Adhyaya 142: The Greatness of Esoteric Practice: Menstrual Impurity, Mental Equanimity, and Seasonal Conjugal Ethics

Verse 1

अथ गुह्यकर्ममाहात्म्यं ॥ सूत उवाच ॥ ततो देववचः श्रुत्वा धर्मकामाऽ वसुन्धरा ॥ कृताञ्जलिपुटा भूत्वा प्रसादयति माधवम् ॥

スータは言った。神の言葉を聞くと、ダルマを志すヴァスンダラー（大地）は合掌して恭敬し、マーダヴァ（ヴィシュヌ）をお慰めしようと願い出た。

Verse 2

धरण्युवाच ॥ दास्यां मे प्रणयं कृत्वा विज्ञाप्यं शृणु माधव ॥ मृदुना च स्वभावेन वक्ष्यामि त्वां जनार्दन ॥

大地は言った。「わが忠誠の奉仕を受け入れてくださったのなら、マーダヴァよ、私の申し上げることをお聞きください。柔和な心で、ジャナールダナよ、あなたに語りましょう。」

Verse 3

अल्पप्राणबलाः नार्यः यत्त्वया परिभाषितम् ॥ अशक्ताः सहितुं ह्येताः क्षुधात्वनशनेऽबलाः ॥

女性は身体の力が乏しく、あなたが述べられたことに耐えられません。飢えと食の欠如によって弱り、堪え忍ぶことができないのです。

Verse 4

भुञ्जमानाः नराः ह्यत्र रजसा यान्ति शं परम् ॥ अन्नं ह्यनुग्रहं देव येन ते कर्म संश्रिताः ॥

ここでは、人々は食を得るなら、たとえラジャスの状態にあっても最高の安寧に至り得ます。食物は、主よ、まことに恩寵であり、それによって彼らは務めと行いに支えられるのです。

Verse 5

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा माधव्याः स तु माधवः ॥ प्रहस्य भावशुद्धात्मा तत एवमभाषत ॥

マーダヴィー（すなわち大地がマーダヴァに語りかけた言葉）のそれを聞くと、内なる心の清らかなマーダヴァは微笑み、そして次のように語った。

Verse 6

श्रीवराह उवाच ॥ साधु देवि वरारोहे मम कर्मव्यवस्थिते ॥ पृष्टोऽहं परमं गुह्यं मम भक्तसुखावहम् ॥

シュリー・ヴァラーハは言った。「よくぞ申した、麗しき姿の女神よ。汝は我が定めた行持の規範に堅く住している。汝は我が信徒に安寧をもたらす、きわめて秘奥の事を我に問うた。」

Verse 7

स्पृष्टा या रजसा देवि मम कर्मपरायणा ॥ मां संस्पृशन्तु तत्रस्थं यत्र तिष्ठामि सुन्दरि ॥

女神よ。ラジャスに触れられていても、なお我が定めた行持に専心する者は、我が立つその場において我に触れてよい、麗しき者よ。

Verse 8

यदि भावस्तदा कश्चिद्भोजने कायसाधने ॥ चित्तं न्यस्य मयि क्षोणि भोक्तव्यं च न संशयः ॥

身を保つために食する時、もし正しい意向があるならば、心を我に安置して、地よ、食すべきである。これに疑いはない。

Verse 9

न सा लिप्यति दोषेण भुञ्जमाना रजस्वला ॥ अञ्जलिं शिरसा कृत्वा मयोक्तं मन्त्र उत्तमम् ॥

ラジャスヴァラー（ラジャスの状態）にある者も、頭上で合掌して礼拝し、我が説いた最上のマントラを誦して食するなら、過失に染まらない。

Verse 10

स्नात्वा सा तु महाभागे पञ्चमात्तु दिनात्पुनः ॥

しかし彼女は、幸いなる者よ、第五日を過ぎて再び沐浴して……

Verse 11

यथार्हं कुरुते कर्म मच्चित्ता मत्परायणा ॥ प्राप्नुयात्पुरुषत्वं च न्यस्तसंसारचिन्तनात् ॥

