Adhyaya 49

Verse 1

ईश्वर उवाच । तस्माच्छुक्रेश्वराद्गच्छेद्देवि लिंगं महाप्रभम् । शनैश्चरैश्वरंनाम महापातकनाशनम्

イーシュヴァラは告げた。「それゆえ、デーヴィーよ、シュクレーシュヴァラより出でて、『シャナイシュチャライーシュヴァラ』（Śanaiścaraiśvara）と名づけられた大いなる光輝のリンガへ赴くべし。これは大罪すら滅する。」

Verse 2

बुधेश्वरात्पश्चिमतो ह्यजादेव्यग्निगोचरे । तस्या धनुः पंचकेन नातिदूरे व्यवस्थितम्

ブデーシュヴァラ（Budheśvara）の西方、アジャーデーヴィー（Ajādevī）の聖火の近くに、それは遠からず—五ダヌ（dhanu）の距離に位置している。

Verse 3

कल्पलिंगं महादेवि पूजितं देवदानवैः । छायापुत्रेण संतप्तं तपः परमदुष्करम्

おお大いなるデーヴィーよ、これは神々とダーナヴァらに礼拝されたカルパ・リンガである。チャーヤーの子はそこで、苦難に灼かれつつ、きわめて困難な苦行（タパス）を修した。

Verse 4

अनादि निधनो देवो येन लिंगेऽवतारितः । प्राप्तवान्यो ग्रहेशत्वं भक्त्या शंभोः प्रसादतः

そのリンガに、始まりなく死なき神を降ろして安置した者は、シャンブ（Śambhu）の恩寵と信愛（バクティ）によって、諸惑星を司る主権を得た。

Verse 5

यस्य दृष्ट्या बिभेति स्म देवासुरगणो महान् । न स कोऽप्यस्ति वै प्राणी ब्रह्मांडे सचराचरे

そのひとたびの眼差しに、神々とアスラの大軍勢さえ震えおののく。動くものも動かぬものも含む宇宙のいずこにも、彼の支配に服さぬ生きとし生けるものはない。

Verse 6

देवो वा दानवो वापि सौरिणा पीडितो न यः । शनिवारेण संपूज्य भक्त्या सौरीश्वरं शिवम्

神であれダーナヴァであれ、サウリ（シャニ）に悩まされぬ者は、土曜日に信愛をもってサウリーシュヴァラとしてのシヴァを礼拝すれば、その責め苦から解き放たれる。

Verse 7

शमीपत्रैर्महादेवि तिलमाषगुडौदनैः । संतर्प्य तु विधानेन दद्यात्कृष्णं वृषं द्विजे

おおマハーデーヴィーよ、シャミーの葉、胡麻、黒豆（マーシャ）、ジャガリー、炊いた米を作法に従って供え、満足を捧げたのち、正しい規定により、ブラーフマナに黒い牡牛を施すべきである。

Verse 8

स्तुत्वा स्तोत्रैश्च विविधैः पुराणश्रुतिसंभवैः । अथ वैकेन देवेशः स्तोत्रेण परितोषितः

プラーナと聖なる伝承に由来する種々の讃歌によって彼を讃えたのち、神々の主は、とりわけ一つの讃歌によって深く満悦された。

Verse 9

राज्ञा दशरथेनैव कृतेन तु बलीयसा । स्तुत्यः सौरीश्वरो देवः सर्वपीडोपशांतये

ダシャラタ王が作した力強き讃歌は、あらゆる苦患を鎮めるため、サウリーシュヴァラ神を讃えて誦すべきものである。

Verse 10

देव्यु वाच । कथं दशरथो राजा चक्रे शानैश्चरीं स्तुतिम् । कथं संतुष्टिमगमत्तस्य देवः शनैश्चरः

デーヴィーは言った。「ダシャラタ王はいかにしてシャナイシュチャラへの讃歌を作ったのか。さらに、その神シャナイシュチャラはいかにして王に満足したのか。」

Verse 11

ईश्वर उवाच । रघुवंशेऽति विख्यातो राजा दशरथो बली । चक्रवर्ती स विज्ञेयः सप्तद्वीपाधिपः पुरा

イーシュヴァラは語った。「ラグ族には、きわめて名高い強大な王ダシャラタがいた。彼はかつて七大陸を治めた転輪王であると知れ。」

Verse 12

कृत्तिकांते शनिं कृत्वा दैवज्ञैर्ज्ञापितो हि सः । रोहिणीं भेद यित्वा तु शनिर्यास्यति सांप्रतम्

