वनाच्छबर आगतः ॥

シュカの言葉により供養の支度が整えられたが、彼女はそれを差し出さなかった。そのとき、森からシャバラがそこへやって来た。

Verse 78

तस्याग्रे तु पुनस्तेन शुकेनातिथिपूजनम् ॥ शंसितं स तथेत्युक्त्वा कृत्वा पूजां प्रणम्य च ॥

そして彼の前で、シュカは再び客人供養を命じた。彼は「そのとおりに」と答え、供養を行って礼拝し、恭しく頭を垂れた。

Verse 79

फलानि मांसयुक्तानि मधुनि सुरभीणि च॥ सम्पाद्य संविदं कृत्वा वद किंकरवाणि ते॥

「肉を添えた果実と芳香ある蜜とを調え、また約定を結んだ。告げよ、汝のために我はいかなる奉仕をなすべきか。」

Verse 80

इत्युक्तः शबरेणाथ गोकर्णो वाक्यमब्रवीत्॥ अन्यत्किंचिदथो देयं यदि किंचिद्ददासि च॥

シャバラにこう言われて、ゴーカルナは言った。「何かを施すというなら、ほかのものも併せて与えよ。」

Verse 81

शुकोऽयं पञ्जरश्चैष पुत्रार्थं मे प्रदीयताम्॥ मथुरायां गमिष्यामि कृतार्थः पितुरन्तिके॥

「この鸚鵡とこの籠とを、子を得るために我に与えよ。我は目的を成就してマトゥラーへ赴き、父の御前に至ろう。」

Verse 82

सरस्वत्याः फले चैव दत्ते दास्यामि ते शुकम्॥ शबरेणैवमुक्तस्तु गोकर्णः प्रत्यभाषत॥

「もしサラスヴァティーの『果』が授けられるなら、汝に鸚鵡を与えよう。」シャバラがこう言うと、ゴーカルナは答えた。

Verse 83

सरस्वत्याः सङ्गमे च यत्फलं लभते नरः॥ स्नानेन किं फलं तस्य यदि जानासि तद्वद॥

「サラスヴァティーの合流の地において、人はどのような果報を得るのか。そこで沐浴する果報はいかなるものか。知るならば、それを告げよ。」

Verse 84

शबर उवाच॥ शुकेनानेन मे सर्वं मथुरायाश्च यत्फलम्॥

シャバラは言った。「この鸚鵡によって、わたしはマトゥラーに属するあらゆる功徳とともに、全き果報を得る。」

Verse 85

यत्फलं सङ्गमस्योक्तं शृणुयाद्द्वादशीव्रतम्॥ वियोनिस्थो राक्षसो वा तिर्यग्योनिं गतस्य वा॥

「サンガマの果報として説かれたものを聞け。ドヴァーダシーの誓戒の修行をただ聞くだけでも、異様な生にあるラークシャサであれ、畜生の胎に堕した者であれ、その功徳の範囲に含まれる。」

Verse 86

यमुद्दिश्य व्रतं कुर्यात्स गच्छेत्परमां गतिम्॥ सङ्गमस्य फलं तस्य दृष्ट्वा गोकर्णमीश्वरम्॥

「誰を念じ、そのために誓戒を行うなら、その者は最高の境地に至る。これがサンガマの果報である――尊き主ゴーカルナ（Gokarṇa）を拝見すること。」

Verse 87

नासौ यमपुरं याति विष्णुलोकं च गच्छति॥ एवं मया श्रुतं तस्य सङ्गमस्य महाफलम्॥

「彼はヤマの都へは行かず、むしろヴィシュヌの世界へ赴く。かくのごとく、あの合流地の大いなる果報を私は聞き伝えた。」

Verse 88

इत्युक्ता सा च सुश्रोणी प्रणिपत्य प्रसाद्य तम्॥ भर्त्रे सा कथयामास यदुक्तं मुनिना प्रियम्॥

かく教えられると、その麗しい腰の女はひれ伏して彼の歓心を求め、ついで聖仙が語った愛すべき言葉を夫に告げた。

Verse 89

जातकर्म तथा चैव नामकर्म चकार च ॥ गोकार्णं नाम तस्यैव पिता चक्रे निरूप्य च

彼は誕生の儀礼と、また命名の儀礼を執り行った。父はしかるべく熟慮して、彼に「ゴーカルナ」という名を授けた。

Verse 90

प्रावर्तनं च कूपेषु येन सिञ्चेत्प्रवाटिकाम् ॥ पुष्पाणि च विचिन्वन्ति सर्वास्ता वरयोषितः

また、井戸から水を汲み上げて小さな菜園を潤すための装置があり、かの優れた女性たちは皆、花を摘み集めている。

Verse 91

क्रीत्वा क्रेयानि वस्तूनि लाभालाभं विचार्य च ॥ उत्तरापथदेशात्तु सार्थं सबहुविस्तरम्

交易に適した品々を買い求め、利得と損失を考え合わせたのち、（彼らは）ウッタラーパタ地方から、きわめて大規模な隊商とともに来た。

Verse 92

फलानीमानि स्वादूनि मधुमांसोदकानि च ॥ यथेष्टं यावतीच्छा च तावद्गृह्णन्त्विमे नराः

「ここに甘い果実があり、また蜜と肉と水もある。望むだけ—各々の願いに従って—これらの男たちはその分だけ取るがよい。」

Verse 93

तपश्चचार विपुलं शुको व्याससुतो महान् ॥ श्रोतुकामाः पुराणानि सेतिहासानि नैगमाः

ヴィヤーサの偉大なる子シュカは、豊かな苦行を修した。そこには、プラーナ、イティハーサ、そしてナイガマ（聖典の教え）を聴聞したいと願う者たちがいた。

Verse 94

इत्युक्तमात्रे वचने तत्रैवाहं शुकोदरः ॥ शुकत्वं तत्क्षणात्प्राप्तः क्षमस्वेत्यूचु तेजसा

その言葉が語られるや否や、まさにその場でこの我—シュコーダラ—は瞬時に鸚鵡の身を得た。そして彼らは霊的な威光の力によって、「お赦しください（我らを）」と言った。

Verse 95

तस्यां वसाम्यहं भद्र वाणिज्यार्थमिहागतः ॥ पुनरिच्छामहे तत्र भाण्डं गृह्य यथासुखम्

「善き御方よ、私はそこに住んでおります。商いのためにここへ参りました。品物を携え、安らかに、再びそこへ戻りたいのです。」

Verse 96

इत्युक्तमात्रे वचने शबरो वाक्यमब्रवीत् ॥ अस्माकं यमुनास्नानं सङ्गमे यमुनाम्भसः

その言葉が語られるや、シャバラは答えた。「我らにとってはヤムナーでの沐浴、すなわちヤムナーの水の合流の地である。」