ふさわしく行為をなし、心を我に定め、我に帰依する者は、輪廻（saṃsāra）への思い煩いを捨てることにより、真の人としての成就を得る。

Verse 12

धरण्युवाच ॥ पुरुषा वा स्त्रियो वापि न पुमांसो न वा स्त्रियः ॥ कथं दोषेण मुच्यन्ते जन्मसंसारबन्धनात् ॥

ダラニーは言った。「男であれ女であれ—あるいは男でも女でもない者であれ—『過失』（doṣa）に関して、いかにして生と輪廻（saṃsāra）の束縛から解き放たれるのですか。」

Verse 13

श्रीवराह उवाच ॥ इन्द्रियाणि निगृह्याथ चित्तमप्यनुवेश्य च ॥ मयि संन्यासयोगेन मम कर्मपरायणः ॥

聖なるヴァラーハは言った。「諸感官を制し、さらに心を内へと導き、捨離のヨーガ（saṃnyāsa-yoga）によって、我に捧げる行為に専心せよ。」

Verse 14

मम योगेषु संन्यासमेकचित्तो दृढव्रतः ॥ एवं कुर्वन्महाभागे स्त्रियो वा पुन्नपुंसकम् ॥

「我がヨーガの修行において捨離を行え。心を一つにし、誓願を堅固にして。かく行ずるなら、幸いなる者よ、女性であれ、あるいは完全には男性に属さぬ性徴をもつ者（punnapuṃsaka）であれ……」

Verse 15

ज्ञानसंन्यासयोगं वा यदीच्छेत्परमां गतिम् ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥

「また、最高の境地を望むなら、智慧による捨離のヨーガを行え。さらに別のことも汝に説こう。聞け、ヴァスンダラーよ。」

Verse 16

मनो बुद्धिश्च चित्तं च ते ह्यनीशाः शरीरणाम् ॥ एकचित्तं मनः कृत्वा ज्ञानेन पृथुलोचने ॥

心（マナス）、知性（ブッディ）、そして通常の意識（チッタ）—これらは、身体をもつ者にとって真の主ではない。智慧によって心を一点に統一せよ、広き眼の女神（プリティヴィー）よ……

Verse 17

समचित्तं प्रपद्यन्ते न ते लिप्यन्ति मानवाः ॥ सर्वभक्ष्याणि भक्षन्तः पेयापेयांस्तथैव च ॥

彼らは心の平等（サマチッタ）に至る。そのような人々は汚れに染まらない—あらゆる食物を食し、また飲むべきものと（通常は）飲まぬものとを飲むとしても。

Verse 18

समं चित्तं मयि यदि तदा तस्य न च क्रिया ॥ चित्तं मनश्च बुद्धिश्च मत्संस्थं च समं यदि ॥

もし心が平等で、わたしに安住しているなら、その者には（束縛する）行為はない。もしチッタとマナスとブッディが、等しくわたしに安住し平等であるなら……

Verse 19

रात्रिन्दिवं मुहूर्तं वा क्षणं वा यदि वा कला ॥ निमेषं वा त्रुटिं वाथ देवि चित्तं समं कुरु ॥

一昼夜であれ、ムフールタであれ、刹那であれ、あるいはごく短い時間であれ—まばたきほどでも、一瞬でも—おおデーヴィーよ、心を平等にせよ。

Verse 20

सदा दिवानिशोश्चैव कुर्वन्तः कर्मसङ्करम् ॥ तेऽपि यान्ति परां सिद्धिं यदि चित्तं व्यवस्थितम् ॥

昼夜たえず種々の行為が交じり合う働きをなす者であっても—心がよく確立しているなら、彼らもまた最高の成就（シッディ）に至る。

Verse 21

जाग्रतः स्वपतो वापि शृण्वतः पश्यतोऽपि वा ॥ यो मां चित्ते चिन्तयति मच्चिन्तस्य च किं भयम् ॥