彼は占星の賢者たちから告げられた。「シャニはクリッティカーの終わりに至り、今その運行においてローヒニーを通過（貫通）するであろう。」

Verse 13

उक्तं शकटभेदं तु सुरासुरभयंकरम् । द्वादशाब्दं तु दुर्भिक्षं भविष्यति सुदारुणम्

「シャカタベーダ（Śakaṭabheda）」が起こり、神々と阿修羅の双方を恐怖させ、さらに最も苛烈な飢饉が十二年にわたり続くであろうと宣言された。

Verse 14

एतच्छ्रुत्वा मुनेर्वाक्यं मंत्रिभिः सहितो नृपः । आकुलं तु जगद्दृष्ट्वा पौरजानपदादिकम्

聖仙の言葉を聞くや、王は大臣たちとともに、世の乱れを目の当たりにした。都の民も、郷の民も、その他すべてが騒然としていた。

Verse 15

वदंति सततं लोका नियमेन समागताः । देशाश्च नगर ग्रामा भयाक्रांताः समंततः । मुनीन्वसिष्ठप्रमुखान्पप्रच्छ च स्वयं नृपः

人々は戒めに従って集い、絶えずこの危難を語り合った。国土も都も村々も、四方ことごとく恐れに包まれた。そこで王自ら、ヴァシシュタを筆頭とする聖仙たちに近づき、問いかけた。

Verse 16

दशरथ उवाच । समाधानं किमत्रास्ते ब्रूहि मे द्विज सत्तम

ダシャラタ王は言った。「この事にいかなる方策があるのか。告げてくれ、ああ、両生の中の最勝者よ。」

Verse 17

वसिष्ठ उवाच । प्राजापत्ये च नक्षत्रे तस्मिन्भिन्ने कुतः प्रजाः । अयं योगो ह्यसाध्यस्तु ब्रह्मादींद्रादिभिः सुरैः

ヴァシシュタは言った。「プラジャーパティに結びつくその星宿が乱れたなら、いかにして衆生が栄えようか。この星位の結合（ヨーガ）は、まことに正し難い。梵天や帝釈をはじめとする神々でさえ及ばぬ。」

Verse 18

तदा संचिंत्य मनसा साहसं परमं महत् । समादाय धनुर्दिव्यं दिव्यैरस्त्रैः समन्वितम्

そのとき彼は心に思い巡らし、きわめて非凡にして勇猛なる業を決し、天上の武器を具えた神聖なる弓を取り上げた。

Verse 19

रथमारुह्य वेगेन गतो नक्षत्रमंडलम् । रथं तु कांचनं दिव्यं मणिरत्नविभूषितम्

彼は戦車に乗り、勢いよく星宿の輪へと駆け上った。その戦車は神々しく黄金に輝き、珠玉と宝石で荘厳されていた。

Verse 20

ध्वजैश्च चामरैश्छत्रैः किंकिणैरथ शोभितम् । हंसवर्णहयैर्युक्तं महाकेतुसमन्वितम्

その戦車は幡旗、チャーマラ（ヤク尾の払子）、天蓋の傘、そして鈴の音により荘厳され、白鳥のごとく白い馬に繋がれ、大いなる旗標を戴いていた。

Verse 21

दीप्यमानो महारत्नैः किरीटमुकुटोज्ज्वलः । बभ्राज स तदाकाशे द्वितीय इव भास्करः

大いなる宝珠の光に燃え、冠と宝冠は燦然と輝き、彼は天空において第二の太陽のごとく光り映えた。

Verse 22

आकर्णं चापमापूर्य संहारास्त्रं नियोज्य च । कृत्तिकांते शनिं ज्ञात्वा प्रविश्य किल रोहिणीम्

弓を耳元まで引き絞り、滅尽の武器を番え、クリッティカーの末にシャニ（Śani）を見定めて、まことにローヒニーへと入った。

Verse 23

दृष्ट्वा दशरथोऽस्याग्रे तस्थौ सभ्रुकुटीमुखः । संहारास्त्रं शनिर्दृष्ट्वा सुरासुरविमर्द्दनम्