目覚めていても眠っていても、聞いていても、また見ていても――心のうちに我を念ずる者にとって、我に思いを定めた者に、いかなる恐れがあろうか。

Verse 22

दुर्वृत्तमपि चाण्डालं ब्राह्मणं चापथि स्थितम् ॥ तं तु देवि प्रशंसामि नान्यचित्तं कदाचन ॥

たとえ悪行のチャンダーラであっても、また誤った道に立つブラーフマナであっても――女神よ、我は称賛する、心が決して他へ（我から）逸れぬ者を。

Verse 23

यजन्तः सर्वधर्मज्ञा ज्ञानसंस्कारसंस्कृताः ॥ मयि चित्तं समाधाय मम कर्मपरायणाः ॥

礼拝する者たち――あらゆるダルマを知り、知の修習とその薫習によって磨かれ――心を我に安住させ、我のために行う行為に専心する。

Verse 24

ये मत्कर्माणि कुर्वन्ति मया हृदि समाश्रिताः ॥ सुखं निद्रां समाधाय स्वपन्तः कर्मसंस्थिताः ॥

我が業を行い、心において我に帰依する者たちは――安らかに眠りに入り、眠っていてもなお、その務めに確立している。

Verse 25

येषां प्रशान्तं चित्तं वै तेऽपि देवि मम प्रियाः ॥ सर्वमात्मनि कर्म स्वं शुभं वा यदि वाऽशुभम् ॥

心がまことに鎮まっている者たち――女神よ、彼らもまた我に愛しき者である。彼らのあらゆる自らの行為は、吉であれ不吉であれ、自己（アートマン）に帰着する。

Verse 26

प्राप्नुवन्ति च दुःखानि भ्रमच्चित्ता नराधमाः ॥ चित्तं नाशो हि लोकस्य चित्तं मोक्षस्य कारणम् ॥

そして心がさまよう最も卑しき人々は、苦しみに至る。まことに心は世俗の境涯を滅ぼすものにして、また心こそ解脱（モークシャ）の原因である。

Verse 27

तस्माच्चित्तं समाधाय मां प्रपद्यस्व मेदिनी ॥ न्यस्य ज्ञानं च योगं च एकचित्ता भजस्व माम् ॥

それゆえ、心を収めて我に帰依せよ、メーディニー（大地）よ。知とヨーガの修行をいったん置き、ひとつの心で我を礼拝せよ。

Verse 28

मया चैव पुरा सृष्टं प्रजार्थेन वसुन्धरे ॥ मासे मासे तु गन्तव्यमृतुकाले व्यवस्थितम् ॥

そしてこれは、子孫のために、かつて我が定めたことである、ヴァスンダラーよ。月ごとに、正しい季節（ルトゥ）に定められたとおりに行うべきである。

Verse 29

एकचित्तं समाधाय यदीच्छेत् तु मम प्रियम् ॥ न गच्छेद्यदि मासे तु ऋतुकालव्यवस्थितम् ॥

心を一点に収め—我が喜ぶことを望むなら—季節の正時（ルトゥ）として定められていない月には、行ってはならない。

Verse 30

पितरस्तस्य हन्यन्ते दश पूर्वा दशापराः ॥ न तत्र कामलोभेन मोहेन च वसुन्धरे ॥

その者の祖先は害を受けると言われる—前の十代、後の十代も。ゆえにこの事において、ヴァスンダラーよ、欲と貪りによって、また迷妄によって行ってはならない。

Verse 31

शयने न स्त्रियं पश्येद्यदीच्छेच्छुद्धिमुत्तमाम् ॥ कौतुके कृतकृत्ये तु मम कर्मपरायणः ॥

最高の清浄を望む者は、床にあるとき女を見つめてはならない。だが、定められた儀礼（カウトゥカ）を正しく成し終えたなら、わたしが説いた務めの遂行に専心し続けよ。

Verse 32

त्यक्त्वानङ्गं च मोहं च पित्रर्थाय स्त्रियं व्रजेत् ॥ द्वितीयां न स्पृशेन्नारीं लोभमोहात्कथंचन ॥

欲情と迷いを捨て、祖霊のため（子孫と祖先儀礼のため）に自らの妻に近づくべきである。第二日には、貪りや迷妄から、いかなる形でも女に触れてはならない。

Verse 33

न संस्पृशेत्तृतीयां तु चतुर्थी न कदाचन ॥ कृते संभोगधर्मे तु कृतकौतुकसंस्थितः ॥

第三日には触れてはならず、第四日には決して触れてはならない。交合に関する規定を正しく果たしたなら、その者はカウトゥカの行を成就した者として立つ。

Verse 34

जलस्नानं ततः कुर्याद् अन्यवस्त्रपरिग्रहम् ॥ अपूर्णे ऋतुकाले तु योऽभिगच्छेद्रजस्वलाम् ॥

その後、水で沐浴し、別の衣を身につけよ。だが、r̥tuの期間が満ちないうちに、誰かが月経中の女に近づくなら、

Verse 35

रेतःपाः पितरस्तस्य एवमेतन्न संशयः ॥ एकां तु पुरुषो याति द्वितीयां काममोहितः ॥

その者にとって祖霊は「精を飲む者」となる。まことにその通りで、疑いはない。男は第一（日）には赴くが、第二（日）には欲と迷妄に惑わされて赴く。

Verse 36

तृतीयां वा चतुर्थीं वा तदा स पुरुषोऽधमः ॥ सर्वस्यैव तु लोकस्य समयोऽयं हि मत्कृतः ॥

（彼が）第三日または第四日に行くなら、その者は卑しき人と見なされる。まことに、この世のすべてのためのこの定め（samaya）は、わたしによって立てられた。

Verse 37

न गच्छति च यः क्रोधान्मोहाद्वा पुरुषाधमः ॥ ऋतौ ऋतौ भ्रूणहत्यां प्राप्नोति पुरुषश्चरन् ॥

また、怒りや迷いによって（定めの時に）行かぬ卑しき者は、そのように行ずることで、各々のṛtuの季において胎児殺しの罪を受ける。

Verse 38

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ ज्ञानं तु चित्तयोगस्य कर्मयोगस्य यत्क्रिया ॥

さらに汝に語ろう—聞け、ヴァスンダラーよ。citta‑yogaに属する智と、karma‑yogaに属する実践とを。

Verse 39

कर्मणा यान्ति मत्स्थानं यान्ति मद्गाननिष्ठिताः ॥ यान्ति योगविदः स्थानं नास्ति चान्या परा गतिः ॥

業（karma）によって彼らはわが住処に至る。わが讃歌を歌うことに堅住する者もまた至る。ヨーガを知る者は自らの位に至る—これを超える他の最高の帰趣はない。

Verse 40

ज्ञानं योगं च सांख्यं च नास्ति चित्तव्यपाश्रितम् ॥ लभन्ते पुष्कलां सिद्धिं मम मार्गानुसारिणः ॥

知（jñāna）とヨーガとサーンキヤは、citta（心識）への依拠なくしては成り立たない。わが道に随う者は、豊かなsiddhi（成就）を得る。

Verse 41

अथ तत्र चतुर्थे तु दिने प्राप्ते वसुन्धरे ॥ कृत्वा वै सिद्धिकर्माणि न गच्छत्यपराणि च ॥

さて、ヴァスンダラーよ、そこで第四日が到来したなら、成就と浄化をもたらす儀礼を行い終えて、さらに他の行いへ進んではならない。

Verse 42

ततः स्नानेन कुर्वीत शिरसो मलशोधनम् ॥ शुक्लाम्बरधरो भूत्वा चित्तं कृत्वा समाहितम् ॥

その後、沐浴によって頭の穢れを清め、白衣をまとい、心を整えて静かに集中させよ。

Verse 43

ततो बुद्धिं मनश्चैव समं कृत्वा वसुन्धरे ॥ पश्चात्कुर्वन्ति कर्माणि सदा ते मे हृदि स्थिताः ॥

次に、ヴァスンダラーよ、 बुद्धि（知性）と心とを等しく調え、のちに諸行をなす。そのような者たちは常に我が心に住する。

Verse 44

यस्तु भागवतो भूत्वा ऋतुकाले व्यवस्थितः ॥ वायुभक्षस्ततस्तिष्ठेद्भूमे त्रीणि दिनानि च ॥