彼が己の前に立つのを見て、ダシャラタは眉をひそめたままその場に立ち尽くした。するとシャニは、神々と阿修羅を等しく打ち砕く滅尽の武器を見て—

Verse 24

हसित्वा तद्रयात्सौरिरिदं वचनमब्रवीत् । पौरुषं तव राजेंद्र परं रिपुभयंकरम्

そのとき太陽の子サウリ（シャニ）は笑って言った。「おお、諸王の主よ、汝の武勇は至高にして、まこと敵にとって恐るべきものだ。」

Verse 25

देवासुरमनुष्याश्च सिद्धविद्याधरोरगाः । मया विलोकिताः सर्वे भयं चाशु व्रजंति ते

神々、阿修羅、人間、シッダ、ヴィディヤーダラ、そして蛇族—我がただ一瞥を向けるだけで、彼らは皆たちまち恐怖に沈む。

Verse 26

तुष्टोहं तव राजेंद्र तपसा पौरुषेण च । वरं ब्रूहि प्रदास्यामि मनसा यदभीप्सितम्

おお、王の中の王よ。汝の苦行と雄々しき武勇により、我は汝を嘉する。願いを述べよ。汝の心の望むままに授けよう。

Verse 27

दशरथ उवाच । रोहिणीं भेदयित्वा तु न गंतव्यं त्वया शने । सरितः सागरा यावद्यावच्चद्रार्कमेदिनी

ダシャラタは言った。「おおシャニよ、ローヒニーを貫いたのち、これ以上進んではならぬ—川が海へ注ぐかぎり、月と太陽と大地が存するかぎり。」

Verse 28

याचितं ते मया सौरे नान्य मिच्छामि ते वरम् । एवमुक्तः शनिः प्रादाद्वरं तस्मै तु शाश्वतम्

おおサウリ（Sauri）よ、わたしが汝に願い求めたのはただこれのみ、ほかの恩寵は望まぬ。かく告げられて、シャニ（Śani）は彼にその願いを授けた――久遠にして不滅の賜物を。

Verse 29

प्राप्यैवं तु वरं राजा कृतकृत्योऽभवत्तदा । पुनरेवाब्रवीत्सौरिर्वरं वरय सुव्रत

かくしてその恩寵を得た王は、その時、なすべきことを成し遂げたと感じた。されどサウリは再び言った。「さらに一つの恩寵を選べ、善き誓いを守る者よ。」

Verse 30

प्रार्थयामास हृष्टात्मा वरमेवं शनेस्तदा । न भेत्तव्यं च शकटं त्वया भास्करनंदन

その後、歓喜の心をもって彼はシャニにこの恩寵を願った。「おおバースカラ（Bhāskara）の御子よ、シャカタ（Śakaṭa、車）を決して壊してはならぬ。」

Verse 31

द्वादशाब्दं तु दुर्भिक्षं न कर्तव्यं कदाचन । कीर्तिरेषा मदीया च त्रैलोक्ये विचरिष्यति

「十二年に及ぶ飢饉を、いかなる時にも起こしてはならぬ。そしてこの我が名声は、三界に遍く巡りゆくであろう。」

Verse 32

ईश्वर उवाच । वरद्वयं ततः प्राप्य हृष्टरोमा स पार्थिवः । रथोपरि धनुर्मुक्त्वा भूत्वा चैव कृतांजलिः

イーシュヴァラは語った。二つの恩寵を得たその王は、歓喜により身の毛もよだつほどであった。戦車の上に弓を置き、合掌して恭しく立った。

Verse 33

ध्यात्वा सरस्वतीं देवीं गणनाथं विनायकम् । राजा दशरथः स्तोत्रं सौरेरिदमथाकरोत्

女神サラスヴァティーとガナナータ・ヴィナーヤカを観想し、王ダシャラタはついでサウリ（シャニ）へのこの讃歌を作った。

Verse 34

राजोवाच । नमो नीलमयूखाय नीलोत्पलनिभाय च । नमो निर्मांसदेहाय दीर्घश्मश्रुजटाय च

王は言った。「濃青の光条を放ち、青蓮華に似た御方に礼拝する。肉の乏しい痩せた御身、長き髭と結髪（ジャター）を戴く御方に礼拝する。」

Verse 35

नमो विशालनेत्राय शुष्कोदरभयान क । नमः परुषगात्राय स्थूलरोमाय वै नमः

大いなる眼をもつ御方、枯れた腹にて畏るべき御方に礼拝する。さらに、荒々しき肢体の御方、毛深き御方に礼拝する。

Verse 36

नमो नित्यं क्षुधार्त्ताय नित्यतप्ताय वै नमः । नमः कालाग्निरूपाय कृतांतक नमोस्तु ते

常に飢えに悩む御方に常に礼拝し、常に灼かれる御方に礼拝する。時の火そのものなる御姿に礼拝する。おおクリターンタカよ、あなたに礼拝あれ。

Verse 37

नमो दीर्घाय शुष्काय कालदृष्टे नमोऽस्तु ते । नमस्ते कोटराक्षाय दुर्निरीक्ष्याय वै नमः