しかし、バ―ガヴァタ（至上者への帰依者）となり、定められた時節に正しく身を置いて、風を食として生きる者となるなら、地よ、そのまま三日間とどまるべきである。

Verse 45

मम प्रापणकं कृत्वा ततः कुर्वन्ति भोजनम् ॥ अञ्जलिं शिरसा कृत्वा मयोक्तं कर्म सस्मितम् ॥

まず「我に到達する」行—すなわち我への供献・奉献—をなしてから食をとる。さらに、頭を垂れて合掌礼（añjali）をなし、我が説いた儀礼を、ほほえみをたたえて実行する。

Verse 46

तत एतेन मन्त्रेण शुद्धा भूमे रजस्वलाः ॥ ये तु कुर्वन्ति कर्माणि स्नातास्नातानि भागशः ॥

それゆえ、この真言によって、地よ、月経にある者も清められる。すなわち、沐浴の後であれ沐浴せずであれ、定められた分に従い、規定の行為を行う者たちである。

Verse 47

एवं दुष्यति नो देवि नारी वा पुरुषोऽपि वा ॥ कुर्वन्ति मम कर्माणि ते यथावन्मम प्रियाः ॥

このように、女神よ、わが儀礼を正しく行うなら、女も、さらには男であっても汚れない。そのように行う者は、わが愛しき者である。

Verse 48

सर्वाण्यनुदिनं भद्रे मम चित्तानुसारिणः ॥ प्राप्नुयात्पुरुषः स्त्री वा रजसा दूषिता अपि ॥

めでたき者よ、これらすべての行法は日々、わが意に随う者のためにある。人は男であれ女であれ、ラジャスに触れていても、その果を得ることができる。

Verse 49

एकचित्तस्ततो भूत्वा भूमे चेन्द्रियनिग्रहात् ॥ मम योगेष्टसंन्यासं यदीच्छेत्परमां गतिम् ॥

それから、心を一つにし、地よ、諸感官を制して、もし最高の到達を望むなら、わがヨーガにおいて尊ばれる出離（サンニャーサ）を受け入れるべきである。

Verse 50

एवं कुर्वन्ति ये नित्यं स्त्रियः पुंसो नपुंसकम् ॥ ज्ञाने सत्यप्ययोगानां मम कर्मसु कर्मणाम् ॥

このように彼らは常に行う—女も男も、そして第三の類の者も。たとえ知があっても、ヨーガにおいて鍛錬されていない者には、わが儀礼における行為の正しい遂行がなお決定的である。

Verse 51

अद्यापि मां न जानन्ति नराः संसारसंश्रिताः ॥ ते वै भूमे विजानन्ति ये तद्भक्त्या व्यवस्थिताः ॥

今なお、世の輪廻に執着する人々は我を知らない。だが大地よ、彼へのバクティ（信愛）に堅く住する者こそ、真に我を知る。

Verse 52

मातापितृसहस्राणि पुत्रदारशतानि च ॥ चक्रवत्परिवर्तन्ते यन्मोहान्मां न जानते ॥

幾千の母と父、幾百の子と配偶者が、車輪のように幾度も巡り回る。迷妄ゆえに我を知らないからである。

Verse 53

अज्ञाननेनावृतो लोको मोहेन च वशीकृतः ॥ सङ्गैश्च बहुभिर्बद्धस्तेन चित्तं न संन्यसेत् ॥

世は無明に覆われ、迷いに支配される。多くの執着に縛られているゆえ、心を捨て去ることができない。

Verse 54

गच्छत्यन्यत्र माता वै पिता चान्यत्र गच्छति ॥ पुत्राश्चान्यत्र गच्छन्ति दासश्चान्यत्र गच्छति ॥

母はまことに別の所へ行き、父も別の所へ行く。子らも別の所へ行き、僕も別の所へ行く。

Verse 55

अल्पकालपरं चैव माससंवत्सरेति च ॥ भविष्यन्ति पुनः कृत्वा न मे मूर्त्या सहासते ॥

彼らは「一か月」「一年」といった短い期間にのみ心を向け、行為ののち再び戻って来る。彼らは我が顕現の姿と共に住まわない。

Verse 56

यस्यैतद्विदितं सर्वं न्यासयोगं वसुन्धरे ॥ योगे न्यस्य सदात्मानं मुच्यते न च संशयः ॥

このすべて、すなわちニヤーサ（nyāsa）の修法を知り得た者は、ヴァスンダラーよ、そのヨーガに常に自己を安置することによって解脱する。疑いはない。

Verse 57

य एतच्छृणुयान्नित्यं कल्यमुत्थाय मानवः ॥ पुष्कलां लभते सिद्धिं मम लोकं च गच्छति ॥

人よ、夜明けに起きてこれを常に聴聞する者は、豊かなシッディ（成就）を得、また我が世界へと至る。

Verse 58

एतत्ते कथितं भद्रे रहस्यं परमं महत् ॥ त्वया पृष्टं च यद्देवि मम भक्तसुखावहम् ॥

吉祥なる者よ、これを汝に語った。これは大いなる至上の秘義である。女神（デーヴィー）よ、汝の問いも説き明かされ、我が信徒に安寧をもたらす。

Verse 59

( अनादिमध्यान्तमजं पुराणं रजस्वला देववरं नमामि ॥ ) तत एतेन मन्त्रेण भुक्त्वा देवि रजस्वला ॥ करोति यानि कर्माणि न तैर्दुष्येत कर्हिचित् ॥

（「始めも中ほども終わりもなく、生まれざる古の至上神に礼拝する。ラジャスヴァラーよ。」）その後、デーヴィーよ、ラジャスヴァラーの状態にある女性は、食事をしこの真言を用いるなら、いかなる行為をなしても、それによっていついかなる時も不浄とは見なされない。

Verse 60

यत्किञ्चित्कुर्वतः कर्म पद्मपत्रमिवाम्भसि ॥ संयोगान्न च लिप्येत समत्वादेव नान्यथा ॥

いかなる行為をなすにせよ、水に浮かぶ蓮の葉のように、接触によっても汚れは付着しない。それはまさに平等心（捨）ゆえであり、他の理由ではない。

Verse 61

मच्चित्तः सततं यो मां भजेत नियतव्रतः ॥ मत्पार्श्वं प्राप्य परमं मद्भावायोपपद्यते

心を常に我に定め、規律ある誓戒を守って絶えず我を礼拝する者は、我が至上の近接を得て、我が存在の境地に与るにふさわしくなる。

Verse 62

ऋतुकाले तु सर्वासां पित्रर्थं भोग इष्यते ॥ ऋतुकालाभिगामी यो ब्रह्मचार्येव संमतः

受胎の季節（ṛtukāla）には、祖先のため（すなわち家系と祭式の継続のため）に、夫婦の交わりは万人に許されるとされる。正しい季節にのみそれに臨む者は、規律において梵行学生（ブラフマチャーリン）に等しいと認められる。

Verse 63

तत्र मन्त्रः – आदिर्भवान्गुप्तमनन्तमध्यो रजस्वला देव वयं नमामः ॥ उपोषितास्त्रीणि दिनानि चैवं मुक्तौ रतं वासुदेवं नमामः

そこに唱える真言はこうである。「汝は始まり、汝は秘され、汝は終わりなく、また中である—主よ、我らは rajasvalā（月経の状態）にあって汝に礼拝する。」このように三日断食してのち、解脱に専心するヴァースデーヴァ（Vāsudeva）に礼拝する。

Verse 64

जायन्ते चात्मनः स्थाने स्वस्वकर्मसमुद्भवे ॥ ज्ञानमूढा वरारोहे नराः संसारमोहिताः

彼らはそれぞれの業より生じ、自らの位処に再び生まれる。麗しき腰の者よ、人々は知に迷い、サンサーラ（輪廻）の迷妄に惑わされている。