長く高く、枯れし御方に礼拝する。時そのものの眼差しをもつ御方よ、あなたに礼拝する。眼窩深く、直視し難き御方に礼拝する――まことに礼拝する。

Verse 38

नमो घोराय रौद्राय भीषणाय करा लिने । नमस्ते सर्वभक्षाय वलीमुख नमोऽस्तु ते

恐るべき者、猛き者、戦慄すべき者に礼拝す—手に剣を執る御方よ。万物を呑み尽くす御方に礼拝す。ああヴァリームカよ、汝に礼拝あれ。

Verse 39

सूर्यपुत्र नमस्तेऽस्तु भास्करे भयदायक । अधोदृष्टे नमस्तुभ्यं वपुःश्याम नमोऽस्तु ते

太陽の御子よ、汝に礼拝す—バースカラよ、不義の者に恐れを与うる御方。下を見つむる御方よ、汝に礼拝す。黒き身を有する御方よ、汝に礼拝あれ。

Verse 40

नमो मन्दगते तुभ्यं निस्त्रिंशाय नमोनमः । नमस्त उग्ररूपाय चण्डतेजाय ते नमः

歩み遅き御方よ、汝に礼拝す。剣を帯ぶる御方よ、重ねて礼拝す。恐るべき相を現す御方よ、汝に礼拝す。猛き光輝を放つ御方よ、汝に礼拝あれ。

Verse 41

तपसा दग्धदेहाय नित्यं योगरताय च । नमस्ते ज्ञाननेत्राय कश्यपात्मजसूनवे

苦行により身を焼かれ、常にヨーガに住する御方に礼拝す。智慧を眼とする御方よ、カश्यパの系譜の御子よ、汝に礼拝あれ。

Verse 42

तुष्टो ददासि वै राज्यं रुष्टो हरसि तत्क्षणात् । देवासुरमनुष्याश्च पशुपक्षिसरीसृपाः

汝が悦べば王権を授け、汝が怒れば刹那にしてそれを奪う。天・阿修羅・人—獣・鳥・爬虫の類に至るまで—ことごとく汝の威力のもとにある。

Verse 43

त्वया विलोकिताः सौरे दैन्यमाशु व्रजंति च । ब्रह्मा शक्रो यमश्चैव ऋषयः सप्ततारकाः

おおサウラ（シャニ、土星神）よ、汝の御眼差しを受ける者は、たちまち惨苦へと落ちる。梵天ブラフマー、釈迦羅（インドラ）、閻魔、そして聖仙たる七星のリシたちさえ、汝の影響を免れない。

Verse 44

राज्यभ्रष्टाश्च ते सर्वे तव दृष्ट्या विलोकिताः । देशाश्च नगरग्रामा द्वीपाश्चैवाद्रयस्तथा

汝の御眼差しに触れた者は皆、王権を失い没落する。国土、都と村、諸島、そして山々に至るまで—すべては汝の影響下にある。

Verse 45

रौद्रदृष्ट्या तु ये दृष्टाः क्षयं गच्छंति तत्क्षणात्

猛き御眼差しを受ける者は、その瞬間に滅び去る。

Verse 46

प्रसादं कुरु मे सौरे वरार्थेऽहं तवाश्रितः । सौरे क्षमस्वापराधं सर्वभूतहिताय च

おおサウラ、スーリヤの御子よ、我に御恩寵を垂れたまえ。願いを求め、我は汝に帰依した。おおサウラよ、我が過ちをも赦したまえ—一切衆生の安寧のために。

Verse 47

ईश्वर उवाच । एवं स्तुतस्तदा सौरी राज्ञा दशरथेन च । महराजः शनिर्वाक्यं हृष्टरो माऽब्रवीदिदम्

イーシュヴァラは語った。かくしてその時、ダシャラタ王に讃えられたサウラ（シャニ）なる大王は、歓喜して次の言葉を告げた。

Verse 48

शनिरुवाच । तुष्टोऽहं तव राजेन्द्र स्तवेनानेन सुव्रत । वरं ब्रूहि प्रदास्यामि स्वेच्छया रघुनंदन

シャニは言った。「王たちの主よ、尊き誓いを守る者よ、この讃歌によって我は汝に満足した。望む恩寵を申せ—我が自らの意志により授けよう、ラグ族の誉れよ。」

Verse 49

दशरथ उवाच । अद्यप्रभृति पिंगाक्ष पीडा कार्या न कस्यचित् । देवासुरमनुष्याणां पशुपक्षिसरीसृपाम्

ダシャラタは言った。「今日より後、黄褐の眼をもつ御方よ、いかなる者にも苦しみを与え給うな—神々、アスラ、人間、獣、鳥、這い回る生き物に至るまで。」

Verse 50

शनिरुवाच । ग्रहाणां दुर्ग्रहो ज्ञेयो ग्रहपीडां करोम्यहम् । अदेयं प्रार्थितं राजन्किंचिद्युक्तं ददाम्यहम्

シャニは言った。「諸グラハ（惑星神）の中で、我は最も制し難き者と知れ。まことに我は星の苦難をもたらす。与うべからざるものは、求められても授けられぬ。されど王よ、相応しきものを授けよう。」

Verse 51

त्वया प्रोक्तं मम स्तोत्रं ये पठि ष्यंति मानवाः । पुरुषाश्च स्त्रियो वापि मद्भयेनोपपीडिताः

汝が我のために作った讃歌—それを誦する人々は、男であれ女であれ、我への恐れに圧されるとき、

Verse 52

देवासुरमनुष्यास्तु सिद्धविद्याधरोरगाः । मृत्युस्थाने स्थितो वापि जन्मप्रांतगतस्तथा

—神々、アスラ、人間、シッダ、ヴィディヤーダラ、ナーガであっても；たとえ死の場に立つ者、あるいは命の境に至った者であっても—

Verse 53

एककालं द्विकालं वा तेषां श्रेयो ददाम्यहम् । पूजयित्वा जपेत्स्तोत्रं भूत्वा चैव कृतांजलिः

一日に一度であれ二度であれ、われは彼らに福徳と安寧を授ける。礼拝を捧げたのち、合掌して恭しく立ち、ジャパとして讃歌を誦すべし。

Verse 54

तस्य पीडां न चैवाहमिह कुर्यां कदाचन । जन्मस्थाने स्थितो वापि मृत्युस्थाने स्थितोऽपि च

そしてこの地において、われはその者に決して苦悩を与えぬ。生誕の地に立とうとも、死の地に立とうとも同じである。

Verse 55

जन्मऋक्षे च लग्ने च दशास्वंतर्दशासु च । रक्षामि सततं तस्य पीडां चान्यग्रहस्य च

出生の星宿とラグナ（上昇宮）の時、またダシャとアンタルダシャの諸期において、われはその帰依者を常に守り、苦悩を退ける——それが我より起ころうと、他のいかなるグラハ（惑星の霊威）より起ころうとも。

Verse 56

अनेनैव प्रकारेण र्पाडामुक्तस्त्वसौ भवेत् । एतत्प्रोक्तं मया दत्तं वरं च रघुनंदन

まさにこの方法によって、彼は確かに苦悩から解き放たれる。これこそ我が宣言であり、また我が授けた恩寵である、ああラグ族の喜びよ。

Verse 57

ईश्वर उवाच । वरद्वयं च संप्राप्य राजा दशरथः पुरा । मेने कृतार्थमात्मानं नमस्कृत्य शनैश्चरम्

イーシュヴァラは言った。昔、王ダシャラタは二つの恩寵を得て、自らを成就したと感じた。そして恭しく頭を垂れ、シャナイシュチャラに礼拝を捧げた。

Verse 58

शनिं स्तुत्वाऽभ्यनुज्ञातो रथमारुह्य वीर्यवान् । स्वस्थानं गतवान्राजा पूज्यमानो दिवौकसैः

シャニ（Śani）を讃えて退出の許しを得たのち、勇猛なる王は戦車に乗り、自らの住処へ帰還した。天界の住人たちにより敬われ、供養された。

Verse 59

य इदं प्रातरुत्थाय सौरिवारे पठेन्नरः । सर्वग्रहोद्भवा पीडा न भवेद्भुवि तस्य तु

早朝に起き、サウリの日（土曜日）にこれを誦する者は、地上に生きる間、いかなる惑星に由来する苦悩も受けない。

Verse 60

शनैश्चरं स्मरेद्देवं नित्यं भक्तिसमन्वितः । पूजयित्वा पठेत्स्तोत्रं तस्य तुष्यति भास्करिः

日々、信愛（バクティ）をもって神シャナイシュチャラ（Śanaiścara）を念じ、供養して讃歌を誦せよ。するとバースカリー（Bhāskarī、太陽の力）はその者を喜ぶ。

Verse 61

इति ते कथितं देवि माहात्म्यं शनिदैवतम् । सर्वपापोपशमनं सर्वकामफलप्रदम्

かくして、女神よ、シャニ神（Śani）の大いなる功徳を汝に語った。それは一切の罪を鎮め、あらゆる正しき願いの果報を授ける。